ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ಹರಿದಾಸ ಸಾಮಗನೆಂಬ ಹರಿಕಾರ..

ದಿನಾಂಕ ೨೭ .೦೪.೨೦೧೦ ಮಂಗಳವಾರದ ಸಾಯಂಕಾಲದ ಹೊತ್ತು ಬಂದ ಸಂದೇಶ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ವಿಚಲಿತನಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. ಅದೇ ಹಿರಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರೂ ಹರಿದಾಸರೂ ಆದ ಶ್ರೀ ಮಲ್ಪೆ ರಾಮದಾಸ ಸಾಮಗರ ನಿಧನದ ವಾರ್ತೆ. ಅವರ ಕೆಲವೇ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಮತ್ತು ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ಮೆಲುಕು ಹಾಕುವಂತೆ ಎಲ್ಲವು ಮಾನಸ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಎಂದೂ ಮಾಸದ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಹಾಕಿದೆ. ಎಲ್ಲವು ಒಂದೇಸಲಕ್ಕೆ ಮೈ ಕೊಡವಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬಂದುಬಿಟ್ಟಿವೆ.

ಅದು ಬಾಯರು ಮುಳಿಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ತುಳು ಯಕ್ಷಗಾನ ಆಟ. ಪ್ರಸಂಗ ಅನಂತ ರಾಮ ಬಂಗಾಡಿ ವಿರಚಿತ “ಪಟ್ಟದ ಪದ್ಮಲೆ” ತುಳು ಭಾಗವತಿಕೆ ಪದಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಬಹುಶಃ ಮೊದಲಿನ ಪ್ರಸಂಗ ಇರಬೇಕು. ಟೆಂಟ್ ಮೇಳಗಳ ಆಟ ಆವಾಗ ನಮಗೆಲ್ಲ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನೋಡುವ ಅವಕಾಶವೆ ಇಲ್ಲ. ಅದರಲ್ಲೂ ತುಳು ಪ್ರಸಂಗವೆಂದರೆ ಮನೆಯವರ ಎಲ್ಲರ ವಿರೋಧ ಬೇರೆ. ಹೀಗಿದ್ದರು ಅಂದಿನ ಆಟ ನೋಡುವ ಅವಕಾಶ ನನಗೆ ಸಿಕ್ಕಿತು.ಆ ಪ್ರಸಂಗ ಚಂದ್ರ ಸೇನ ಮಹಾರಾಜ ಮತ್ತು ಪದ್ಮಲೆಯ ಶ್ರಿಂಗಾರ ರಸ ಪೂರ್ಣ ಸಂಭಾಶಣೆ ಯ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರ ಸೇನನಾಗಿ ಶ್ರೀ ಸಾಮಗರು, ಪದ್ಮಲೆಯಾಗಿ ಪುಂಡರಿಕಾಕ್ಷ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಅಮೋಘವಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಿದ ಸನ್ನಿವೇಶ, ದಾಮೋದರ ಮಂಡೆಚ್ಚರ ಪದಗಳನ್ನು ಅವರದೇ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಂಬಾಲಿಸುವ ಸಾಮಗರ ರಂಗದ ಮೇಲಿನ ಆಂಶಿಕ ಭಾಗವತಿಕೆ ಅಂದು ತುಂಬ ಶ್ಲಾಘನೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಅದರಂತೆ ಕಾಡಮಲ್ಲಿಗೆಯ ಉದಯ ಕುಮಾರ , ಹೀಗೆ ಹಲವು ತುಳು ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಓಂದೇಸವನೆ ನೆನಪಿನ ಹೊಯಿಲನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನ ಮೇಲ್ಪದರಕ್ಕೆ ತರುತ್ತಿದ್ದರೆ ಮರೆಯಾದರೆ ಸಾಮಗರು? ಎಂದು ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬರುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.

ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ಕಂಡ ಅವರ ಪಾತ್ರಗಳೆಷ್ಟು. ಅವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಗೆ ಸರಳವಾಗಿರದೆ ಅರ್ಥೈಸುವದಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಕ್ಲಿಷ್ಟವಾಗರುತ್ತಿತ್ತು. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ವಿಡಂಬನಾತ್ಮಕವಾದ ವಾದ ಮಂಡನೆ ಪಾತ್ರ ಪೋಶಣೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಭಿಮಾನಿಯೂ ಮರೆಯುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.ಉತ್ಕಟ ಅಭಿನಯವನ್ನು ಮೆರೆಸುತ್ತಿದ್ದ ಇವರ ಹಲವು ಪಾತ್ರಗಳು ಇಂದು ಆ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ವವಹಿಸುವವರಿಲ್ಲದೆ ಪಾತ್ರಗಳೇ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯನ್ನು ಕಾಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅವರ ಕೃಷ್ಣನ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನೆ ನೋಡಿದ ನನಗೆ ಅವೆಲ್ಲ ತುಂಬಾ ಅಪ್ಯಾಯಮಾನವಾಗಿದ್ದವು. ಅಪ್ರತಿಮ ವಾಗ್ಮಿ, ಭಾಷಾ ವ್ಯಾಕರಣ ಉತ್ತಮ ಪಾಂಡಿತ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಇವರು ಇದರಿಂದ ತಮ್ಮ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ತುಂಬ ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅನಗತ್ಯ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಿಳಿಯದೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಸಹಕಾರೀ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ತಮ್ಮ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಮೆರೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರ ನೆರಳಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದ ಹಲವು ಕಲಾವಿದರು ಇಂದಿಗೂ ಅವರ ಒಡನಾಟವನ್ನು ಮರೆಯಲಾರರು. ಕಳೆದ ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ಮೊದಲು ಅವರ ಚುಟುಕು ತಾಳಮದ್ದಲೆಯ ರೂಪವನ್ನು ನೋಡುವ ಭಾಗ್ಯ ನನಗೆ ಒದಗಿ ಬಂತು. ಅವರನ್ನು ಅಂದೇ ನಾನು ಕೊನೆಗೆ ನೋಡಿದ್ದೆಂದು ಈಗ ಯೋಚಿಸಿದರೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲೊಂದು ತಳಮಳ ಕಾಡುತ್ತಾಇದೆ. ತುಂಬಾ ಇಳಿದು ಹೋದ ಶರೀರ ಅಂದು ನೋಡಿ ಕಾಲನ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಇಂತಹ ಕಲಾವಿದರು ಒಳಗಾಗದೆ ವಿನಾಯಿತಿಯನ್ನು ಪಡೆದರೆ ಹೇಗೆ ಅಂತ ಅನ್ನಿಸಿತ್ತು.

ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರೆಲ್ಲ ಸಣ್ಣ ಶಾಮುಖರೆಂದು ಕರೆಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಇವರು ನೀಳ ಕೇಶ ರಾಶಿಯೊಂದಿಗೆ ತಾಳಮದ್ದಲೆಯ ಅರ್ಥಧಾರಿಯಾಗಿ ವೇದಿಕೆಗೆ ಬಂದರೆ ನಮಗೆಲ್ಲಾ ಅಂದು ದೂರ್ವಾಸ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರರನ್ನು ನೋಡಿದಂತೆ ಭಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಷ್ಟೊಂದು ಗೌರವ ಪೂರ್ಣ ಕಳೆಯಿಂದ ಮುಖ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಇಷ್ಟಿದ್ದರು ಅವರು ಸಹ್ರಿದಯಿ ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದೆ. ಈಗ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುವ ಯೋಗ್ಯತೆ ಅರ್ಹತೆ ತಿಳುವಳಿಕೆ ನನಗಿದೆಯೋ ನನಗರಿಯದು.ಆದರೆ ಅದ್ಭುತ ಕಲಾವಿದ ನನ್ನಂತಹ ಸಾಮಾನ್ಯನ ಮಾನಸ ದಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಳಿಯದ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಎಂದೊ ಒತ್ತಿ ಆಗಿಹೋಗಿದೆ. ಇಂದು ಮತ್ತು ಮುಂದೂ ಅದರ ಮೆಲುಕು ಮಾತ್ರಾ ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಇದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮಾತ್ರಾ ಅರಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದ ಸ್ಥಿತಿ. ಇಳಿ ವಯಸ್ಸು, ಇಳಿದು ಹೋದ ಶರೀರ, ಆದರೂ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಕಣ್ಣು ಮತ್ತು ಭಾವನೆಯೆಂಬ ಕರುಳನ್ನೆ ಬಗೆದು ತೆಗೆವಂತಹ ಸ್ವರ ಶಾರೀರ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬೆರಗಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದೆ.

ಹಲವು ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಕಲಾಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಅಗಲಿದ ಮಹಾನ್ ಕಲಾವಿದ ಇನ್ನು ಮುಂದು ಜನ್ಮ ತಳೆಯಲಿ ,ಅವರ ಅಗಲಿಕೆಯ ದುಃಖವನ್ನು ಸಹಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಭಗವಂತನೂ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅನುಗ್ರಹಿಸಲಿ ಎಂದು ಭಾರವಾದ ಹೃದಯತುಂಬಿ ಕಿರು ಕಂಬನಿ ತುಂಬಿದ ಅಂತಿಮ ನಮನಗಳು.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಹಾದಿಯ ಮೈಲಿಗಲ್ಲು.

“ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ಸಾಧನೆಯಾದರೆ ಅದು ಹುಚ್ಚರಿಂದ ಮಾತ್ರಾ ಸಾಧ್ಯ. ಐನ್ಸ್ ಟೀನ್ ,ನ್ಯೂಟನ್, ಗಾಂಧೀಜಿ ಅವರ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೊದಮೊದಲು ಹುಚ್ಚ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡವರು. ಅವರ ಸಾಧನೆ ಇಂದು ಲೋಕವೇ ತಿಳಿದಿದೆ.” ಈ ಮಾತು ಅಂದಿನ ಗಣ್ಯ ಅತಿಥಿ ಡಾ. ಶ್ರೀ ಎಂ. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಶಿ ಯವರು ತಮ್ಮ ಅಭಿನಂದನಾ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಉಧಾಹರಿಸಿ ಉದ್ಗರಿಸಿದರು. ಅವರ ಮಾತು ಹಾಸ್ಯ ಸಹಜವಾಗಿ ಭಾಸವಾದರು ನೈಜತೆಗೆ ತೀರ ಹತ್ತಿರವಾಗಿದೆ. ಹೌದು ನಾವೆಲ್ಲ ಯಕ್ಷಗಾನದ ವಿಷಯ ಬಂದಾಗ ನಿಜಕ್ಕೂ ಹುಚ್ಚರು. ಅದೂ ಯಾವ ಚಿಕಿತ್ಸೆಯೂ ಇದಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಹುಚ್ಚಿನ ಪ್ರಾಮಾಣ ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುಕಮ್ಮಿ ಅಷ್ಟೆ.

ಅಂದು ಭಾನುವಾರ ಶ್ರೀ ಬಲಿಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತರಿಂದ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅತೀ ದೀರ್ಘವಾದ ಪ್ರಸಂಗ ..ಐದು ದಿನಗಳ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ ಪುಸ್ತಕದ ಬಿಡುಗಡೆ ಸಮಾರಂಭ.ಕಲೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಸಂಕುಚಿತ ಗೊಂಡು ಪ್ರದರ್ಶನದ ಅವಧಿ ಕುಂಠಿತಗೊಂಡು ಪೂರ್ಣ ರಾತ್ರಿಯ ಬದಲಾಗಿ ಕೆಲವೆ ಗಂಟೆಗಳಷ್ಟು ಮಟ್ಟಿನ ಅವಧಿಗೆ ಇಳಿದಿರುವಾಗ ಈ ಐದು ದಿನದ ಅವಧಿ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೊದಲಾಗಿ ಎದುರಾದರೂ ಹಲವು ಗುಣಗಳಿಂದ ಈ ಪ್ರಸಂಗ ಕೃತಿ ಅದ್ಭುತ ವಿಶೇಷ ಮನ್ನಣೆಗೆ ಅರ್ಹವಾದುದು. ಈ ಸರಳ ಸುಂದರ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಬಹುದಾದ ಕೆಲಸ ಮಾತ್ರ ನನ್ನಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು.

ಹಲವು ಸಮಯದ ಮೊದಲು ಬಲಿಪ್ಪರ ಮುದ್ದಾದ ಹಸ್ತಾಕ್ಷರದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಹಸ್ತಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ನನ್ನ ಮಿತ್ರ ಕಜೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಭಟ್ ರವರು ತೋರಿಸಿದಾಗ ಬಾಹ್ಯಕಾಶ ಪಂಡಿತ ಎನೂ ಅರಿಯದವನಿಗೆ ನಕ್ಷತ್ರದ ಬಗೆಗಿನ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕ ತೋರಿಸಿದಂತೆ ಆಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುವ ಮಹತ್ತರ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟರು. ಇಂತಹ ಹತ್ತು ಹಲವು ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯನ್ನು ನಿತ್ಯವೂ ಯೋಜಿಸುವ ಸುಬ್ಬಣ್ಣ ಇಂತಹ ಯೋಜನೆ ವಿಶೇಷವೆಂದು ನನಗನಿಸಲಿಲ್ಲ.ಅವರ ಹಲವುದಿನದ ಯೋಜನೆಯ ಫಲಶ್ರುತಿ ಸಾಕಾರಗೊಂಡ ಕ್ಷಣವದು ಅವರ ಜತೆ ಸಂಭ್ರಮಿಸುವ ಕೆಲಸ ಮಾತ್ರನಮ್ಮದು.

ಇತ್ತೀಚಿನ ಬಿಡುವಿಲ್ಲದ ಕೆಲಸದಿಂದ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಭರವಸೆಯೇ ಇಲ್ಲವಾಗಿತ್ತು. ಸುಬ್ಬಣ್ಣನಿಗೆ ನಂತರ ಏನು ಉತ್ತರಿಸುವುದು ಎಂಬ ಚಿಂತೆ ಒಂದೆಡೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಮಿತ್ರಬಳಗದವರನ್ನೂ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಆಹ್ವಾನಿಸಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅನುಕೂಲವಾಗಲೆಂದು ಹಲವು ಸಲ ಮುಂದೂಡಿ ಕೊನೆಗೆ ಭಾನುವರದಂದು ನಿಗದಿ ಮಾಡಿ ಬಿಟ್ಟು ಪ್ರತೀ ಬಾರಿ ಮುಗ್ಧತನದಿಂದ ಬರಲೇ ಬೇಕೆಂದು ಆಹ್ವಾನಿಸಿದ ಸುಬ್ಬಣ್ಣನ ಹೃದಯವಂತಿಕೆಗೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಉತ್ತರ ಇಲ್ಲ. ಹಲವು ಹವ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಕಂಡವ ನಾನು. ನಮ್ಮ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಹಿರಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿದ್ದಾರೆ, ಒಂದು ನನ್ನಮ್ಮ,ನನ್ನತ್ತೆ(ಪತ್ನಿಯ ತಾಯಿ) ಇನ್ನು ನನ್ನ ಅಜ್ಜಿ ತಾಯಿಯ ಅಮ್ಮ ಇವರದೊಂದು ಹವ್ಯಾಸ ಇತ್ತು. ಇದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಉದಾಹರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಮ್ಯತೆ ಇದೆ. ರುಚಿಕಟ್ಟಾದ ಅಡುಗೆ ಮಾಡಿ ವಿಚಿತ್ರ ಖಾದ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ನಮಗೆಲ್ಲ ತಿನ್ನಿಸಿ ನಮ್ಮಿಂದ ತೃಪ್ತಿಯ ಶಾಭಾಶ್ ಗಿರಿ ಪಡೆಯುವುದೆಂದರೆ ಈ ಹಿರಿಯರ ಒಂದು ಹವ್ಯಾಸ. ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಚಪ್ಪರಿಸಿ ತಿನ್ನುವ ನಮ್ಮನ್ನು ನೋಡುವುದೆಂದರೆ ಇವರಿಗೆಲ್ಲ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಹವ್ಯಾಸ. ಹಾಗೆನೇ ನಮ್ಮ ಸುಬ್ಬಣ್ಣನಿಗೂ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ ಒಂದಾದರು ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯೊ ಇನ್ನೊಂದೋ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸರಳವಾಗಿ ಮಾಡಿ ನಮಗೆಲ್ಲ ತೋರಿಸಿ, ಅದರಲ್ಲಿ ನಾವು ಪಡುವ ಆನಂದವನ್ನು ಕಂಡು ತಾವು ಆನಂದ ಪಡುವ ಹವ್ಯಾಸ. ಅಂತೇ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಹಲವು ಕನಸು ಕಂಡು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದರು. ಹಾಗೇ ಆದಿನ ನನ್ನ ಬರವನ್ನು ಕಾದು ಬಸ್ ಸ್ಟಾಪ್ ನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದ ಸುಬ್ಬಣ್ಣನ ಸ್ನೇಹಕ್ಕೆ ಎನೆನ್ನಬೇಕು ನೀವೇ ಹೇಳಿ. ಶೇಣೀ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಬಹುದಾದರೆ..ಹೇಳಿ ..ಕೇಳಿ... ಕೌಟುಂಬಿಕ ಸಂಭಂಧ ಯಾವುದೂ ನಮ್ಮ ನಡುವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ತೀರ ಅಪರಿಚಿತರಾಗಿದ್ದ ನಮ್ಮ ನಡುವಿನ ಸ್ನೇಹ ಅನುಭವಿಸಿಯೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

ಕಜೆ ಮನೆ ಕಳೆದ ಬಾರಿ ನಾನು ಹೋದ ತಾಳಮದ್ದಲೆ ಗುಂಗಿನಲ್ಲೆ ಇದ್ದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಬಲಿಪ ಹೊಳ್ಳರ ದ್ವನಿಯ ಕಲರವ ಇನ್ನೂ ಇದೆಯೇನೋ ಅನ್ನು ಅಂಬೋಣ ನನ್ನದು. ಆ ದಿನ ಪುನಃ ಬಲಿಪ್ಪ ತ್ರಯರ ಧ್ವನಿಯ ಕಂಪನಕ್ಕೆ ಸಿದ್ದವಾಗಿದ್ದಂತೆ ಭಾಸವಾಯಿತು.

ನಿಗದಿತ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆರಂಭ ಮಿತ್ರರ ಸ್ವಾಗತ ಭಾಷಣ. ಪ್ರಸಂಗ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಮುನ್ನುಡಿ ಬರೆದ ಹಿರಿಯ ಎಂ ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಶಿಯವರಿಂದ ಬಲಿಪ್ಪರ ಬಗೆಗೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಂಗ ಪುಸ್ತಕದ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವ ಅನಿಸಿಕೆಗಳು. ಬಲಿಪ್ಪರ ಬಗೆಗಿನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತ ಅವರು ಭಾವುಕರಾದದ್ದಲ್ಲ ನೆರೆದ ಮಂದಿ ಭಾವುಕರಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದರು. ಬಲಿಪ್ಪರ ಬಗ್ಗೆ, ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಯಾರಾದರೂ ಹೇಳಿದರೆ ನಾನಂತೂ ಅತಿ ಭಾವುಕಾನಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತೇನೆ. ಅದಾವ ಪ್ರಭಾವ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಾಗಿದೊ ನನಗಿನ್ನು ಅದರ ಅರಿವಿಲ್ಲ. ಅತಿ ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಪ್ರದರ್ಶಗೊಳ್ಳುವ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಐದು ದಿನದ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ ಬಲಿಪರಿಂದ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ ಒಂದು ಬಗೆಯ ದ್ವಿಮುಖ ಚಲನೆಯನ್ನು ಜೋಶಿಯವರು ಸೊಗಸಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದರು. ಈಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಇಂತಹ ಕೃತಿಯನ್ನು ಬರೆಯುವ ಸಾಹಸ ಮಾಡುವ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ “ ಇದೊಂದು ದೊಡ್ದ ಹುಚ್ಚು.ಇದು ಆಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಧನೆಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ, ಅದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ ಪ್ರಕಾಶನ ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ಸುಬ್ಬಣ್ಣ ಹಾಗು ಬಳಗಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಂದು ಹುಚ್ಚು ..ಹೀಗೆ ತಮ್ಮ ಎಂದಿನ ಸಹಜ ಹಾಸ್ಯದಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮಾತಿನಿಂದ ಅರ್ಥ ಪೂರ್ಣ ಅಭಿನಂದನೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.

ಇನ್ನು ಬಲಿಪ್ಪಜ್ಜ ತಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಪರಿ ಹೃದಯಂಗಮಯವಾಗಿತ್ತು. ದೊಡ್ಡ ಪ್ರವಚಕರಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸರಳವಾದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮನದಾಳದ ಮಾತು ತೋಡಿಕೊಂಡ ರೀತಿ ನನ್ನ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ತೇವಗೊಳಿಸಿದವು. ಮನೆಯ ಹಿರಿಯರು ನೆಟ್ಟು ಬೆಳೆಸಿದ ಮರ ಮಕ್ಕಳು ಬೇಕಾದರೆ ಉಳಿಸಿ ಕೊಳ್ಳಬೇಕು.. ಹೀಗೆಂದಾಗ ಮಾತ್ರ ನೆರೆದಿದ್ದ ಜನ ಭಾವನೆಯ ಹೊಯಿಲಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಬಿಟ್ಟರು. ಬಿರು ಬಿಸಿಲಿನ ಬೇಗೆಯನ್ನು ಮರೆತರು. ಈ ಅಜ್ಜ ಕಣ್ಣೆದುರಿಗೆ ಬಂದರೆ ಮನದುಂಬಿ ಭಾವುಕರಾಗುವ ನಾವು ಇನ್ನು ಅವರ ಆಂತರ್ಯದ ಮುಗ್ದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳೀದರೆ ಹೇಳಬೇಕೆ ..ನನ್ನ ಕಣ್ಣೆವೆಗಳಲ್ಲಿ ಬಲವಂತವಾಗಿ ತಡೆ ಹಿಡಿದ ಕಣ್ಣೀರು ಮನಸ್ಸಿಗಾದ ಮಹದಾನಂದದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿತ್ತು. ಉಳಿದವರಿಗೆ ಹೇಗಾಗಿದೋ ಅದನ್ನು ನೋಡುವುದು ನನ್ನಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಈ ಮಹಾನ್ವ್ಯಕ್ತಿ ಅದೇಕೆ ನನ್ನ ಕಣ್ಣ ತೇವಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾಗುತ್ತಾರೊ ದೇವರೇ ಬಲ್ಲ.ನಿಷ್ಕಲ್ಮಶ ಹೃದಯಿಯ , ಶಾಂತ ಮೂರ್ತಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಇನ್ನೂ ಇನ್ನೊ ಮನದಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರೆ ಸಮಯದ ಪರಿವೆ ಬಿಸಿಲಿನ ಪರಿವೆ ಒಂದೂ ಇಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ ಅವರದೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸುಬ್ಬಣ್ಣನನ್ನು ಶಾಲು ಹೊದಿಸಿ ಸತ್ಕರಿಸಿದ ಪರಿ ಎಂಥಹವರಿಗೂ ಭಾವುಕರನ್ನಾಗಿಸುವಂತಿತ್ತು. ಸ್ವತಹ ಸುಬ್ಬಣ್ಣನೂ ಇದನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸದೆ ತಮ್ಮ ಕಣ್ಣೆವೆಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟುವ ಹಾಗಿತ್ತು. ಸುಬ್ಬಣ್ಣನ ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಂದ ನಿಜ ಮನ್ನಣೆ.

ಸಾವಿರದೈನೂರಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕಿದ ಪದ ಗಳಿರುವ ಈ ಬ್ರಹತ್ ಪ್ರಸಂಗ ಪುಸ್ತಕ ಯಾರೂ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗದ ooooooooo ಊಹಿಸಲಾಗದ ಕೃತಿ. ಒಟ್ಟೂ ಸಾಹಿತ್ಯ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹೇಳಬಹುದಾದಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ಬೃಹತ್ ಗ್ರಂಥ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಾಹಿತ್ಯ ಎಂದು ಅವಗಣಿಸದೆ ಸಮಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಸಾರಸ್ವತ ಲೋಕ ಇತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸುವಂತೆ, ಆ ಗುಣ, ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಕೊಂಡ ಕೃತಿ. ಆ ಮೂಲಕ ಯಾವುದೇ ವಶೀಲಿಗೆ ಒಳಗಾಗದೆ ಇದಕ್ಕೆ ಅರ್ಹ ಮನ್ನಣೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಸಂದಲ್ಲಿ ಕೃತಿ ಕರ್ತನ ಅವಿಶ್ರಾಂತ ದುಡಿಮೆ ಹಾಗು ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಬಹುದಾದ ಅರ್ಹ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಬಲ್ಲುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಬರುವ ಅಸಂಖ್ಯ ಪದಗಳು, ಶಬ್ಧ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಜತೆ ರಾಗ ತಾಳಗಳನ್ನು ಸಮ್ಮಿಳಿತ ಗೊಳಿಸಿ ಪೋಣಿಸಿದ ಈ ಸುಂದರ ಪುಷ್ಪ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಕಲಾ ದೇವಿಯ ಕೊರಳಗೆ ತೊಡಿಸಿ ಆ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ನಾವು ಕಾಣುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಅರ್ಥೈಸುವ ಅಂತ್ಃಛಕ್ಷು ನಮ್ಮಲ್ಲಿರಬೇಕು ಅಷ್ಟೇ. ತಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಅಮೂಲ್ಯ ಸಮಯವನ್ನು ಶ್ರಮವನ್ನು ವಿನಿಯೋಗಗೊಳಿಸಿ ರಚಿಸಿ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಕೈಗಿತ್ತು ಬಲಿಪ್ಪರು ಧನ್ಯತೆಯ ಮುಖಭಾವ ಹೊತ್ತರೆ, ಅವರಿಂದ ಇದನ್ನು ಪಡೆದು ನಾವು ನಮ್ಮ ಜನ್ಮವನ್ನು ಪುನೀತಗೊಳಿಸಿದೆವು.ಈ ಮೂಲಕ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಸತೊಂದು ಮೈಲಿಗಲ್ಲು ಬಲಿಪ್ಪರು ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಕೊನೆಯ ಒಂದು ತಾಸು ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೊತ್ತ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ನಡೆದ ಬಲಿಪತ್ರಯರ ಭಾಗವತಿಕೆಗೆ ವೇಣೂರು ಕಜೆ ಮನೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಮದ್ದಲೆ ವಾದಕರಾಗಿ ಕುದ್ರೆಕೊಡ್ಲು ರಾಮ ಮೂರ್ತಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಸಹಕರಿಸಿ ತಮ್ಮ ತಂದೆಯಿಂದ ಬಳುವಳಿಯಾಗಿ ಪಡೆದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ ಮೆರೆದರು. ಉತ್ತಮ ಹಿಮ್ಮೇಳದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರಸಂಗದ ಹಲವು ಪದಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಹಾಡಿ ತೋರಿಸಿದರು. ಸುಡು ಬಿಸಿಲಿನ ತಾಪವನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಬಲಿಪ್ಪತ್ರಯರ ಭಾಗವತಿಕೆಯ ರಸಧಾರೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗೆದ್ದರು ಎನ್ನಬಹುದು. ಬಲಿಪ್ಪರ ಭಾಗವತಿಕೆಯ ಬಗೆ ಹಾಗೆ. ಚಪ್ಪಾಳೆಯ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲ. ಪಾತ್ರೆಯ ತಳದಲ್ಲಿ ಉಳಿದು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಪಾಯಸ ಸೌಟಿನಿಂದ ಕೆರೆಸಿ ಕೆರೆಸಿ ತಿಂದ ಹಾಗೆ. ಮತ್ತೂ ಮತ್ತೂ ಮತ್ತೇರಿಸಿ ಬಿಡುವ ಹಾಗೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಪ್ರಸಾದ ಬಲಿಪರು ನಮ್ಮ ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಬಹುದಾದರೆ, PRASADA IS REALY ROCKING..!!!!

ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ರುಚಿಕಟ್ಟಾದ ಲಘೂಪಹಾರದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಸೇವೆ ಕಜೆ ಮನೆಯ ಸಹೃದಯಿಗಳಿಂದಾಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ಬಂಧು ಭಾಂಧವರೆಂಬ ಭಾವನೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕೇವಲ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮತ್ತು ಬಲಿಪ್ಪರು ಎಂಬ ಅಂತರ್ಗತವಾದ ಒಂದು ಅಗೋಚರಧಾರೆ ಮಾತ್ರ ತೋರುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂತಹ ಸ್ನೇಹ ಮಾತ್ರ ಹೊರಸೂಸುವ ಕಜೆ ಮನೆಯಿಂದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮುಗಿಸಿ ಹೊರಬರಲಾಗದ ಭಾವುಕ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಮನಸ್ಸು ಬಂದಿತ್ತು. ಕಂಬನಿಯಿಂದ ಭಾರವಾದ ಕಣ್ಣು ಮತ್ತು ಭಾವನೆಯಿಂದ ಭಾರವದ ಹೃದಯವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಬರುವ ವೇಳೆ, ಸುಬ್ಬಣ್ಣನ ಸಹೋದರಿ ಕೇಳಿದ “ ಚಾ ಕುಡೀತಿರ ರಾಜಣ್ಣ” ಎಂಬ ಉಪಚಾರದ ಮಾತು ಇನ್ನೂ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಲಿಪ್ಪರ ಪದದಂತೆ ಅಚ್ಚಳಿಯದ ನೆನಪಿನ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿದೆ. ಇದು ಆ ಮನೆಯವರ ಸ್ನೇಹದ ಸಂಕೇತಮಾತ್ರ.

ತೀವ್ರವಾದ ಕೆಲಸದ ಒತ್ತಡದ ಮಧ್ಯೆಯಲ್ಲೂ ಅಲ್ಪಸ್ವಲ್ಪ ಬಿಡುವು ಮಾಡಿ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬಂದ ನೆನಪಾದ ಭಾವನೆಗಳನ್ನಷ್ಟೇ ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ. ಮನದೊಳಗಿನ ಹೇಳಲು ತೋಚದ ಹಲವು ಭಾವನೆಗಳು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಪಾಯಸದಂತೆ ಮನಸ್ಸಿನ ತಳಕ್ಕೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡು ಬಿಟ್ಟಿವೆ. ಬರಲೊಲ್ಲದು ಏನು ಮಾಡಲಿ? ಮುಂದೊಂದು ಸಮಯ ಅದನ್ನು ಕೆರೆಸಿ ತೆಗೆವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡೋಣ ಅಲ್ಲವೇ?