ಮಿತ್ತನಡ್ಕದ ಯಕ್ಷೋತ್ಸವದ ವೈಭವ ಮುಂದುವರೆದುದು

          ಒಂದು ಸಲ ಕೆಲವು ಮಿತ್ರರೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ವಾಹನವೊಂದರಲ್ಲಿ ದೇಶ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾ  ಕಾಡುಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಎಲ್ಲೋ ಒಂದು ಕಡೆ ಹಾದಿ ತಪ್ಪಿ ಎತ್ತೆತ್ತಲೋ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ವಾಹನವೂ ಕೆಟ್ಟು ನಿಂತು ತಾವೆಲ್ಲೆದ್ದೇವೆ ಎಂಬ ಪರಿವೆಯೇ ಇಲ್ಲವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಗೊಂದಲ ಗಾಬರಿಯಿಂದ  ಎಲ್ಲರೂ ವಾಹನದಿಂದ ಇಳಿದು ಆಕಡೆ ಈ ಕಡೆ ಸುತ್ತಾಡಿದರೂ ಎನೂ ತೋಚದಾಯಿತು. ಬಹಳ ಹೊತ್ತಿನವರೆಗೂ ಯಾವುದೇ ವಾಹನವಾಗಲೀ ಮನುಷ್ಯರಾಗಲಿ ಅತ್ತ ಸುಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ತುಂಬಾ ಹೊತ್ತಿನ ನಂತರ ಯಾವುದೋ ಮನುಷ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಯಂತಿದ್ದ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಂದು ದೂರದ ಕಾಡ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸೌದೆಯ ಹೊರೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದನ್ನು ಕಂಡು ಪರಮಾತ್ಮನ ದರ್ಶನವಾದಂತೆ ಎಲ್ಲರು ಅತ್ತ ದೌಡಾಯಿಸಿದರು. ಹತ್ತಿರ ಊರುಕೇರಿ ಇದ್ದು ಗ್ಯಾರೆಜ್ ಎನಾದರೂ ಸಿಗುವುದೇ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿಚಾರಿಸ ಹತ್ತಿದರು. ಅಲ್ಲಿ ಕಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿ ಯಾವುದೋ ಅದಿವಾಸಿ. ದೇಶದ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಪ್ರದೇಶವಾದ ಅಲ್ಲಿನ ಆ ಆದಿವಾಸಿ ಮನುಷ್ಯ ಏನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಯಾರಿಗೂ ತಿಳಿಯದೇ ಹೋಯಿತು. ಪ್ರಯಾಣಿಕರಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಭಾಷೆ ಬಲ್ಲ ಪ್ರತೀಯೊಬ್ಬರೂ ತಿಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಷೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿ ನೋಡಿದರೂ ಪ್ರಯೋಜನವಾಗಲಿಲ್ಲ.ಆತ ಏನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಅಥವ ಇವರು ಹೇಳುವುದು ಅವನಿಗೆ ಮನವರಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ?  ಇಲ್ಲವೇ? ಒಂದೂ ತಿಳಿಯದೆ ಆಯೋಮಯವಾದಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದ ಪ್ರಯಾಣಿಕರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬಾತ ಮೌನವಾಗಿಯೇ ಇದ್ದ. ಆತ ಸುಮ್ಮನಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೆಂದರೆ ಆತ ಬಾಯಿಬಾರದ ಮೂಕನಾಗಿದ್ದ. ಹಾಗಾಗಿ ಅಷ್ಟೂ ಹೊತ್ತು ಉಳಿದವರ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದವನು, ತನಗೆ ಆಡಲು ತಿಳಿದ ಒಂದೇ ಭಾಷೆಯಾದ ಆಂಗಿಕ ಭಾಷೆಯ ಮೂಲಕ  ತನ್ನ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ. ಯಾವುದೇ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಅದರ ವ್ಯಾಕರಣಕ್ಕೆ ಅತೀತವಾದ ಭಾಷೆಯಾದ ಈ ಆಂಗಿಕ ಭಾಷೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಆದಿವಾಸಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಹವನ ಸಾಧಿಸುವಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತು. ಮನುಷ್ಯ ಮನುಷ್ಯ ನಡುವಿನ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಈ ಭಾಷೆ ಅಥವ ಅದರ ಪರಿಶುದ್ದತೆ ಎಲ್ಲ ಗೌಣವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಮಾರ್ಗವಲ್ಲದೇ ಇದ್ದರೂ ಸಂದರ್ಭೋಚಿತವಾಗಿ ಭಾವನೆಗಳು ಅರ್ಥವಾದರೆ ಸಾಕು. ಭಾಷೆ ವ್ಯಾಕರಣ ಶಬ್ದಾರ್ಥಗಳು ಮನುಷ್ಯ ನಿರ್ಮಿತವಾಗಿ ಈ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತವೆಯಾದರೂ ಭಾವನೆಗಳು ಪರಿಶುದ್ದವಾಗಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರವೇ ಅದಕ್ಕೆಬೆಲೆ ಬರುವುದು. ಆದೇ  ಭಾವನೆಗಳು ಮನುಷ್ಯನ ಸೃಷ್ಟಿ ಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. .

              ಮಿತ್ರರೊಬ್ಬರು ಕರೆ ಮಾಡಿ ನನ್ನ ಬ್ಲಾಗ್ ಪುಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತ.. “ಸ್ವಲ್ಪ ವ್ಯಾಕರಣ ಮತ್ತು ಶಬ್ದಾರ್ಥ ಪ್ರಯೋಗಗಳ ಲೋಪದೋಷಗಳನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಂಡರೆ ನಿಮ್ಮ ಲೇಖನ ಅತ್ಯುತ್ತಮ” ಅವರ ಮಾತಿನ ಮೊದಲಾರ್ಧ ಅತ್ಯಂತ ಸತ್ಯವಾದರೂ ಉತ್ತರಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಎಂಬುದನ್ನು ಸತ್ಯವೆಂದು ನಾನು ಹೇಳಿಕೊಂಡರೆ ಅದು ಆತ್ಮ ಪ್ರಶಂಸೆಯಾಗುತ್ತದೆ.  ನಾನು ಕೆಲವೊಂದು ಲೋಪದೋಷಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರನಾಗಿಲ್ಲ. ಒಟ್ಟು ಭಾವನೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗಬೇಕು. ಅರ್ಥೈಸುವ ಮನಸ್ಸು ವಿಶ್ವಾಸದಿಂದ ಅದನ್ನು ಯಥಾರೀತಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿಮರ್ಶೆ ಎಂಬ ಅರ್ಹತೆ ಉಂಟು ಎಂದು ಯಾವತ್ತೂ ಅನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ವಿಷಯದ  ಅರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ಮೌಲ್ಯವು  ಅದು ಹೇಗೆ ಗ್ರಾಹ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಿದಾಗ ಸರಿಯೋ ತಪ್ಪೂ ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದನಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಎಂಬುದು ಬಹಳ ಖಾಸಗೀ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅದಕ್ಕೆ ಪರಿಮಿತಿಗಳಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗ ನಿಂತುಕೊಂಡು ಎಲ್ಲದರಂತೆ ಇದೂ ಒಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ. 

           

            

ಮಿತ್ತನಡ್ಕದ ಆರಂಭದ ಭಸ್ಮಾಸುರನ ಅಬ್ಭರದ 

ಯಕ್ಷಗಾನ ಯಾವುದೋ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿ ನಂತರ ವಾಸ್ತವತೆಗೆ ಮರಳಿದರೂ ಆ ಗುಂಗಿನ ಪ್ರಭಾವ ಅತ್ಯಂತ ಗಾಢವಾಗಿತ್ತು.  ಈಬಾರಿ  ಅತ್ಯಂತ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳೇ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಣಯಾತ್ಮಕವೆನಿಸಿತು.  ಕೊನೆಯ ಪ್ರಸಂಗದ ಕೊನೆಯ ಚರಣದ ಕರ್ಣ ಭಾವನಾಲೋಕಕ್ಕೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದರೆ ಮನ ಕಲಕುವ ಭಾವಾಭಿನಯದಿಂದ ಸುಭದ್ರೆಯಾಗಿ ಶಶಿಕಾಂತ ಶೆಟ್ಟಿ ಕೃಷ್ಣಾರ್ಜುನ ಕಾಳಗದ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮಿಂಚಿದರು. ಈ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಎಂದಿನ ಶೈಲಿಯಂತೆ ಪುತ್ತಿಗೆ ರಘುರಾಮ ಹೊಳ್ಳರು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸ್ವರ ಏರಿಸುತ್ತ ಸಾಗಿದರು ಕೆಲವೊಂದು ಪದಗಳು ಸ್ಮರಣೀಯವನ್ನಾಗಿ ಹಾಡಿದರು.  ಇವರಿಗೆ ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಡೂರು ಗಣೇಶ್ ಹಾಗೂ ಚೆಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಪದ್ಯಾಣ ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಭಟ್ ಮತ್ತು ದೇಲಂತ ಮಜಲು  ಸಹಕರಿಸಿದ್ದರು. ಇದರಲ್ಲಿ “ಕೆಟ್ಟು ನೆಂಟರ ಸೇರುವುದು ಕಷ್ಟ ......”  "ಕಂದಿದಾದನ ಕಾಂತಿಯಿಂದ...”  “ಹೋಯಿತು ಹೊತ್ತು ನೋಡು ಭಾವಯ್ಯ....”  ಮುಂತಾದ ಪದಗಳು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಮೂಡಿ ಬಂತು. 

ಮಹಾಭಾರತದ ಆಹವಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಯೋಗಿಕವಾಗಿ ಪಾಂಡವರನ್ನು ಸಿದ್ದಪಡಿಸಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನಾಗಿ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ದೀಪಕ್ ಪೇಜಾವರ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನನಾಗಿ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಯುವ ಕಲಾವಿದರಾದ  ಜಯಪ್ರಕಾಶ್ ಪೆರ್ಮುದೆ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ತೋರಿದರು. ವೇಷಗಾರಿಕೆ ನಾಟ್ಯ ಅರ್ಥಗಾರಿಗೆ ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದರಲ್ಲು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ನಿರ್ವಣೆ ತೋರಿದ್ದು ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಂಗ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಮೂಡಿಬರುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಕರಿಸಿತು. ಒಂದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮಾದರೀ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ವೇಷವನ್ನು ರಂಗದಲ್ಲಿ ದೀಪಕ್ ರವರು ತಂದರು. ಇದೇ ಪ್ರಸಂಗದ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸನ್ನಿವೇಶವೊಂದರಲ್ಲಿ ರುಕ್ಮಿಣಿಯ ಚುಚ್ಚು ನುಡಿಗಳಿಗೆ ನೊಂದ ಸುಭದ್ರೆಯಾಗಿ ಶಶಿಕಾಂತ್ ರ ತನ್ಮಯತೆ ಕಣ್ಣೀರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದರ್ಶನವಾಯಿತು. ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಅಷ್ಟೇ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸಾದರ ಪಡಿಸಿದ್ದ ಯುವಕಲಾವಿದರ ಪ್ರತಿಭೆ ಶ್ಲಾಘನೀಯ. “ಕೆಟ್ಟು ನೆಂಟರ ಸೇರುವುದು ಕಷ್ಟ ......”   ಎಂಬ ಪದ ಸನ್ನಿವೇಶ ಆಟ ಮುಗಿದ ಮೇಲೂ ಮನ ಕಲುಕುವಂತೆ ಇದ್ದರೆ ಅಚ್ಚರಿ ಪಡಬೇಕಿಲ್ಲ.  ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಮಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ ಕೃಷ್ಣಾರ್ಜುನ ಕಾಳಗ ಕೂಟದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಸಂಗ ಎನ್ನಬಹುದು.

ಕೆಲವು ಪದಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ...

ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಾರ್ಜುನ ಪ್ರಸಂಗ ಪದಗಳು ಭಾಗವತರು ತೆಂಕಬೈಲು ತಿರುಮಲೇಶ್ವರ ಶಾಸ್ತ್ರಿ

ಕೃಷ್ಣಾರ್ಜುನ ಕಾಳಗ ಪ್ರಸಂಗ ಪದಗಳು ಭಾಗವತರು ಪುತ್ತಿಗೆ ರಘುರಾಮ ಹೊಳ್ಳ

ಕರ್ಣಾರ್ಜುನ ಪ್ರಸಂಗ ಪದಗಳು ಭಾಗವತರು ಪದ್ಯಾಣ ಗಣಪತಿ ಭಟ್

            ಮೊದಲ ಪ್ರಸಂಗದ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಮಿಂದು ಈಜಾಡಿದ ನಂತರ ದಣಿವಾರಿಸಿದ ಅನುಭವ.  ಆಮೇಲಿನ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯ ಹಾಗೂ  ಭಾರ್ಗವ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಬಿಡುವಿನ ಪ್ರಸಂಗವೆಂಬಂತೆ ಭಾಸವಾಗಿದ್ದು ನೋವಿನ ಸಂಗತಿಯಾಯಿತು. ಪ್ರಸಿದ್ದ ಕಲಾವಿದರ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾದ ಉತ್ತಮ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ದೇಣೀಗೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ  ಪ್ರಸಂಗ ತಣ್ಣನೆಯಲ್ಲೇ ಮುಗಿಯಿತು.ಇದರಲ್ಲೀ ಯಾವುದೂ ಕಳಪೆಯೆಂದು ಗುರುತಿಸುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ ಎಲ್ಲವೂ ತಕ್ಕ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಅನುವಾಗಿಯೇ ಇತ್ತು. ಆದರೂ  ನಿರೀಕ್ಷೆಯ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಾರ್ಜುನ ನೆನಪಿನ ಬುತ್ತಿಗೆ ಆಹಾರವಾಗಲೇ ಇಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ದಢೂತಿ ದೇಹದ  ಲೆಕ್ಕವೇ ಇಲ್ಲವೆಂಬಂತೆ ರಂಗಸ್ಥಳ  ಕಂಪಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ನಿಡ್ಲೆ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ ರ ಜಮದಗ್ನಿ ಮಹರ್ಷಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿತ್ತು. ಮೊದಲ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಾರ್ಜುನದಲ್ಲಿ ಹಿಮ್ಮೇಳಕ್ಕೆ ಹಳೆಯ ಹುಲಿಗಳು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ರಂಗಸ್ಥಳವನ್ನೇರಿದ್ದರು. ತೆಂಕಬೈಲು ತಿರುಮಲೇಶ್ವರ  ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ ಜತೆಗೆ ಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರು ಮತ್ತು  ಮಾಂಬಾಡಿ ಗುರುಗಳು ಹಲವು ಸಮಯದಿಂದ ನಂತರ ಚೆಂಡೆ ಹೆಗಲಿಗೇರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ ಕೆಲವು ಪದಗಳು ಸುಶ್ರಾವ್ಯವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿತ್ತು.  ಸೂರಿಕುಮೇರಿ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯ ಕೊನೆಯ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಚುರುಕಾದದ್ದು ಬಿಟ್ಟರೆ ಮತ್ತೆ ವಿಶೇಷವೇನು ಗುರುತಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ.  ಭಾರ್ಗವನಾಗಿ ಪುಂಡುವೇಶಧಾರಿ ಶಶಿಧರ್ ಕುಲಾಲ್ ಕನ್ಯಾನ ಉತ್ತಮ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ನಿರ್ವಹಣೆ ತೋರಿದರು. ಎರಡನೇ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯನಾಗಿ ಸುಬ್ರಾಯ ಹೊಳ್ಳ ಸ್ವತಹ ಉತ್ತಮ ನಿರ್ವಹಣೆ ತೋರಿದರೂ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಸಂಗ ವೇಗವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ರವಿಶಂಕರ ವಳಕುಂಜರ ಜತೆಗಿನ ಇವರ ಹಾಸ್ಯ ಸನ್ನಿವೇಶ ಕೂಟದ ಹಾಸ್ಯ ಸನ್ನಿವೇಶವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿತು. ವಳಕುಂಜರ ಪ್ರತಿಭೆಯು  ಬಹಳ ಆಕರ್ಷಣೀಯ. ಯಾವುದೇ ಭಾವ ವಿಕಾರವಿಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮ ಮಿಂಚಿನ ಸಂಭಾಷಣೆಯಿಂದ  ಮತ್ತು ಅಭಿನಯದಿಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮನಗೆದ್ದರು. ಮತ್ತೋರ್ವ ಭಾಗವತರಾದ ಪಟ್ಲ ಸತೀಶ ಶೆಟ್ಟಿ ಕೆಲವು ಸೌಮ್ಯ ಪದಗಳನ್ನು ಮಧುರವಾಗಿ ಹರಿಯಬಿಟ್ಟರೂ ಏರಿ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ದುರ್ಬಲವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದು,  ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ  ಹೊಳ್ಳರ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯ ಕಳೆಗಟ್ಟಲಿಲ್ಲ.

.

            ನೆರೆದವರ ಬಹಳ ನಿರೀಕ್ಷೆಯ ಪ್ರಸಂಗ ಕರ್ಣಾಜುನ ಆರಂಭವಾಗುವಾಗ ಬೆಳಗಾಗಿ ಸೂರ್ಯನ ಬಿಸಿಲು ಬಿದ್ದಿತ್ತು. ಇತ್ತಲು ಕರ್ಣಾರ್ಜುನರಿಗೆ ಹತ್ತಿತು ಕಾಳಗ....ಎಂಬ ಪದ,  ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಹಚ್ಚಿದ ಕಿಚ್ಹಿಗೆ ದಹ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದಂತೆ ಭಾಸವಾಯಿತು. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಾಗಿ ತಾರಾನಾಥ ಬಲ್ಯಾಯ .... ಮೊದಲ ಪ್ರಸಂಗದ ಕೃಷ್ಣ ವೇಶದ ತದ್ರೂಪು ವೇಶವನ್ನೇ ತೋರಿಸಿದರು. ಪಕ್ಕನೆ ನೊಡಿದರೆ ಇಬ್ಬರಲ್ಲೂ ವೆತ್ಯಾಸವನ್ನೇ ಗುರುತಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಅಷ್ಟೊಂದು ಸಾಮ್ಯತೆ ಇಬ್ಬರ ವೇಷದಲ್ಲೂ ಇದ್ದುದು ವಿಶೇಷ. ಉಬರಡ್ಕ ಉಮೇಶ್ ಶೆಟ್ಟಿ ಅರ್ಜುನನಾಗಿ ಹಾಗು ಸುಣ್ಣಂಬಳ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಟ್ ರವರ ಕರ್ಣ ಮುಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿದ್ದರೆ,  ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಪದ್ಯಾಣ ಗಣಪತಿ ಭಟ್ ತಮ್ಮದೇ ವಿಶೇಷ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಭಾಗವತರಾದರೆ,  ಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಪದ್ಯಾಣ ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಭಟ್ ಹಾಗು ಚೆಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಅಡೂರು ಮತ್ತು ದೇಲಂತಮಜಲು ಇದ್ದರು. ಕೆಲವು ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಪದ್ಯಾಣವನ್ನು ಕಂಡಂತಾಗಿ ನೆರೆದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಪುಳಕಗೊಂಡರು.  ಅಗರಿ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ    "ಎಲೆಭಾನು ಜಾತ ಕೇಳ್ ಅಸ್ತ್ರದ ನೆಲೆಯನು..”  ... “ಶಿವ ಶಿವ ಸಮರದೊಳು ಕೈಸೋತೆನಲ್ಲ.....” ಹೀಗೆ ಹಲವು ಪದಗಳು ಸುಶ್ರಾವ್ಯವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂತು.  ಈ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಮಿತ್ತನಡ್ಕದ ಈ ವರ್ಷದ ಯಕ್ಷೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವೇಷ ಸುಣ್ಣಂಬಳರ ಕರ್ಣನ ವೇಷ . ಇವರು ವೇಷಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ  ಹಾಗೂ ನಾಟ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರೌಢಿಮೆಯನ್ನು ಮೆರೆದರು.  ಒಟ್ಟು ಸಮಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಗ್ರಪಂಕ್ತಿಯ ಕಲಾವಿದಾರದ ಇವರು ಅರ್ಹತೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕರ್ಣನಾಗಿ ಮಿಂಚಿದರು.  ಈ ಪ್ರಸಂಗ ಹಲವಾರು ಬಾರಿ ನೋಡಿದ ಪರಿಣಾಮವೋ ಏನೋ ಮತ್ತೇ ಬೇರೆ ವಿಶೇಷವೇನು ಗುರುತಿಸುವುದಾಗಲಿಲ್ಲ. ಸೂರ್ಯ ಬೆಳಕಿನ ಪ್ರಖರತೆ ಅಧಿಕವಾದಂತೆ ಅಷ್ಟು ಅಬ್ಭರದ ವೇಷವಾಗಿದ್ದ ಕರ್ಣಾರ್ಜುನರ ವೇಶ  ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಮೊದಲಿನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಉಳಿಸಲು ಕಷ್ಟ ಪಡಬೇಕಾಯಿತು. ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ವೇಷಗಳು ಬರುವುದು ಅಷ್ಟು ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂರ್ಯೋದಯದ ನಂತರ ಕರ್ಣಾವಸಾನದಲ್ಲಿನ ಕರುಣಾಜನಕ  ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಕಳೆಗಟ್ಟವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ

.   

            ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಂಘಟಕರಿಗೆ ಔಪಚಾರಿಕವೆಂಬಂತೆ ಧನ್ಯವಾದ ಸೂಚಿಸುವುದು ಸೌಜನ್ಯತೆಯ ಸಂಕೇತ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅರಿತಿರುವ ತೆಂಕಬೈಲು ಪ್ರಸನ್ನ ಬಳಗಕ್ಕೆ ಈ ಔಪಚಾರಿಕತೆಯ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ.  ಮುಂದೆಯೂ ಇಂತಹ ಕೂಟಗಳು ನಡೆದು ಅದನ್ನು ಹೋಗಿ ನೋಡುವ ಅವಕಾಶ ಪ್ರಾಪ್ತಿಸಲಿ ಎಂಬ ಹೆಬ್ಬಯಕೆಯೊಂದನ್ನು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿನ ಯಕ್ಷೋತ್ಸವ  ಕಲಾಭಿಮಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುವಾದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ತುಂಬಿಸುವಂತೆ ತೊಡಗಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಡೆಯಿತು.ಸೂಕ್ತ ಪ್ರಸಂಗ ನಿರ್ಣಯ ಪಾತ್ರ ಹಂಚಿಕೆ ಉತ್ತಮ ಆಯೋಜನೆ ಎಲ್ಲವೂ ಯಶಸ್ಸಿನ ಕಾರಣಗಳು. ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಗಳಿಸಿದರೆ ಮುಂದೆ ಅದು ಹಲವುನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕುವುದರೊಂದಿಗೆ ಹಲವು   ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಹೊರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಿತ್ತನಡ್ಕ ಆಟ ಎಂದರೆ ಮುಂದೆ ಹಲವು ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳನ್ನು ಈಡೇರಿಸುವಂತಹ ಒಂದು ಜವಾಬ್ದಾರಿಯನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿದೆ. ಇದನ್ನು ಒಂದು ಪಂಥಾಹ್ವನವಾಗಿ ಪಡೆದುಕೊಂಡಾರೆಂದು ಮಿತ್ರರೆಲ್ಲರ  ಬಯಕೆ.

           

           

                       

ಮಿತ್ತನಡ್ಕದ ಯಕ್ಷೋತ್ಸವದ ವೈಭವ

ಚಿತ್ರ ಕೃಪೆ ತೆಂಕಬೈಲು ಪ್ರಸನ್ನ

ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಭಿಮಾನ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಹವ್ಯಾಸವಾಗಿಸಿಕೊಂಡವರನ್ನು ನಾವುಗಳು ಅದೇ ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ಹೇಳುವುದುಂಟು ಮರುಳರು ಅಥವಾ ಹುಚ್ಚರು ಎಂದು. ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಕಲಾಭಿಮಾನಕ್ಕಿಂತ ಈ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಸಂಭಂಧಿಸಿ ಈ ಅಭಿಮಾನ ಎಂಬುದು ಮರುಳು ಎಂದು ಕರೆಯುವುದು ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆ ಎಂದು ನನಗನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಹಲವು ವಿಧದ ಹವ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಇದ್ದಾರೆ.  ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ನೋಡುವ ಹವ್ಯಾಸ. ಇದರಲ್ಲೇ ಹಲವು ವಿಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅದೆಷ್ಟು ಗಾಢವಾದ ಅಭಿಮಾನವೆಂದರೆ ಅದರ ಎದುರು ಮಿಕ್ಕೆಲ್ಲ ಕಲೆಯೂ ಗೌಣವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಬಹುದೂರದ ಕಟೀಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಆಟ ನೋಡುವ ಪರಿ ಒಬ್ಬರದು. ಅದು ಹೇಗೆ ನಿತ್ಯ ರಾತ್ರಿ ಎಂಟುವರೆ ಗಂಟೆಗೆ ರಂಗಸ್ಥಳದ ಎದುರು ಹಾಜರಾಗಿ ಬೆಳಗ್ಗಿನ ಮಂಗಳದ ತನಕ, ಬಿಡದೆ ಒಂದು ವಾರಗಳ ಆಟ ನೋಡುವ ಅಭಿಮಾನ ಅದು ಯಾವ ಬಗೆಯದು? ತಿಂಗಳಿಗೊಂದು ಸಾರಿಯಾದರೂ ಊರ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದೆರಡಾದರು ಆಟ ನೋಡುವ ಹಲವರು. ಆಟಕ್ಕೆಂದೆ ಹಲವು ದಿನ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ರಜೆ ಬರೆದು ಒಂದೆರಡಾದರೂ  ಪೂರ್ಣ ರಾತ್ರಿಯ ಆಟನೋಡುವ ಹಲವರು.  ಇದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಹವ್ಯಾಸವಾದರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಇನ್ನು ಹಲವರಿಗೆ ವೇಷ ತೊಡುವುದೋ ಅಥವಾ ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಕೈಯಾಡಿಸಿಬಿಡುವ ಬಯಕೆ ಹೀಗ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಹುಚ್ಚರ ಮುಖದರ್ಶನವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು ಈ ಕಲೆಯ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯೇ ಅದು. ಅನಾರೋಗ್ಯದಿಂದಲೋ ವೃಧ್ಧಾಪ್ಯದಿಂದಲೋ ದೇಹ ಸಹಕರಿಸದೇ ಇದ್ದರೂ ರಂಗಸ್ಥಳಕ್ಕೇರಿದ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಮರೆತು ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ವಿಲೀನವಾಗಿಬಿಡುವ ಹಲವರು. ಯಕ್ಷಗಾನದ  ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ, ಗೋವಿಂದಣ್ಣನ ವೇಶವನ್ನೋ ಅಥವ ಹೊಳ್ಳರ ಪದವನ್ನೋ ಅನುಕರಿಸಿ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಮಿಮಿಕ್ರಿಯಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಒಂದು ವರ್ಗ, ಇದೂ ಒಂದು ಹವ್ಯಾಸ.!!! ಇರಲಿ

ಚಿತ್ರ ಕೃಪೆ ತೆಂಕಬೈಲು ಪ್ರಸನ್ನ

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಕಲಾಭಿಮಾನಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುವ ಈ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೋಂದು ಹವ್ಯಾಸ, ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಹವ್ಯಾಸ ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದಾದ ಹವ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಈ ಆಟ ಆಡಿಸುವ ಹವ್ಯಾಸ.. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದು ಅತಿರೇಕದ ಹುಚ್ಚು ಅಂತ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಅನ್ನಿಸಿದರೂ  ಅದೊಂದು ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆಯ ಹುಚ್ಚು ಎಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆಟ ಅಡಿಸುವಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮನೋಭಾವವೂ ಇದ್ದಿತ್ತು. ಹವ್ಯಾಸಿ ಮೇಳಗಲ ಕಾಲ. ಈಗ ವ್ಯವಸಾಯೀ ಮೇಳಗಳು ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ ಹಾಗಾಗಿ,  ತೆಂಕು ತಿಟ್ಟಿನ ಆಟ ಆಡಿಸುವುದೆಂದರೆ ಅದು ಹವ್ಯಾಸವೆಂದೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಹಲವು ಸಾವಿರ ಅಥವಾ ಲಕ್ಷಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಇರುಳು ಹಗಲಾಗುವುದರೊಳಗೆ ಮುಗಿಸಿ ಬಿಡುವ ಇದೊಂದು ಶ್ರೀಮಂತ ಹವ್ಯಾಸವೇ ಸರಿ.  ಇಂತಹ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕೂಟಗಳು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಆಗುತ್ತಾ ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಒಂದು ಜಾತ್ರೆಯಂತೆ ನಡೆದುಬಿಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ನಡೆದ ಒಂದು ಬರೀ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರವಾಹವಾಗಿ ಹರಿದ  ಮಿತ್ತನಡ್ಕದ ಬಯಲಾಟ. ಬ್ಯಾನರ್ ಕಟೌಟ್ ಗಳ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಶಂಸೆಯ ಫಲಕಗಳಿಲ್ಲದ ಭಾಷಣಗಳ ಅನಪೇಕ್ಷಿತ ಕೊರೆತಗಳಿಲ್ಲದ, ಸರೀ ದಿನದರ್ಧ ಭಾಗವನ್ನು ಅಂದರೆ ಹೆನ್ನೆರಡು ಘಂಟೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಯವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಗ್ರಾಮದ ಶುದ್ದ ನೀರವ ಮೌನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಯಕ್ಷರಾತ್ರೆ ಜಾತ್ರೆಯಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ತೆಂಕಬೈಲು ಕುಟುಂಬದವರ ಶ್ರೀಮಂತ ಹವ್ಯಾಸ.

ಚಿತ್ರ ಕೃಪೆ ತೆಂಕಬೈಲು ಪ್ರಸನ್ನ

ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸಮಕಾಲೀನ ಹೆಸರಾಂತ ಕಲಾವಿದರ ಗಡಣವೇ ನೆರೆದಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವಂತೆ, ಭಸ್ಮಾಸುರ ಮೋಹಿನಿ, ಭಾರ್ಗವ ಕಾರ್ತವೀರ್ಯಾರ್ಜುನ, ಕೃಷ್ಣಾರ್ಜುನ ಮತ್ತು ಕರ್ಣಾರ್ಜುನ ಪ್ರಸಂಗಳು ಒಂದರ ಮೇಲೆ ಒಂದರಂತೆ  ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ರಂಗಸ್ಥಳ ತುಂಬ ವೈಭವೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ಈ ಬಯಲಾಟದ ವೀಡಿಯೊದಲ್ಲಿ  ನೋಡಿದರೂ ಆದ ಅನುಭವದ ಅವಲೋಕನವೇ ಈ ಚಿಂತನ.

ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಆರಂಭದ ಪೀಠಿಕೆಯಲ್ಲಿ. ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಮತ್ತು ಅಡೂರು ಗಣೇಶ್ ರವರ ಚೆಂಡೆಯ ಜುಗಲ್ಬಂದಿ ಸಾಮಾನ್ಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿತ್ತು. ಬದಲಿಗೆ ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆಯಂತೆ ಗುರು ಮಾಂಬಾಡಿ ಮತ್ತು ದೇಲಂತ ಮಜಲು ಇವರ ಪೀಠಿಕೆ ಇರುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅದು ಒಂದು ದಾಖಲೀಕರಣಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು.

ನಂತರ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಾಗವತರಾದ ದಿನೇಶ ಅಮ್ಮಣ್ಣಾಯರ ಭಾಗವತಿಕೆಯಲ್ಲಿ  ಭಸ್ಮಾಸುರ ಮೋಹಿನಿ ಪ್ರಸಂಗ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಕಳೆಗಟ್ಟತೊಡಗಿ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು. ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಅಮ್ಮಣ್ಣಾಯರೊಂಡಿಗೆ ಪದ್ಮನಾಭ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಚೆಂಡೆಯಲ್ಲಿ ದೇಲಂತಮಜಲು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಭಟ್ ಸಹಕರಿಸಿ.. ಮುಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಒಡೋಲಗದ ಪರಮೇಶ್ವರನಾಗಿ  ಸಿದ್ದಕಟ್ಟೆ ಚೆನ್ನಪ್ಪ ಶೆಟ್ಟಿ ಹಿತಮಿತವಾಗಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದರು. ಮಧೂರು ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ ನಾವಡರ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಭಸ್ಮಾಸುರ ಈ ಪ್ರಸಂಗದ ವಿಶೇಷತೆಯಾಗಿದ್ದರೂ ಶಶಿಕಾಂತ ಶೆಟ್ಟಿಯವರ ಪಾದರಸದ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ಮೋಹಿನಿಯ ಪಾತ್ರ ಮಿಂಚಿನ ಸಂಚಾರವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿತು. ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿ ಲಾಸ್ಯ ಭರಿತ ಮೋಹಿನಿ ಮೋಹದ ಬಲೆಯನ್ನೇ ಬೀಸಿದಂತಾಯಿತು. ಶುದ್ದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಶೈಲಿಯ ಯಾವುದೇ ಗಿಮಿಕ್ ಸರ್ಕಸ್ ಇಲ್ಲದ ಮೋಹೀನಿ ಮೋಡಿ ಮಾಡಿದರೆ ಅದು ಅತಿಶಯವೆಂದೆನಿಸದು. ಈ ಯಕ್ಷಗಾನ ಶೈಲಿಗೆ ಒಪ್ಪುವಂತಹ ನಾಟ್ಯಶೈಲಿ ಅದೇ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರುವ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ  ಹೀಗೆ ಅಪ್ಪಟ ಪ್ರತಿಭೆ  ಹೊರಹೊಮ್ಮಿ ಈ ಪ್ರಸಂಗದ ಮೋಹಿನಿ ಅದ್ಭುತವಾಗಿತ್ತು. ಇನ್ನು ನಾವಡರ ಭಸ್ಮಾಸುರದ ಪಾತ್ರ ಶಿಸ್ತುಬದ್ದ ಹಾಗು ಯೋಜನಾಬಧ್ಹವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತಗೊಂಡಿತ್ತು. ಕೊನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಅತಿರೇಕದ ಮಾತುಗಳೋ ಎಂದು ಅನ್ನಿಸುವಂತೆ ಇದ್ದರೂ ಅಷ್ಟರಲ್ಲಾಗಲೇ ನಾವಡಣ್ಣನ ಈ ಅಸುರನ ಪಾತ್ರ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅವರಿಸಿ ಬಿಟ್ಟಿತ್ತು. ಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಬಂದ ವಿಮರ್ಶೆಯಂತೆ ಭಸ್ಮಾಸರನ ನಾಟ್ಯ ಸಾಲದು ಎಂಬುದು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ನಿಜವೆಂದು ಕಂಡರು. ನಾವಡರ ಭಸ್ಮಾಸುರನ ಪಾತ್ರ ಚಿತ್ರಣವೇ ಹಾಗೆ. ಅದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಹಾಗೂ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ.ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವ  ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುವ ಇವರ ಸಹಜತೆ, ಆ ಪಾತ್ರದ ಮನೋಭಾವಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಇರುತ್ತದೆ. ಭಸ್ಮಾಸುರನ ಪಾತ್ರ ಒಂದು ಬಗೆಯ ವಿಕ್ಷಿಪ್ತ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಸುರ ಪಾತ್ರ.ಜಗನ್ಮಾತೆಯನ್ನೇ ಮೋಹಿಸಿ ಬಯಸುವ  ಒಂದು ವಿಕೃತ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ  ಕಾಮಾಂಧನ ಪಾತ್ರ. ಕಾಮಾಂಧನಾದವ ಸಹಜವಾಗಿ ಬೌಧಿಕವಾಗಿ ಅಂಧನಾಗಿ ನಲಜ್ಜಾಂ ... ನಭಯಂ ಎಂಬಂತೆ ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಸಿದ್ದವಾಗುವ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಪಾತ್ರ. ಆತ ಮೋಹಿನಿಯಂತೆ ಕುಣಿಯದಿದ್ದರೂ ಪಾತ್ರದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅದು ಔಚಿತ್ಯ ಪೂರ್ಣವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ನನಗನಿಸಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿನ ನಿಯಂತ್ರಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಪಾತ್ರ ಸಹಜ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು.

ಈ ಪ್ರಸಂಗದ ಎರಡು   ಪದಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ: ಕೃಪೆ ತೆಂಕಬೈಲು.

ಈ ಎಲ್ಲ ಪಾತ್ರಗಳೂ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಸಹಜವಾಗಿ ಕಳೆಗಟ್ಟಲು ಅತಿಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಸಮರ್ಥ ಹಿಮ್ಮೇಳ. ಮದ್ದಲೆಗೆ ಮೈಕ್ ನ ಕೊರತೆಯೊಂದು ಬಿಟ್ಟರೆ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಅತ್ಯದ್ಭುತವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಸಂಗದ ಆದಿಯಿಂದ ಅಂತ್ಯದ ವರೆಗೆ ಒಂದು ಪದವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಅಮ್ಮಣ್ಣಾಯರ ಸುಶ್ರಾವ್ಯ ಕಂಠ ಒಂದು ಸಲ ಯೋಚಿಸಿದರೆ ಸಾಕು, ಮಿತ್ತನಡ್ಕದಂತಹ ನಿಶಬ್ಧ ನೀರವ ವಾತಾವರಣದ ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ನಡುವಿರುಳು ಇವರ ಗಾಂಧರ್ವ ಕಂಠ ಮೊಳಗಿದರೆ ಆ ಅನುಭವ ಹೇಗಿರಬಹುದು. ನೆನಸಿದರೇ ರೋಮಾಂಚನವಾಗುವ ಅನುಭವ. ಸುಮಾರು ಮೂರು ಘಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಅಮ್ಮಣ್ಣಾಯರು ಹಾಕಿದ ಮೋಡಿಯಿಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಬಹು ಹೊತ್ತಿನವರೆಗೂ ಹೊರಬಂದಿರಲಾರ. ಅದರಲ್ಲಿಯೂ  “ ಯಾರು ಈಕೆ ಸುಂದರಾಂಗಿಯೂ....”  ಮತ್ತು “ ಯಾರಯ್ಯ ಧನುಜೇಶ...” ಎಂಬ ಪದಗಳು ಅಮೋಘವಾದ ಸ್ವರ ವೈಭವದ ದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದು ಸತ್ಯ. ಇದರ ಜತೆಯಾಗಿ ವಿದ್ಯುತ್ವೇಗದಿಂದ ಚೆಂಡೆಯ ಲಯ ಮೊಳಗಿಸಿದ ದೇಲಂತ ಮಜಲು ಕೈಚಳಕ ಪ್ರಶಂಸನೀಯ. ಗಾಯನ ವಾದನಗಳೆರಡೂ ಹಿಮ್ಮೇಳವನ್ನ ಅಧ್ಬುತವಾಗಿ ತೆರೆದಿಟ್ಟವು.  

ನೋಡಲು ಇನ್ನೂ ಮೂರುನಾಲ್ಕು ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಬಾಕಿಇದೆ...ಆದಷ್ಟು ಬೇಗ ನೋಡುವ ಹಾಗು ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ತವಕ.. ಮುಂದಿನ ಕೆಲವುದಿನ ಅದಕ್ಕೇ ಮೀಸಲು....

ಹಿಂದೆಯೇ ಉಳಿದ ಹಿಮ್ಮೇಳ

ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಮ್ಮ ವಿಚಾರಗಳೇ ಗೊಂದಲಮಯವೆಂಬ ಸಂಶಯ ಮೂಡುವುದುಂಟು. ನಮ್ಮ ವಿಚಾರ ಚಿಂತನೆಗಳು ಹೀಗೆ ನಿರ್ಧಿಷ್ಟವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿರುವಾಗ ಅವುಗಳಿಂದ ವಿಚಲಿತರಾಗುವಂತೆ ಸಂದರ್ಭಗಳು ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಲ್ಲ ಹೀಗೆ ಎಂದು ಅಂದುಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ದ್ವಂದ್ವಗಳು ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕಾಡತೊಡಗುತ್ತವೆ. ತಾತ್ವಿಕ ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಹೊಲಬನ್ನು ಅರಿಯದ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಆವಾಗ ಯಾವುದು ಸರಿ ಎಂಬ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಹಾಗೆ ಉಳಿದು ಬಿಡುತ್ತದೆ.

ಕಳೆದ  ಭಾನುವಾರ ಹೊಸವರ್ಷದ ಮೊದಲ ದಿನ. ಹಿಂದಿನ ಒಂದೆರಡು ದಿನಗಳು ಹವಾಮಾನ ವೈಪರಿತ್ಯದಿಂದಾಗಿ ಮನೆಯೊಳಗಿಂದ ಹೊರಬರಲಾಗದಂತಹ ಮೈಕೊರೆಯುವ ಚಳಿಯಿಂದ ಬೇಸತ್ತು ಅಂದು ಬಿದ್ದ ಸೂರ್ಯಕಿರಣಕ್ಕೆ ಮೈಕೊಡವಿಕೊಂಡು, ನಮ್ಮದೇ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಕೊರತೆಯಿರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಇದು ತಾಳಮದ್ದಲೆ ಬೇರೆ, ಕೇವಲ ಒಂದು ಕೈಯ ಬೆರಳುಗಳಿಂದಲೇ ಎಣಿಸಬಹುದಾದಷ್ಟು ಜನ. ನನ್ನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇದೇನು ಹೊಸತಲ್ಲ. ಆದರು ಭೀಕೊ ಎನ್ನುವಂತಿದ್ದ ಸಭಾಂಗಣ ಹಿಂದಿನ ನೆನಪನ್ನು ಪುನಹ ಪುನಹ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಹೌದು, ಆ ಸಭಾಂಗಣದ ನೆನಪು ಬಂದಾಗಲೇ ಮನಸ್ಸು ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾದ ಸ್ಪಂದನೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ.   ಸರಿಯಾಗಿ ಒಂದು ವರ್ಷಮೊದಲು ನಮ್ಮ ಅಭಿಮಾನದ ಸಂಕೇತವೆಂಬಂತೆ  ಅತಿಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಡೆದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾದ  ಚಾಮರಾಜಪೇಟೆಯ ಹತ್ವಾರ್ ಸಭಾಂಗಣ. ಇಂದು ನಿರ್ವಾತ ಜಾಗದಂತೆ ಸ್ತಭ್ಧವಾಗಿ ನಿಂತಂತೆ ಅನಿಸಿತು. ಹತ್ವಾರ್ ಸಭಾಂಗಣ ಎಂದರೆ ನಮ್ಮ ಮಿತ್ರ ಬಳಗ ಇನ್ನೂ ರೋಮಾಂಚನ ಗೊಳ್ಳುವುದುಂಟು. ಅಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿವೆ ಆ ಮಧುರ ನೆನಪುಗಳು.

ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಯಶಸ್ವೀ ಎನಿಸುವುದು ಸೇರಿದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ನನ್ನ ಪೂರ್ಣ ಸಹಮತವಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಂತೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಕೊರತೆ ಬಹಳವಾಗಿತ್ತು. ಸೀಮಿತ ಪರಿಧಿಯೊಳಗಿನವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಅರಿವಿದ್ದುದು ಅದರಲ್ಲೂ ಕಾರಣಾಂತರದಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿಮೆಯಾದಾಗ ಇದೆಲ್ಲ ಸಹಜವೇ. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯಿಲ್ಲದೆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಒಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿ ಎಂಬಂತೆ ವ್ಯವಸ್ಷೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇನ್ನುಳಿದಂತೆ ಚೆಂಡೆ ಪೆಟ್ಟು ಕೇಳಿದಾಗ ಅಥವಾ ಅದರ ಕಲ್ಪನೆಯ ಭ್ರಮೆಗೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಜನರು ಬರುವಂತಹ ಕಾಲ ಈಗ ಇಲ್ಲ. ನಗರದ ಪರಿಸರವು ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಾರದೆ ಇರುವುದಕ್ಕ  ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿದ್ದಂತೆ ಬಂದು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೂ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಬಾರದೆ ಇರುವುದಕ್ಕೆ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಕೊಡಬಹುದು. ಪ್ರಚಾರದ ಕೊರತೆ, ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ನಿರೀಕ್ಷೆ, ಬರುವವರ ಹಾಗು ಇರುವವರ ಆಸಕ್ತಿ ಇದೆಲ್ಲವೂ ಗಣನೆಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುವಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಬಂದವರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಕಾರಣವನ್ನು  ಯಾರೂ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ ಆದಕಾರಣ ಅದು ಅಂತರಂಗದಲ್ಲೇ ಇದ್ದುಬಿಡುತ್ತದೆ.

          ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಔದಾಸಿನ್ಯವೇ ಇತ್ತು. ಹಾಗೆ ಹೇಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಆ ಭಾವವನ್ನೇ ತಳೆದಿದ್ದೆ. ಆದನ್ನು ಪುಷ್ಟೀಕರಿಸುವಂತೆ  ಅಂದಿನ ಪ್ರಸಂಗ “ವಾಲಿ ಮೋಕ್ಷ” ಬಹುಶಃ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಔದಾಸಿನ್ಯವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವ ಪ್ರಸಂಗ ಇದು. ವಾಲಿಗೆ ಮೋಕ್ಷ ಕರುಣಿಸಿ ಕರುಣಿಸಿ ಆ ಪ್ರಸಂಗದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಮೋಕ್ಷ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಂದು ಪಾರ್ತಿಸುಬ್ಬನ ಪ್ರಸಂಗ ಕಳಪೆಯೆಂದೇನು ಅಲ್ಲ.ವಿಚಾರ ಮಂಥನಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಪ್ರಸಂಗ. ಆದರೂ ಸಾವಿರಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಇರುವಾಗ ಇನ್ನೂ ಅದನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವೇನಿದೆ. ಇದು ಮನವರಿಕೆಯಾದರೂ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಔದಾಸಿನ್ಯ ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ಆಗುವುದು ಮಾತ್ರ ಇನ್ನೊಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ. ಬಹುಶಃ ಅಲ್ಲಿ ನೆರದವರಲ್ಲಿ ಹಲವರಿಗಾದರು ವಾಲಿಮೋಕ್ಷದ ಪದಗಳು ಕಂಠಪಾಠ ಇರಬಹುದು.

          ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯೆಂದರೆ ಒಂದು ಗ್ರಹಿಕೆಯಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಾತು ಚರ್ಚೆ ವಾದ ವಾಗ್ವಾದವೇ ಪ್ರಧಾನ. ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ. ಮಾತಿನ ಜಟಾಪಟಿ ಇದ್ದರೆ ತಾಳಮದ್ದಲೆ ರೈಸಿದೆ ಎಂದು ಅರ್ಥ.    ಮಾತಿನಲ್ಲೆ ಪಾತ್ರ ಸನ್ನಿವೇಶ ಚಿತ್ರಣ ಹೀಗೆ. ಆದನ್ನು ನಿಶೇಧಿಸುವುದಲ್ಲವಾದರೂ ಇದೆಲ್ಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪ್ರಧಾನವೊಂದಿದೆ,  ಅದು ಹಿಮ್ಮೇಳ.ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಪ್ರಧಾನ. ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ನೀಡಿದಲ್ಲಿ ಮಿಕ್ಕರಂಗದಲ್ಲಿ ಕೊರತೆಯಾದರೂ ಅದು ಗಮನಾರ್ಹವೆನಿಸುವುದು ನಿಧಾನ. ಹಾಗಾಗಿ ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಭಾಗವತನದ್ ನಾಯಕತ್ವ. ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಾಳಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲೂ ಭಾಗವತನೇ ಪ್ರಧಾನ. ಆದರೆ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸದೆ ಇದ್ದದ್ದು.. ಕೇವಲ ಹರಿಕೆ ಸಂದಾಯದಂತೆ ಭಾಸವಾಯಿತು. ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆ ತಕ್ಕ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹವ್ಯಾಸಿಗಳ ನೆಲೆಯಿಂದ ಕಂಡುಕೊಂಡರೆ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ ಎನಿಸಿದರೂ ಭಾಗವತಿಕೆ ಮಾತ್ರ ಹೊಲಬು ಅರಿಯದ ನೀರಿನಂತ ಎತ್ತೆತ್ತಲೊ ಹರಿದು ಅದು ಉಳಿದ ಹಿಮ್ಮೇಳದ ಅಂಗದಲ್ಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿತು. ಆಗ ಆನಿಸಿತು ಹಿಮ್ಮೇಳದ ಮಟ್ಟಿಗೆ, ಇನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿಯಾದರೂ ಈ ಪ್ರಸಂಗ ಸೂಕ್ತ ಆಯ್ಕೆ..!!! ಇಷ್ಟು ಪ್ರಚಲಿತವಿರುವ ಪ್ರಸಂಗ !!!!.

ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರ ಚಿತ್ರಣ ತಕ್ಕ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿಯೇ ಇತ್ತು. ಕೆಲವು ಆಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಸಂಭಾಷಣೆ, ಕೆಲವು ಸತ್ವರಹಿತ ಮಾತುಗಾರಿಕೆ ಪದಕ್ಕು ಅರ್ಥಕ್ಕು ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗದ ಮಾತುಗಳು ಕೆಲವೊಂದು ಸಲ ಹೇಳಿದ ಅರ್ಥದ ಪದ ಮತ್ತೆ ಪುನಹ ಮರುಕಳಿಕೆಯಾದದ್ದು ಮುಂತಾದ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಯನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿದರೆ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿತ್ತು.ಇದರಲ್ಲಿ ಬೇಗಾರ್ ರವರ ತಾರಾ ಪಾತ್ರ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಲ್ಪಡುವ ಹಾಗೆ ಇತ್ತು. ವಾಲಿ ತಾರ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪದಕ್ಕು ಅರ್ಥಕ್ಕು ಒಟ್ಟು ಗೊಂದಲವಿದ್ದಂತೆ ಒಂದೆರಡು ಸಲ ಅನಿಸಿದರೂ ಅದು ದೊಡ್ಡದಲ್ಲ.  ಕೊನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ರಾಮ ವಾಲಿಯ ಪಾತ್ರಗಳು ತೃಪ್ತಿಕರವಾಗಿತ್ತು. ಎಲ್ಲ ಸರಿಯಿದ್ದರು ಮೊದಲಾಗಿ ಅತಿ ಅವಶ್ಯವೆನಿಸುವ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಅಲ್ಲಲ್ಲೆ ಲೋಪವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆಪೂರ್ವ ತಯಾರಿಯ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ. ಪೂರ್ವತಯಾರಿಯ ಮಟ್ಟಿಗೆ ವೃತ್ತಿಪರ ಕಲಾವಿದರಂತೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಒಡ್ಡೋಲಗದ ಸುಗ್ರೀವ ಸಹಜವಾಗಿ ಮಂದ್ರ ಸ್ವರದಲ್ಲಿದ್ದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಶ್ರುತಿಯನ್ನು ಸ್ವರವನ್ನು ಏರಿಸುತ್ತ ಸಾಗಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ಸನ್ನಿವೆಶದಲ್ಲಿ ಸುಗ್ರೀವನ ಪಾತ್ರ ಚಿತ್ರಣವೂ ಅದೇರೀತಿ ದಯನೀಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಗಮನಿಸದೇ  ಏಕಾಏಕಿ ಏರುತ್ತ ಮೈಮೇಲೆ ಹಾರಿಹೋದಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸುವುದು ಸರಿಕಾಣವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ದರು ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಚಾರ ಮಂಡನೆಯ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪ್ರಯತ್ನ ಕಂಡರೂ ಶರೀರ ಭಾಷೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಪಳಗಬೇಕು.

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹವ್ಯಾಸಿಗಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮುಮ್ಮೇಳ ಧಾರಳ. ಆದರೆ ಹಿಮ್ಮೇಳದ ಅಸಡ್ಡೆ ಸರಿಯಲ್ಲ. ಭಾಗವತ ಮತ್ತು ಹಿಮ್ಮೇಳ ಆರಂಭದಿಂದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೂ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿರಬೇಕು. ಆದರೆ ಹಲವು ಸಲ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಪೂರ್ಣ ವಾಗಿ ಖಾಲಿಯದದ್ದು ಅಶಿಸ್ತನ್ನು ಅಶ್ರದ್ದೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಭಾಗವತ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆಗಾರರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಎದ್ದು ಹೋಗುವುದು, ಅದೂ ಅರ್ಥಧಾರಿ ಸ್ವಗತದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅರ್ಥ ಹೇಳುವಾಗ, ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಆಭಾಸಕರವಲ್ಲವೇ? ಭಾಗವತನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರಬೇಕಾದ ರಂಗದ ಕಲ್ಪನೆಯೇ ಇಲ್ಲದೇ ಇರುವುದು ವಿಚಿತ್ರ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಬಹಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಉಳಿದುಬಿಟ್ಟಿತು.

ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅಧ್ಯಕ್ಷರು ಬಾರದಿರುವರ ಬಗ್ಗೆ ಮರುಗಿ ಹೇಳಿದ್ದರು.. ಬಾರದಿರುವವರು ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಳಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು. ಅವರ ಚಿಂತನೆ ತಪ್ಪು ಎಂದು ಹೇಳುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಇತ್ತೀಚಿನ ಯಕ್ಷಗಾನ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಅಥವಾ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗೆ ಅರಿವಿಲ್ಲದೆ ಹೇಳಿರಬಹುದು.  ಆದರೆ ಬಾರದಿರುವವರು ಇದಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮವಾದುದನ್ನು ನೋಡಿಲ್ಲ ಎಂದು ತೀರ್ಮಾನಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವಕಾಶ ವಂಚಿತರಾಗುವ ಪ್ರಶ್ನೇಯೇ ಉದ್ಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹತ್ತರ ಜತೆ ಹನ್ನೊಂದು ಎಂದು ಸುಮ್ಮನಿರುವುದು.

ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಒಬ್ಬ ಉತ್ತಮ ಭಾಗವತ ಇರುತ್ತಿದ್ದರೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಚಿತ್ರಣವೇ ಬದಲಾಗಿಬಿಡುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೆ ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆ ಮೊಳಗುವುದೇ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದು ಭಾವನೆ ಇದ್ದರೆ ಹೇಗೆ? ಬೆಂಗಳೂರಿನಂತಹ ನಗರದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟಾದರೂ ಇದೆಯಲ್ಲ ಎಂದು ತೃಪ್ತಿಪಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕೆ?ಏನು ಇಲ್ಲದೆ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಇದು ಲೇಸು ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಇದೆ.

ಪಿತೃಗಳ ಶ್ರಾದ್ಢ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಪುರೋಹಿತರನ್ನು ಕರೆದು, ಮನೆಯಲ್ಲಿ  ಎಲ್ಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು  ಶ್ರಧ್ದೆಯಿಂದ ಮಾಡಿಯಾಯಿತು. ನಗರದಲ್ಲಿ ಪುರೋಹಿತರಿಂದ ತೊಡಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡುವುದು ಶ್ರಮದಾಯಕವೆ. ಹಳ್ಳಿಯ ಹಾಗೆ ಅಲ್ಲ. ಪುರೋಹಿತರು ಬಂದನಂತರ ಮುಳುಗು ಹಾಕೊಣವೆಂದರೆ ಗಂಗೆ ಗೋದಾವರಿಯ ಅಥವ ಹರಿವ ತೋಡಿನ ಮಾತು ಬಿಡಿ  ಮನೆಯ ನಳ್ಳಿಗೆ  ತಲೆಕೊಡೋಣವೆಂದರೆ ವಠಾರಕ್ಕೆ ನೀರು ಬಾರದೆ ಎರಡು ದಿನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಯಾವತ್ತೋ ತುಂಬಿಸಿಟ್ಟ ನೀರು ಬೇರೆಯೂ ಕೆಲ ಅನಿವಾರ್ಯ ಕೆಲಸಗಳಿಗೆ ಆವಶ್ಯವಿದೆ. ಮತ್ತೆ ಹೇಗೆ? ಬಂದ ಭಟ್ಟರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ...ಕೈಕಾಲು ತೊಳೆದು ಬನ್ನಿ ಸಾಕು.. ಆಯ್ತು ಎಲ್ಲ ಆಗಿ ಗೋಗ್ರಾಸ ದನಕ್ಕಿಡುವುದಕ್ಕಾಗಲಿ ಪಿಂಡ ವಿಸರ್ಜನೆಗಾಗಲಿ ಅವಕಾಶವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಗೋಗ್ರಾಸವನ್ನು ಬಕೆಟ್ ಗೆ ಸುರುವಿ ಇನ್ನಾವುದೋ ಮನೆಯ ದನಕ್ಕೆ ತಿನ್ನಿಸ ಹೊದರೆ ಆ ಮನೆಯವನು ಗುರು ಗುಟ್ಟುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ. ಇನ್ನು ಪಿಂಡ ಅದನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವ ಹಾಗೆ ಇಲ್ಲ. ಭಟ್ಟರೆ ಅನುಕೂಲ ಶಾಸ್ತ್ರ ಉಪದೇಶ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಆದರೆ ಮಾಡುವ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ಕಾಲುವಾಸಿಯಾದರು ಬದ್ದತೆ ಇದ್ದರೆ ಸಾಕು ಎಂದು ಶಾಸ್ತ್ರ ಹೇಳುತ್ತದೆ.ಇಲ್ಲಿ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ತೋರುವ ಶ್ರದ್ದೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ. ಸಮಯುದಲ್ಲಿ ಪಿತೃಗಳ ಸ್ಮರಣೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ.

ಇದು ಕೆಲವೊಂದು ಸಲ ಇಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕು ಅನ್ವಯ ಮಾಡುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಬಂದುಬಿಡುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ನಮ್ಮ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಮರು ಅವಲೋಕನೆ ಮಾಡುವ ಅನಿಸಿಕೆ ಬರುತ್ತಿದೆ. ಮಾಡಿದ್ದು ತಪ್ಪು ಅಥವ ಹೀಗೆ ಆಗಬಾರದಿತ್ತು ಇದು ಸರಿಯಲ್ಲ ಎಂದು ಆಕ್ಷೇಪ ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸುವ ಹಾಗೆಯೇ ಇಲ್ಲ. ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಒಂದು ಸಮಾಧಾನ ಕಾರಣಗಳ ಸೃಷ್ಟೀಕರಣ ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟು ಮಾಡುವುದೇ ಜಾಸ್ತಿ ಎಂಬ ಭಾವ ಸುಳಿದರೆ ಇಷ್ಟು ಸಾಕು ಎಂದು ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯ ಭಾವ ತಾಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.  ಹಾಗಾಗಿ ವೈಚಾರಿಕ ದ್ವಂದ್ವಗಳು ಕಾಡುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಮಾಡುವ ಕ್ರಿಯಯಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ದೆ ಮಾತ್ರ ಇದ್ದರೆ ಸಾಲದು.  ಯಕ್ಷಗಾನ ಕೇವಲ ಒಂದು ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲ   ಇಲ್ಲಿಗೆ ಇಷ್ಟು ಸಾಕು  ಎಂಬ ಭಾವ ಇದ್ದರೆ ಸಾಕೇ ? ಹೇಗೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ.