ಯಕ್ಷಗಾನ ಅವಲೋಕನ

“ಹೊಸದನ್ನು ನಾವು ಮೌಲ್ಯ ಕೊಟ್ಟು ಕೊಂಡುಕೊಳ್ಳುವಾಗ ನೆನಪುಗಳು,  ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಹಳೆಯದರ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ.”

 ಮನುಷ್ಯ ಭಾವನಾರಹಿತನಾಗಿ ಬದುಕುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಭಾವನೆಗಳು ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಸಂಕೇತಗಳಾಗಿವೆ.  

ಹರಿಪದಗಳ ಹೊಸ್ತಿಲಲ್ಲಿ ನಿಂತ ಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ತಲೆಯನ್ನು ಒಡ್ಡಿ ಹರಿಯ ಮೂರನೇ ಪಾದದ ಧೂಳನ್ನು ಸೋಕಿಸಿ ಪದ ಭಾರವನ್ನು ಹೊರುವುದಕ್ಕೆ ಸಿದ್ದನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಶರಣನಾಗಿ ಶ್ರೀ ಹರಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ ತಾನು ಪಾತಾಳದ ಆಳಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಈ ಭೂಮಿಯ ಕಿಂಚಿತ್ ಮೋಹ ಇನ್ನು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೇಯೋ ಎಂಬ ಅನುಮಾನ, ಹಾಗಾಗಿ  ಸಂವತ್ಸರದ ಒಂದು ದಿನ ಈ ಭೂಮಿಯನ್ನು ನೋಡುವಂತೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸು. ಪರಮಾತ್ಮ ಸುಪ್ರೀತನಾಗಿ ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆನಂತರ ಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಕಾರ್ತಿಕ ಮಾಸದ ಶುದ್ದ ಪಾಡ್ಯದಿನ ಭೂಮಿ ವೀಕ್ಷಣೆಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಆತನಿಗೆ ಪ್ರಜೆಗಳು ಹೇಗೆ ಪರಮಾತ್ಮನ ಉಪಾಸಕರಾಗಿರುತ್ತಾರೋ ಎಂದು ಕಾಣುವ ತವಕ.

ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಆಚಾರ ವಿಚಾರಗಳು ಬದಲಾಗಿವೆ. ಆಚರಣೆಗಳಿಗೆ ಅರ್ಥ ಹುಡುಕಿ ಚೌಕಾಶಿ ಮಾಡಿ ಆಚರಿಸುವಾಗ ಬದಲಾವಣೆ ಸಹಜ.  

ಬದಲಾದ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಈಗೀಗ ಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಬಂದು ಪ್ರಜೆಗಳನ್ನು ನೋಡುವ ತವಕ ವಿದ್ದರೆ, ಪ್ರಜೆಗಳು ತುಸುವಾದರೂ ಬದಲಾಗಿದ್ದಾರೋ ಎಂದು ಕಾಣುವ ಹಂಬಲವಿರಬಹುದು. ಯಾಕೆಂದರೆ  ಮನುಷ್ಯ ಪರಂಪರೆಯ ಆಚಾರ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಪರಂಪರೆ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಅದನ್ನುಕಡೆಗಣಿಸಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಜನ ಬದಲಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನೋಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಜನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪರಂಪರೆ ಎಷ್ಟು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ನೋಡಬೇಕು. ಬಹುಷಃ ಸಂವತ್ಸರಕ್ಕೆ ಒಂದು ದಿನ ಬರುವ ಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಇನ್ನು ಅರುವತ್ತು ಸಂವತ್ಸರಗಳ ಒಂದು ಆವರ್ತನ ಮುಗಿಯುವವರೆಗೂ ತನ್ನ ಬರುವ ಅವಧಿಯನ್ನು ವಿಸ್ತರಿಸಿಬಿಡಬಹುದು.

ಪರಂಪರೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವಾಗ ನಿರಾಶೆ ಮೂಡುವುದು ಸಹಜ. ಬೇಡ ಬೇಡವೆಂದರೂ ಪರಂಪರೆ ಅಷ್ಟೋ ಇಷ್ಟೋ ಉಳಿಯುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿರುವ ಗಟ್ಟಿತನವೇ ಕಾರಣ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅಷ್ಟೂ ಬೇಡವಾದರೂ ಸಹ ಪರಂಪರೆ ಮತ್ತೂ ಸಹ ಜೀವ ಸೆಲೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಉಸಿರಾಡುವುದಾದರೂ ಯಾಕೆ?

ಈತ್ತೀಚೆಗೆ ಆತ್ಮೀಯ  ಮಿತ್ರ ರಂಗಣ್ಣ ( ಕಟೀಲು  ಸಿತ್ಲ ರಂಗನಾಥ ರಾವ್) ಯಕ್ಷಗಾನ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯ  ಸಂಪೂರ್ಣ ವೀಡಿಯೋ ಒಂದನ್ನು ಅಂತರ್ಜಾಲಕ್ಕೇರಿಸಿದರು.  ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ನನ್ನಿಂದಲೇ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಅದು ನನ್ನ ಇನ್ನೋರ್ವ  ಆತ್ಮೀಯ ಮಿತ್ರ ವೇಣೂರು ಸುಬ್ಬಣ್ಣನ  ಮನೆಯ ತಾಳಮದ್ದಲೆಯ ವೀಡಿಯೋ. ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಹಳೆಯ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವದು.  ಈ ಮೊದಲು ಹಲವು ಸಲ ಅದನ್ನು ನೋಡಿದರೂ  ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಲ ನೋಡಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ  ಆರಂಭದ ಸ್ತುತಿ ಪದ್ಯದ ಮೊದಲಿಗೆ ಗೂಂಯ್ ಎನ್ನುವ ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ ಶ್ರುತಿ ಕೇಳಿಯೇ ನೆನಪುಗಳು ಗರಿಗೆದರುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳು ಹಲವಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅತಿ ಗಂಭೀರ ವಿಷಯವೆಂದರೆ ಬದಲಾದ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗಿ ಹೋದ ಕಲಾ ಸ್ವರೂಪ,   ತುಮುಲದಿಂದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡಿತು.  ಯಾವೂದೊ ಹಳೆಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪದವನ್ನು ಮಿತ್ರಬಳಗದಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡಾಗ ಮಿತ್ರರೊಬ್ಬರು ಹೇಳಿದ್ದರು, ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ ಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಬಲಿಪ್ಪಜ್ಜನ ಪದಕೇಳುವುದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುಖವಿದೆ.  ಮಿತ್ರರ ಮಾತು ಸತ್ಯ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆ ಎಂಬಂತೆ ಆ ಶ್ರುತಿ ಗುಂಯ್ ಎನ್ನುತ್ತಾ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಆ ಸುಳಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ  ಹಾಗೆ ಮಾಡಿತು.

ಕೇವಲ ಒಂದು ಶ್ರುತಿಯ ನಾದವೇ ಬದಲಾಗಿಹೋದ ನೋವುಗಳ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಹೇಳದೆ ಉಳಿವ ಕಥೆಗಳೆಷ್ಟಿರಬಹುದು?   ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯೋ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟವೋ ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ ಕದ ಎಳೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಹುಡುಗರಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಭಾಗವತರ ಹಿಂದಿನ ಒಂದು ಪ್ರೇರಣೆ ಶಕ್ತಿಯಂತೆ  ಇದ್ದ  ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸ್ಥಾನ  ಇಂದು  ಶ್ರುತಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಎಕತಾನತೆಯ ಧ್ವನಿಗೆ ಶೂನ್ಯವಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ.  ಈಗಲೂ ಆ ಶ್ರುತಿಯ ನಾದ ಕೇಳುವಾಗ ಯಕ್ಷಗಾನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಜಾರಿ ಬೀಳುವ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ.  ಅದನ್ನೆ ಯಕ್ಷಾಕರ್ಷಣೆ ಎನ್ನುವುದು.  ಇಂದಿನ  ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಅದು ಇಲ್ಲವಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ.

 ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ವ್ಯವಹಾರಗಳೇ ಹಾಗೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತೀರ ಪ್ರಾಪಂಚಿಕವಾಗಿ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಆ ವ್ಯವಹಾರಗಳೇ ನೆನೆಪಿನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ನೆನಪಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ವರ್ಷದಿಂದ ಹಿಂದಿನ ನೆನಪುಗಳೇ ಹೀಗೆ ಬಹಳ ಹಿಂದೆ ಹೋದಂತೆ ಭಾಸವಾದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬದಲಾಗುವ ವೇಗ ಗಾಬರಿಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾದರೆ ದಶಕ ಶತಕಗಳ ಹಿಂದಿನ ಯಕ್ಷಗಾನ ಹೇಗಿರಬಹುದು? ನಾವು ಕಲೆಗೆ ಹೊಸ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಹಳೆಯ ಮೌಲ್ಯದಿಂದ ಅದನ್ನು ಕಳೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಹಳೆಯ ಮೌಲ್ಯದ ಗಾತ್ರ ಅಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಿರುತ್ತದೆ. ಪರಂಪರೆ ಎನ್ನುವುದೇ ಅದಕ್ಕೆ. ವಿಚಿತ್ರವೆಂದರೆ ನಾವು ಅದನ್ನೇ ಕೆತ್ತಿ ಕೆತ್ತಿ ಗಾತ್ರ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿಸಿ ಅದರಿಂದಲೇ ಹೊಸದನ್ನು ಕಳೆಯುವ ಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತೇವೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಷ್ಟೊಂದು ಬದಲಾಗಿ ಹೋಗಿ  ಈಗ ಎಷ್ಟು ಹಳೆಯದು ಎಷ್ಟು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಅಗಾಗ ಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಂತೆ ಹೋಗಿ ನೋಡಬೇಕಾಗಿದೆ.

 

ಸದ್ಯ ಊರಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಮಿತ್ರರೊಬ್ಬರು ಹೇಳಿದ ಮಾತು  ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿಯ ಸತ್ಯದಂತೆ ಭಾಸವಾಗಿತ್ತು. ಆಟಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದಿರಾ? ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದಕ್ಕೆ ಅವರ ಉತ್ತರ ನನಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ತಂದಿಲ್ಲ....!!! ಯಾಕೆ ತಂದಿಲ್ಲ? ಅವರು ಹೇಳಿದರು, ಇಲ್ಲಣ್ಣ ಈಗ ಹೋಗುವುದಕ್ಕೆ ಸಮಯವೂ ಇಲ್ಲ. ಮತ್ತೆ ಇಲ್ಲದ ಸಮಯ ಉಂಟು ಮಾಡಿ ಹೋಗುವಷ್ಟು ಸೆಳೆತವೂ ಉಂಟಾಗುವುದಿಲ್ಲ?  ಏನು ಉಳಿದಿದೆ ಅಂತ ಒಂದು ಸಲ ಇಣುಕಿದಂತೆ,   ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಒಮ್ಮೆ ಹೋಗುವುದು ಹೇಗಿದೆ ಅಂತ ನೋಡುವುದು ?. ಆದರೆ  ಏನೂ ಉಳಿದಿಲ್ಲ ಅಂತ ಗಾಬರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.  ಆಗ ಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಕಥೆ ನೆನಪಾಯಿತು.  ಸಾಕಷ್ಟು ನನ್ನ ಮನಸ್ಥಿತಿಗೆ ಅವರು ಕನ್ನಡಿ ಹಿಡಿದು ನಿಂತ ಹಾಗೆ ಭಾಸವಾಯಿತು.  ಕೇವಲ ಹಾರ್ಮೊನಿಯಂ ಶ್ರುತಿಯೇ ಈ ಕಥೆಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದಾದರೆ ಘನವಾದ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳು ಅದೆಷ್ಟು ಸಿಗಲಾರದು?

ಯಕ್ಷಗಾನ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಅನಿವಾರ್ಯವೋ ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವೇಚಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಮಯವಿಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ನೋಡುಗರ ಆಡುಗರ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿದೆ. ಆದರೆ ಏನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾರೆ? ಏನನ್ನು ಆಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರ್ಥವಾಗದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನೂ ಇದರ ನಡುವೆ ಎಡತಾಕಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ಗೊತ್ತೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಕಲೆ ಯಕ್ಷಗಾನ. ಕೆಲವೇ ಮಂದಿ ಇದ್ದರೂ ಹಲವು ಮಂದಿ ಇದ್ದರೂ ಹೀಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಕಲೆ ಮತ್ತೊಂದಿರಲಾರದು. ಬೀದಿಯಲ್ಲೇ ಆಗಲಿ ಮನೆಯ ಪಡಸಾಲೆಯಲ್ಲೇ  ಆಗಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ನಮಗೆ ಬೇಕಾದಂತೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನಾವು ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದೇ ಅದನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಕೆಡಿಸಿಬಿಡುತ್ತೇವೆ. ಬದಲಾವಣೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾದರೂ ಬದಲಾಗದೇ ಇರುವುದನ್ನು ಬದಲಿಸುವುದು ಮೂರ್ಖತನವಾಗುತ್ತದೆ. ದುರಹಂಕಾರವೆಂದರೆ ಏನೂ ಬದಲಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬ ವೇಷ ತೊಟ್ಟು ಆಷಾಢ ಭೂತಿತನವನ್ನು ತೋರುವುದು.

ಹಲವು ಮಿತ್ರರು ತಮ್ಮ ಯಕ್ಷಗಾನ  ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಆಹ್ವಾನ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ಗೌರವ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.  ಇನ್ನೇಲ್ಲೋ ಇದ್ದರೆ ಬನ್ನಿ ಹೋಗುವ ಎಂದು ಸಹಯಾತ್ರೆಗೆ ಆಹ್ವಾನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೋಗೋಣವೆಂದು ಅನಿಸಿದರೂ ಆಕರ್ಷಣೆ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಇದ್ದರೆ ಹೋಗುವ ಹೆಜ್ಜೆಗಳು ಮುಂದಡಿಯಿಡುತ್ತವೆ.  ಕೊರತೆ ಇರುವುದು ಅಲ್ಲೇ.  ಆದರೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಮಯ ಹೊಂದಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದಿದೆ. ಹೀಗೆ ಹೋದನಂತರ ಮಿತ್ರರು ಕೇಳುತ್ತಾರೆ ಹೇಗಿತ್ತು. ಆಗ ಅಹಿತವಾಗಿರುವಂತಹುದು ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯವೋ ಮತ್ತೆಂತಹುದೋ ಅಡ್ಡಬಂದರೆ,  ಒಳ್ಳೆಯದು ಹಿತವಾಗಿರುವಂತಹುದು ಸಿಗದೆ ತಡವರಿಸುವಂತಾಗಿ ಆತ್ಮ ಸಾಕ್ಷಿಗೆ ವಿರುದ್ದದ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ.  ಕರೆದವರಿಗೂ ಹಾಗೇ ಬಂದರೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದಷ್ಟು ವಿಚಾರಗಳು ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಹೊರಹಾಕಬಹುದು ಎಂದು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.  ಹಲವು ಸಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಾಗ ಇರುವ ಉತ್ಸಾಹ ಹೊರಟು ಬರುವಾಗ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಮನಸ್ಸು ಕಳವಳಿಸಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕೆಲಸಗಳ ನಡುವೆ ಬಿಡುವು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಹೋಗಿರುವಾಗ ಬಿಟ್ಟು ಬಂದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ನೆನಸಿ ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತಷ್ಟು ಖಿನ್ನವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಅಷ್ಟೆಲ್ಲ ಬಿಟ್ಟು ಬರುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇತ್ತೇ?

ನಮ್ಮ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಬೆಲೆ ಇರುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೇ ನಮ್ಮದಾಗಬೇಕು. ಹಾಗಾಗಿ ಸಮಯವನ್ನು ವ್ಯಯಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳೂ ಸಹ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಲೆಯನ್ನು ತರುವಂತಹುದಾಗಿರಬೇಕು. ಆದರೆ ಹೋದ ಮೇಲೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹಿತವಾಗದೇ ಇದ್ದದ್ದು ಅನುಭವಿಸುವಂತಾಗುವಾಗ ಸಮಯದ ಅಪಮೌಲ್ಯ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಇರಿಯುತ್ತದೆ. ಯಾವಾಗಲಾದರೊಮ್ಮೆ ಹೀಗೆ ಅಂತ ಸಮಾಧಾನ ಪಟ್ಟುಕೊಂಡರೂ ಸಹ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಮ್ಮ ಅನುಭವಗಳು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಹೊರಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಅದಕ್ಕೆ ವಿಮರ್ಶೆ ಎಂಬ ಅನಧಿಕೃತವಾದ ಸ್ಥಾನವನ್ನೂ ನೀಡುತ್ತಾರೆ.  ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅದು ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲ. ಅನಿಸಿಕೆ ಮಾತ್ರ. ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಸರಿ ತಪ್ಪುಗಳ ಸಮತೂಕವಿರುತ್ತದೆ. ಅನಿಸಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಪರಿಧಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಕೇವಲ ಅಭಿರುಚಿ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಇಲ್ಲೊಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ವಿಡಂಬನೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

ಹಲವು ಸಲ ಪುಕ್ಕಟೆ ಒಂದಿಷ್ಟು ಪ್ರಚಾರದ ಹಂಬಲದಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಚಾರದಂತಹ ಸ್ವಾರ್ಥವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಸರಿ ತಪ್ಪುಗಳ ಪರಾಮರ್ಶೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಹೊಗಳುವಿಕೆಯ ನಿರೀಕ್ಷೆಮಾತ್ರವೇ ಇದ್ದು ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಾಗ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಪರಿಣಾಮವನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸುವ ಹಾಗಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಹೋಗಿ ಹೊಗಳು ಭಟ್ಟರ ಉದ್ಯೋಗಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೋಗದಿರುವುದರಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು ಸೌಕರ್ಯವನ್ನು ಮನಸ್ಸು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ.

ಒಂದು ಸಲ ಓರ್ವ ಮಹಾನುಭಾವರೊಬ್ಬರು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ವೀಡಿಯೋವೊಂದರನ್ನು  ಯೂ ಟ್ಯೂಬ್ ಲಿಂಕ್ ಕೊಟ್ಟು ನೋಡುವಂತೆ ಬಲವಂತ ಪಡಿಸಿದಿದರು. ನೋಡಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಪರಿ ಪರಿಯಾಗಿ ಕೇಳಿಕೊಂಡರು. ನಾನು ನಯವಾಗಿ ನಿರಾಕರಿಸಿದೆ. ಇಲ್ಲ ನನಗೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ. ಸಮಯವಾದಾಗ ನೋಡುತ್ತೇನೆ ಎಂದರೂ ಕೇಳದೆ ಪದೇ ಪದೇ ನೋಡಿದಿರಾ ಎಂದು ಕೆಣಕುವುದಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿದರು. ನಾನು ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಲೇಖನ ಬರೆಯಬಹುದು ಎಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಅವರದ್ದು. ನಾನು ಕೇವಲ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಲೇಖನ ಬರೆಯುತ್ತೇನೆಯೆ ಹೊರತು ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಗಾಗಿ ಅವರಿಚ್ಛೆಯಂತೆ ಬರೆದು ಪ್ರಚಾರಗಿಟ್ಟಿಸುವ ಆಸಕ್ತಿ ಲವ ಲೇಶವನ್ನೂ ಹೊಂದಿಲ್ಲ.  ಎಷ್ಟೊ ಸಲ ಹಲವು ಮಿತ್ರರೂ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ಕಳುಹಿಸುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದರೂ ನಾನು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಚಾರದ ಉದ್ದೇಶ ಇರದೇ ಇದ್ದುದರಿಂದ ನನ್ನ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲೇ ಅದನ್ನೇ ಬ್ಲಾಗುಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾ ಅದರಲ್ಲೇ ತುಂಬು ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ಇಂತಹ ಉದಾತ್ತ ಧ್ಯೇಯಗಳು ಹಲವರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಾರ್ಯಗಳಲ್ಲೂ ಮಾಡಿರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅಧಿಕ ಪ್ರಚಾರವನ್ನೇ ಧ್ಯೇಯವಾಗಿಸುವವರಿಗೆ ಬದುಕಿನ ಸರಳ ತತ್ವಗಳು ಅದರ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಗಳು ಅರ್ಥವಾಗಲಾರವು. ಪರಿ ಪರಿಯಾಗಿ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಬೇಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಈ ಮಹಾನುಭಾವನ ಕಿರಿ ಕಿರಿಯನ್ನು ತಾಳದೇ ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯದಿಂದ ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ತೆರೆದು ಆತನ ವಿಡೀಯೊವನ್ನು ನೋಡಿದೆ. ಮನಸ್ಸು ಬಹಳಷ್ಟು ತಳಮಳವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ನನ್ನ ನಿಜವಾದ ಅನಿಸಿಕೆಯನ್ನು ಲೇಖನ ಬರೆದು ಪ್ರಕಟಿಸಿದೆ.  ನನ್ನ ಲೇಖನ ಬಹಳಷ್ಟು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿಯೇ ಇತ್ತು. ಮನಸ್ಸು ಅನುಭವಿಸಿದ ಹಿಂಸೆ ಅಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ ಅದರಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಬೇಡವೆಂದರೆ ಕೇಳದೆ ನನ್ನನ್ನು ಬಲವಂತ ಪಡಿಸಿದ ನೋವು ಒಂದೆಡೆ. ಒಂದೆಡೆಯಿಂದ ಕಲೆಯ ಔನ್ನತ್ಯವನ್ನು ಗೇಲಿ ಮಾಡುವಂತಹ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಮನಸ್ಸು ಬಹಳಷ್ಟು ತೊಂದರೆ ಅನುಭವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತ್ತು. ಪರಿಣಾಮ ಅಷ್ಟರವರೆಗೆ ಕೇವಲ ಕಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿ   ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ಇರುತ್ತಿದ್ದ ವಿಚಾರ ಬಿಟ್ಟು ಆತ ಏಕಾ ಏಕಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅವಹೇಳನಕ್ಕೆ ತೋಡಗಿದ. ಹಾಗಾಗಿ ಅನಾವಶ್ಯಕ ತೊಂದರೆ ಅನುಭವಿಸುವುದರಿಂದ ಇಂತಹ ವಸ್ತುಗಳ ಸಹವಾಸಕ್ಕೆ ಹೋಗದಿರುವುದರಲ್ಲೇ ಹೆಚ್ಚು ಕ್ಷೇಮವಿದೆ.  ಎಷ್ಟು ಸಂಭಾವಿತರೂ ಸಹ ಸತ್ಯವಾದ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಕತ್ತಿಗೆ ಕೊರಳೊಡ್ಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಯಾವುದೇ ಅಭಿರುಚಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಅನಿವಾರ್ಯ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಜೀವಂತಿಗೆಯ ಲಕ್ಷಣವೇ ಪ್ರತ್ರಿಕ್ರಿಯೆ. ಊಟವಾದ ಮೇಲೆ ಉಪ್ಪು ಜಾಸ್ತಿಯಾಯಿತು ಹುಳಿ ಹಿತವಾಗಿತ್ತು. ಸಿಹಿ ಇನ್ನೂ ಬೇಕಿತ್ತು. ಇಂತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡದೇ ಇದ್ದರೆ ಹಾಕಿದ ಊಟಕ್ಕೆ ಜೀವ ಕಳೆ ಬರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವೇ. ಮನುಷ್ಯ ಪ್ರಾಣಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಬೇಕು. ನಾಯಿಯೋ ಹಸುವೋ ಹಾಕಿದರೆ ಸಿಹಿಯಾದರೂ ಹುಳಿಯಾದರೂ ಅದರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.  ಮನುಷ್ಯ ತನ್ನ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೋರ ಹಾಕಬೇಕು ಅದುವೇ ಆತನ ಜೀವಂತಿಕೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಲಕ್ಷಣ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಕ ಎಂಬ ಪಟ್ಟ ಸಿಕ್ಕಿದಹಾಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೆ ಆ ಮಾನದಂಡ ಸಿಗುವಿದಿಲ್ಲ. ಮೊದಲಾಗಿ ಹೀಗೆ ವಿಮರ್ಶಕ ಅನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲೇ ಒಂದು ಅವ್ಯಕ್ತ ಅಸಮಾಧಾನವಿರುತ್ತದೆ. ವ್ಯಂಗ್ಯ ಬೇಡದೇ ಇದ್ದರು ಸುಪ್ತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಕಂಡು ಬರೆಯುವಾಗ ಇಂತಹ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಚಾರಗಳು ಅರ್ಥವಾಗದ್ದೇನಲ್ಲ.

ಹಲವುಸಲ ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ವೀಡಿಯೋ ನೋಡಿ ವಿಮರ್ಶೆ ಬರೆಯಬೇಡಿ ಎಂಬ ಅಹವಾಲು ಬೇರೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಫೆಸ್ ಬುಕ್ ಆಗಲಿ ಮತ್ತೊಂದೇ ಆಗಲಿ ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣೆದುರು ಬರುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಾದರೂ ಏನು? ನಮ್ಮ ಮನೆಯಗಂಗಳಕ್ಕೆ ಬಂದ ಮೆರವಣೆಗೆಯಬಗ್ಗೆ ಅನಿಸಿಕೆ ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸಬಾರದು ಎಂದರೆ ಆ   ನ್ಯಾಯದ ಸ್ವರೂಪವೇ ಅರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಹೊಗಳಿಕೆಯನ್ನಷ್ಟೆ ಬಯಸುವ ಇಂತಹ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಅದು ಮೂರ್ಖತನ ಮತ್ತು ತೀರ ಬಾಲಿಶವಾದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನವೆಂದರೆ ಅದು ಗಾಜಿನ ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಪರಿಜ್ಞಾನವಿರಿಸಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತೊಡಗಿಸಬೇಕು. ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ತೆರೆದು ಕೊಂಡಾಗ ಪರ ವಿರೋಧ ಎಲ್ಲವೂ ಸಹಜ. ಹಲವು ಸಲ ಪರವಾಗಿದ್ದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಗಳು  ಕಣ್ಣೆದುರು ಬಾರದೇ ಹಾಗೇ ಉಳಿಯುತ್ತವೆ. ಹಾಗೇಯೇ ವಿರೋಧವಾಗಿದ್ದ ಪ್ರತಿಕಿಯೆಗಳೂ ಸಹ ಬೇಡದೇ ಇದ್ದರೂ ಕಣ್ಣೆದುರಿಗೆ ಬಂದು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಪರ ವಿರೋಧ ಅವಿಭಾಜ್ಯವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವಾಗ  ಯಾವ ತೊಂದರೆಯೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಕಲಾವಿದನಾದವನು ಮೊದಲು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಗುಣವಿದು.     ಈಗ ನನ್ನ ಲೇಖನಗಳೇ ಆದರೂ ಸಹ ಯಾರೂ ಹೊಗಳಿದರೂ ತೆಗಳಿದರೂ ನನ್ನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೇ ಒಂದೇ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅದರ ಇತಿಮಿತಿಗಳು ಅದು ನನಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ.   ನನಗೆ ತಿಳಿಯದೇ ಅದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವವರೂ ಇರಬಹುದು. ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಅದು ಪ್ರಕಟವಾದಾಗ ಇದೆಲ್ಲ ಸಹಜ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಪರವಾಗಿ ಹೊಗಳಿ ಬರೆದಾಗ ಮಾತ್ರ  ಮುಖ ಅಗಲ ಮಾಡಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಮನೋಭಾವ ಅವರಲ್ಲಿರುವ ಸಂಕುಚಿತ ಬುದ್ದಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ವ್ಯಕ್ತಿ ಪರವಾದ ಆಕ್ಷೇಪ ದೂರುಗಳಿದ್ದರೆ ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ  ಕಂಡು ಹೇಳಬೇಕು. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ  ಇರುವುದಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹೇಳಿದರೂ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ. ಇದೊಂದು ವಿಚಿತ್ರ ನ್ಯಾಯ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮಾನ  ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹರಾಜಾದರೂ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ ವ್ಯಯಕ್ತಿಕವಾಗಿದ್ದದ್ದು ಅದನ್ನು ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ರಹಸ್ಯವಾಗಿಯೇ ಹೇಳಬೇಕು.  ಮಳೆಗೆ ಮನೆಯ ಸೂರು ಸೋರುತ್ತಿದ್ದರೂ ಒಳಗೆ ಹವಾನಿಯಂತ್ರಿತ ಜೋಡಿಸಿ ದೊಡ್ದ ಟೀವಿಯನ್ನು ಹಾಕಿ ನೋಡಿದಂತೆ. ಮನೆ ದುರಸ್ತಿಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹಣವಿಲ್ಲದವನಿಗೆ ಬೇರೆಲ್ಲಾ ಐಷಾರಾಮಿ ವಸ್ತುವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ತವಕ. ಕಲೆ ಉಳಿದರೆ ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ಉಳಿಗಾಲ ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಕೊರತೆ.  ಇದನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಘನವಿದ್ವತ್ತಿನ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಬದುಕಿನ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನ ಸಾಕು.  ವೈಯಕ್ತಿಕವಾದ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಿ ಗತವಾಗಿ ಅರಸಿ ಹೇಳುವಷ್ಟು ಕೆಲಸವನ್ನು ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕೆ? ತಮ್ಮ ತಪ್ಪುಗಳು ಹೇಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದರೂ ಹೆಕ್ಕಿಕೊಳ್ಳುವವನಿಗೆ ತಿದ್ದುವುದಕ್ಕೆ ಹಲವು ಅವಕಾಶಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕನಾಗಿ ಇರುವವನು ಯಾವ ಆಕ್ಷೇಪಗಳಿಗೂ ತಲ್ಲಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ತಪುಗಳನ್ನು ಆಕ್ಷೇಪಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸುವಾಗ ಸಿಗುವ ನೆಮ್ಮದಿ ಅದನ್ನು ಅಡಗಿಸಿಟ್ಟು ತೋರಿಕೆಯ ಮುಖವಾಡದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಅಧೀರನನ್ನಾಗಿಸಿ ಭಯಭೀತರನ್ನಾಗುವಂತ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಮನುಷ್ಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವುದು ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವುದು ಖಾಸಗೀ ಜೀವನದ ಏಕತಾನತೆಯನ್ನೋ ಬೇಸರವನ್ನೋ ಮರೆಸುವುದಕ್ಕೆ.  ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಮಂಡೆ ಬಿಸಿಗಳು ಇರುವಾಗ ಒಂದಷ್ಟು ನಿರಾಳವಾಗುವ  ಎಂದು ಇಂತಹ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ,  ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳತ್ತ ಮನಸ್ಸು ಮಾಡುವುದು. ಇಲ್ಲಿ ಬಂದಾಗ ಬೇರೊಂದು ಬಿಸಿ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತಟ್ಟಿದರೆ ಮತ್ತೆ ಇವುಗಳ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಾದರೂ ಏನು? ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮುಗಿಸಿಯೋ ಅರ್ಧದಲ್ಲೋ ಎದ್ದು ಬರುವಾಗ ಈ ಎಲ್ಲ ಯೋಚನೆಗಳು ಮನಸ್ಸನ್ನು ವ್ಯಗ್ರವಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಸಲ ಅದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಲೇಖನಗಳಲ್ಲಿ ಹೊರ ಹೊಮ್ಮಿಬಿಡುತ್ತವೆ.  ಅದು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ಇರುವ ನೆಮ್ಮದಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕೆಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಮೇಯವೇ ಹೆಚ್ಚು.  ಹಾಗಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಯಾವಾಗಲಾದರೋ ಒಮ್ಮೆ ನೋಡಿ ಬಿಡುವ ಸಾಧನವಾಗಿ ಬಲಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಂತೆ ಈಗ ಹೇಗಿದೆ ಎಂದು ನೋಡುವ ತವಕವಷ್ಟೇ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ.  

ನಂಬಿಯಾರರು ಮಾಡಿಸಿದ ಸತ್ಯದರ್ಶನ

ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದ ಅನ್ಯ ಕಲೆಗಳ ದಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿರುವನೆ? ಅಥವಾ ಯಕ್ಷಗಾನ ದಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತಿದೆಯೇ? ಹೀಗೊಂದು ಭಾವನೆ ಅನುಮಾನ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಕೇಳುವುದಕ್ಕೆ ನೋವಾದರೂ ಇದು ವಾಸ್ತವ ಎಂದನಿಸುತ್ತದೆ.  ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಚಿಂತಕ ಡಾ|  ಶ್ರೀ ರಾಘವ ನಂಬಿಯಾರರ ಸಂದರ್ಶನಗಳನ್ನು ನೋಡುವಾಗ ಅನಿಸಿದ್ದು. ಹೀಗೆ ಅನ್ನಿಸುವುದಿದ್ದರೆ ಅದು ವಿಷಾದನೀಯ ಎಂದೇ ಹೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.  ನಂಬಿಯಾರ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಗಳ ಸತ್ಯದರ್ಶನವನ್ನು ಕೇಳುವಾಗ ದ್ಯೂತದಲ್ಲಿ ಸೋತು ತನ್ನದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡ  ನಳ ಮಹಾರಾಜನಂತೆ ಯಾವುದೋ ಗ್ರಹಬಾಧೆ ಶುರುವಾದ ಹಾಗೆ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನಳ ಮಹಾರಾಜನಂತೆ ಸರ್ವ ಸುಂದರ ಕಲೆ. ಇಂತಹ ಕಲೆಗೆ ಆಮದಾಗುತ್ತಿರುವ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಕಂಡಾಗ ನಿಜಕ್ಕೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಡವಾಗಿದೆ ಎಂದನಿಸುವುದಲ್ಲ. ನಳ ಮಹಾರಾಜನ ಅವಸ್ಥೆಯೇ ಬಂದೊದಗಿದಂತೆ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ.

 ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಯ ಬಡತನವಲ್ಲ. ಕಲೆಯ ಬೆಗೆಗಿನ ಕೀಳರಿಮೆಯೇ ಇದನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ದಾಸ್ಯ ಎಂದು ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಿದೆ. ಇದೇ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ನಂಬಿಯಾರರು ಸ್ವಾತಂತ್ರ ಸಮರ ಮತ್ತದರ ಮಹತ್ವದ ಕುರಿತಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಸನಾತನ ಜೀವನ ಕ್ರಮವಿದ್ದ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆಂಗ್ಲ ಧಾಳಿಯಿಂದ ಆ ಪರಂಪರೆ ಹೇಗೆ ಭಾಧೆಗೆ ಒಳಗಾಯಿತು. ಇದರಿಂದ ಸನಾತನ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಒತ್ತೆ ಇಟ್ಟು ದಾಸ್ಯದ ಜೀವನ ನಡೆಸಬೇಕಾಯಿತು. ಇದುವೇ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಸಮರದ ಮೂಲ ಹೇತು. ಇಂದು ಆಗುತ್ತಿರುವುದು ಅದೇ ಅಲ್ಲವೆ? ಸತ್ಯ ಸಮತ್ವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಇವು ಮೂರೂ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧಿಗಳು. ಇಂದು ಪರಂಪರೆಯ ಸತ್ಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸಮತ್ವವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಅದೇ ದಾಸ್ಯದ ಸುಳಿಗೆ ಸಿಲುಕುತ್ತಿದ್ದೇವೆ.

ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಲಘುವಾಗಿ  ಅವಲೋಕನ ಮಾಡಿದರೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಬದಲಾದ ಪರಿಯನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಆದರೂ ಹೀಗೆಯೇ  ಬದಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೇಲಿಂದ ಮೇಲೆ ನೋಡಿದರೆ ಬದಲಾವಣೆ ಅಷ್ಟೇನೂ ಗಂಭೀರವಲ್ಲ ಅಂತನ್ನಿಸಿದರೂ ಒಂದು ಕೊರತೆ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಆ  ಸೆಳೆತದ ಕೊರತೆ ಏನೆಂದು ಗುರುತಿಸುವುದೇ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ನಂಬಿಯಾರರ ಮಾತುಕತೆಯನ್ನು ಸತ್ಯದರ್ಶನ ಅಂತ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಿರುವುದು. ಬಹಳ ಸರಳವಾಗಿ ಅಷ್ಟೇ ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.  ಮಾರ್ಮಿಕತೆ ಇರುವುದೇ ಅಲ್ಲಿ. ಕಳೆದುಕೊಂಡದ್ದು ಏನು ? ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಆಯಾಮ ಅದೆಂತಹುದು? ಇದು ಅರ್ಥವಾಗಬೇಕಾದರೆ ನಂಬಿಯಾರರ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಅವರದೇ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಳಬೇಕು. ನಮ್ಮ ಅನುಭವದ ಕಾರಣದ ರೂಪ ಹೊಳಹು ತಿಳಿಯಲು ನಂಬಿಯಾರರ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ತಿಳಿದರೆ ಸಾಕು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇದು ನನ್ನ ಆಕರ್ಷಿಸಿದ ವಿಷಯಗಳು. ಅಲ್ಲಿಂದ ನಂತರ ನಾನೇನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ? ಅದರ ಕಾರಣ ಏನು ಎಂದು ಅರಿವಿಗೆ ಬಂದದ್ದು ಇದನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗಲೇ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪೂರ್ಣಾನುಭವ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಯಾಕೆ? ಇದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಾದ ನನಗೆ ತಕ್ಕ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಮನವರಿಕೆಯಾಯಿತು.

ಎರಡು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿರುವ ಸಂದರ್ಶನ ಹೇಳುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮಾತು ಕತೆ ಎನ್ನುವುದೇ ಸೂಕ್ತ. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲೆ ಇದನ್ನು ನಂಬಿಯಾರರ ಪ್ರವಚನ ಎನ್ನಬಹುದು. ಮೊದಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಂದರೆ ಏನು? ಯಕ್ಷಗಾನ ಹಿಮ್ಮೇಳದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ  ಪದ ಅಂದರೆ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ ಅದು ಹೇಗಿರಬೇಕು? ಪದಗಳು ರಾಗ ಮತ್ತು ತಾಳಕ್ಕೆ ನಿಬದ್ದವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಅವುಗಳು ಛಂದೋಬದ್ದವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಹೀಗೆ ಇದ್ದಾಗ ಅವುಗಳು ಅರ್ಥವನ್ನು ಭಾವವನ್ನೂ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಪದದ ಮೂಲ ಛಂದಸ್ಸು ಏನಿದೆ ಅದರಲ್ಲೇ ಭಾಗವತ ಹಾಡುವಂತಾಗಬೇಕು. ಇಂದು ಅದು ಬದಲಾವಣೆಯಗುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಗುರು ಪರಂಪರೆ. ಒಂದು ಶುದ್ದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಮೌಖಿಕವಾಗಿ ಇದು ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ರವಾನಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ ಈಗ ಎಲ್ಲವೂ ಪುಸ್ತಕ ಅಥವಾ ಬರಹ ರೂಪದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಇದರಿಂದ ಅದರಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ದೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯ ಮಟ್ಟ ಕುಸಿಯುತ್ತಿದೆ. ಇಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಪದಗಳನ್ನು ಹಾಡುವರೀತಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿ ನೋಡಿದರೆ ಈ ಮಾತು ಎಷ್ಟು ಸತ್ಯವಾದದ್ದು ಎಂದು ಮನವರಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆ ಮನವರಿಕೆಯಾಗಬೇಕಾದರೆ ಹಳೆಯ ಪರಂಪರೆ ಹೇಗಿತ್ತು ಎಂದು ತಿಳಿದಿರಬೇಡವೇ? ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಕೊರತೆ. ಇಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಂಪನ್ಮೂಲದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ದಯನೀಯವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದೆ.   ಹೀಗಾಗಿಯೇ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ದಾಸ್ಯ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರ್ಥೈಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದು.

ಈ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಮನದಾಳದ ಮಾತುಗಳಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅಂತರಂಗದ ಮಾತಿನಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ನಂಬಿಯಾರರು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಇರಿಸಿದ ಆಸಕ್ತಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅದರ ಅಂಗೋಪಾಂಗಗಳ  ಸಮಗ್ರ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಯ ಧ್ವನಿ ಅಲ್ಲಿದೆ

.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಪದಗಳ ಛಂದಸ್ಸು ರಾಗ ತಾಳಗಳು ಭಾಗವತನಂತೆ ಪ್ರಸಂಗ ಕರ್ತನಿಗೂ ಅದರ ಪರಿಜ್ಞಾನವಿರಬೇಕಾದದ್ದು ಅನಿವಾರ್ಯ. ಆದರೆ ಇಂದು ಅದಾವುದೂ ಇಬ್ಬರ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಪದ ಹಾಡಿದ ರೀತಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡ ರೀತಿ ಜನಪ್ರಿಯವಾದರೆ ಅದು ಇನ್ನಾವುದೋ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೊಂದು ಉದಾಹರಣೆ ದೇವೆಂದ್ರನ ಒಡ್ಡೋಲಗ. ಪ್ರಸಂಗ ಯಾವುದೇ ಆಗಿರಲಿ ದೇವೇಂದ್ರನ ಒಡ್ಡೋಲಗಕ್ಕಿರುವ ಪದ ಅದೊಂದೇ.ಯಾಕೆಂದರೆ ಭಾಗವತನಿಗೆ ಅದರ ಜ್ಞಾನ ಇದೆಯೋ ಅಲ್ಲ ಕಲಾವಿದ ತಂತ್ರಗಳೋ ಅಂತೂ ಇಂತದ್ದೊಂದು ಪರಂಪರೆ ಬೆಳೆದು ಅದೇ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿಹೋಗಿದೆ. ಈ ಏಕತಾನತೆಯಿಂದಲೋ ಏನೋ ಇಂದು ಅಸುರೀ ಪಾತ್ರಗಳು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿ ವಿಂಜ್ರಭಿಸಲ್ಪಡುವುದು.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ ಅಥವಾ ಭಾಗವತಿಕೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದಾಕ್ಷಣ ಇಂದು ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುವುದು. ಸಂಗೀತ. ವಿವಿಧ ರಾಗ ತಾಳಗಳ ತಂತ್ರಗಳು. ಆದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಕಛೇರಿಯ ಸಂಗೀತ ಅವಶ್ಯಕತೆಯಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿರುವುದು  ಕೇವಲ ರಂಗ ಸಂಗೀತ. ಸಂಗೀತಕ್ಕೊಸ್ಕರ ತಾಳವಲ್ಲ. ತಾಳದೊಂದಿಗೆ ಸಂಗೀತವಿರಬೇಕು. ಯಾಕೆಂದರೆ ತಾಳದೊಂದಿಗೆ ಛಂದಸ್ಸು ಇರುತ್ತದೆ. ಛಂದಸ್ಸನ್ನು ಬೆಸೆದುಕೊಂಡು ಭಾವವಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಧಾನವಾದಾಗ ಇದೆಲ್ಲ ಮರೆಯಾಗಿ ಅಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ರಂಗ ನಿಯಮದ ವಿಡಂಬನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾಗವತ ಸಂಗೀತದ ಪ್ರಸ್ತಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಛಂದಸ್ಸಿನ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಕಡಿಮೆ. ರಾಗ ಲಯ ಪ್ರಸ್ತಾರ ಇದೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಭಾಗವತಿಕೆಯ ಜೀವಾಳವಿರುವುದೇ ರಂಗ ಸಂಗೀತ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ. ಅಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ,  ಛಂದಸ್ಸು ಪ್ರಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯ ಕಲೆಯಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಹೇಳಬಹುದು. ಅದರ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಿಂತ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪದಗಳ ರಾಗ ತಾಳ ಛಂದಸ್ಸು ಅವುಗಳು ಬೆಳೆದು ಬಂದರೀತಿ ಶುದ್ದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯತೆಯ ಅನುಭವವನ್ನು ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಇಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವ ಸಂಗೀತದ ರಾಗಗಳು ನರ್ತನ ಶೈಲಿಗಳು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕಾಗುವಾಗ ಬೇರೆಯೇ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ.

ನಂಬಿಯಾರರು ಹಲವು ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾ ಚಿಂತನೆಯ ಹೊಸ ಬಿತ್ತನೆಯನ್ನು ಬಿತ್ತುತ್ತಾರೆ ಎಂದನಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಮಾಯಣದ ಕತ ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನೋ ನಾಟಕವನ್ನೋ ನೋಡುವ ಕುತೂಹಲವೇಕೆ? ಅಲ್ಲಿ ಕಥೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಉದ್ದೇಶವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾದಂಬರಿಯನ್ನೋ ಕಥೆಯನ್ನೋ ಸಿನಿಮಾ ಅಥವಾ ನಾಟಕವಾಗಿ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ತರುವಾಗ ಮೂಲ ಕಥೆಯಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿತವಾಗುತ್ತದೆಯೇ? ಇಲ್ಲ. ರಂಗಕ್ಕನುಸಾರವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಕಾಣಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಅಸ್ವಾದಿಸಬಲ್ಲ ರಸಾನುಭವವೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಥೆ ಓದುವಾಗ ಆಗುವ ರಸೋತ್ಪತ್ತಿಗೂ ಕಥೆ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಕಾಣುವಾಗ ಆಗುವ ರಸೋತ್ಪತ್ತಿಗೂ ವೆತ್ಯಾಸ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಂದು ಕಲೆ ಮತ್ತು ಅದರ ಆಸ್ವಾದನೆ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಅಧ್ಯಯನದ ವಿಶ್ಲೇಶಣೆ.

ನಂಬಿಯಾರರ ವಿಚಾರಧಾರೆಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ಹಲವು ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅವರು ಕಲೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ ರೀತಿ ಅದರ ಆಳವಾದ ಜ್ಜಾನ ಅರಿವಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಚಾರಗಳಿಗೂ ತಾತ್ವಿಕವಾದ ತರ್ಕಬದ್ಧ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಪರಂಪರೆ ಎಂದು ಹೇಳಿ ಅಡ್ಡಗೋಡೆಯ ದೀಪ ಉರಿಸುವುದಲ್ಲ. ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಯಾಕಾಗಿ ಬಳಕೆ ಬಂತು?  ಅದರ ನಿಜವಾದ ಕಾರಣಗಳೇನು? ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ವಿವರಿಸುವಾಗ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ನಾವು ಕಾಣಬೇಕಾದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವೇ ಬದಲಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಅದು ಬದಲಾಗರ್ರ್ಬೇಕಾದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯೂ ಇದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿತವಾಗುವ ವಿಚಾರಗಳು ಅಷ್ಟೂ ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವುಗಳು.

ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಹಲವು ವೇಷಗಳು, ಅದು ದೇವೆಂದ್ರನೋ ಅರ್ಜುನನೋ ರಾಮನೋ ಇನ್ನಾವುದೆ ಪೌರಾಣಿಕ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಒಂದು ಚೌಕಟ್ಟು ಇರುತ್ತದೆ. ಅದರ ಪ್ರವೇಶ ಕುಣಿತ ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದು ನಿಯಮದ ಆಧೀನದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ನಿಯಮಮದಂತೆ ರಂಗವೇರಿ ನಿಯಮವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಅದರ ಪಾತ್ರೋಚಿತ ಆಶಯ ಯಕ್ಷಗಾನದೊಂದಿಗೆ ಅದು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.  ಅದನ್ನು ಬೇರೆ ಕಲಾ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ ಭರತ ನಾಟ್ಯವೋ ನಾಟಕವೋ ಮತ್ತೊಂದೋ ಮಗುದೊಂದೊ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತೋರುವುದಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ರಂಗದಲ್ಲೂ ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನದಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪರಂಪರೆ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ಬರುವುದು ಇಲ್ಲೇ.  ಪರಂಪರೆಯ ಆಧಾರವಿದ್ದಾಗ ವೇಷವಾಗಲೀ ಯಕ್ಷಗಾನವೇ ಆಗಲಿ ತೋರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಪರಂಪರೆ ಇರುವುದು ಕಲೆಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ. ಇದು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರೆಬೇಕಾದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ತೀರಾ ಅಪರಿಚಿತ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದೊಂದಿಗೆ ನಾಟಕವನ್ನೋ ಇನ್ನಾವುದನ್ನೋ ಮಿಶ್ರ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸಿದಾಗ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ  ಪರಸ್ಪರ ಹೋಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಆಸ್ಪದವಿರುತ್ತದೆ. ಆ ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ  ಮೂಲ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅನುಭವ ಇಲ್ಲದೇ ಇರುವುದರಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಇದರಿಂದ ಯಾವ ಪ್ರಯೋಜನವೂ ಇಲ್ಲ ಬದಲಾಗಿ ಹಾನಿಯೇ ಆಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಪರಂಪರೆಯ ಶುದ್ದ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಮಾತ್ರ ತೋರಿಸಿದಾಗ ಆತನಿಗೆ ಹೋಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆತ ನೋಡುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವೇ ಬದಲಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗೆಗಿನ ಕೌತುಕ ಜಾಗ್ರತವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೂ ಉಳಿದ ರಂಗಗಳಿಗೂ ವೆತ್ಯಾಸ ತಿಳಿಯದವರು ರಂಗಸ್ಥಳವನ್ನು ಏರುವುದೇ ಅಭಾಸಕರ. ಹೀಗಾಗಿಯೇ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಸಲ್ಲಬೇಕಾದ ಮೌಲ್ಯ ಸಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ್ಯ ಕಲೆಯಾಗಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಕೂಗು ಮೊಳಗಿಸಿದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಭಿಮಾನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕಥಕ್ಕಳಿಗೆ ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ರಾಜ ಮಾನ್ಯತೆ ಸಿಗಬೇಕಾದರೆ ಕಥಕ್ಕಳಿಯ ಆ ಗುಣಗಳನ್ನು ನಿಯಮಗಳ ಪಾಲನೆಯೆ ಕಾರಣ. ಇಲ್ಲಿ ಅದಾವ ನಿಯಮವೂ ಇಲ್ಲ. ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರ ಚಿಂತನೆಯೂ ಇಲ್ಲ ಗೌರವವೂ ಇಲ್ಲ.

      ಎರಡನೇ ಭಾಗದ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬದಲಾದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಗಹನವಾದ ವಿಚಾರಗಳಿವೆ. ಈಗ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಆಗಿವೆ ಮತ್ತು ಆಗುತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡುವವರಿಗೆ ಬದಲಾವಣೆ ಬಯಸುವವರಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಾಚೀನ ಮೌಲ್ಯದ ಅರಿವಿಲ್ಲ. ಅಜ್ಜ ಸಾಕಿದ ಆಲದ ಮರದ ಕಾರಣವನ್ನೇ ಬದಲಾವಣೆ ಬಯಸುವವರು ಮುಂದಿಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇದು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕೆ ತೆವಲಿಗೆ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಮಾತು. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಏನುಂಟು ಅದನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೋಡದೇ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಹೋದರೆ ಅದರ ಪ್ರಾಚೀನ ಮೌಲ್ಯ ಉಳಿಯುವುದಾದರು ಯಾವುದರಲ್ಲಿ? ಇದು ಆಭಾಸ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ನಾಶಮಾಡಿ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾಡುವಂತಹುದು ಯಾವ ಬಗೆಯಲ್ಲೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳತಕ್ಕದ್ದಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ನಂಬಿಯಾರರು ಅಧಿಕಾರಯುತವಾಗಿ ಹೇಳುವ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹಕ್ಕನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದಾರೆ. ಯಾಕಂದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪುನರ್ನವೀಕರಣದಲ್ಲಿ  ಪ್ರಧಾನ ಅಂಗವಾಗಿ ಕಾರ್ಯವೆಸಗಿದವರು. ಈಗ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಮೇರಿಕದ ವರ್ಲ್ಡ್ ಟ್ರೇಡ್ ಬಹು ಮಹಡಿ ಕುಸಿದಂತೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಕುಸಿಯುತ್ತಿದೆ.

     

      ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಕಲ್ಪನಾ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲೋ ನಾಟಕದಲ್ಲೋ ನೈಜತೆಗೆ ಒತ್ತು ಕೊಟ್ಟು ನಡೇಯುವಂತಹ ಕಥೆಗಳನ್ನೇ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಅಲ್ಲಿಗಿಂತಲು ಹೆಚ್ಚು ಸುಖವಾಗಿ ಆಸ್ವಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ದೇವೆಂದ್ರನ ಒಡ್ಡೋಲಗ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬದ ನಡುವೆ ನಡೆದರೂ ಅದನ್ನು ಸ್ವರ್ಗ ಎಂದು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು ಕಂಡು ಭ್ರಮಾಧೀನ ನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹಸ್ತಿನಾವತಿಯ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ತಾನೂ ಒಬ್ಬನಾಗಬಲ್ಲ.  ಕಲೆ ಎಂದರೆ ಅದುವೇ ಅಲ್ಲವೆ. ಮನಸ್ಸು ಭ್ರಾಮಕ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವಿಹರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು. ಯಕ್ಷಗಾನ ಉಳಿದೆಲ್ಲ ಪ್ರಕಾರಗಳಿಗಿಂತ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸರಳವಾಗಿ ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತದೆ.

     

      ಈ ಭಾಗದ ಸಂವಾದಗಳಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಾಚೀನ ಮೌಲ್ಯಗಳೇನಿವೆಯೋ ಅವುಗಳನ್ನು ಪನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಹೇಗೆ ನಡೆಯಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅತೀ ಸೂಕ್ಷ್ಮಾತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ಪುನರ್ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವರ ಅಂತರಾಳದ ಧ್ವನಿಯ ವೇದನೆ ಅದು ಮೌನವಾಗಿಯೇ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಇರಿಯುತ್ತದೆ. ಬದವಾಣೆಗಳಿಗೆ ಹಲವು ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ಕಾರಣ ಕೊಟ್ಟು ತೋಚಿದಂತೆ ಪ್ರಯೋಗಿಸಿ  ಅದನ್ನು ಕುಲಗೆಡಿಸುವವರು ಈ ನೋವನ್ನು ಅರ್ಥವಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

 ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನ ಮಾಡಿದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಇನ್ನೂ ಅದೇ ಪುರಾತನ ಲಯಕ್ಕೆ ತರಬಹುದು. ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂದರೆ ಅದು ಕೇವಲ ಕಲೆಯಲ್ಲ. ಅದು ಜ್ಞಾನದ ಮಾಧ್ಯಮ. ಅದೊಂದು ವಿದ್ಯೆ.  ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಉದಾಹರಣೆಯಲ್ಲಿ ನಳ ಮಹಾರಾಜನಿಗೆ ತಾನು ಬದಲಾಗುತ್ತೇನೆ ಎಂಬ ವಿಶ್ವಾಸ ಇದ್ದಿರಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟು ವಿರೂಪವಾಗಿ ಸ್ಥಾನ ಭ್ರಷ್ಠನಾಗಿ ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡನಂತರ ಅದನ್ನು ಪುನಃ ಗಳಿಸುತ್ತೇನೆಂಬ ವಿಶ್ವಾಸ ಆತನಿಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಆ ವಿಶ್ವಾಸ ತಳೆಯಬಹುದು. ತಳೆಯಲೇ ಬೇಕು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅದು ಕೇವಲ ಯಕ್ಷಗಾನವಲ್ಲ.

(ಇತ್ತೀಚೆಗೆ  ಯಕ್ಷರಂಗ ಕಟೀಲು ಸಿತ್ಲ ಪೌಂಡೇಶನ್ (ರಿ)  ಇವರಿಂದ  ಪ್ರಕಾಶನಗೊಂಡ  ’ರಂಗವಿಚಿಕಿತ್ಸೆ’ ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾದ ನನ್ನ ಲೇಖನ.)