ಯಕ್ಷ ಭೋಜನ

ಇದೊಂದು ಸಮಾರಾಧನೆ ಕಥೆ . ಸಮಾರಾಧನೆ ಅಂದ್ರೆ ನಮ್ಮಗಳ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಭರ್ಜರಿ ಊಟ.ಅದರ ನಿಜಾರ್ಥ ಏನೋ ಅದು ಇಲ್ಲಿ ಅಪ್ರಸ್ತುತ. ಕಥೆ ಅಂದಮೇಲೆ ಅದೊಂದು ಕಥೆ ಎಂದು ಮಾತ್ರ ನೈಜ ಘಟನೆ ಅಂತೂ ಅಲ್ಲ. ನೈಜತೆಯ ಲೇಪನ ಮಾತ್ರ. ಕಥೆ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಮಾತ್ರ. ಈಗ ಇದು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಸ್ತುತವೋ ಅದು ಓದುಗರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟ ವಿಚಾರ. ದಶಕದ ಹಿಂದೆ ಸೆಳೆದು ಈ ಕಥೆಯ ಪ್ರಸ್ತಾವನೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಂದು ಇದು ಕಥೆಯೂ ಅಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮಾದರಿ ಹಳ್ಳಿಯ ಮಾದರಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅಷ್ಟೇ.


ಒಂದು ಊರು ನಮ್ಮ ಊರಿನಂತೆ ಇರುವವ ಒಂದು ಊರು. ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅಂತಃಸತ್ವವನ್ನು ತನ್ನ ಜೀವಾಳದಲ್ಲಿ ಐಕ್ಯವಾಗಿಸಿದ ಜನಸಾಮಾನ್ಯರ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಊರು ಎಂದರೆ ಸರಿ. ಊರು ಎಂದರೆ ಈಗಿನ ಅಧುನಿಕ ಅವಿಷ್ಕಾರಗಳು ತುಂಬಿದ ಊರಲ್ಲ. ಈಗಿನ ವಿದ್ಯಾವಂತರ ಪಾಲಿಗೆ ಕುಗ್ರಾಮ ಎಂದರೂ ಸರಿ. ಏನಾದರೂ ನಮ್ಮ ಊರು ಅದು ನಮ್ಮದು ಅಲ್ಲವೇ. ನಮ್ಮ ಹೆತ್ತ ತಾಯಿ ಯಾವ ರೂಪದಲ್ಲೇ ಇರಲಿ. ಹರುಕು ತುಂಡು ಸೀರೆ ಉಟ್ಟು, ತಾಂಬೂಲ ತಿಂದು ಕೆಂಪು ಹಲ್ಲು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಇದ್ದರೂ ನಮ್ಮ ಅಮ್ಮ ಅಮ್ಮನೇ ಬೇರೆ ಎಲ್ಲ ಸುಮ್ಮನೆ ಅಲ್ಲವೇ. ?

ಹೀಗೆ ಇರುವ ಊರು ಅಲ್ಲೊಂದು ಗೋಳಿಮರದ ಕಟ್ಟೆ. ಆ ಊರಿನ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಕೇಂದ್ರ. ದಿವಸಕ್ಕೆಒಂದೆರಡು ಟ್ರಿಪ್ ಹೊಡಿವ ಹಳೆ ಬಸ್ಸು ಬಂದು ಇದೆ ಗೋಳಿಮರದ ಕಟ್ಟೆಗೆ ರೌಂಡ್ ಹೊಡೆದು ನಿಲ್ಲುವ ಜಾಗ.ಅಲ್ಲೊಂದೆರಡು ಅಂಗಡಿ, ಹೊಟೇಲು ಬಟ್ಟೆ ಯಾ ಟೈಲರ್ ಅಂಗಡಿ ಹಾಗೆ ಮರದ ಕುರ್ಚಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಒಂದೆರಡು ಹಳೆ ಬಾಚಣಿಗೆ ಕತ್ತರಿ ಕನ್ನಡಿ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡ ಕ್ಷೌರಿಕನ ಅಂಗಡಿ. ಹೀಗೆ ಇದ್ದರೆ ನಮ್ಮ ಹಳೆ ಕಾಲದ ಒಂದು ಮಾದರಿ ಊರು ಆಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಈ ಊರಿಂದ ಒಂದು ತುಸುದೂರ ನಮ್ಮ ನಿಮ್ಮ ಮನೆ ಎಂದು ಕಲ್ಪಿಸಿ ಅಲ್ಲಿಂದ ತೊಡಗುವ. ಮನೆ ಅಂದರೆ ನಾವೆಲ್ಲ ಹಲವು ಮಕ್ಕಳು ಹಿರಿಯರು ಎಲ್ಲ ಜತೆಗೆ ವಾಸಿಸುವ ತುಂಬಿದ ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬ.ಅಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮೂರು ಸಣ್ಣ ಮಕ್ಕಳಾದರೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಹೇಗೆ. ಅವುಗಳದ್ದೇ ಒಂದು ಪ್ರಪಂಚ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಹಲವರ ಬಾಲ್ಯ ಹೀಗೆ ಕಳೆದಿರಬಹುದು. ದೊಡ್ಡ ಮನೆ ದೊಡ್ಡ ಕುಟುಂಬ . ಮನೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಅಡಿಕೆ ತೆಂಗಿನ ತೋಟ.ನಮ್ಮ ಮನೆ ಊರಿನ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದಿಂದ ಸಾಕಷ್ಟು ದೂರವೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಮೊದಲು ಹೇಳಿದ ಗೋಳಿಮರದ ಕಟ್ಟೆಯ ತುಸು ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಭೂತಸ್ತಾನದ ಬಳಿಯಲ್ಲೇ ಸಾಗುವ ಮಣ್ಣಿನ ಕಚ್ಚಾ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿ ನಂತರ ರಸ್ತೆ ಬಿಟ್ಟು ತುಸು ದೂರಕ್ಕೆ ಸಾಗಿ, ಗುಡ್ಡ ಬಳಸಿ, ದಣಪೆ ದಾಟಿ ,ಗದ್ದೆ ಹುಣಿಯಲ್ಲಿ ಶಿಸ್ತಿನ ಸಿಪ್ಹಾಯಿಗಳಂತೆ ಸಾಗಿ ಗದ್ದೆಯ ಕೊನೆಗೆ ಇರುವ ತೋಟ ದಾಟಿ, ಮೇಲೆ ಹತ್ತಿದರೆ ಮನೆಯ ಜಾಲು ಯಾ ವಿಶಾಲವಾದ ಅಂಗಳ. ಇದು ನಮ್ಮೂರಿನ ಒಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಮನೆ ಅಲ್ಲವೇ.? ಅಂದಿನ ಕಾಲವೇ ಹಾಗೆ. ಮನೆ ಊರಿಂದ ತುಂಬಾ ದೂರವೇ ಇದ್ದು ವಾಹನದ ಸದ್ದು ಕೇಳಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗೂ ಕೇಳುವುದಿದ್ದರು ವಾರಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸಲ ಬರುವ ಮಂಗಳೂರಿನ ಕಾಮತರ ಗೂಡ್ಸ್ ಲಾರಿ ಸದ್ದು. ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಅಡಿಕೆ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಬರುವ ಈ ಲಾರಿ ಅಲ್ಲದೆ . ಸಾಯಿಬರ ಟಿ೦ಬರು ಲಾರಿಯ ಸದ್ದು ಅಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ವಾಹನದ ಸದ್ದು ಇಲ್ಲದ ಒಂದು ಪ್ರಶಾಂತ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಮನೆ ಇರುವುದು ಎಂದುಕೊಳ್ಳೋಣ.


ಇಂತಹ ಸೀಮಿತ ಜೀವನ ವರ್ತುಲದಲ್ಲಿರುವಾಗ ಮುಖ್ಯ ಮನರಂಜನೆ ಎಂದರೆ ನಮ್ಮ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ವರುಷಕ್ಕೆ ಹಲವು ಸಲ ಆಗುವ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟಗಳು. ಕಲಾವಿದರ ಪರಿಚಯ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಇಲ್ಲವಾದರೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದಾಕ್ಷಣ ಹತ್ತು ಹಲವು ನಿರೀಕ್ಷೆ. ಮೇಳ ಪ್ರಸಂಗ ಕಲಾವಿದರು ಎಲ್ಲವೂ ಇಲ್ಲಿ ಗೌಣ. ಇದಕ್ಕೊಂದು ಸೂಕ್ತ ಪುರಾವೆ ಎಂದರೆ, ಆ ಊರಿನ ಬಳಿಯಲ್ಲೇ ಗುಡ್ಡದ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಾಲೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಒತ್ತಿಕೊಂಡು ಮೈದಾನ. ಅಲ್ಲಿಯೇ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟದ ಪುಣ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಈ ಶಾಲೆ ಎಂದಾಕ್ಷಣ ಅಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಹಲವು ಮಕ್ಕಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಇರಬೇಕಲ್ಲ. ಚಿಣ್ಣರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ಹಗಲಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದೊ ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಲೋತ್ಸವ ಎಂದುಕೊಳ್ಳೋಣ. ಹಾಗು ಹೊತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೀತದೆ. ಮಕ್ಕಳ ಹತ್ತು ಹಲವು ಸ್ಪರ್ಧೆಗಳು. ಹಾಡುವುದು, ಕುಣಿಯುವುದು, ನಾಟಕ ಇತ್ಯಾದಿ. ಅದರಲ್ಲಿ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ ಕೂಡ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಹೀಗೆ ಈ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರಬೇಕಾದರೆ ಚೆಂಡೆ ಸದ್ದು ಕೆಳಗಿನ ಬಜಾರಿನಲ್ಲಿ ಇರುವವರಿಗೆ ಕೇಳದಿರುತ್ತದೆಯೇ?ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅದೂ ಹಗಲು ಹೊತ್ತು ಚೆಂಡೆ ಶಬ್ದ ಕೇಳಿದಾಕ್ಷಣ ಎಲ್ಲ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಬಿಟ್ಟು, ಶಾಲೆಯ ಗೇಟ್ ಬಳಿ ದೌಡಾಯಿಸಿ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಾರೆ . ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮತ್ತು ಉಂಟಾ? ಇಲ್ಲಿ ಇವರ ಕುತೂಹಲ ಇರುವುದು ಯಕ್ಷಗಾನದತ್ತ ಮಾತ್ರ. ಪ್ರಸಂಗ ಕಲಾವಿದ ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೊಂದು ಚುಂಬಕ ಸ್ವರ ಈ ಚೆಂಡೆಯದ್ದು..!!!!


ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಕಾಯುವ ದಿನಗಳು .ಹೀಗಿರುವ ದಿನಗಳ ಒಂದು ಕಥೆ ಯಿದು. ಕೇವಲ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಎಂದು ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿಬಿಡುತ್ತೇನೆ. ತಿಂಗಳ ಮೊದಲೇ ಟೈಲರು ಕೃಷ್ಣಪ್ಪ ಊರಿನ ಮಧ್ಯದ ಗೋಳಿಕಟ್ಟೆಯ ಗೋಳಿಮರದ ಟೊಂಗೆಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಕಾಣುವಂತೆ ಒಂದು ಬ್ಯಾನರು ಹಾಕುತ್ತಾನೆ.ಅದು ಊರಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟದ ಜಾಹೀರಾತು. ಊರ ಪ್ರಮುಖ ಜಾಹೀರಾತು ಸಂಸ್ಥೆಯೇ ಟೈಲರು ಕೃಷ್ಣಪ್ಪನ ಅಂಗಡಿ ಮತ್ತು ಅವನ ಜಾಹೀರಾತು ಸ್ಥಳವೇ ಈ ಗೋಳಿಕಟ್ಟೆ. ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಮೇಳವೊಂದರ ಬಯಲಾಟ. ಮಕ್ಕಳಾದ ನಮಗೆ ಮೊದಲೇ ಗೊತ್ತಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ ಅಲ್ಲವೇ. ಅಲ್ಲಿಂದ ಆ ಆಟಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಮಹತ್ತರ ಯೋಜನೆಯ ರೂಪುರೇಷೆ ಸಿದ್ದಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆಂದೆ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಚಿಲ್ಲರೆ ಕಾಸು ಕೂಡಿ ಇಡುವ ತುಕ್ಕು ಹಿಡಿದ ಡಬ್ಬಿಯೂ ಇರುತ್ತದೆ.ಮನೆಯ ಹಿರಿಯರ ಕಣ್ಣು ತಪ್ಪಿಸಿಯೋ ಅಥವಾ ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವಾಗ ಬರುವಾಗ ಹಾದಿ ಬದಿಯ ಗೇರುಮರದಿಂದ ಸಿಕ್ಕಿದ ಗೇರು ಬೀಜ ಮಾರಿಯೋ ಅಂತೂ ಕಷ್ಟ ಪಟ್ಟು ಈ ಡಬ್ಬಿ ನಿಧಾನಕ್ಕೆ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. ಆಟಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗುವ ಪಾಕೆಟ್ ಮನಿ ಇದುವೇ.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗ ಯಾವುದೇ ಆಗಿರಲಿ....ಮಾಡುವೆ ಇರಲಿ ಮುಂಜಿ ಇರಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಯಾವುದಾದರೇನು ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಾ ಊಟ ಇದು ಮುಖ್ಯವಲ್ಲವೆ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ.? ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಊಟವೂ ಒಂದೇ ರೀತಿ.ಯಕ್ಷಗಾನ ವೆಂಬ ಊಟವೂ ಮಕ್ಕಳ ಪಾಲಿಗೆ ಇಷ್ಟೇ. ಜಗಜಗಿಸುವ ವೇಷಭೂಷಣ, ಕಣ್ಣು ಕೋರೈಸುವ ಬೆಳಕು.. (ಗಮನಿಸಿ ವಿದ್ಯುತ್ ಸಂಪರ್ಕ ಆ ಗ್ರಾಮಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಬಂದಿರದ ದಿನಗಳು), ಹಿಮ್ಮೇಳದ ಅಬ್ಬರ, ಹೀಗೆ ಇದು ಎಲ್ಲ ಬಯಲಾಟದಲ್ಲೂ ಅತಿ ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿಬಿಡುವ ಸಂಗತಿಗಳು. ಹಿರಿಯರಾದರೋ ಪ್ರಸಂಗದ ಬಗ್ಗೆ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಮುಮ್ಮೇಳ ಕಲಾವಿದರ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಹೀಗೆ ಇದು ಹೀಗೆ ಇತ್ಯಾದಿ.

ಇಂದಿನ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆ . ಯಾವುದೊ ಹೆಸರಾಂತ ಕಲಾವಿದರ ಪಾತ್ರದದ ಬಗ್ಗೆ ಅಥವಾ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಕಲಾವಿದರ ಬಗ್ಗೆ ಬಿತ್ತಿ ಪತ್ರದಲಿ ಅಥವಾ ಬ್ಯಾನರಿನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖ ವಿರುತ್ತದೆ. ಯಾವುದಿದ್ದರೂ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಆಕರ್ಷಣೆ ಮಾತ್ರ ತೀರ ಬಿನ್ನ.ಹೊಸತೊಂದನು ತೋರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಿರುತ್ತದೆ. ನಿತ್ಯವೂ ನೂತನವಾಗಿ ತೋರುವ ಕಲೆಯೆಂದರೆ ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನ. ಇವತ್ತಿನ ಕರ್ಣ, ಅರ್ಜುನ ಅಥವಾ ರಾಮ ರಾವಣ ಯಾರೇ ಅಗಲಿ ಮರುದಿನ ತೀರ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಬಹುಶಃ ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಯಾವುದೇ ಆಗಲಿ ಇಷ್ಟು ವಿಬಿನ್ನವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವುದು ತೀರ ಅಪರೂಪ. ಅತಿ ಪಾಮರನಿಗೂ ಕೂಡ ತನ್ನ ಬುದ್ದಿ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಈ ಕಲೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ. ಇಂದಿನ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆ . ಯಾವುದೊ ಹೆಸರಾಂತ ಕಲಾವಿದರ ಪಾತ್ರದದ ಬಗ್ಗೆ ಅಥವಾ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಕಲಾವಿದರ ಬಗ್ಗೆ ಬಿತ್ತಿ ಪತ್ರದಲಿ ಅಥವಾ ಬ್ಯಾನರಿನಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖ ವಿರುತ್ತದೆ. ಯಾವುದಿದ್ದರೂ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಆಕರ್ಷಣೆ ಮಾತ್ರ ತೀರ ಬಿನ್ನ.ಹೊಸತೊಂದನು ತೋರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಿರುತ್ತದೆ. ನಿತ್ಯವೂ ನೂತನವಾಗಿ ತೋರುವ ಕಲೆಯೆಂದರೆ ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನ. ಇವತ್ತಿನ ಕರ್ಣ, ಅರ್ಜುನ ಅಥವಾ ರಾಮ ರಾವಣ ಯಾರೇ ಅಗಲಿ ಮರುದಿನ ತೀರ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಬಹುಶಃ ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಯಾವುದೇ ಆಗಲಿ ಇಷ್ಟು ವಿಬಿನ್ನವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುವುದು ತೀರ ಅಪರೂಪ. ಅತಿ ಪಾಮರನಿಗೂ ಕೂಡ ತನ್ನ ಬುದ್ದಿ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಈ ಕಲೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಅವಕಾಶವಿರುತ್ತದೆ.ಮುನ್ನಾದಿನ cattering ಮಾಡಿ ಮಿಕ್ಕಿದ ಅನ್ನ ಹೋಟೆಲು ಯಜಮಾನ ಚಿತ್ರಾನ್ನ ಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಇಂದಿನ ವಿಶೇಷ ಎಂದು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಿತ್ಯವೂ ಹೊಸದು.


ಬೆಳಗ್ಗೆ ತೋಟದ ಕೆಲಸದಾಳು ಬರುವಾಗ ಮಕ್ಕಳ ಮೊದಲ ಬೇಡಿಕೆ . ಒಣ ಮಡಲಿನ ಸೂಟೆಯ ಬೇಡಿಕೆ. ಆತನಿಗೆ ದುಂಬಾಲು ಬಿದ್ದು ಒಂದೆರಡಾದರೂ ಸೂಟೆ ಕಟ್ಟದಿದ್ದರೆ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಸಮಾಧಾನ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಅದನ್ನು ಜಗುಲಿ ಮೂಲೆಗೆ ಒಪ್ಪ ಓರಣವಾಗಿ ತೆಗಿದಿಟ್ಟು ಸಂಭ್ರಮಿಸುವ ಪರಿ ಅನನ್ಯ.ಇದರ ಮಧ್ಯೆ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ತುಸು ದೊಡ್ಡವರಾದವರು ಒಂದು ಸಲ ಅಂಗಡಿಗೆ ಅಂತ ಕೆಲಸ ಹಚ್ಚಿಕೊಂಡು ಹೋದವರು ಆಟ ನಡೆಯುವ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಸಿದ್ದತೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಮನೆಗೆ ಬಂದು ಕಿರಿಯವರಿಗೆ ವರದಿ ಒಪ್ಪಿಸುವುದೂ ಇದೆ.

ಸಂಜೆ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ "ಕೇಳಿಕೆ " ಬಡಿಯುವ ಸದ್ದು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕೇಳಿದ ತಕ್ಷಣ ಮನಸ್ಸನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುವುದೇ ಕಷ್ಟವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ ಒಂದು ಸಲ ಹೋಗಿ ನೋಡಿ ಬರ್ತೇವೆ ಅಂತ ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮನಿಗೆ ದುಂಬಾಲು ಬಿದ್ದು ಬೈಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಇದೆ. "ಹೆಂಗಿದ್ದರೂ ಮತ್ತೆ ಹೋಪಲೆ ಇದ್ದಲ್ಲದ . ಈಗೆಂತ ಜೀವ ಎಳೆವದು? ಮಕ್ಕೋ ಕೈಕಾಲು ತೊಳೆದು ಅಲ್ಲಿ ಕೂತು ಭಜನೆ ಮಾಡಿ." ನಿತ್ಯವೂ ಕತ್ತಲಾದರೂ ಕೈಕಾಲು ಮುಖ ತೊಳೆಯದ ಮಕ್ಕಳು ಅಂದು ಬೇಗನೆ ಭಜನೆ ಕೆಲಸ ಮುಗಿಸುವ ಗಡಿಬಿಡಿ. ಹೊತ್ತಿಗಿಂತ ಮೊದಲೇ ತಾಳ ಹಿಡಿದು ಕುಳಿತು ರಾಗವೆಳೆದು ಭಜನೆಗೆ ತೊಡಗಿದರು. ಭಜನೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಒಂದೆರಡು ಹಾಡಿನಲ್ಲೇ ಮುಗಿಸಿ ಒಳ ಹೋಗಿ ಊಟ ಮುಗಿಸುವ ಆತುರ. ಅಷ್ಟು ಹೊತ್ತಿಗೆ ಕತ್ತಲಾವರಿಸಿ ಕೆಲವರು ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಲ ಹಳ್ಳಿಯವರು ಮನೆಯ ಪಕ್ಕದ ಓಣಿಯಲ್ಲೋ, ತೋಟದಲ್ಲೋ, ಗದ್ದೆಹುಣಿಯಲ್ಲೋ ಸೂಟೆ ಬೀಸುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತೀರುವುದು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ.ಇದರ ಮಧ್ಯೆ ಕೆಲವರು ಅಜ್ಜನದ್ದೋ ಅಥವ ಅಪ್ಪನದ್ದೋ, ಚಿಕ್ಕಪ್ಪನದ್ದೋ ಕೈ ಗಡಿಯಾರ ನೋಡಿ ಗಂಟೆ ಅಂದಾಜು ಮಾಡುತ್ತಾ ಬೈಗಳು ತಿನ್ನುವುದೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಕ್ಕಳ ಆತುರಕ್ಕೆ ಮಿತಿಯೇ ಇಲ್ಲ. ಹಿರಿಯರ ಒತ್ತಾಯಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಹೆದರಿಕೆಗೆ ಸಾಲಾಗಿ ಗಡಿಬಿಡಿಯಲ್ಲೇ ಊಟಕ್ಕೆ ಕುಳಿತು, ಮಂದವಾಗಿ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಸೀಮೆ ಎಣ್ಣೆ ದೀಪದ ಬೆಳಕಿಗೆ ಏನು ಬಡಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನೋಡದೆ ಬೇಗ ಬೇಗ ಬಾಯಿಗೆ ಇಕ್ಕಿ ಊಟದ ಶಾಸ್ತ್ರ ಮುಗಿಸಿಬಿಡುತ್ತೇವೆ. ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಾ ಊಟ ಮಾಡುವಂತೆ, ಆಟಕ್ಕೆ ಹೋದಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಿ ಹಸಿವಾದರೆ ಕಷ್ಟ ಅಂತಲೂ ಬುದ್ದಿವಾದ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ನಮಗೆಲ್ಲಿಯ ತಾಳ್ಮೆ ಅಲ್ಲವೇ.?

ಅಂತು ಗಡಿಬಿಡಿಯ ಊಟ ಮುಗಿಸಿ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲೇ ಅಂಗಳಲದ ಬದಿಯಲ್ಲೇ ಇಟ್ಟ ಸೂಟೆಯನ್ನು ಉರಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಸ್ಪರ್ಧೆ. ಮತ್ತೆ ಸೂಟೆ ಬೀಸುತ್ತ ಮಹಿಷಾಸುರನ ಬೂತ ಮೈಮೇಲೆ ಹೊಕ್ಕಿದ ಹಾಗೆ ಬಾಯಿ ಚೆಂಡೆ ಮೊಳಗಿಸುತ್ತ. ಕುಣಿದು ಕುಪ್ಪಳಿಸುತ್ತ ಸಾಗುತ್ತೇವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದಾರಿ ಬದಿಯ ಹೊಂಡಕ್ಕೋ.. ಗದ್ದೆ ಕೆಸರಿಗೋ ಬಿದ್ದು ಅವಾಂತರ ಆಗುವುದು ಇದೆ..

ಅಂತೂ ತವಕದಿಂದ ಆಟ ನಡೆಯುವಲ್ಲಿಗೆ ಬರುವಾಗ ದೂರದಿಂದಲೇ ಚೆಂಡೆ ಸದ್ದಿನೊಂದಿಗೆ ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವೇಷಗಳ ಕುಣಿತ ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟರವರೆಗೆ ಶಿಸ್ತಿನಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬಂದ ಮಕ್ಕಳು ಚದುರಿ ಕೊಂಡು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಉರಿಯುತ್ತಿರುವ ಸೂಟೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲೆಲ್ಲೋ ಬಿಸಾಡಿ ಕತ್ತಲಲ್ಲೇ ಓಟಕ್ಕೆ ತೊಡಗುತ್ತವೆ. ರಂಗಸ್ಥಳ ದ ಹತ್ತಿರ ಹೋದಾಗ ಕೋಡಂಗಿಯೋ ಬಾಲ ಗೋಪಾಲರ ವೇಷವೋ ಕುಣಿಯುವುದು ತಿಳಿದು ಸಪ್ಪಗಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತವೆ. ನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ಜಾಗವನ್ನು ಅರಸಿ ಒಂದು ಕಡೆ ಮನೆಯಿಂದ ತಂದ ಚಾಪೆಯೋ, ಬಟ್ಟೆಯೋ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಗೋಣಿ ಚೀಲವೂ, ಹಾಸಿ ಎಲ್ಲರೂ ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕುಳಿತು ಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಆಟದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಶುರುವಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ.

ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಅಲ್ಲೇ ಹೊರಗೆ ಸೇರಿದ ಸಂತೆಗೆ ಒಂದು ರೌಂಡು ಬರುವ ತವಕ. ಕೆಲವರೂ ಹೋಗಿಯೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ಕಟ್ಲೆರಿ ಅಂಗಡಿ ಬಾಬಣ್ಣ ಆದಿನ ಆಟದ ಮೈದಾನದಲ್ಲೇ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಔಟ್ ಡೋರ್ ಅಂಗಡಿಯನ್ನು ತೆರೆದಿರುತ್ತಾನೆ. ಅದರಂತೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಟ ಎಲ್ಲೆಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತದೋ ಅಲ್ಲೆಲ್ಲ ಜೊತೆಗೆ ಹೋಗಿ ಚುರುಮುರಿ ಸಂತೆ ಇಡುವವನು ಕೂಡ ಪೆಟ್ರೋ ಮಾಕ್ಸ್ ಉರಿಸಿ ಸಂತೆ ಇಟ್ಟಿರುತ್ತಾನೆ. ಮಸಾಲೆ ಬಳಿದಿರುವ ನೆಲಕಡಲೆ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ತರಿಸಿದ ಇನ್ನಿತರ ವಸ್ತುಗಳು ಅಂತೂ ಬೆಳಗಿನವರೆಗೆ ಜಾಗರಣೆಗೆ ಏನೆಲ್ಲಾ ಬೇಕೋ ಅದೆಲ್ಲ ಸಿದ್ದವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲೇ ಕುಳಿತು ಕೆಲವರು ಕಲಾವಿದರಬಗ್ಗೆ ಆಟದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಮರ್ಶೆ ಮಾಡುವುದೂ ದ್ರಿಷ್ಟಿಗೆ ಬೀಳದೆ ಇರಲಾರದು. ಅದರಂತೆ ಬಸ್ ಸ್ಟಾಪ್ ನ ಗೋಳಿಕಟ್ಟೆಯ ಬಳಿಯ ಭಟ್ಟರ ಹೋಟೆಲು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಗೊಂಡು, ಭಟ್ಟರು ಅ ದಿನಕ್ಕಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಟೇಬಲ್ ತಂದು ಹೋಟೆಲ್ ಬಾಗಿಲಲ್ಲೇ ದೊಡ್ಡ ಗಲ್ಲೆಯನ್ನು ತೆರೆದಿಟ್ಟು ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಾಪಾರ ವಹಿವಾಟಿನ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತಾರೆ.

ಚೆಂಡೆ ಪೀಠಿಕೆ ಆಗುವವರೆಗೆ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಒಂದು ರೀತಿ ಬೋರ್. ಹಾಗಾಗಿ ಸಂತೆಯ ಸುತ್ತಾಟ.. ಮಧ್ಯೆ ರಂಗಸ್ಥಲದಿಂದ ದೂರ ಇರುವ ಚೌಕಿಗೂ ಒಂದೆರಡು ಸಲ ಹೋಗಿ ಇಣುಕುವುದು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಚೌಕಿಯ ಭೇಟಿ ಆಗೊಮ್ಮೆ ಈಗೊಮ್ಮೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಹೋದಾಗ ಬಣ್ಣದ ವೇಷ ಚುಕ್ಕಿ ಇಡುತ್ತಿರುವುದು ಎಷ್ಟು ಚೋದ್ಯವೋ ಅರ್ಧ ಪೂರ್ತಿಯಾದ ಸ್ತ್ರೀವೇಷ ಅರೆ ವೇಷದಲ್ಲೇ ಹೊರ ಬಂದು ಬೀಡಿ ಎಳೆಯುತ್ತಿರುವುದು ಇನ್ನೊಂದು ಚೋದ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.!!!!

ಪೀಠಿಕೆ ಚೆಂಡೆ ಪೆಟ್ಟು ಕೇಳಿದೊಡನೆ ಎಲ್ಲರು ಕುಳಿತ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ವಾಪಸು. ಬರುವಾಗ ಏನಾದರೂ ಕಡಲೆ ತೊಟ್ಟೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಮೆಲ್ಲುತ್ತ ಚೆಂಡೆ ಪೆಟ್ಟು ಕೇಳುವ ಆನಂದ ಬೇರೆಲ್ಲಿ ಸಿಗಲು ಸಾಧ್ಯ. ಪೀಠಿಕೆ ಮುಗಿದು ಕಟ್ಟುವೇಶ ಕುಣಿತ.. ಆನಂತರ ಒಡ್ಡೋಲಗ.. ಮತ್ತೆ ಒಂದೊಂದೇ ವೇಷದ ಆಗಮನ. ಮಧ್ಯೆವೇದಿಕೆ ಮೇಲೆ ಮುಖ್ಯ ವೇಷ ತುಂಬಾ ಹೊತ್ತು ಸಂಭಾಷಣೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರಬೇಕಾದರೆ ಒಬ್ಬ ಹೊರ ಹೋಗಿ ಚೌಕಿಯಲ್ಲಿ ಇಣುಕಿ ಇನ್ನು ಯಾವ ಹೊಸ ವೇಷ ಇದೆ ಎಂದು ವರದಿ ಒಪ್ಪಿಸುವುದು ಇದೆ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಾಗಲೇ ನಡುವಿರುಳು ಕಳೆದು ಬಂದ ತಂಡದಲ್ಲಿ ಎಳೆಯ ಮಕ್ಕಳು ನಿದ್ದೆಗೆ ಜಾರಿರುತ್ತವೆ.

ಮನೆಯಿಂದ ಬಂದ ಹಿರಿಯರು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಭಟ್ಟರ ಹೋಟೆಲಿಗೆ ಕರೆದು ಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಬಿಸಿ ಬಿಸಿ ಚಾ ಕುಡಿಸುವುದು ಇರುತ್ತದೆ ಜತೆಗೆ ಆಟದ ಹೋಟೆಲಿನಲ್ಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ತಿಂಡಿ ಬಾಳೆಕಾಯಿ ಪೋಡಿ!!!!!. ಆದಿನದ ಚಾ ದ ಬಗ್ಗೆ ಹಿರಿಯರು ಸ್ವಲ್ಪ ಅಸಮಾಧಾನ ಸೂಚಿಸುವುದು ಇದೆ.. ಆಟದ ಚಾ ಹೀಗೆ ಅಲ್ಲ ಭಟ್ರೇ ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ಟ್ರಾಂಗು ಬೇಕು ಅಂತ ರಾಗ ಎಳೆಯುವುದು ಇರುತ್ತದೆ. ನಿಜಕ್ಕೂ ಆಟದ ಚಾ ಅಂದ್ರೆ ಅದೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಸಂಗತಿ. ಸ್ವಲ್ಪ ತೆಳ್ಳಗೆ ಅದರೂ ಕಡುವಾಗಿ ಹಾಲು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದು ರಾತ್ರಿಯ ನಿದ್ದೆಯನ್ನು ಕಳೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಉನ್ಮೆಶವನ್ನು ತರುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಹೀಗೆ ಬಯಲಾಟದ ಹಲವು ಮಜಲುಗಳನ್ನು ಸವಿಯುತ್ತಿರಬೇಕಾದರೆ..ಬೆಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ದೊಡ್ಡ ಕಿರೀಟದ ಬಣ್ಣದ ರಕ್ಕಸರ ವಧೆಯಾಗಿ ಲೋಕೊದ್ಧಾರ ಆಗುವುದನ್ನೇ ಮಕ್ಕಳು ಕಾದು ಕುಳಿತು ನೋಡುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಸೂರ್ಯೋದಯದೊಂದಿಗೆ ಲೋಕವು ಉದ್ದರವಾದಂತೆ ಅನುಭವವಾಗಿ ಹೊಸ ಲೋಕದ ಉದಯಕ್ಕೆ ಮನಸ್ಸು ಆಹ್ಲಾದಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಆಟದ ಭೋಜನ ಇಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.. ಕಿವಿಗೆ ಅಬ್ಬರದ ಗಾನ ಸುಧೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಣ್ಣದ ಲೋಕದ ದರ್ಶನ..ಮಿಥ್ಯ ಎಂದು ಗೊತ್ತಿದ್ದರೂ ಏನೋ ಒಂದು ತನ್ಮಯತೆ, ತಾದಾತ್ಮ್ಯ ವಾಗುವ ಮಾನಸಿಕ ಸಂಭಂಧ ಅವರವರ ಭಾವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಬಿಟ್ಟ ರೀಲನ್ನೇ ಬಿಡುವುದಾಗಲಿ ಹೇಳಿದ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಕಥೆ ಒಂದೇಯಾದರೂ ಪ್ರತಿ ದಿನವೂ ಹಲವು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ನಿತ್ಯ ನೂತನವಗಿರುತ್ತದೆ.ಹಲವು ಸಲ ಕಂಡ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆಯೋ , ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಹಾತ್ಮೆಯೋ ಯಾವುದೇ ಕಾಳಗವೋ ಯಾವುದೂ ಅನುಭವಿಸುವ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಮತ್ತು ಮತ್ತು ಹೊಸ ಅನುಭವವನ್ನು ಕೊಡುವ ಹೊಸ ರುಚಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಅವಕಾಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಇದ್ದೂ ನಿತ್ಯ ನೂತನವಗಿರುವ ಈ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಹಿರಿಯರೂ ಒಂದಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುವ ಕಲೆ. ಬೇರೆ ಯಾವುದಿದೆ?

ಬಯಲಾಟ ಮುಗಿದು..ಮನೆಯ ಕಡೆ ವಾಪಸಾಗುವಾಗ ಒಂದು ರೀತಿ ರಣರಂಗದಿಂದ ವಿಜಯೋತ್ಸಾಹ ಆಚರಿಸುವಂತಹ ಉನ್ಮಾದ ಮನಸ್ಸಿಗೆ. ಮೈಗೆ ಧೂಳು ಮೆತ್ತಿಕೊಂಡರೂ ಮನದೊಳಗೆ ನಿತ್ಯ ಚೇತನ ಜಾಗ್ರಿತವಾದ ಅನುಭವ.ಭೂರಿ ಭೋಜನ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಾ ಉಂಡು ತೇಗುತ್ತ ಬರುವಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಉಂಡು ತೇಗುತ್ತ ಇರುತ್ತದೆ. ಅವರರವರ ಭಾವಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಉತ್ತಮ ಬಯಲಾಟ ನೋಡಿದರೆ ಅದರ ಗುಂಗು ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಕಾಲ ಮನಸ್ಸು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಪುರಾಣ ಲೋಕದ ಹೊಸ ದರ್ಶನವಾದ ಅನುಭವ. ಇಂದಿಗೂ ಪುರಾಣದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಕಥೆಯನ್ನು ಓದಿದಾಗ ಯಕ್ಷಗಾನದ ವೇಷವೇ ಕಣ್ಣೆದುರು ಬಂದು ನಿಲ್ಲುವ ರೀತಿ ಕಲೆಯ ಸೆಲೆ ಜೀವನಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೆರೆತಂತೆ ಅಲ್ಲವೇ?