ಯಕ್ಷಗಾನದ ಇಂದ್ರ ಎಂಪೆಕೆಟ್ಟೆ ರಾಮ ರೈ

ಅದೊಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟ.  ಪೀಠಿಕೆ ಹೊಡೆದು ಚೆಂಡೆಯವರು ಬೆವರೊರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಮದ್ದಲೆಯವರು ಛಾಪು ಹೊಡೆಯುತ್ತ ಮದ್ದಲೆಯ ಶ್ರುತಿಯನ್ನು ಅರಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಭಾಗವತರು ಗಂಟಲು ಸರಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ ಶ್ರೂತಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಅಂಬುರುಹದಳನೇತ್ರೆ ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿದರು. ಡೇರೆಯೊಳಗಿನ ಲೈಟುಗಳು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ನಂದಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಸುತ್ತಲೆಲ್ಲ ಕತ್ತಲೆ ಹರಡಿದಾಗ ರಂಗಸ್ಥಳ ಇನ್ನಷ್ಟು ಪ್ರಖರವಾಯಿತು.  ನೆರೆದಿದ್ದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಅಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ನಿರಾಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಚಿಕ್ಕಪ್ರಾಯದ ಚದುರೆ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದವರು ಕುಳಿತ ಆಸನವನ್ನೆಲ್ಲ ಸರಿ ಪಡಿಸಿ ಶುರುವಾಗುವ ಪ್ರಸಂಗದ ಕಡೆಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸಿದರು. ಆಗ ತಾನೆ ಬಂದ ಕೆಲವರು ಖಾಲಿ ಇದ್ದ ಆಸನವನ್ನು ಟಾರ್ಚು ಬೆಳಗಿಸಿ ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ನಡುವೆ ಅಟದ ಡೇರೆ  ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ ಭರ್ತಿಯಾಗಿತ್ತು.

            ಅಂಬುರುಹದಳನೇತ್ರೆ ಮೊಳಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ನಂತರ ಒಡ್ಡೋಲಗ,  ಒಂದೋಂದೇ ವೇಷಗಳ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಚೆಂಡೆ ತಾರಕದ ಸ್ವರವನ್ನು ಲಯಬದ್ದವಾಗಿ ಹೊರಡಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅದು ಅಮರಾವತಿಯ ದೇವೇಂದ್ರನ ಒಡ್ಡೋಲಗದ ದೃಶ್ಯ. ಅಷ್ಟ ದಿಕ್ಪಾಲಕರ ಅಷ್ಟೂ ವೇಷದಿಂದ ರಂಗಸ್ಥಳ ಝಗಮಗಿಸಿತ್ತು. ದೇವೆಂದ್ರನ ನಾಕಲೋಕದ ಒಡ್ಡೋಲಗದ ವೈಭವ ಹೇಗಿದೆಯೋ ಕಂಡವರಾರು? ಆದರೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ  ನೂರಡಿ ಚದರದ ಒಳಗೆ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ನಾಕಲೋಕವನ್ನು ಕಂಡ ಭ್ರಮೆಯಲ್ಲಿ ತೇಲುತ್ತಿದ್ದ.

ಇಂದು ಹರಕೆ ಸಂದಾಯವಾಗುವ ದೇವೇಂದ್ರನ ಒಡ್ಡೋಲಗದ ವೇಷಗಳನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಕ್ಕೆ ಬರಗಾಲ ಬಂದಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ವೇಷದಲ್ಲಿ ಗಾಂಭೀರ್ಯ ವರ್ಚಸ್ಸು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಮುಖದಲ್ಲಿ ಉತ್ಸಾಹ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.ಅಸುರ ಧಾಳಿಗಿಂತ ಮೊದಲೇ ದೇವತೆಗಳ ಅವಸ್ಥೆ ಹೀಗಾದರೆ ಮುಂದಿನ ಪ್ರಸಂಗ ಭಾಗ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು ಹೇಗೆ?  ತನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ಬಂದ ದೇವೆಂದ್ರನ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸಿಡಿಮಿಡಿಗೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಸಹಕಲಾವಿದರ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಅವುಡುಗಚ್ಚಿ ರಂಗ ಹತ್ತುವ ವೇಷಗಳು ಯಂತ್ರಗಳ ಗಾಲಿಗಳಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.

ಅಷ್ಟದಿಕ್ಪಾಲಕರು, ಸುಮನಸರು ಹೀಗೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವೇಷಗಳು ಪ್ರಖರವಾಗಿ ಕಣ್ಣು ಕೋರೈಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಮಧ್ಯೆ ಸಿಂಹಾಸನದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ಇಂದ್ರನ ಗಾಂಭೀರ್ಯ ದರ್ಪದ ನಿಲುಮೆ ಸಾಕ್ಶಾತ್ ಸುರಪತಿಯ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಆರಂಭ ಇದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ದೇವೇಂದ್ರ ಒಡ್ದೋಲಗ ಒಂದು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪಾಠದಂತೆ.  ಯಾವುದೇ ಆದರೂ ತೊಡಗುವುದು ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ. ಆದರೆ ಈ ಸನ್ನಿವೇಶ ಮಾತ್ರ ಕೇವಲ ಉರು ಹೊಡೆದು ಒಪ್ಪಿಸುವ ಬಾಲ ಪಾಠವಲ್ಲ. ಇದು ಕೆಲವು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕಥೆ. ಬಯಲಾಟದ ಕರಪತ್ರದಲ್ಲೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖವಾದ ದೇವೇಂದ್ರನ ಪಾತ್ರ. ಒಂದು ದೇವೇಂದ್ರನ ಪಾತ್ರ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆ ಎಂದಾಗುವುದಾದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ವೈಶಿಷ್ಯ ವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೇ ಶ್ರೀ ಎಂಪೆಕೆಟ್ಟೆ ರಾಮ ರೈ.

ದೇವೇಂದ್ರನ ಒಡ್ದೋಲಗವೆಂದರೆ ಇಂದಿಗೂ ನೆನಪಾಗುವುದು ಎಂಪೆಕೆಟ್ಟೆ ರಾಮ ರೈಗಳ ರಂಗವನ್ನು ತುಂಬುವ ಘನ ಗಂಭೀರ ರಾಜವೇಷ. ಆಟನೋಡಿ ಬಂದು  ಹಗಲು ಮನೆಯ ಪಡಸಾಲೆಯ ಮಕ್ಕಳಾಟದ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ದೇವೆಂದ್ರನಾಗುವ ಪ್ರೇರಣೆಯೆಂದರೆ ರಾತ್ರಿನೋಡಿದ ರೈಗಳ ದೇವೆಂದ್ರ. ಆಟದ ಮಾರನೇದಿವಸ,   ಅಂದು ಹಲವು ಪಡಸಾಲೆಯ ಹಗಲು ನಿದ್ದೆಯ ಕನಸಿನಲ್ಲೂ ರೈಗಳ ದೇವೇಂದ್ರ ಪ್ರವೇಶ ವಾಗದೇ ಇದ್ದರೆ ಆ ನಿದ್ದೆಯೂ ಪೂರ್ಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಕಂಡ ಕನಸೂ ನೆನಪಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಕೇವಲ ಮಕ್ಕಳ ಆಟಕ್ಕೆ ಸೀಮೀತವಾಗಿಲ್ಲ.  ದೇವೇಂದ್ರನಿಗೆ ಅನ್ವರ್ಥವಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿ ಇಂದ್ರನಾಗಿ ರಂಗವನ್ನಾಳಿದ ಕಲಾವಿದ ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಎಂಪೆಕೆಟ್ಟೆ ರಾಮರೈಗಳು. ಅಂತಹಾ ಕಲಾವಿದರೊಬ್ಬರು ಇದ್ದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಯಕ್ಷಲೋಕ ಮರೆತಂತಿದೆ.

ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ದೇವೇಂದ್ರ ಪಾತ್ರ ಎಂಬುದು ಕಂಡೂ ಕಾಣದ ಜೀವಾಳದಂತೆ. ಪುಷ್ಪ ಮಾಲಿಕೆಯ ದಾರದಂತೆ. ಪ್ರಸಂಗದಿಂದ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗುವ ದೇವೇಂದ್ರನ ಪಾತ್ರದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು  ವಸ್ತು ಚಿತ್ರಣದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು  ಸೂಕ್ಷ್ಮಾವಲೋಕನ ಮಾಡಿದಲ್ಲಿ ಇದು ಅರಿವಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಅವಲೋಕನ ಸುಲಭಸಾಧ್ಯವಲ್ಲ. ಪಾತ್ರಗಳ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನೂ ಪಾತ್ರ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನೂ ವಿವೇಚಿಸಬೇಕು. ಈ ವಿವೇಚನೆಯ ದೃಷ್ಟಿ ಪ್ರಚೋದಿತವಾಗುವುದಿದ್ದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಎಂಪೆಕೆಟ್ಟೆಯವರ  ಪಾತ್ರಗಳು ಸಾರ್ಥಕವಾಗಿ  ಅನಾವರಣಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದೇ ಅರ್ಥ. ಈಗಿನವರ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಿದ್ದರೆ ಅವರ ಇಂದ್ರನ ವೇಷಗಾರಿಕೆಯೇ  ಪಿ ಎಚ್, ಡಿ ವಸ್ತುವಾಗಿಬಿಡಬಹುದು. ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಿದ್ದರೆ ಈ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವಾಗ ಇದು ಮನವರಿಕೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದರಿಂದ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗುವಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೆರಳಿಸುಲ್ಲಿನ ಕಾರಣ ಏನೆಂದು ಯೋಚಿಸಿದರೆ ಇದು ಅರಿವಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.    ಯಕ್ಷಗಾನ ಪರಂಪರೆಯ ಕಲೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪರಂಪರೆಗೆ ರೂಪುಕೊಟ್ಟ ಹಲವು ಕಲಾವಿದರಿದ್ದಾರೆ. ಪರಂಪರೆಯಸೃಷ್ಟಿಗೆ ನಿದರ್ಶನವಾಗಬಲ್ಲವರು ಇವರೆಲ್ಲ. ಹಾಕಿಕೊಟ್ಟ ಪಂಕ್ತಿ ಆ ಸೃಜನ ಶೀಲತೆ ಪರಂಪರೆಯ ಶುದ್ದ ಗಂಧವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಅದನ್ನು ಗಾಢವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಒಳಿತು ಮತ್ತು ಕೆಡುಕಿನಲ್ಲಿ ಒಳಿತಿನ ಪ್ರಾತಿನಿಧಿಕವೇ ಇಂದ್ರ. ಹಾಗಾಗಿ ಇದು ಸದಾ ಸಂಘರ್ಷವನ್ನು ಎದುರು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯ. ಅದು ವೆತ್ಯಸ್ತ ಘಟನೆಗಳು ವೆತ್ಯಸ್ತ ಪ್ರಸಂಗಗಳು. ಕೆಲವುದಕ್ಕೆ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಇರಬಹುದು,ಕೆಲವುದಕ್ಕೆ ಕಾಲ್ಪನಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಇಂದ್ರನ ಪಾತ್ರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಅದು ಒಂದು ವರ್ಣರಂಜಿತ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ.  ಈ ಪಾತ್ರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತೀಕರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಎಂಪೆಕೆಟ್ಟೆಯವರ ಪಾತ್ರನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿತ್ತು.  ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗದ ಜನಪ್ರೀಯತೆ ಈ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದೆ ಎಂದು ಈಗ ಬದಲಾದ ತಲೆಮಾರಿನಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಮನವರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂದಿನ ಪಾತ್ರದ ಬಲವಾದ ಸೆಳೆತ ಆ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕಲ್ಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.  ಯಾವುದೇ ರಾಜವೇಷವಿರಲಿ ಸರಳ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಭಾವನೆಯನ್ನು ಕೆರಳಿಸಬಲ್ಲ ನಾಟ್ಯ ಶೈಲಿ. ಆಂಗಿಕ ಅಭಿನಯ. ಇಂದು ವೇಷ ರೈಸುವುದು ಎಂದರೆ ಬಿಡು ಬೀಸಾಗಿ ಕುಣಿದು ಒಂದಷ್ಟು ಗದ್ದಲವೆಬ್ಬಿಸುವುದು. ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಚಪ್ಪಾಳೆ ಶಿಳ್ಳೆ ಬಿದ್ದರಂತೂ ನಂತರ ವೇಷ ಪಾತ್ರ ಯಾವುದೇ ಆದರೂ ಆ ಮಾದರಿಯ ಕುಣಿತ ಖಾತರಿಯಾಗಿ ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ.

ಸಮುದ್ರ ಮಥನ, ಅಮರೇಂದ್ರ ಪಥ ವಿಜಯ, ಕಾಯಕಲ್ಪ, ವಜ್ರಧರ ವಿಲಾಸ, ಮಹಾಬ್ರಾಹ್ಮಣ , ಕುಮಾರ ವಿಜಯ ಹೀಗೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ  ವಿಲಕ್ಷಣ ದೇವೆಂದ್ರಪಾತ್ರಗಳು  ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದ್ದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಎಂಪೆಕೆಟ್ಟೆಯವರ ಪ್ರತಿಭೆಯೂ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲೂ ಅಂದಿನ ಸಮುದ್ರಮಥನ ಪ್ರಸಂಗದ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಆನೆಯ ಮೇಲಿನ ಇಂದ್ರನ ಐರಾವತದ ಒಡ್ಡೋಲಗ ಒಂದಾದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಎಂಪೆಕೆಟ್ಟೆಯವರ ಇಂದ್ರನೂ ಆಕರ್ಷಣೀಯವಾಗಿದ್ದ. ಈ  ಎರಡೂ ವಿಶೇಷಗಳು ಆಟದ ಕರಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಾಗಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಎಂಪೆಕೆಟ್ಟೆಯವರ ಪಾತ್ರದ ತೂಕ ಗಜ ತೂಕವನ್ನೂ ಮೀರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಸಮುದ್ರ ಮಥನ ಪ್ರಸಂಗದ  ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ದೇವೇಂದ್ರನ ವೈಭವ ಪೂರ್ಣ ಒಡ್ಡೋಲಗ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಡ್ಡೋಲಗ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಪ್ರಸಂಗದ ಮುಂದಿನ ನಡೆಗೆ ಇಂದ್ರನ ವ್ಯಕ್ತಿಚಿತ್ರಣ ಇಲ್ಲಿ ಅನಿವಾರ್ಯ.  ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲೂ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪಾತ್ರದ ಪ್ರವೇಶವೇ ಆ ಪಾತ್ರದ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಬಹಳಷ್ಟು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಪ್ರವೇಶದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ಭಾವನೆಗಳು  ಪಾತ್ರಾಭಿನಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ತಳಹದಿ. ಪ್ರವೇಶದಲ್ಲೇ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಚಿತ್ತವನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿದ ಮೇಲೆ ವೇಷಧಾರಿಗೆ ಪಾತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಸಂವಹನ ಸುಲಭ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.  ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಹಲವು ಕಲಾವಿದರು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಆಸನಗಳನ್ನು ರಂಗಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಮೀಪ ವಿರುವಂತೆ ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಆವಾಗ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಸ್ಥಾನ ದೂರವಾದಷ್ಟೂ ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಅಂತರ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಸಂವಹನ ಕಠಿಣವಾಗುತ್ತಾ  ಅದು ಒಟ್ಟು ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಋಣಾತ್ಮಕ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುತ್ತದೆ.  ಸಮುದ್ರ ಮಥನ ಪ್ರಸಂಗದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ದೇವೆಂದ್ರ ಗರ್ವದಿಂದಲೂ ದುರಹಂಕಾರೀ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತಾ ಅದೇ ಕಾರಣದಿಂದ ದುರ್ವಾಸ ಶಾಪಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆನಂತರ ಅಸುರಧಾಳಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದ್ರನ ಸೌಭಾಗ್ಯಗಳೆಲ್ಲವೂ ಸಮುದ್ರ ಪಾಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆನಂತರ ಶ್ರೀ ಹರಿಯ ಸೂಚನೆಯಂತೆ ಅಸುರಾಧಿಪತಿ ಬಲಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಧಾನ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ದೇವೇಂದ್ರ ತನ್ನ ಅಹಂಕಾರ ದರ್ಪವನ್ನು ತೊರೆದು ಅಕ್ಷರಶಃ ದೀನಸ್ಥಿತಿಗೆ ಇಳಿಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.  ಇಂತಹ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ವಿಭಿನ್ನ ಸನ್ನಿವೇಷಗಳಲ್ಲಿ ರೈಯವರ ಇಂದ್ರನ ಪಾತ್ರ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಸನ್ನಿವೇಶ ಬದಲಾದಂತೆ ದೇವೆಂದ್ರ ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುವುದರಲ್ಲಿ ಎಂಪೆಕೆಟ್ಟೆಯವರು ವಿಸ್ಮಯವನ್ನೇ ಉಂಟು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.  ಎಂಪೆಕೆಟ್ಟೆಯವರ ಪಾತ್ರಚಿತ್ರಣಕ್ಕೆ ಇದೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಮಾತ್ರ.

ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಂಗದಿಂದ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ದೇವೇಂದ್ರ ಪಾತ್ರಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಕಲಾವಿದನಾದವನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು. ಅದು ನಿಜವಾದ ಕಲಾವಿದನ ಲಕ್ಷಣ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಕಲಾವಿದ ಧರ್ಮಕೂಡ. ಇದು ಪ್ರತೀ ಪಾತ್ರಕ್ಕೂ ಅನುಯೋಜ್ಯ. ಹಾಗಾದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಆತ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಪಾತ್ರ ಪ್ರೀತಿ ಪಾತ್ರವಾದರೆ ಕಲೆಯ ಮೇಲೂ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾದ ಗೌರವ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ನೈಜ ಅಭಿಮಾನ ಪೋಷಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕೀಳು ರಾಜಕೀಯದಿಂದ ದೇವೇಂದ್ರ ವೇಷ ಸದಾ ಅವಗಣನೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ತಮಗೆ ಆಗದವರಿಗೆ ದೇವೆಂದ್ರ ವೇಷವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಬಿಡುವ ಕೆಟ್ಟ ಚಾಳಿ ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿರುತ್ತದೆ. ಕಲಾವಿದರೂ ದೇವೆಂದ್ರ ವೇಷವಾ? ಬೇಡ ಅಂತ ದೂರ ಉಳಿಯುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.  ಇಂತಹ ವಿಚಾರವಿದ್ದಾಗಲೂ ದೇವೇಂದ್ರನ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಎಂಪೆಕೆಟ್ಟೆಯವರು ತಾರಾಮೌಲ್ಯವನ್ನು ತಂದು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಇದವರ ಕಲಾಪ್ರೌಢಿಮೆಯ ಮಾನದಂಡ. ದೇವೆಂದ್ರ ವೇಷ ಎಂದರೆ ಅದು ಎಂಪಕೆಟ್ಟೆಯವರದ್ದು ಅದರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಅನುಭವಿಸಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು.  ಸತ್ವಯುತ ಕಲಾವಿದ ಯಾವುದೇ ಪಾತ್ರ ಮಾಡಿದರೂ ಪಾತ್ರಭೇದವಿಲ್ಲದೇ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಭಾ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಇಂದಿನ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಆ ಅತ್ಮ ವಿಶ್ವಾಸದ ಕೊರತೆ ಇದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗೇ ಭರವಸೆ ಇಲ್ಲದಂತಾದಾಗ ಆ ವೇಷ ಬೇಡ ಅಂತ ವರಸೆಗೆ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ.  ಇಂದು ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ರೂಪಿಸುವುದೇ ಕಲಾವಿದನ ಆದ್ಯ ಕರ್ತವ್ಯದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರು ಪ್ರಭಾವ ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೋ ಆತ ಕಲೆಯನ್ನು ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕಲೆಯನ್ನು ಅವಗಣಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದೇ ಅರ್ಥ. ಮುಖ್ಯ ಪಾತ್ರವೋ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರವೋ ಎಂಪೆಕೆಟ್ಟೆಯವರದ್ದು ಅನಿವಾರ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಇಂದು ನಾಯಕನ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ನಾಯಕನ ಪಾತ್ರ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪಾತ್ರ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವುದಿದ್ದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳ ಸೃಷ್ಟಿ ಮೊದಲಾಗಬೇಕು. ಆಗ ಎಂಪೆಕೆಟ್ಟೆಯಂತಹ ಕಲಾವಿದರೂ ಜೀವಾಳವಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ.

ದೇವೇಂದ್ರ ಪಾತ್ರ ಕೆಲವು ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ತಾಮಸ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವುದುಂಟು.  ಕಾಯಕಲ್ಪದ ದೇವೇಂದ್ರ ಇದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ. ಈ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ದೇವೆಂದ್ರ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಖಳ ಪಾತ್ರದಂತೆ. ಈ ಪ್ರಸಂಗದ ದೇವೇಂದ್ರ ಪಾತ್ರ ಎಂಪೆಕೆಟ್ಟೆಯವರ ಸೃಷ್ಟಿ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗದು. ಅವರಂತೆ ಅದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗದ ಮಾತು. ಅವಶ್ಯ ಬಿದ್ದಲ್ಲಿ ಕ್ರೌರ್ಯ, ವ್ಯಂಗ್ಯ, ವಿಡಂಬನೆ, ಹಾಸ್ಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಕರುಣ  ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಬೇಕಾದಂತೆ ತೋರಿಸುವ ಇವರ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯ ಕಂಡು ಅನುಭವಿಸಬೇಕು.

ಇನ್ನು ದೇವೇಂದ್ರ ವೇಷಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಅಷ್ಟೇ. ಸುಂದರ ಅತ್ಯಾಕರ್ಷಕ.  ಘನ ಗಂಭೀರ. ರಂಗಸ್ಥಳವನ್ನು ತುಂಬಿಬಿಡುವ ಆ ನಿಲುಮೆ ಎಂತಹವರನ್ನು ಸೆಳೆದು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ದೇವೇಂದ್ರ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ತಾರಾಮೌಲ್ಯವನ್ನು ರೂಪದರ್ಶಿತ್ವವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವರೆಂದರೆ ಅದು ಎಂಪೆಕೆಟ್ಟೆಯವರು ಎನ್ನುವುದರಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನವೇ ಇಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಕಿರೀಟವೇಷವಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ಹಲವು ಚಾರಿತ್ರಿಕ ವೇಷದಲ್ಲೂ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ತೋರಿದ್ದಾರೆ. ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಹಾತ್ಮೆಯ ಜಿಪುಣ ಶೆಟ್ಟಿ ಇದಕ್ಕೊಂದು ಸೂಕ್ತ ಉದಾಹರಣೆ. ಹಾಸ್ಯ ಕರುಣೆ ವೀರ ಯಾವುದನ್ನು ಬೇಕಾದರೂ ಕೈಯಲ್ಲಿದ್ದ ಗಂಟಿನಂತೆ ಯಾವಾಗ ಬೇಕು ಆವಾಗ ಹೊರಹಾಕಬಲ್ಲರು. ಗತಕಾಲದ ನೆನಪಿಗೆ ಜಾರುವುದಕ್ಕೆ ಇಂತಹ ಕಲಾವಿದರ ಸ್ಮರಣೆಯೊಂದು ಸಾಕು. ಅದು ಅದ್ಭುತ ರಮ್ಯ ಎನ್ನುವುದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮಾತಿಲ್ಲ.

ವಿಲಕ್ಷಣ ಪ್ರಸಂಗ

ನನ್ನ ಮನೆ ಮಗಳು ನನ್ನ ಮೊಬೈಲ್ ಹಿಡಿದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನೋಡುವುದುಂಟು. ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಒಂದಷ್ಟು ವೀಡಿಯೋಗಳನ್ನು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕಂಡು ಒಂದೆರಡು ಕಮೆಂಟುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ನನ್ನನ್ನೊಂದಿಷ್ಟು ಕಿಚಾಯಿಸುವುದೆಂದರೆ ಅವಳಿಗಿಷ್ಟವಾದ ಕಾಲಯಾಪನೆ. ನಾನೂ ಅದನ್ನು ಹುಡುಗಾಟಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಾಗುವ ಒಂದು ಅವಕಾಶವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತೇನೆ. ಇಂತಹ ಸಮಯದಲ್ಲಿ  ಒಂದಷ್ಟು ಸಲಿಗೆಯಿಂದ ಗೊಣಗಿ ಅವಳಿಂದ ಮೊಬೈಲ್ ಕಿತ್ತುಕೊಳ್ಳುವುದು ನಿತ್ಯ ರೂಢಿ. ನಿನ್ನೆ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಇದೇನು ದೊಡ್ಡಪ್ಪ ನಿಮ್ಮ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಡುಯಟ್ ಸಾಂಗು ಇದೆ . ಯಕ್ಷಗಾನ ಹಾಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳ್ತೀರಲ್ಲ? ಇದೆಂತದು ಯಕ್ಷಗಾನ?  ನನಗೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪಿತ್ಥ ನೆತ್ತಿಗೇರುವುದುಂಟು. ಆದರೂ ಮುದ್ದಿನ ಮಗಳು ಅಂತ ದುರುಗುಟ್ಟುವಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಿಸಿ ಏನು ಎಂಬಂತೆ ನೋಡಿದೆ. ಆಕೆ ಮೊಬೈಲ್ ಪಕ್ಕಕ್ಕೆ ತಂದು ವೀಡಿಯೋ ತುಣುಕೊಂದನ್ನು ತೋರಿಸಿದಳು.

ಈಗ ಬೆಚ್ಚಿ ಬೀಳುವ ಸರದಿ ನನ್ನದು. ಬೆಚ್ಚಿ ಬೀಳುವುದಲ್ಲ. ಒಂದು ವಿಲಕ್ಷಣ ಭಾವ ನನ್ನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಹಾದು ಹೋಯಿತು. ಹೌದು, ಅಕ್ಷರಶಃ ಒಂದು ಯುಗಳ ಗೀತೆಯೇ. ಒಂದೆರಡು ಸೆಕುಂಡಿನ ವಿಡೀಯೋ ಒಂದು ವಿಶಾಲ ಇತಿಹಾಸದ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಮಾನವನ್ನು ಗೆರೆ ಎಳೆದಂತೆ ನನ್ನ ಕಣ್ಣು ನಾನೇ ನಂಬಿಕೊಳ್ಳದಂತಹ ಸ್ಥಿತಿ. ಪುಟ್ಟ ಮಗಳ ಎದುರಲ್ಲೇ ಯಕ್ಶಗಾನ ಎಂದರೆ ಇಷ್ಟೇಯಾ ಎಂಬಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ. ಅದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ವಲಯದಲ್ಲಿ  ವೈರಲ್ ಆದ ವೀಡಿಯೋ. ಅದರ ವಿವರಣೆ ಕೊಡುವುದೂ ಅಸಹ್ಯ. ಹೋಗಲಿ ನೋಡುವವರು ನೋಡುತ್ತಾರೆ ಆಡುವವರು ಆಡುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ತಟಸ್ಥನಾಗಿ ನಿರ್ವಿಕಾರ ಭಾವದಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲ್ ಕಿತ್ತುಕೊಂಡು ಮತ್ತಷ್ಟು ಕುಲಂಕೂಷವಾಗಿ ನೋಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ಕೆಲವು ಸೆಕುಂಡುಗಳ ವೀಡಿಯೋವಾದರೂ ಸಮಯವಿದ್ದರೂ ಪುನಃ ಕಾಣೂವುದಕ್ಕೆ ಮನಸ್ಸಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ನಡುವೆ ಮನಸ್ಸು ಯೋಚಿಸುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಯಥಾವತ್ ನೋಡಿದವರ ಭಾವನೆಗಳೇನಿರಬಹುದು. ಒಂದಷ್ಟು ಜನ ಚಪ್ಪಾಳೆ ಹೊಡೆದು ಶಿಳ್ಳೆ ಹಾಕಿರಬಹುದು. ಇನ್ನಷ್ಟು ಜನ ಏನೂ ನಡೇ ಇಲ್ಲವೆಂಬಂತೆ ಇರಬಹುದು. ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ಛೇ ಅಂತ ಲೋಚಗುಟ್ಟಿರಲೂ ಬಹುದು. ಘಟನೆ ನಡೆದು ಅದೆಷ್ಟು ಸಮಯವಾಯಿತೋ. ಈಗ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಿದ್ದಿದೆ ಅಂತ ನಾನು ತಿಳಿದೆ. ಯಾಕಂದರೆ ಈಗ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಯಾವುದೂ ವಿಶೇಷವಲ್ಲ. ಯಾವುದೂ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಲ್ಲ. ಅವರವರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಏನನ್ನಾದರೂ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಲ್ಲಂತಹ ಕಲೆ ಯಕ್ಷಗಾನ. ಹಾಗಾಗಿ ಕೆಲವರಂತೂ ಇವುಗಳಿಗೆಲ್ಲ ಔದಾಸಿನ್ಯದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನೇ ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಸುಲಭವಾದ ಮತ್ತು ತೊಂದರೆ ಇಲ್ಲದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಅಂತ ನನ್ನ ಭಾವನೆ.ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಸಂತೋಷ ಬೆರಗು ಒಟ್ಟಿಗೇ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಇಂಥವುಗಳನ್ನೇಲ್ಲಾ ಒಡಲಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಬಿಡುವ ಅದ್ಭುತ ಕಲೆಯಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆಯಲ್ಲ?  ಯಕ್ಷಗಾನದಂತಹ ಸರ್ವಗ್ರಾಹ್ಯ ಕಲೆ ಇನ್ನೊಂದಿರಲಾರದು.

ವೀಡಿಯೋ ಎನೋ ವೈರಲ್ ಆಯಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಜನ ವಿರೋಧವಿದ್ದಾರೆ ಪರವಾಗಿ ಎಷ್ಟು ಜನ ಇದ್ದಾರೆ ಯಾರು ಪರ ಯಾರು ವಿರೋಧ ಈ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಗಳಲ್ಲೆ ವಾಟ್ಸಾಪ್ ದಿನ ಸರಿದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯ  ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣ ನೀಡಿ ವಿವಾದವನ್ನು ತಣಿಸುವ ಶ್ಲಾಘನೀಯ ಯತ್ನವೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಆಗಬೇಕಾದದ್ದೆ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಸಮಸ್ಯೆ ತಾರ್ಕಿಕ ಅಂತ್ಯ ಕಾಣುವ ಬಗೆ ಹೇಗೆ? ಹಲವು ಕಾರಣಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ ಸಮರ್ಥನೆಯ ಮಾತುಗಳು.  ಅದನ್ನು ಅಲ್ಲ ಅಂತ ಹೇಳುವಷ್ಟಾಗಲೀ ಅಥವ ಹೌದು ಎಂದು ಪೂರಕವಾಗಿ ಹೇಳುವಷ್ಟಾಗಲೀ ನಮ್ಮ ಜ್ಜಾನ ಬೆಳೀಲಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಸಮಯದಲ್ಲಿ  ನಾವು ತಿಳಿದುಕೊಂಡ ಯಕ್ಷಗಾನ ತುಂಬ ಕಡಿಮೆ ಅಂತ ಅನ್ನಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಅಲ್ಪಮತಿಗೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮೂಡುವುದುಂಟು. ಅದು ನಮಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತ.

ನಾನಂತೂ ಯಾರ ಪರವಾಗಿಯೋ ವಿರೋಧವಾಗಿಯೋ ಯೋಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆ ಯೋಚಿಸುವುದರಿಂದ ಪ್ರಯೋಜನವೂ ಇಲ್ಲ. ಈ ಸತ್ಯವನ್ನು ನಾನು ಎಂದಲ್ಲ ಹಲವರು ಕಂಡುಕೊಂಡಾಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಯಾವ ಚರ್ಚೆ ಸಂವಾದಗಳೂ ಸ್ವಾರಸ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಸುಮ್ಮನೆ ನೋಡೋಣ ಎಂಬ ಮನರಂಜನಾ ಭಾವವೂ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಿರಿಯ ವಿದ್ವಾಂಸರರೋಬ್ಬರು ಹೇಳಿದ್ದನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಸರಿಯಾಗಿ ಕಲಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಯಾರೂ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಹೊಸತನ್ನು ಇಂಪ್ಲಿಮೆಂಟ್ ಗೆ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಇದ್ದದ್ದು ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶ್ವಾಸ ವಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಮತ್ತೇನನ್ನೋ ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಜೀವಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಲಿತು ಪೂರೈಸದಷ್ಟು ಇದೆ ಅಂತ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರು ಹಲವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನೇ ಸರಿಯಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ ಬಳಕೆ ಮಾಡಿದರೆ ಸಾಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇಂದಿನ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಹಿರಿಯ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರ ಜ್ಜಾನದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸವಿಲ್ಲ. ಅಥವಾ ಹಿರಿಯರು ಹೇಳಿದಂತೆ ಜೀವಮಾನದಲ್ಲಿ ಕಲಿತು ಮುಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದೇ ಇದ್ದುದನ್ನು ಕೇವಲ ಆರು ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಿತು ಮುಗಿಸಿದ್ದಾರೋ ಎನೋ ತಿಳಿಯದು. ಹಾಗಾಗಿ ತಮ್ಮತಮ್ಮದು ಇರಲಿ ಅಂತ ಒಂದೊಂದನ್ನು ಇಳಿಸಿ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಚಪ್ಪಾಳೆ ಸಿಕ್ಕಿದಾಗ ಮತ್ತೂ ಒಂದಷ್ಟನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ತಪ್ಪು ಅಂತ ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವೇ? ಯಕ್ಷಗಾನ ನಿಂತ ನೀರಾಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಬಾರದಲ್ಲ?  ಹಿರಿಯರು ಹೇಳುವಂತೆ  ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಇದ್ದುದನ್ನೇ ಸರಿಯಾಗಿ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿ ಅದಷ್ಟನ್ನೇ ಬಳಕೆ ತರುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಕಣ್ಸನ್ನೆಯ ನಿರ್ದೇಶನವಾಗಲೀ ಆಕ್ಷಣದ ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗಲಿ ಅಗತ್ಯ ಬೀಳಲಾರದು. ಈ ವಿವಾದವೂ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಆಸ್ಪದವೂ ಇರಲಾರದು. ಪರಂಪರೆ ನಿಂತ ನೀರಾಗಿ ಕೆಸರಾಗಿ ಮಡುಗಟ್ಟಿ ಹೋಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ವಿವಾದ ಮತ್ತು ಕೆಲವೆಲ್ಲ ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಅಷ್ಟು ಮಾಡದೇ ಇದ್ದರೆ ಹೇಗೆ? ಗಂಟೆ ಕಟ್ಟಲೆ ಪದ ಎಳಿಯದೇ ಇದ್ದರೆ ಹೊಸದನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯೇ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲವು ಕಾಲಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಸರಿ ಅಂತಲೇ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಯಕ್ಷಗಾನ ಬೇಕೋ ಬೇಡವೋ ಅಂತ ದೂರ ಉಳಿಯ ಬೇಕಾದರೆ ಉಳಿದು ಬಿಡಬಹುದು.

ಸುಮಾರು ನಲ್ವತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನ ನೋಡಿ ಆನಂದಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದರೆ ಇದೇ ಅಂತ ಒಂದು ನಂಬಿಕೆ ಬೆಳೆದು ಬಂದು ಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಅದು ನನ್ನ ಅಮ್ಮ ಎಂದರೆ ಇವಳು ಎಂಬ ಹಾಗೆ. ಬೇರೆ ಯಾವ ಹೆಂಗಸನ್ನು ತಂದು ತೋರಿಸಿದರೂ ಅಂತರಾಳದಲ್ಲಿ ಅಮ್ಮ ಎನ್ನುವ ಭಾವನೆ ಸ್ಪುರಿಸೀತೆ.? ಇಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಹೊಸ ಹೊಸ ಅವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಮಾಡುವವರು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ನೋಡುವವರು ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆ ಹಾಗೇ ಉಳಿದು ಬಿಡುತ್ತದೆ.  ನೋಡುವವರಿಗಿಂತಲೂ ನೋಡದೇ ಇರುವವರ ಸಂಖ್ಯೆ ಬೇಕಾದಷ್ಟಿದೆ. ಹಾಗೆಂದು ಯಾವುದೂ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲವಲ್ಲ?  ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ವಿವರಣೆಯೋ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣವೋ ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಸತ್ಯ ಎಂದು ನಂಬುವುದು ಬಿಡುವುದು ಹೇಳುವಾತನ  ಕೈಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಭವ್ಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ದೂರ ಮಾಡುವಲ್ಲಿನ ಕಾಳಜಿ ಅದನ್ನು ಉಳಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಬೇಕು ಎಂದು  ಬಯಸಿದರೂ ಅದನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಭಂಡವಾಳ ಸ್ವತಃ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಬದಲಿಸಿದರೆ ಸಸೂತ್ರ. ಇದ್ದ ಭಂಡವಾಳದಲ್ಲೇ ವ್ಯವಹಾರ ಸಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಈಗ ಬದಲಾಗುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ  ಮುಂದೆ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುವುದಕ್ಕೆ ಭರವಸೆ ಇದೆಯೇ?

ಇದೆಲ್ಲ ಚಿಂತನೆಗಳು ನನಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತ. ಸರಿ ತಪ್ಪು ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ನಂಬುವುದು ಅಂತರಂಗದ ವಿಚಾರ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಅಂತರಂಗದ ಸ್ವಾತಂತ್ಯ್ರ. ಹಾಗಾಗಿ ಅದು ಕೇವಲ ನನ್ನ ಪರಿಧಿಯೊಳಗಿನವುಗಳು. ಯಾರಾದರೂ ಆ ಪರಿಧಿಯೊಳಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ ಎಂದಾದರೆ ಅದವರವರ ಮನೋಭಾವ ಅಷ್ಟೆ.