ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ದದ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ ಪ್ರಸಂಗ.
“ ಅರ್ಜುನನೊಬ್ಬ ತಪ್ಪಿದರೆ ಮಿಕ್ಕ
ಧೂರ್ಜಟಿ ಮೊದಲಾದವರೆನಗಿದಿರೆ
ಊರ್ಜಿತ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹವನು ಮಾಡಿ ಗರ್ಜಿಸಿ ಕಟ್ಟುವೆ ಧರ್ಮಪುತ್ರನನು “
ಎಂದು ದ್ರೋಣ ಸುಯೋಧನನಿಗೆ ಸಾಂತ್ವಾನದ ನುಡಿಗಳನ್ನು
ನುಡಿದು ಪದ್ಮವ್ಯೂಹವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಪಾಂಡವ ಸೇನೆಗೆ ಸವಾಲೊಡ್ಡುತ್ತಾನೆ. ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತು
ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಇಲ್ಲದೇ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಕಂಗಾಲಾದ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ ಭೇದನಕ್ಕೆ ಯಾರನ್ನು ಕಳುಹಲಿ
ಎಂದು ಚಿಂತಿಸುತ್ತ ಇರುವ ಸನ್ನಿವೇಶ. ಮಂದವಾಗಿ ಮುಂದುವರೆಯವ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಒಮ್ಮಿಂದೊಮ್ಮೆಲೇ
ಕಿಚ್ಚು ಹಚ್ಚಿದಂತೆ ಮಿಂಚಿನ ಸಂಚಲನೆಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಪಾರ್ಥನಂದನ ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ಪ್ರವೇಶ.
ಇಂತು ಚಿಂತಿಸುವುದನರಿತಭಿಮನ್ಯು ಮ | ಹಾಂತ ಪರಾಕ್ರಮದಿ ||
ನಿಂತು ಮುಂಗೈಸರಪಣಿಯನು ಸರಿಸುತ | ಪಂಥದಿ ಪಿತಗೆಂದ ||
ಈ ಪದ ಹೇಳಿ ಧಿತ್ತ ಕೊಟ್ಟು ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಮೊಳಗುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಹಾಗು ವಿಶಿಷ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಚೆಂಡೆಯ ಸದ್ದಿಗೆ ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ಪ್ರವೇಶವಾದೊಡನೆ ಪ್ರಸಂಗ ವೇಗ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.
 |
| ಛಾಯಾ ಚಿತ್ರ ಕೃಪೆ ಮಿಥುನ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ಸುಣ್ಣಂಗುಳಿ |
ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಗುವ ವೇಷಗಳ ಪ್ರವೇಶ ನೋಡುವುದೇ ಒಂದು ರೋಮಾಂಚನದ ಅನುಭವ. ಚೆಂಡೆಯ ಅಬ್ಬರಕ್ಕೆ ಆ ವೇಗದ ಸಂಚಲನೆ ಪಾತ್ರದೊಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಅನುವಾಗುವಂತೆ ಚೆಂಡೆಯವರು ತುಸು ಮುಂದೆ ಸರಿದು ನಿಂತಾಗಲೇ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಕೌತುಕಕ್ಕೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ. ಪಳಗಿದ ಪುಂಡುವೇಷಧಾರಿ ಈ ಪಾತ್ರ ಮಾಡುವುದರಿಂದ ಕೌತುಕ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಅತಿಯಾಗಿ ದೃಷ್ಟಿಯೆಲ್ಲ ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಾಗ ಮಿಂಚಿನ ಪ್ರವೇಶದೊಂದಿಗೆ ಅಭಿಮನ್ಯು ವಿನ ದಿಗಿಣಕ್ಕೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನೂ ಆವೇಶಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುವುದು ಸಹಜ. ಇದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸಮ್ಮೋಹನ ಅಂತಲೇ ಹೇಳಬೇಕು. ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ಪಾತ್ರ ನಿಂತಿರುವುದೇ ಆರಂಭದ ಈ ರಭಸದ ಪ್ರವೇಶದಿಂದ. ಇದು ಒಂದು ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆ ಎನ್ನಬೇಕು.
ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಮತ್ತು ಠೀವಿಯ ಪ್ರವೇಶವೇ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇದು ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರಾಜ ಕಳೆಯನ್ನು ತುಂಬಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ
ಪ್ರವೇಶಗಳನ್ನು ನೋಡಲೆಂದೇ ಕಾದು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವವರು ಹಲವರು. ಸುಂದರವಾದ ಪ್ರವೇಶದಿಂದಲೇ ಪಾತ್ರದ ನಿರ್ವಹಣೆ ನಿರ್ಣಯವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರವೇಶದಿಂದ
ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಸಂಚಲನೆಯಿಂದ ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ಮುಂದಿನ ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಮುಖ್ಯವಾದ ಉತ್ತೇಜನ ಸಿಕ್ಕಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗುವ ಈ ಆವೇಶವೇ ನಿರ್ಣಾಯಕವೆನಿಸಿ ಪಾತ್ರದ
ನಿರ್ವಹಣೆಗೆ ಬಹಳ
ಮುಖ್ಯವಾದ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.
ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಪುಂಡುವೇಷದ ಪ್ರವೇಶ ಎಷ್ಟು ವೇಗವಾಗಿ ರಭಸದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೋ ಅದೇ ರೀತಿ ರಾಜವೇಷಗಳ ಪ್ರವೇಶ ನಿಧಾನವಾದ ಚಲನೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಗಾಂಭೀರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇಂದು ಹಲವು ಕಡೆ ಅನುಭವದ ಅಭ್ಯಾಸದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಪುಂಡುವೇಷ ಮತ್ತು ರಾಜವೇಷದ ಪ್ರವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ವೆತ್ಯಾಸವೇ ಕಂಡು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರಾಜವೇಷದ ಪ್ರವೇಶಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಸಂಪಾಜೆ ಶೀನಪ್ಪರೈ, ಶಿವರಾಮ ಜೋಗಿ, ನಿಡ್ಲೆ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್, ಸುಬ್ರಾಯ ಹೊಳ್ಳ, ಸುಣ್ಣಂಬಳ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಟ್ ಮುಂತಾದ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಸಂಪಾಜೆಯವರ ತಾಳ ಲಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ ರಾಜ ವೇಷದ ಪ್ರವೇಶ ಆ ಪಾತ್ರವನ್ನೇ ಅನಾಮತ್ತಾಗಿ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಛಾಪನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತದೆ. ಬಹಳ ಹೊತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಈ ಗುಂಗಿನಲ್ಲೇ ಉಳಿದು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ತೆಂಕು ತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜವೇಷದ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕಿರುವಷ್ಟು ಸೊಗಸು ಬೇರೆ ವೇಷಕ್ಕೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಪುಂಡುವೇಷಕ್ಕೆ ಚೆಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಲ ಉರುಳಿಕೆ ಪೆಟ್ಟಿನಿಂದ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಕೊಟ್ಟರೆ ರಾಜವೇಷಕ್ಕೆ ನಿಧಾನಗತಿಯ ಪೆಟ್ಟುಗಳಿಂದಲೇ ನೀಡಬೇಕು. ಹಾಗಿದ್ದರೇನೆ ಈ ಪಾತ್ರದ ಗಾಂಭೀರ್ಯ
ಮೂಡುವುದು.
)
ಬಹಳ ಹಿಂದೆ ಅಳಕೆ ರಾಮ ರೈಯವರ ರಾಜವೇಷದ ಪ್ರವೇಶ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದೆಂತಹ ಗತ್ತು ಗಾಂಭೀರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು ಎಂದರೆ ಅದನ್ನು ವರ್ಣಿಸುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ. ಸರಳವಾದ ಮತ್ತು ನಿಧಾನಗತಿಯ ಪ್ರವೇಶದೊಂದಿಗೆ ಅನಾವಶ್ಯಕ ಕುಣಿತದ ಗಿಮಿಕ್ ಇಲ್ಲದ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪ್ರವೇಶಗಳು ಅವು.
ಹಾಗೇನೆ ಪುತ್ತೂರು ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆಯವರ ರಾಜವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ಆಂಗಿಕ ಚಲನೆಗಳು ಅವುಗಳ ಮುಕ್ತಾಯ ಮತ್ತು ರಂಗವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಬಗೆಗಳು ಇಡೀ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಟಿಪ್ಪಣಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂದು ಹಿರಿಯ ಕೆಲವೇ ಮಂದಿ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರಾ ಈ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದೇ ಹೊರತು ಬಹಳಷ್ಟು ಮಾಯವಾಗಿದೆ. ಎಂತಿದ್ದರೂ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟಿನ ರಾಜವೇಷದ ಪ್ರವೇಶವೆಂದರೆ ಅದು ಒಂದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರವೇಶ ಅಂತಲೇ ಹೇಳಬೇಕು. ರಾಜವೇಷದ ಪ್ರವೇಶ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ರಾಜ ಸಿಂಹದ ಪ್ರವೇಷವದು.
ತೆಂಕು ತಿಟ್ಟು
ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜ ವೇಷದ ಪ್ರವೇಶದಂತೆಯೇ ಬಣ್ಣದ ವೇಷಗಳದ್ದು. “ಭೋರ್ಗರೆವ
ರಕ್ಕಸರ ದಂಡು ಬಾಯ್ಬಿಟ್ಟೊದರೆ ನಿರ್ಘೋಷದಬ್ಬರದ ಗಮಕದಾರ್ಭಟೆಯ ಸಿಡಿಲೊಗ್ಗರದ
ಬೊಬ್ಬೆಯಿಂ ಶೂರ್ಪಣಖೆ ಬಂದಳಾ ಕಾನನಕೆ ಕುಲಗೇಡಿಯು” ಎಂಬ ಪದದೊಂದಿಗೆ
ಧಿತ್ತ ಕೊಟ್ಟು ಪ್ರವೇಶವಾಗುವ ಪಾತ್ರ ಶೂರ್ಪನಖಿಯದು. ಚೌಕಿಯಿಂದಲೇ ಅರ್ಭಟೆಗೆ ತೊಡಗಿ ಮತ್ತೆ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ತೆರೆ ಸರಿಸಿ (ತೆರೆ ಪೊರಪ್ಪಾಟ್ಟು) ಸಾಂಪ್ರಾದಾಯಿಕ ಕ್ರಮದೊಂದಿಗಿನ ಪ್ರವೇಶದಲ್ಲಿ
ಪಂಚವಟಿಯ ರುದ್ರಭೀಕರತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಂದು ರೀತಿಯಾದರೆ
ಇಂದ್ರಜಿತು ಕಾಳಗದ ಇಂದ್ರಜಿತು ಪ್ರವೇಶ. ಮಕರಾಕ್ಷ ಮಡಿದ ವಾರ್ತೆಯ
ಕೇಳಿ ರಾವಣ ದುಃಖಿಸುತ್ತಾ ಹರನೇ ಎಂದು ಹಲುಬುತ್ತಿರುವಾಗ “ಸುರಪಜಿತು ನಡೆತಂದು ಪಿತನಡಿಗೆರಗಿ ಭಿನ್ನಯಿಸಿದನು .....” ಎಂಬ ಪದದೊಂದಿಗೆ ಇಂದ್ರಜಿತು ಪ್ರವೇಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು
ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ರಾವಣ ಶೂರ ಪದ್ಮನಂತಹ ಅಸುರ
ಪಾತ್ರಗಳ ಪ್ರವೇಶವೂ ತೆರೆ ಪೊರಪ್ಪಾಟ್ ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ರಂಗದಲ್ಲಿ
ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಇವುಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಅನಾವರಣಗೊಳ್ಳುವುದು ಅತ್ಯಂತ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ
ಪೂರ್ಣ ಪ್ರವೇಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರವೇಶ ಆ ಪಾತ್ರದ ಗಂಭೀರತೆಯನ್ನು ಪ್ರಕಟ
ಪಡಿಸುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ನಾವು ಚೌಕಿಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.
ಆವಾಗ ಈ ಭೀಕರ ವೇಷಗಳು ಮಂದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ನಿಧಾನಗತಿಯ ಪ್ರವೇಶವಾಗಿ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ
ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ನಮಗೆಲ್ಲ ಗಾಬರಿಯಾಗಿ, ಭಯದಿಂದ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿದ್ದ ಹಿರಿಯರಿಗೆ
ಒತ್ತಿಕೂರುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಅತ್ಯಂತ ಭಯಾನಕವಾಗಿ
ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದ ತೆಡ್ಪೆ ಕಿರೀಟದ ವೇಷಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಅಂಜಿ ಮುಖ
ಮುಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಇಂತಹ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರವಾದ ಗೌರವವನ್ನು ಬೆಳೆಸುವುದಕ್ಕೆ
ಕಾರಣವಾಯಿತು ಎಂದನಿಸುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಕಾಲ ಬದಲಾದಂತೆ ಚೌಕಿಯ ಗೌಪ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಆ ಬಗೆಯ ಒಂದು
ಭಾವನೆ ಬದಲಾಯಿತೋ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಇತ್ತಿಚೆಗಂತೂ ರಂಗಸ್ಥಳಕ್ಕೂ ಚೌಕಿಗೂ ವೆತ್ಯಾಸವೇ ಉಳಿದಿಲ್ಲ.
ಹಾಗಾಗಿ ಹಲವು ಸಲ ಈ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರವೇಶಗಳು ಅರ್ಥ ಹೀನ ಎಂದುಕೊಳ್ಳುವ ಹಾಗಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ
ಫೋಟೊಗೆ ಪೋಸು ಕೊಡುವ ವೇಷಗಳು, ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕಿಗೆ ತಮ್ಮ ಅಂಗಗಳ ಇಂಚಿಂಚನ್ನೂ ದರ್ಶನ ಮಾಡುವ
ವೇಷಗಳು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆಯನ್ನೇ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದಂತೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಫೋಟೊ ತೆಗೆಯುವವರಾದರೂ
ಒಂದಿಷ್ಟು ಔಚಿತ್ಯವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಪೋಟೋ ತೆಗೆಯುವುದು ಮತ್ತು ಅದಷ್ಟು ಚೌಕಿಯ ಗೌಪ್ಯತೆಯನ್ನು
ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡರೆ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಅದು ರಂಗ ಮೇಲೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಬಹುದು. ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ನಮ್ಮ ತೀರ
ಆಂತರಿಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗ ಮಾಡುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವಾಗುತ್ತದೆ
.)
ಹಲವು ಸಲ ಒಂದೊಂದು
ಬಣ್ಣದ ವೇಷಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಇತರ ಸಾಮಾನ್ಯ ವೇಷಗಳ ಪ್ರವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಪ್ರವೇಶದ ಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳು
ಇರುತ್ತವೆ . ಒಂದೇ ಪ್ರಸಂಗವಾದರೂ ಹಲವುಸಲ ಆದು ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗುವ ಸಂದರ್ಭ ಮತ್ತು ಕಾಲಕ್ಕೆ
ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆಡುವ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಕಾಲವನ್ನು ಗಣನೆಗೆ
ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಪ್ರವೇಶದ ಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ವೆತ್ಯಾಸವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಅತಿಕಾಯ
ಇಂದ್ರಜಿತು ಮೈರಾವಣ ಕಾಳಗ ಎಂಬ ಮೂರು ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಕಾಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕೊನೆಗೆ ರಾವಣ ವಧೆ
ಲವಕುಶ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಸೇರ್ಪಡೆಯಾದಾಗ ಇಂದ್ರಜಿತು ಪ್ರಸಂಗ ಮಧ್ಯಕಾಲಕ್ಕೆ ಬದಲಾಗಿ
ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಆವಾಗ ಇಂದ್ರಜಿತುವಿನ
ಪ್ರವೇಶದಲ್ಲೂ ಪ್ರಸಂಗದ ನಡೆಯಲ್ಲೂ, ಗತಿಯಲ್ಲೂ ಬಹಳಷ್ಟು ವೆತ್ಯಾಸಗಳಿರುತ್ತದೆ. ಆರಂಭದ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಂದಗತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶವಾಗುವ
ವೇಷಗಳು ಕಾಲ ಸರಿದಂತೆ ತೀವ್ರಗತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೂ ವೇಷದ ಗಾಂಭೀರ್ಯ ಏಕಪ್ರಕಾರವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈ ಪ್ರವೇಶದ ವೈವಿಧ್ಯಗಳೇ ಬಹಳಷ್ಟು ಕೌತುಕಮಯವಾಗಿದೆ.
ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಈ ಪ್ರವೇಶಗಳ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ
ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಹ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಕಾಲರೀತಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಸಂಗ ರೀತಿಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ವೆತ್ಯಾಸಗಳು ಅಯಾಯ ವೇಷಗಳು ಉಂಟುಮಾಡುವ
ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಕೂಡ ವೆತ್ಯಾಸವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸಲ ಕ್ರಮಾಗತವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ವೇಷ
ಪುನಹ ಪ್ರವೇಶವಾಗುವಾಗ ಆ ಕ್ರಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅರ್ಥಾ ಒಡ್ದೊಲಗ ಮುಂತಾದ ಕ್ರಮಗಳು
ಒಂದು ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಿದ್ದು ಅದೇ ಪಾತ್ರ ಪುನಃ ಪ್ರವೇಶವಾದಾಗ ನೇರವಾದ
ಪ್ರವೇಶವನ್ನೇ ನೀಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಉದಾಹರಣೆಗೆ ಮಂಡೋದರಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಭಾಷಣೆ ಮಾಡಿದ ರಾವಣನ ವೇಷ
ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ರಾಮನೊಡನೆ ಯುದ್ದಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವಾಗ ಬಣ್ಣದ ವೇಷವಾಗಿ ಪ್ರವೇಶವಾಗುವಾಗ “ ಅಳಿದುಳಿದ ಬಲ ಸಹಿತ ರಾವಣ.....” ಎಂಬ ಏರು
ಪದದೊಂದಿಗೆ ನೇರ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಕೊಡುವುದು ರೂಢಿ. ಇಂತಹ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತ ಹೋದರೆ
ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ವೇಷಗಳ ಪ್ರವೇಶದಲ್ಲೂ ಬಹಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.
ಯಕ್ಷಗಾನದ ವೇಷ ಪ್ರವೇಶಗಳು
ಪ್ರಸಂಗದಿಂದ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಬೇರೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಂದರ್ಭಾನುಸಾರವಾಗಿ ಪ್ರಸಂಗ ನಡೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಅದರಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನೂ ತರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಭಾಗವತರ ನಿರ್ಣಯದಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸಂಗ ನಡೆಯಾಗಲಿ
ವೇಷದ ಪ್ರವೇಶ ವಿಧಾನವಾಗಲಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ
ಅನುಸರಿಸುವ ಒಂದು ಕ್ರಮವಿದೆ. ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಗೆ ಕೃಷ್ಣ ಸಂಧಾನ ಮಾದರೀ ಪ್ರಸಂಗವಾದರೆ,
ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟಕ್ಕೆ ದೇವಿಮಹಾತ್ಮೆ. ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ
ಕೃಷ್ಣ ಸಂಧಾನದ ಪ್ರಸಂಗ ನಡೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತಹ ಎಲ್ಲ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳೂ
ಇದರಲ್ಲಿ ಬರುವುದರಿಂದ ಕೃಷ್ಣ ಸಂಧಾನ ಪ್ರಸಂಗ ನಡೆ ಹೇಗಿದೆ ಅದನ್ನೇ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅದರೆಂತೇ ಬಯಲಾಟಗಳಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಹೊರಾವರಣದ ಪ್ರಸಂಗ. ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂದರೆ
ದೇವಿಮಹಾತ್ಮೆ ಎಂಬ ಅನ್ವರ್ಥ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗಿ ಇದೆ. ಒಂದು ಮೇಳದ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಅಳೆಯುವ ಒಂದು ಅನಧಿಕೃತ
ರೀತಿಯೆಂದರೆ ಅದು ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ. ಎಲ್ಲಾ ವಿಧದ ವೇಷಗಳು ಅದು ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಸನ್ನಿವೇಶವನೂ ಇಲ್ಲಿ
ಬರುವುದರಿಂದ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ ಒಂದು ಮಾದರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಮೇಳೆ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆಯನ್ನು ಆಡುತ್ತದೆ
ಎಂದಾದರೆ ಅದು ಯಾವುದೇ ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನಾಡುವುದಕ್ಕೂ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದರ್ಥ. ಹಾಗಾಗಿ
ಯಾವುದೇ ಪ್ರಸಂಗ ನಡೆಯನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುವಾಗ ಒಂದು
ವಿಧದ ವೇಷ ದೇವೀ ಮಹಾತ್ಮೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ.
ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ
ವೀರ ರಸವೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಗೋಚರವಾಗುವುದು ಅದರಲ್ಲಿನ ವೇಷಗಳ ಪ್ರವೇಶದ ವಿಭಿನ್ನತೆಯಿಂದ. ಗಾಂಭೀರ್ಯದಿಂದ
ಕೂಡಿದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರವೇಶಗಳು ವೀರ ರಸವನ್ನೇ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ದೇವೇಂದ್ರಾದಿ ಸುಮನಸರ ಒಡ್ಡೊಲಗದಂತೆ
ಪಾಂಡವರ ಒಡ್ದೋಲಗ, ಇದರಲ್ಲೂ ರಾಜವೇಶದ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ
ಬಹಳ ಮಹತ್ವವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬರುವ ದೇವೇಂದ್ರನ ಪ್ರವೇಶದಂತೆ
ಅರ್ಜುನನ ಪ್ರವೇಶ ಇವೆರಡೂ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮಾದರೀ ರಾಜವೇಷಗಳು. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಎಲ್ಲ
ವೇಷಗಳ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ಪರಿಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೂ ರಾಜವೇಷದ
ಪ್ರವೇಶದ ಗಾಂಭೀರ್ಯ, ಸೊಗಸು ನೋಡುವುದೇ ಒಂದು ಮಧುರಾನುಭವ. ಅಳಕೆ ರಾಮರೈ, ಹೊಸಹಿತ್ಲು ಮಹಾಲಿಂಗ ಭಟ್, ಸಂಪಾಜೆ ಶೀನಪ್ಪರೈ ಮುಂತಾದ
ಮಹಾನ್ ಕಲಾವಿದರು ರಾಜವೇಷಕ್ಕೆ ತಮ್ಮದೇ ದೇಣಿಗೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದರೆ ಇವರ ರಾಜವೇಷದ ಪ್ರವೇಶದ
ಗತ್ತು ಗಾಂಭೀರ್ಯಗಳು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅದರಲ್ಲೂ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟಿನ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಯನ್ನು ಸಾರುತ್ತವೆ.
