ಯಕ್ಷ ಗೋವಿಂದ

ಪ್ರತೀ ವರ್ಷವೂ ಉದಯವಾಣಿ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದ ಆಟದ ಸವಿವರ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಲದ ಪ್ರಕಟನೆಯನ್ನು ಕಾಣುವಾಗ ಮನಸ್ಸು ಒಂದಿಷ್ಟು ಭಾರವದದ್ದು ಸತ್ಯ. ಮೊದಲು ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಮೇಳ ಊರಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಮೈಕು ಕಟ್ಟಿದ ಜೀಪು ರಸ್ತೆಯೆಲ್ಲ  ಕರಪತ್ರವನ್ನು ಚೆಲ್ಲಿ ಹೋದಾಗ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಕೈಗೆತ್ತಿಕೊಳ್ಳುವುದಿತ್ತು.  ಅದರಲ್ಲಿದ್ದ ಕಲಾವಿದರ ಹೆಸರು ಬಾಯಿಪಾಠ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವವರೆಗೂ ಆಟದ ಚಟ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಮೇಳದ ಆಟ ಎಂದರೆ ನಮಗೆ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮಾದರೀ ಸಂಹಿತೆ ತೆರೆದಂತೆ.  ಉದಯವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಆಟದ ವಿವರ ನಮ್ಮೂರ ಅಂಗಡಿಯ ಗೋಡೆಗೆ ಅಂಟಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವತ್ತು ಎಲ್ಲಿ ಆಟ ಅಂತ ನೋಡುವುದು, ನಮ್ಮೂರಲ್ಲಿ ಈವರ್ಷ ಇದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ,  ಇದ್ದರೆ ಮರುದಿನ ರಜಾ ದಿನವೋ ಅಂತ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಎಲ್ಲದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಅದರಲ್ಲಿದ್ದ ಕಲಾವಿದರ ವಿವರ ಓದುವುದು.

     ಈ ಸಲವೂ ಉದಯವಾಣಿ ಜಾಹೀರಾತು ಪ್ರಕಟನೆ ನೋಡಿದಾಗ ಮೊದಲು ದೃಷ್ಟಿ ಹೋದದ್ದು ಕಲಾವಿದರ ಪಟ್ಟಿಗೆ. ನಾನು ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಒಂದು ಹೆಸರು ಈ ಸಲ ಮಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಅದುವೇ ಸೂರಿಕುಮೇರಿ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟರ ಹೆಸರು. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಲಾವಿದರ ಅಗ್ರಪಂಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಹೆಸರು ಇಂದು ಮಾಯವಾಗಿದೆ. ಮನಸ್ಸು ಭಾರವಾಗುತ್ತಿದೆ.  ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳಕ್ಕೆ ಬಂದ ಕಲಾವಿದರೆಷ್ಟು ಬಿಟ್ಟು ಹೋದ ಕಲಾವಿದರೆಷ್ಟು ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲ. ಅದೆಷ್ಟೇ ಇರಬಹುದು ಆದರೆ ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಆ ಜಾಗವನ್ನು ಖಾಯಂ ತನ್ನದಾಗಿಸಿ ಉಮೇದುವಾರಿಕೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟರ ಹೆಸರು ಈ ಸಲ ಬಿಟ್ಟು ಹೋದದ್ದಲ್ಲ. ಹಲವು ಸಲ ಕರಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಮಂಜುನಾಥನ ಹೆಸರಿನಷ್ಟೇ ಇದೂ ಶಾಶ್ವತ ಅಂತ ಅನ್ನಿಸಿಬಿಡುತ್ತಿತ್ತು . ಸರಿ ಸುಮಾರು ಐದಾರು ದಶಕಗಳು ಸಂದು ಹೋಯಿತು. ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟರು ಅಂತೂ ನಿವೃತ್ತರಾದರು. ವಯಸ್ಸಿಗೂ ಸವಾಲೆಸೆದು ರಂಗವೇರಿ ಧೂಳೆಬ್ಬಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲುಗಳು ಈಗ ವಿರಾಮವನ್ನು ಬಯಸಿದೆ ಎಂದರೆ  ಕಾಲಯಾವುದನ್ನೂ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅಪಾರವಾದ ಶಿಷ್ಯವರ್ಗ ಇವರದ್ದು. ಇಂದು ಬಹಳಷ್ಟು ಮೇಳದ ಕಲಾವಿದರು ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ವಿಧದಲ್ಲಿ ಇವರಿಗೆ ಶಿಷ್ಯರು. ತನ್ನ ಕಣ್ಣೆದುರೇ ಇವರ ಶಿಷ್ಯರು ನಿವೃತ್ತಿ ಪಡೆದರು ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ನಿವೃತ್ತಿಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ..ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಇವರು ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತರಾಗಿದ್ದರು. ಶಿಸ್ತುಬದ್ದ ಜೀವನ ಕ್ರಮವೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.

 

         ನಾನು ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟರನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡದ್ದು ಅವರ ವೇಷವನ್ನು ಕುಣಿತವನ್ನು ನೋಡಿಯಲ್ಲ. ಯಾಕೋ ಅವರನ್ನು ಇಷ್ಟ ಪಡುವುದರಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಒಂದು ವಿಷಯವೇ ಅಲ್ಲ ಅಂತನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಇವರನ್ನು  ಇಷ್ಟ ಪಡದೇ ಇರುವ ಹಲವು ಸಂಗತಿಗಳು ಇವೆ. ಇಷ್ಟಪಡುವ ಸಂಗತಿಗಳೂ ಇವೆ.  ನಾನು ಹಲವು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಕಾಣುತ್ತೇನೆ. ಹಲವರನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನೇ ಕಂಡ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನವಲ್ಲದೇ ಬೇರೇನೂ ಇಲ್ಲ ಎಂಬಂತಹ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಇವರನ್ನು ಕಾಣುವಾಗ ನನಗೆ ಆ ಅನುಭವ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ನಾನು ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಇವರಲ್ಲಿರು ಗೌರವ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದರೆ ಇದೊಂದು ವಿಮರ್ಶೆಯಾಗಬಹುದು. ಇದು ವಿಮರ್ಷೆಯಲ್ಲ. ಇದು ಕೇವಲ ಅನುಭವ ಅನಿಸಿಕೆಗಳು. 

        

         ಮೊನ್ನೆ ಮೊನ್ನೆ ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಿದೆ, ನಾನು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಬಯಸಿ ಬಂದವನಲ್ಲ.  ಕಲೋಪಾಸಕನಾಗಿ ಬಂದೆ.  ಕಲೋಪಾಸನೆ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲೂ ಅವರು ಇದನ್ನೇ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಈ ನನ್ನ ಮೆಚ್ಚಿಕೆಯೂ ಸರಿ ಸುಮಾರು ಅದೇ ಭಾವದಲ್ಲಿ ಇದೆ ಅಂತ ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆ.  ಯಾಕೆಂದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅವರಿಗೆ ಕಲೆಯಿಂದ ಬಯಸದೇ ಇದ್ದರೂ  ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದರು. ಇಷ್ಟವನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು  ಅದನ್ನು  ಬಹಳ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದಲೇ ನೋಡಿದರು.  ನಾನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡದ್ದು ಆ ಶ್ರದ್ದೆಯನ್ನು. ಯಕ್ಷಗಾನ ದ್ವಿತೀಯ ವಿಷಯವಾಗಿ ಅವರಲ್ಲಿ ನಾನು ಕಾಣುತ್ತೇನೆ. ಬಹುಶಃ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಅವರು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಬಯಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದರೆ, ಅದು ಪ್ರಮುಖ ಆದ್ಯತೆಯಾಗಿದ್ದರೆ ಬಹುಶಃ ಇಂದು ಅವರ ಬಗೆಗಿನ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಅವಕಾಶವೇ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. 

            ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಇವರು ಬಹಳ ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತಾರೆ.  ಅವರ ಸಾಧನೆ ಕೌತುಕದ ವಿಷಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದಿಗೂ ನಂಗೆ ಕರೆ ಮಾಡಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆ ಆತ್ಮೀಯತೆ. ಆ ಸರಳತೆ ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ದಶಕದ ಮೊದಲಿನ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಠರಿಗೂ ಈಗಿನ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನಿಗೂ ವೆತ್ಯಾಸವೇ ಇಲ್ಲ. ಎಷ್ಟೋ ಸಲ ನಾನೇ ಹೇಳಿದ್ದೆ ಇನ್ನೂ ಯಾಕೆ ವೇಷ ಮಾಡ್ತೀರಾ? ಆಗ ಕಿರು ನಗುವಷ್ಟೇ ಉತ್ತರ.  ಒಂದು ಸಲ ಕರೆ ಮಾಡಿ ಹೇಳಿದ್ದರು, ಕಣ್ಣ ದೃಷ್ಟಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. ನೋಡಿದರೆ ಪರಿಚಯವೇ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ರಂಗಸ್ಥಳದ ಲೈಟು ಬಹಳ ಫ್ರಖರ. ಅದನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕು.‌ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಕಲಾವಿದರ ಕಣ್ಣು ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಹೌದು, ನಾವು ವೇಷ ಕಾಣಬೇಕು ಅಂತ  ಲೈಟು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಕಲಾವಿದ ಜಗತ್ತನ್ನು ಕಾಣಬೇಕೆಂಬ ಪ್ರಜ್ಞೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ.

 

                ಅವರ ಶ್ರದ್ಧೆಯಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವುದಿದ್ದರೆ ಹಲವು ವಿಷಯಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದ ಇತಿಹಾಸ ತೆರೆದು ನೋಡಿದರೆ ಅದಕ್ಕ ಹಲವು ಪುರಾವೆಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಮೊದಲೆಲ್ಲ ಬೇರೆ ಮೇಳೆದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಜಿಕ ಅಂದರೆ ಪೌರಾಣಿಕ ಅಲ್ಲದೇ ಇದ್ದ ಹೊಸ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಆಗ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಹೊಸ ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ಇದ್ದು ಮೇಳದ ಪ್ರವಾಸ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಪ್ರಸಂಗಕರ್ತರಾದ ಅಮೃತ ಸೋಮೇಶ್ವರ, ರಾಘವ ನಂಬಿಯಾರರು ಬರೆದ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಮೇಳದ ಯಶಸ್ವೀ ಪ್ರಸಂಗಗಳಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಗೊಂಡವು. ಇಂದು ಆ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಬೇರೆ ಮೇಳಗಳು ಆಡಿದರೂ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದ ಆ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಪೇಲವವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟರ ಪಾತ್ರವೂ ಇದೆ. ಹೊಸ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಬಂದಾಗ ಪಾತ್ರವಿಂಗಡನೆಯಾದಾಗ ಮೇಳದ  ಪ್ರಮುಖ ಮೂರು ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಇವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಲ್ಲ ಒಬ್ಬರು ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಇರುತ್ತಿದ್ದರು. ಸನ್ನಿವೇಶ ಪ್ರಸಂಗ ನಡೆಯೇ ಹಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಕಡತೋಕ ಭಾಗವತರ ಚಾಣಾಕ್ಷತೆ ಅದು. ಆ ಮೂರು ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಕುಂಬಳೆ ಸುಂದರಾವ್ ಆದರೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಪುತ್ತೂರು ನಾರಾಯಣ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರು. ಇವರೊಂದಿಗೆ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟರು ಒಬ್ಬರಾಗಿದ್ದರು. ಉಳಿದಿಬ್ಬರು ವಯೋಮಿತಿಯಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಕುಣಿತಗಾರರಲ್ಲ. ಆದರೆ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟರು ಎಲ್ಲವನ್ನು ಅವಾಹನೆ ಪಡೆದು ಮೂವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಾಗಿ ಮಿಂಚಿದರು. ಇವರಿರುವಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಮಿಂಚು ಹರಿಯುತ್ತಿತ್ತು.

 

                ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟರು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪಳಗಿದ ವ್ಯವಹಾರಸ್ಥ. ಹಾಗಾಗಿ ವಾಸ್ತವದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅವರು ಬೇಗ ತಿಳಿಯುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಬಿಡದೇ ಒಂದು ವಿರಕ್ತಿ ಅವರನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಾ ಬರುತ್ತದೆ. ನನ್ನಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಹಲವುಸಲ ನನಗೆ ಹೀಗೆ ಅನಿಸಿದ್ದಿದೆ.  ಹಾಗೆಂದು ವಿರಾಗಿಯಲ್ಲ. ಇದು ಕೇವಲ ನನ್ನ ಭಾವನೆ. ಪ್ರತಿ ಸಲ ನನ್ನನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದಲೇ ಹತ್ತಿರ ಕರೆದು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಚೌಕಿಕೆ ಹೋದರೆ ಬಣ್ಣದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ನನ್ನನ್ನು ಕೂರಿಸಿ  ನನ್ನವರ ಕ್ಷೇಮ ಸಮಾಚಾರ ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ಬಹಳಷ್ಟು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲೆಲ್ಲ ಯಕ್ಷಗಾನದ ವಿಷಯವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

      ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟರದು ಅವರು ಹೇಳುವಂತೆ ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಬಹಳ ಸಾಹಸಮಯ ಜೀವನ. ಬದುಕಬೇಕು ಎಂಬ ಛಲವೇ ಅವರನ್ನು ಬದುಕಿಸಿತು. ಆನಂತರ ಆ ಛಲವೇ ತಾನು ಉಳಿಯಬೇಕು ಎಂಬ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡು ಇದೀಗ ಅರುವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ವರ್ಷ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಸಕ್ರಿಯರಾಗಿರುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಅಧ್ಬುತವಾದ ಕ್ಷಮತೆ. ಯಾವುದೇ ದುರ್ವ್ಯಸನಗಳಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸದೇ ಒಬ್ಬ ಯೋಗಿಯಂತೆ ಬದುಕಿದರು. ನನ್ನಲ್ಲೂ ಯೋಗ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದ್ದೂ ಅವರೆ. ಅದರಿಂದಲೇ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಚೋದನೆಗೊಂಡೆ. ಯೋಗ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಬಲ ಅಂತ ಅವರೇ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಮುಂದಿರುವಾಗ ನನಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದು ಬಹಳ ಸುಲಭವಾಗಿತ್ತು. ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಸೂರಿಕುಮೇರಿ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟರು ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಈಗ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದ ಕರಪತ್ರದಲ್ಲಿಇವರ ಹಸರು ಇಲ್ಲದೇ ಇರಬಹುದು. ಕೇವಲ ಮಂಜುನಾಥನ ಹೆಸರು ಇದೆ. ಆದರೆ ಅದು ಇರುವ ವರೆಗೆ ಇವರ ಸ್ಮರಣೆ ನೆನಪು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಮೇಳದ. ಚರಿತ್ರೆಯ ಕೆಲವು ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಪುಟಗಳಾದರೂ ಇವರಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗುತ್ತವೆ.   ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದ ಮಹಾಬ್ರಾಹ್ಮಣ , ನಾನು ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ ಪ್ರಸಂಗ. ಅದರಲ್ಲಿ ಸೂರಿಕುಮೇರಿಯವರ ಕೌಶಿಕ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಪಾತ್ರ ನೋಡಿ ಬಹಳ ಪ್ರಭಾವಿತನಾಗಿದ್ದೆ. ಇದನ್ನು ಹಲವು ಸಲ ಅವರಲ್ಲೇ ಮುಖತಃ ಹೇಳಿದ್ದೆ. ಯಕ್ಷ ಕೌಶಿಕ ಎಂಬ ಅನ್ವರ್ಥನಾಮದಲ್ಲಿ ಲೇಖನವನ್ನೂ ಬರೆದಿದ್ದೆ. ಇನ್ನು  ಯಕ್ಷಕೌಶಿಕನನ್ನು ರಂಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದಕ್ಕೆಸಾಧ್ಯವಿರಲಾರದು.  ಅವರ ಮುಂದಿನ ಜೀವನ ಸುಖಶಾಂತಿ ನೆಮ್ಮದಿಯಿಂದ ಕೂಡಿರಲಿ ಎಂದು ಹಾರೈಸುತ್ತೇನೆ.

ಮಾತು ಮೌನವಾಗಿದೆ

 

ನಾಲಗೆ ಇದ್ದರೆ ಮಗ ಬದುಕಿಯಾನು ಎಂಬ ನಾಣ್ಣುಡಿ ಇದೆ. ಮಾತು ಎಂಬುದು ಮನುಷ್ಯನನ್ನು ಭೂಮಿಯ ಉಳಿದ ಜೀವ ಜಾಲಗಳಿಂದ   ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯನಿಗಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಈ ಗುಣ  ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಮಾತು ಕೆಟ್ಟರೆ ದೇಶ‌ ಕೆಟ್ಟಿತು. ಹೀಗೆ ಮಾತು ಎಂಬುದು ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಅಂಗ.  ಅದರಲ್ಲೂ ಕರಾವಳಿ ಜನಗಳಿಗೆ ಇದು ಸಹಜ ಧರ್ಮ ಎನ್ನಬೇಕು. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂಬುದು ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಯಿತು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಈ ’ಮಾತು’ ಎಂಬುದು  ಯಕ್ಷಗಾನದ ಜೀವಭಾವ ಎಂದರೂ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು. ಹೊರ ಜಗತ್ತಿಗೆ ಈ ಕಲೆ ತೋರಿಸಿದ್ದು ಒಂದಾದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿರುವುದೇ ಇನ್ನೊಂದು. ಅದರಲ್ಲಿ  ಹೇಳಬಹುದಾದ್ದು ಎಂದರೆ ಮತ್ತದೇ ಮಾತು.  ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಇಲ್ಲಿ ಅವ್ಯಕ್ತವಾಗಿ ಭಾಸವಾಗುವುದು ಬಾಯಿ ಇದ್ದರೆ ಮಗ ಬದುಕಿಯಾನು.

ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂದರೆ ಬಣ್ಣದ ವೇಷ ಕುಣಿತ  ಗಾಯನ ಹೀಗೆ ಹೊರ ಪ್ರಪಂಚಕಂಡುಕೊಂಡರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ನಿಜವಾದ ಆಸ್ವಾದನೆಯ ರಸಿಕನ ಕಥೆಯೇ ಬೇರೆ. ಆತ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೊಂಡದ್ದು ಮಾತಿನ ಮಂಟಪವನ್ನು. ಈ ಮಾತಿನ ಮಂಟಪದ ಅದ್ಭುತವಾದ ಶಿಲ್ಪಿಗಳು ಕಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಸಿದ ಪರಂಪರೆಯೇ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ. ಒಬ್ಬಬ್ಬರೂ ಕಟ್ಟಿದ ಮಾತಿನ ಮಂಟಪವೇನು ಜಗತ್ತನ್ನೇ ಇಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿದರು. ರಸಿಕನ ಕಣ್ಣ ಕಾಣಲಾಗದೇ ಇದ್ದದ್ದನ್ನು, ಮನಸ್ಸು ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗದೇ ಇದ್ದದ್ದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಖ್ಯಾತ ನಾಮರಾಗಿ ತನ್ನದೇ ವ್ಯಕ್ತಿ ವಿಶೇಷವನ್ನು ಹೊಂದಿ ರಸಿಕರ ಮನಗೆದ್ದವರು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಮ್ಮನ್ನಗಲಿದ  ಮಲ್ಪೆ ವಾಸುದೇವ ಸಾಮಗರು.

 

ಸಾಮಗರ ವೇಷಗಳನ್ನು ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವಾಗ ಆ ವಾಕ್ ಚಾತುರ್ಯಕ್ಕೆ ಶಬ್ದ ವಿನ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಕಂಡಾಗ ನಾನು ಹೇಳಿಕೊಂಡದ್ದಿದೆ , ಬಾಯಿ ಇದ್ದರೆ ಮಗ ಬದುಕಿಯಾನು. ಇದು ಅವರೇ ಹೇಳುವ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ಶೈಲಿಯ ವಾಕ್ಯ. ಎಂತಹಾ ಮಾತುಗಾರಿಕೆ. ಶಬ್ದಗಳು ಇವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದಂತೆ ಅದರ ಸೂಕ್ತ ಬಳಕೆ. ಪಾತ್ರದ ಮಂಡನೆ ರಸಿಕರ ಚಿಂತನೆಗೆ ಕಿಚ್ಚು ಹಚ್ಚಿಸಿ ಆ ಬೆಳಕನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರಜ್ವಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಒಂದು ರೀತಿ ಮಿಂಚಿನ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಸಾಮಗರದ್ದು.

 

ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಮಾತಿನ ಪರಂಪರೆಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಅನ್ವರ್ಥ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ್ದು ಸಾಮಗ ಪರಂಪರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅರ್ಥಾಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಪಾತ್ರ ವೈಖರಿಯಲ್ಲೂ ತಮ್ಮದೇ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದವರು. ಆ ಸಾಮಗ ಪರಂಪರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅನಿವಾರ್ಯ ಅಂಗವೆಂಬಂತೆ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ತಮ್ಮ ಪರಂಪರೆಯ ದೇಣಿಗೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದೆ. ಇಂದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ಪ್ರಪಂಚ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕಾರಣವೇ ಈ ಸಾಮಗ ಪರಂಪರೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ಅಂಗಿಯ ಒಂದು ಗುಂಡಿ ಕಳಚಿ ಬಿದ್ದಿದೆ. ಮೊನ್ನೆ ಮೊನ್ನೆ ವರೆಗೂ ಭದ್ರವಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನುಅಲಂಕರಿಸಿದ್ದ ಈ ಅಮೂಲ್ಯ ವಸ್ತು ಇಂದು ಇಲ್ಲ ಎಂದಾಗಬೇಕಾಗಿದ್ದರೆ ನಂಬುದುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ನಾನು ಸಾಮಗರ ವೇಷವನ್ನು ಮೊದಲು ನೋಡಿದ್ದು ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಹಾತ್ಮೆಯ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ. ಆವಾಗ ನಿಜಕ್ಕೂ ಬೆರಗಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಇಂದು ಆ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಲವರನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ವಾಸುದೇವ ಸಾಮಗರ ಭಟ್ಟರು ಎಂದರೆ ಅದು ಅದ್ವಿತೀಯ. ಆ ಪಾತ್ರದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಇವರಂತೆ ಬಿಂಬಿಸಿದವರಿಲ್ಲ ಅಂತ ನನ್ನ ಭಾವನೆ.  ಆನಂತರ ಬೇಡರ ಕಣ್ಣಪ್ಪದ ಕೈಲಾಸ ಶಾಸ್ತ್ರಿ, ಕಾಯ ಕಲ್ಪದ ಅಶ್ವಿನಿ ದೇವತೆ...ಇದೆಲ್ಲ ಹಳೆಯ ಚರಿತ್ರೆಯ ಕಥೆಗಳು. ಬಯಲಾಟದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ತಾಳಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಪಾತ್ರಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು. ಉತ್ತರನ ಪೌರುಷ ಪ್ರಸಂಗ ಇವರಿಗಾಗಿಯೇ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತೇ ಎಂದು ಭಾಸವಾಗಬೇಕು. ಉತ್ತರನ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯದು.   ಏಕ ಮಾತ್ರ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಆ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಮೆರೆಸುವ ಪರಿ ಅದು ಸಹಜ ಸಾಮಗ ಶೈಲಿ ಅಂತ ಹೇಳಬೇಕು.  ದಮಯಂತಿ ಸ್ವಯಂವರ, ನಿಜಕ್ಕೂ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸಹಜ ಗದ್ದಲವಿಲ್ಲದ ಸೌಮ್ಯ ಪ್ರಸಂಗ. ಹಲವರು ಇದನ್ನು ಸಪ್ಪೆ ಪ್ರಸಂಗ ಅಂತ ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸುರತ್ಕಲ್ ಮೇಳದ ಆಟದ ಇದೇ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಿಮಿಷಗಳ ಪುಷ್ಕಳನ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಈಗಲೂ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಿನ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆ. ಸಪ್ಪೆ ಎನಿಸುವ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೂ ಇವರ ಪುಷ್ಕರ ಕಿಚ್ಚು ಹತ್ತಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ.

 

ಯಾವುದೇ ಪಾತ್ರವಾದರೂ ಆ ಪಾತ್ರದ ಮನೋಭಾವಕ್ಕೆ ಲಗ್ಗೆ ಇಡುವ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸಾಮಗರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಎನ್ನಬೇಕು. ತೆಂಕು ಬಡಗು ಎಂಬ ವೆತ್ಯಾಸವೇ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಇವರ ಪಾತ್ರಗಳು ವಿಜ್ರಂಭಿಸುತ್ತವೆ. ಇವರ ವಾದಗಳಲ್ಲಿ ವಿತಂಡವಾದ ಮೊಂಡುತನ ಧಾರಾಳವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಬಹಳ ಅಪರೂಪ ಎನ್ನಿಸುವ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಸಹಜ ಎಂಬಂತೆ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ತರುವ ಕ್ಷಮತೆ ನಿತ್ಯ ತೋರುತ್ತಾರೆ. ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕಟ್ಟುವ ಪರಿ ಅದ್ಭುತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಾಮದಾಸ ಸಾಮಗರಂತೆ ಭಾವೋತ್ಕರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಕೇವಲ ವಿಚಾರ ಮಂಡನೆಯಾಗಬಾರದು. ಕೇವಲ ವಾದ ತರ್ಕಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಬಾರದು. ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿಯ ಜತೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಬೇಕು. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಪ್ರತಿವಾದಿಯಲ್ಲಿ ಘರ್ಷಣೆಗೆ ಇಳಿದಾಗ ತನ್ನ ಪಾತ್ರದ ನಿಜವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನೂ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹಲವರು ಮರೆತು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೇ ಎಂತಹಾ ವಾದವಿರಲಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಸಂವಾದವಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾತ್ರದ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಸರ್ಕಸ್ ಮಾಡುವ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ

 

ಸಾಮರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಕೇವಲ ಒಂದೆರಡು ವಾಕ್ಯದ ಪುಟ್ಟ ಅಂಕಣಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗುವಂಥದ್ದಲ್ಲ. ಅದೊಂದು ವಿಶಾಲವಾದ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ. ವಾಸುದೇವ ಸಾಮಗರು ಇದ್ದಾರೆ ಎಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಮಾತು...ಬರೇ ಮಾತು. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಮಾತುಗಾರಿಕೆಗೆ ಇವರು ಕೊಟ್ಟಿರುವ ಆಯಾಮ ಮಾತ್ರ ಅದ್ಭುತ. ತಾಳಮದ್ದಲೆಗೂ ಒಂದು ಮೇಳವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಸಂಯಮದಿಂದ ತಿರುಗಾಟ ಮಾಡಿ ಮಾತಿನ ಅರಮನೆಗೆ ಕಲ್ಲು ಜೋಡಿಸಿದ ಕಾಯಕ ಪುರುಷ.  

 

ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯ ಪಾತ್ರಗಳು ಇಂದು ಮೌನಕ್ಕೆ ಸರಿದು ರೋಧಿಸಿದ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರಗಳು ವ್ಯಂಜನವಿಲ್ಲದ ಭೋಜನವಾದೀತೆ ಎಂದು ಆತಂಕ ಪಡುತ್ತವೆ.

 

ರಂಗದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಪಾತ್ರಗಳು ಕೇವಲ ರಂಗದ ಅಂಗವಾಗಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಒಬ್ಬ ಸಾಮಗರಂತಹ ಒಬ್ಬ ಅರ್ಥಧಾರಿ ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ಅಷ್ಟಕ್ಕೇ ಸೀಮಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಅಧ್ಯಯನ ಸಾಧನೆ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.

 

ಅದ್ಭುತ ಮಾತುಗಾರ ಈಗ ಮೌನಕ್ಕೆ ಜಾರಿದ್ದಾನೆ. ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಆ ಮೌನದಲ್ಲಿ ಮಾತನ್ನು ಹುಡುಕಬಹುದು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಸಾಮಗರ ಪ್ರತಿಬೆ ಆ ರೀತಿಯದು. ಇದುವರೆಗು ಭೀಷ್ಮ ಪರಶುರಾಮರನ್ನು ಮೆರೆಸಿದ ನಾಲಗೆ ಇಂದು ಮೌನಕ್ಕೆ ಜಾರಿದೆ. ಇನ್ನು ಎಲ್ಲವೂ ನೆನಪು ಮಾತ್ರ.

 

ಮೃತರ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಸದ್ಗತಿಯನ್ನು ಮೌನವಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಉಳಿದಿದೆ. 

 

 

 

 

 

 

ಮರೆಯಲಾಗದ ತೆಂಕಬೈಲು ಗಾನಮಾಧುರ್ಯ

            ಸುಮಾರು ಎಪ್ಪತ್ತರದ  ದಶಕದ ಸಮಯವದು. ಮಂಗಳೂರಿನ ಉರ್ವಸ್ಟೋರ್ ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟ. ಯಾವುದೋ ಆಯ್ಯಪ್ಪ ಸೇವಾ ಸಮಿತಿಯವರು ಪೂಜೆಯ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಬಯಲಾಟವದು. ಮಂಗಳೂರಿನ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ಆಗ ಬಯಲಾಟವೆಂದರೆ ಸಾವಿರಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಡಿಮೆ ಸಭೆ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ವ್ಯವಸಾಯಿ ಮೇಳಗಳ ಆಟ ನಾವೆಲ್ಲ ನೋಡುವ ಅವಕಾಶ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಇದು ಬಯಲಾಟ. ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಭಕ್ತರೂ ಜತೆಗೆ ಆಟದ ಹುಚ್ಚಿನವರು ಅಂತೂ ಸಭೆ ತುಂಬಾ ಸೇರಿತ್ತು. ಸಹಜವಾಗಿ ಆಟದ ಗದ್ದಲಕ್ಕಿ ಉಳಿದ ಗದ್ದಲವೇ ಹೆಚ್ಚಾಗಿತ್ತು. ಅಂತೂ ಕೊನೆಗೆ ಚೆಂಡೆ ಪೆಟ್ಟು ಶುರುವಾಗಿ ಆಟ ಶುರುವಾಯಿತು. ಆದರೂ ಗದ್ದಲ ಕಡಿಮೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಪೂರ್ವ ರಂಗ ಮುಗಿದ ಕೂಡಲೇ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವತರ ಪ್ರವೇಶ.  ಭಾಗವತರಾಗಿ ಬಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಹಲವರು ಅಚ್ಚರಿಗೊಂಡರು. ಅಪ್ಪಟ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ  ಭಾಗವತರನ್ನು ನೋಡಿ ಫಾರಿನ್ ಭಾಗವತ ಅಂತ ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿದರು. ನಮಗೂ ಅಷ್ಟೆ ತೀರ ಅಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದ ಭಾಗವತರು.  ಗದ್ದಲದ ನಡುವೆ ಆಟದತ್ತ ಗಮನ ಅಷ್ಟಕ್ಕಷ್ಟೇ. ಒಂದು ರೀತಿಯ ಜಾತ್ರೆಯ ವಾತಾವರಣ. ಸರಿ ನಡು ರಾತ್ರಿ ಕಳೆಯಬೇಕಾದರೆ ಭಾಗವತರ ಹಾಡು ಮಾಧುರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಖರವಾಗಿಸುತ್ತಾ ಹೋಯಿತು. ಅದುವರೆಗೆ ಗದ್ದಲವಷ್ಟೇ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಅಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಸಭೆ ಶಾಂತವಾಯಿತು. ಫಾರಿನ್ ಭಾಗವತ ಅಂತ ತಾತ್ಸಾರದಿಂದ ಕಂಡವರು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮರೆತು ಭಾಗವತರ ಗಾನ ಮಾಧುರ್ಯಕ್ಕೆ ಶರಣಾಗಿಬಿಟ್ಟರು. ಸಭೆ ಶಾಂತವಾಗಿ ಆ ಗಾನ ಮಾಧುರ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಿಂದು ಮೈಮರೆತಂತೆ ಇತ್ತು. 

        ಹೀಗೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನನ್ನು ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧ ಗೊಳಿಸಿದ ಗಾರುಡಿಗ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಅಲ್ಲ. ಯಕ್ಷಗಾನ ವಲಯದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಶ್ವೇತವರ್ಣದಿಂದ ಫಾರಿನ್ ಭಾಗವತ ಅಂತ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ  ತೆಂಕಬೈಲು ತಿರುಮಲೇಶ್ವರ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು.  ನಾನು ಅಷ್ಟೇ ಬಾಲಕನಾಗಿದ್ದರೂ ಈ ಹೊಸ ಭಾಗವತರ ಭಾಗವತಿಕೆ ಪರಿಚಯ ನನಗೂ ಆಗಿತ್ತು. ನಿಜಕ್ಕಾದರೆ ಅವರು ಬಾಯಾರು ಪೈವಳಿಕೆ ಸುತ್ತಮುತ್ತ ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಆಟ ಕೂಟಗಳಿಗೆ ಪದ ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದ ಭಾಗವತರು. ಹಾಗಾಗಿ ಹಿತ್ತಲ ಗಿಡ ಮದ್ದಲ್ಲ ಎಂಬಂತೆ ನಮಗೂ ಒಂದು ರೀತಿಯ ತಾತ್ಸಾರ ಇದ್ದದ್ದು ಸುಳ್ಳಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವನ್ನೆಲ್ಲವನ್ನು ಮರೆಸುವಂತೆ ಅಂದು ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ವಿಜ್ರಂಭಿಸಿದ ರೀತಿ ಅದ್ಭುತವಾಗಿತ್ತು. ಕೇವಲ ಬಲಿಪ್ಪ ಕುಂಡಚ್ಚ ಭಾಗವತರ ಕಟೀಲು ಮೇಳದ ಆಟದ ಭಾಗವತಿಕೆ ಕೇಳಿದ್ದ ನಮಗೆ ನಿಜಕ್ಕು ಹೊಸ ಅನುಭವದು. 

        ತೆಂಕ ಬೈಲು ಈ ಹೆಸರು ಕೇಳಿದರೆ ಅತ್ಯಂತ ವಿಲಕ್ಷಣ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವ ಇಸಂ ಗೂ ಹೋಲಿಸಲಾಗದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಗಾನ ಮಾಧುರ್ಯ ಈ ಹೆಸರಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡು ಬಿಟ್ಟಿದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ತೆಂಕ ಬೈಲು ಭಾಗವತರು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಬೊಳ್ಳೆ ಭಾಗವತರು ಅಂತ ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ಇವರು ತನ್ನ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹವ್ಯಾಸಿಯಾಗಿಯೇ ಜನಪ್ರಿಯರಾದವರು. ನಮ್ಮೂರು ಪೈವಳಿಕೆ ಬಾಯಾರು ಕನ್ಯಾನ ಆಸು ಪಾಸು ಶಾಲೆಯ ಸ್ಕೂಲ್ ಡೇ ಆಟಗಳಿಗೆ ಭಾಗವತರಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಇವರಿಗೆ ಸ್ವತಃ  ಇವರ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಗಾತ್ರದ ಅರಿವಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಇವರ ವಿಲಕ್ಷಣ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ. ಯಾವುದೇ ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕೂ ಒಳಗಾಗದ ಭಾಗವತರು. ತನ್ನದು ಏನೂ ಅಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಮೊನ್ನೆ ಮೊನ್ನೆಯವರೆಗೂ ಅವರಲ್ಲಿ ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಆದರೆ ಆನೆಗೆ ಅದರ ಗಾತ್ರದ ಅರಿವಿಲ್ಲದಂತೆ ಇವರ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಎತ್ತರ ಯಾರಿಂದಲೂ ಲೆಕ್ಕಹಾಕುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಮಾತು. 

ಏಷ್ಟೇ ದೊಡ್ಡ ಕೂಟ ಇರಲಿ ಸಣ್ಣ ಕೂಟ ಇರಲಿ ತೆಂಕಬೈಲು ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳಿಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದೇ. ತಾನು ಸಹಜ ಗಾಯಕನಂತೆ ಹಾಡಿ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಹೇಗಾಯಿತು ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮುಖ ಕೆಂಪಗಾಗಿಸಿ ತನ್ಮಯರಾಗಿ ಹಾಡುವುದಷ್ಟೇ  ಅವರ ಸಹಜತೆ.  ಯಕ್ಷಗಾನ ಲೋಕ ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇವರನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡದ್ದು ಕಡಿಮೆಯೆ. ಅನಧೀ ಕೃತ ಭಾಗವತರನ್ನಾಗಿ ಇವರನ್ನು ಕಂಡದ್ದೇ ಹೆಚ್ಚು. ಆದರೆ ಅದಾವುದಕ್ಕೂ ಇವರು ತಲೆಕೆಡಿಸಿಕೊಂಡವರಲ್ಲ. ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೇ ದೊಡ್ಡ ವ್ಯಕ್ತಿ ಇದ್ದರು ಇವರಿಗೆ ಅದು ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲ. ಇವರು ಸಹಜ ಹಕ್ಕಿಯಾಗಿ ಹಾಡಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಹತ್ತು ಸಲ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಳಪೆಯಾದರೂ ಒಂದು ಸಲ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಹಾಡಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಜನ ಹುಚ್ಚರಂತೆ ಒಂದು ಸಲ ಇಂದೇಕೆ ಆಗಬಾರದು ಎಂಬ ತವಕದಲ್ಲಿ ಇವರ ಭಾಗವತಿಕೆ ಕೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಸೇರಿ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ.  ಆ ಒಂದು ದಿನದ ಭಾಗವತಿಕೆಗಾಗಿ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ವೈಫಲ್ಯಗಳನ್ನು ಮರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಇದ್ದರೆ ಅದು ತೆಂಕಬೈಲು ಭಾಗವತರಿಗೆ ಮಾತ್ರ. ಇದೇ ಅವರ ವಿಲಕ್ಷಣ ಶೈಲಿ.  ವಿಚಿತ್ರವೆಂದರೆ ಹಲವರು ಇದನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ಎಡವಿ ಬಿದ್ದದ್ದು ಇದೆ. ಅದು ನಿಜವಾದ ತೆಂಕಬೈಲು ಮಾಧುರ್ಯ. 

        ಕರ್ಣ ಪರ್ವ, ಜಾಂಬವತಿ ಕಲ್ಯಾಣ, ಲಲಿತೋಪಖ್ಯಾನ ಈ ಪ್ರಸಂಗದ ಪದಗಳನ್ನು ತೆಂಕಬೈಲು ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಕೇಳುವುದೆಂದರೆ ಅದೊಂದು ವಿಸ್ಮಯ ಅನುಭವವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಕೇಳುಗರನ್ನು ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧವಾಗಿಸುವ ಆ ಇಂಪು ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಹೋಲಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ರಾಗದ ವೈವಿಧ್ಯ ಇವರಿಗಾಗಿಯೇ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಬದಲಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಸಂಗೀತದಲ್ಲೂ ಇವರ ಜ್ಞಾನ ಅಪಾರ. ಆದರೆ ಇವರಿಗೆ ಇವರ ಪ್ರತಿಭೆಯಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರ ಚಿಂತನೆ ಇದ್ದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಸ್ಟಂಟ್ ಮಾಡದೆ ಅತಿ ಸಾಮಾನ್ಯರಂತೆ ಮುಗ್ಧತೆಯಿಂದಲೇ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇವರ ಪ್ರತಿಭೇ ಬೇರೆಯಾರಿಗೆ ಇದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ನಗದೀಕರಿಸುವ ವ್ಯವಹಾರ ಕುಶಲತೆಯನ್ನು ತೋರುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಮುಗ್ಧರಾದ ಇವರು ಕೊನೆಯ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಸರಳವಾಗಿ ಏನೂ ಅರಿಯದವರಂತೆ ಇದ್ದು ಬಿಟ್ಟರು. ಯಾವುದೇ ಮೇಳಕ್ಕೂ ಒತ್ತೆ ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳದೆ ಬಹುತೇಕ ಹವ್ಯಾಸಿಯಾಗಿ ವೃತ್ತಿಪರರಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದವರು.  ಒಂದೆರಡು ರಾಗ ಕಲಿತು ಜಾಗಟೆ ಹಿಡಿದು ರಂಗಸ್ಥಳ ಏರಿ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಸ್ವಾರ್ಥದ ಹಿಂದೆ ಹೋಗುವ ಇಂದಿನ ಭಾಗವತರುಗಳು ಇವರ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. 

    ಯಕ್ಷಗಾನ ಲೋಕ ಅದ್ಭುತವಾದ ಗಾನ ಗಾರುಡಿಗನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಅವರ ಸ್ಥಾನ ಯಾರಿಂದಲೂ ತುಂಬುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇವರು ನಮ್ಮನ್ನಗಲಿದರೂ ಇವರ ಅದ್ಭುತ ಶೈಲಿಯ ಇಂಪಾದ ಸ್ವರ ನಮಗೆ ಸ್ಮರಣೆಯಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ. ಹೆಸರಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ತೆಂಕ ಬೈಲಿನ ಗಾನ ಮಾಧುರ್ಯವನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನ ರಸಿಕ ಮರೆಯುವುದಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೂ ಮತ್ತೂ ನೆನಪಾಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಭಗವಂತನು ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸಲಿ.