ಅಭಿಮಾನದ ಸನ್ಮಾನ

ನನ್ನ ನೆಚ್ಚಿನ ಕಲಾರತ್ನಗಳೇ.ಒಂದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಇಕ್ಕೆಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಭಾಜನರಾದ ಕಲಾ ಕುಸುಮಗಳೇ ಮೊದಲಾಗಿ ನನ್ನ ಹೃದಯದ ಅಂತರಾಳದ ಅಭಿನಂದನೆಗಳು.


ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಸನ್ಮಾನಿತರಾದ ಬಲಿಪ್ಪರೆ ಹಾಗು ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ ಸನ್ಮಾನಿತರಾದ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನವರೇ.ನಿಮ್ಮ ಸಾಧನೆ ಹೇಗೆ ತುಲನೆ ಮಾಡಿದರೂ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಧನೆಯೇ. ಹೃದ್ಯವಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಬಲ್ಲ ನಿಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ನನ್ನನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದ್ದು ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲ. ಇಂದಿನ ಯಾವುದೇ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಗಳೇ ನಿಮ್ಮತ್ತ ಆಕರ್ಷಿಸಿ ಅಭಿಮಾನವನ್ನು ನೂರ್ಮಡಿಗೊಳಿಸಿದೆ. ಮನುಷ್ಯ ಮಾತ್ರರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಗಳನ್ನುಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಬದುಕಿನ ಸಾರ್ಥಕತೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಿರಿ ಅಂತಲೇ ನನ್ನ ಭಾವನೆ.

ಎಮ್ಮ ಅಭಿಮಾನದ ಬಲಿಪ್ಪಜ್ಜಾ ,

ಹೊರ ರಾಜ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಕಲೆಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಇದೇನು ಹೊಸದಲ್ಲ. ಬಲಿಪ್ಪರೇ, ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಅದು ನಿಮಗೆ ಹೊಸದಲ್ಲ.ಅಷ್ಟೊಂದು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ಒಡೆಯರು ನೀವು.ನಿಮ್ಮ ಆಂತರ್ಯವೆ ಹೇಳುವಂತೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಏನಿದ್ದರೂ ಅದು ಗೌಣ. ಮಾಡುವ ಕ್ರಿಯೆಯೇ ಮುಖ್ಯ. ಎಂದಿಗೂ ಪ್ರತಿಫಲದ ಹಿಂದೆ ಹೋಗದ ನೀವು ಅದುವೇ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಅರಸಿ ಬಂದಿದೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಹೊರನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಸಂಭಂಧಿಸಿದಂತೆ, ( ಕೇರಳ ಹೊರ ನಾಡೆ ಸರಿ)ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿನ ನಿಮ್ಮ ಸಾಧನೆ ಅನನ್ಯ. ಕೇರಳ ಸರಕಾರ ಗುರುತಿಸಿದ ನಿಮ್ಮ ಯೋಗ್ಯತೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾಣದೆ ಇದ್ದದ್ದು ಒಂದು ಸೋಜಿಗವೇ ಸರಿ. ನಿಮ್ಮನ್ನು ಅಭಿಮಾನಿಸುವ ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಇಟ್ಟಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಹೃದಯದ ದೊಡ್ಡ ಅಭಿಮಾನದಲ್ಲೇ ನೀವು ಸಂತುಷ್ಟರು. ಅದು ನಿಮ್ಮ ಸಹಜತೆಗೆ ಸಂದದ್ದು. ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ನಾನು ಕಂಡುಕೊಂಡ, ನನ್ನಂತೆ ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡ ಹಲವರಿದ್ದಾರೆ ಅ ಮಗುವಿನಂತ ಮುಗ್ಧ ಮನಸ್ಸು, ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಮನೋಭಾವ ಬಹುಶ: ಕಲಾವಿದನಾಗಿ ಮಾತ್ರ ನೋಡಿದರೆ ಸಾಲದು ಮನುಷ್ಯನಾಗಿ ನೋಡಿದರೂ ಅದು ಶ್ರೇಷ್ಠ.

ಬಿರುದು ಸನ್ಮಾನ ಸಂಭಾವನೆಗಳಿಂದ ದೂರವಿದ್ದರೂ ಒಂದು ವಿಚಾರ ಮಾತ್ರ ತುಂಬ ನೋವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ, ಚಿಕ್ಕ ಪುಟ್ಟ ಪದವಿಗೆ ಏರಿದರೂ ಸನ್ಮಾನಿಸಲು ಸಾಲುಗಟ್ಟಿ ಸನ್ಮಾನವನ್ನು ಮೀಸಲಿರುಸುವ ಮಂದಿ ನಿಮಗೆ ಸನ್ಮಾನಿಸುವುದನ್ನು ಮರೆತರೆ ? ಅದರೇನು ಕಲಾ ಮಾತೆ ಅಮೃತಪುಷ್ಪವನ್ನು ನೀಡಿ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಹರಸಿದ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಸನ್ಮಾನಕ್ಕೂ ಹಿಗ್ಗದ ನಿಮಗೆ ಯಾವುದು ಗಣ್ಯವಲ್ಲ. ನಿಮ್ಮ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಹೃದಯ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ದಿನವು ನಿಮಗೆ ಸನ್ಮಾನಗಳು ಆಗುವಾಗ ಅದರಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಮಾನ ಸನ್ಮಾನಗಳು ಬಯಸದ ಗುಣ ನಿಮ್ಮದು. ಇನ್ನೂ ಮನಸೋ ಇಚ್ಛೆ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಮೈ ಮನವನು ತಣಿಸುವ ಚೈತನ್ಯವು ಕಲಾಮಾತೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸಲಿ.



ಎಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿಯ ಗೋವಿಂದಣ್ಣ,

ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಘೋಷಣೆಯಾದಾಗ ಒಂದು ವಿಧದ ಔದಾಸಿನ್ಯ ಈಸಲ ಮಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಅರ್ಹವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಅದಕ್ಕೆ ಒಡೆಯರಾದದ್ದು . ಕಲಾವಿದನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಇರಬೇಕಾದ ಕನಿಷ್ಠ ಅಲ್ಲ ಗರಿಷ್ಠ ಗುಣಗಳು ನಿಮ್ಮಿಂದ ನೋಡಿ ಕಲಿಯಬೇಕು. ಸದಾ ತಣ್ಣಗೆ ಹಸನ್ಮುಖಿಯಾಗಿರುವ ನಿಮ್ಮ ದೈಹಿಕ ಕ್ಷಮತೆ ಮನುಷ್ಯ ಮಾತ್ರನಿಗೆ ಈಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಸಾಧ್ಯ. ನಿಯಮ ನಿಷ್ಠೆಗೆ ಏನು ಸಾಧನೆಗೈಯ್ಯಬಹುದೋ ಅದು ನಿಮ್ಮಿಂದ ವೇದ್ಯ. ರಂಗವೆರಿದರೆ ರಾಜರ್ಷಿ, ಮಹಾರಾಜ ಹೆಚ್ಚೇಕೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಲಿಷ್ಠ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನೀವು. ನಿಮ್ಮ ಯೋಗ್ಯತೆಗಳು ಅದು ಸುಮ್ಮನೆ ಸಿದ್ದಿಸಿದವುಗಳಲ್ಲ. ಅದರ ಹಿಂದೆ ನಿಯಮ ನಿಷ್ಠೆಯ ಕಠಿಣ ಹಾದಿ ( ನಿಮಗೆ ಇದು ಕಠಿಣ ಅನ್ನಿಸಲಿಲ್ಲವೋ ಏನೋ)ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ನಾನು ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದ ಆಟ ಯಾವಾಗಿನಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆಯೋ ಅವಾಗಿಂದ ಸರಿ ಸುಮಾರು ೨೫ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮೇಳದ ಕೀಲಿ ಕೈಯಾಗಿರುವ (key person)ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ trump card ಆಗಿರುವ ನಿಮ್ಮ ಸಾಧನೆ ಅರ್ಹತೆ ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಸಿದ್ದಿಸುವದಲ್ಲ.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಯನ್ನು ಹಲವರಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಮಹಾ ಪ್ರಾಚಾರ್ಯರು ನೀವು. ನಿಮ್ಮಿಂದ ಮೇಲಿನ ಗುರುಸ್ಥಾನ ಬಹುಷಃ ಇಲ್ಲವೇನೋ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೊಂದು ಅಗಾಧ ಶಿಷ್ಯ ವರ್ಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರೌಢಿಮೆ ಅಪಾರ.ನಿಮ್ಮ ಗರಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಳಗಿದ ಕಲಾವಿದರು ಇಂದು ಹೆಸರಾಂತ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಮೆರೆಯುವುದು ನಿಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕುದಾದ ನಿದರ್ಶನ.

ನಿಮ್ಮ ಕೌಶಲ್ಯ ಕೇವಲ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಲ್ಲ, ಉತ್ತಮ ಕೃಷಿಕರಾಗಿ, ಜತೆಗೆ ಪುರೋಹಿತ್ಯವನ್ನು ಬಲ್ಲವರಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಹೀಗೆ ಹಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ನಿಮ್ಮ ಆಸಕ್ತಿ ಬೆರಗು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಮನೆಯ ಬಳಿಯಲ್ಲೇ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಮೂರು ಹೊತ್ತು ಪೂಜಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೆರವೇರಿಸಿ ಮಾನವನಾಗಿಯೂ ಅದ್ಭುತ ಕೆಲಸವನ್ನೇ ಮಾಡಿರುವಿರಿ. ಯಾರನ್ನೇ ಆಗಲೀ ಸೌಮ್ಯತೆಯಿಂದ ಸೆಳೆವ ಆಕರ್ಷಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ನಿಮ್ಮದು. ನಿಮ್ಮಂತಹ ಕಲಾ ಪುತ್ರನನ್ನು ಹೆಡೆದ ಮಹಾಮಾತೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಧನ್ಯಳು.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಯೆಂಬ ಅದ್ಭುತ ಲೋಕ ಕಂಡ ಅದ್ಭುತ ಸೇನಾನಿಗಳು ನೀವಿಬ್ಬರು. ಇದರತ್ತ ನಮ್ಮನ್ನು ನಮ್ಮಂತಹ ಸಹಸ್ರ ಜನರನನ್ನು ಅದರತ್ತ ಸೆಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ಸನಾತನ ಕಲೆಯ ಮೂಲಕ ಸನಾತನ ಧರ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು , ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಜನ ಸಾಮಾನ್ಯನಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಳಿಯದೆ ಉಳಿವಂತೆ ಮಾಡಿದ ಓ ಕಲಾ ಮಾತೆಯ ಅನರ್ಘ್ಯ ರತ್ನಗಳೇ, ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂಬ ಬಂಡಿಯನ್ನು ಜತೆಯಾಗಿ ನಡೆಸಿದ ಸಾರಥಿಗಳು ನೀವು. ನೀವುಗಳು ನಡೆದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟ ಹೆಜ್ಜೆಯ ಗುರುತಿನಲ್ಲಿ, ಈ ಪೀಳಿಗೆ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಒತ್ತುವಾಗ ಎಚ್ಚೆತ್ತು ಜಾಗರೂಕರಾಗಿದ್ದರೆ ಅದುವೇ ನಿಮಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸನ್ಮಾನವೋ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೋ ಆಗಬಲ್ಲುದು.ಪ್ರಶಸ್ತ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಈ ಆಸ್ತಿಯ ಎಂದರೆ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಗರಿಯನ್ನು ನಿಮಗೆ ತೊಡಿಸಿ ನಿಮ್ಮಂದವನ್ನು ಸವಿಯುವ ಭಾಗ್ಯ ನಮ್ಮದು. ನಿಮ್ಮ ಯುಗದಲ್ಲಿ ನಾವು ಬದುಕಿರುವುದೇ ನಮ್ಮ ಭಾಗ್ಯ. ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಗರಿಮೆಯಿಂದ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೇರಣೆ ಹಾಗು ಚೈತನ್ಯವು ಆ ಮೂಲಕ ನಿರಂತರ ಸೇವೆಯೂ ನಿಮ್ಮಿಂದ ಕಲಾಮಾತೆಗೆ ಆಗಲಿ ಅದನ್ನು ಸವಿಯುವ ಸೌಭಾಗ್ಯ ನಮ್ಮದಾಗಲಿ.

ನಾನು ಮೊದಲು ನೋಡಿದ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಹಾತ್ಮೆ

ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದ ಯಶಸ್ವಿ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು, ಇದು ನಾನು ನೋಡಿದ್ದು ಸುಮಾರು ೧೯೮೦-೮೧ರಲ್ಲಿ ಎಂದೆ ನನ್ನ ನೆನಪು. ಅದ್ಭುತ ಮೇರು ಕಲಾವಿದರಿಂದ ಕೂಡಿ ಮೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳ.ಕೇವಲ ಈ ಮೇಳ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಸಮಗ್ರ ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗವೇ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಕಲಾವಿದರ ನೈಪುಣ್ಯತೆಯಿಂದ ಮೆರೆದದುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲವದು.. ಬೇರೆ ಮೇಳದಲ್ಲೂ ಅವಾಗ ಮೇರು ಕಲಾವಿದರಿದ್ದರು. ಇರಲಿ, ಅವಾಗ ನಮ್ಮ ಮನೆ ಪೈವಳಿಕೆ ಸಮೀಪ ಇತ್ತು.. ಬಾಲ್ಯದ ದಿನಗಳವು. ಏನು ಹುಮ್ಮಸ್ಸು.. ಎಲ್ಲವನ್ನು ಸವಿದು ಮುಗಿಸಿಬಿಡಬೇಕು ಎನ್ನುವದ್ದು. ಒಂದೆರಡು ತಿಂಗಳ ಮೊದಲೇ ನಮ್ಮ ಬಸ್ಸು ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ ನ ಗೋಡೆ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ವಾಲ್ ಪೋಸ್ಟರ್ ಅಂಟಿಸಿದ್ದರು . ಹಲವು ಕಲಾವಿದರ ವೇಷಗಳ ಫೋಟೋ ಇದ್ದ ಸುಂದರ ಬಿತ್ತಿ ಪತ್ರವದು. ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವ ಗಡಿಬಿಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿನ ಹೊತ್ತು ಬೇರೆ... ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿ ನೋಡುವದಕ್ಕೆ ಆಗಲಿಲ್ಲಾ.. ಆದರೆ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದ ಆಟವಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಹೋಯಿತು.. ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಊಟದ ಬಿಡುವು.. ಪೋಸ್ಟರ್ ನೋಡುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಬಸ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ ಗೆ ಓಟ. ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿ ಒಂದು ಹತ್ತುಸಲ ವಾದರೂ ನೋಡಿದೆ ಬಾಯರು ಸೊಸೈಟಿ ಬಳಿ ಆಟ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಹಾತ್ಮೆ.. !!!! ಕುಂಬ್ಳೆ ಪುತ್ತೂರು ಸೂರಿಕುಮೆರಿ ಎಂಪೆಕಟ್ಟೆ , ಚಂದ್ರಗಿರಿ ...ಇವರ ಅದ್ದೂರಿವೆಶಗಳ ಪೋಟೋ ಇದ್ದ ವಾಲ್ ಪೋಸ್ಟರ್.. ಅವಾಗ ಕುಂಬ್ಳೆ ಸೂರಿಕುಮೆರಿ.. ಪುತ್ತೂರು ನನ್ನ ಅಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚಿನ ಕಲಾವಿದರುಗಳು.

ಹಲವು ದಿನಗಳಿಂದ ಈ ಪ್ರಸಂಗ ನೋಡುವ ತೀವ್ರ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ನನಗೆ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಸಫಲವಾಗುವ ಕಾಲ.

ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ಈ ಮೊದಲು ಮಂಗಳೂರಲ್ಲಿ ಮಾವನೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದೆ ಅವಾಗ ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಬಳಿಯೇ ಈ ಪ್ರಸಂಗ ಧರ್ಮಾರ್ಥವಾಗಿ ಹರಿಕೆ ಬಯಲಾಟ ಆಡಿದ್ದರು. ಹಿರಿಯರು ಅಜ್ಜಿ.( ತಾಯಿಯ ಅಮ್ಮ) ಮಾವ ಯಾರೂ ನನ್ನ ಹೋಗದಂತೆ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿದ್ದರು ಅದಕ್ಕೂ ಕಾರಣಗಳಿದ್ದುವು. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ನನ್ನದು ಅಸ್ತು ಉತ್ತಮವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.. ಒಂದು ವಾರ ಮೊದಲು ಕಟೀಲು ಮೇಳದ ೨ ಆಟ ನಿರಂತರ ನೋಡಿ ನನ್ನ ಅವಾಗ ನನ್ನ ಕಣ್ಣು ತುಂಬ ಕೆಂಪಗಾಗಿತ್ತು.. !!! ಈಗ ಮನೆಯ ಬಳಿಯ ಆಟಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತೆನೆಂದಾಗ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಹಿರಿಯರ ಕಣ್ಣು ಕೆಂಪಗಾಯಿತು.!!! ಮಾವ ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಆಟಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದವರು ಹೋಗಿ ಬಂದು ಮರುದಿನ ಆಟದ ವರ್ಣನೆ ಸ್ವಾರಸ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾತಾಡುವಾಗ ತೀವ್ರ ನಿರಾಶೆ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದೆ. ಮುಸಲ್ಮಾನ ಮತ್ತು ಹೆಗಡೆಯ ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ ಸಂಭಾಷಣೆ ಹೇಳುವಾಗ... ಮಾವನ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಸಿಟ್ಟು ಬಂದರೂ ನಾವೆಲ್ಲ ಬಲ ವಿಲ್ಲದ ಬಾಲರು.. ಒಂದು ವೇಳೆ ಆಟಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದರೆ ನಾವುಗಳು ಬಾಲವಿಲ್ಲದವರಂತೆ ಆಗಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದೆವು.!!!

ಈಗ ನಮ್ಮ ಬಳಿಗೆ ಪುನಃ ಮೇಳ ಬಂದಿದೆ ನೋಡುವ ಸದವಕಾಶ ಬೇರೆ.. ಆ ದಿನ ಬಂದು ಬಿಟ್ಟಿತು ಹಲವು ದಿನಗಳಿಂದ ಆಟದ ಖರ್ಚಿಗಾಗಿ ಬಿಡಿಗಾಸುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಮಾಡಿ ತೆಗೆದಿರಿಸಿದ್ದೆ. ತುಂಬ ಬಡತನದ ಕಾಲವದು ಅದರೂ ಆಟದ ಮೇಲಿನ ವ್ಯಾಮೋಹ..ಮಿತ್ರನೊಬ್ಬ ತಾನು ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತನ್ನ ಐದು ರೂಪಾಯಿಯಾ ಗೇಟ್ ಪಾಸು ಕೊಟ್ಟು ಶುಭ ಹಾರೈಸಿದ್ದ... ಅವನಿಂದ ಟಿಕೆಟ್ ಪಡೆಯಬೇಕಾದರೆ ಇನ್ನಿಲ್ಲದ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದೆ... ಅಂತೂ ಮಿತ್ರನ ಟಿಕೆಟ್ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಅದೇ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ೭.೩೦ಗೆ...!!! ಅಷ್ಟೂ ಸತಾಯಿಸಿದ್ದ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮ.. ರಾತ್ರಿ ೮. ಗಂಟೆಗೆ ಕೊನೆಯ ಬಸ್ಸು ಬಾಯಾರು ಪದವಿಗೆ.. ನಮ್ಮಲ್ಲಿಂದ ಆಟವಾಗುವ ಜಾಗ ೪-೫ ಕಿಲೋ ಮೀಟರು ದೂರ... ರಾತ್ರಿ.. ಬಸ್ಸು ಸಿಗದಾಗ ತುಂಬ ನಿರಾಶೆ ಯಾಯಿತು ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಹಲವು ಜನ ಆಟಕ್ಕೆ ಹೋಗುವವರಿದ್ದರು..ಅವರ ಜತೆ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಪದವಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಸರಿಯಾಗಿ ೯.೩೦ ಆಗಿರಬಹುದು. ದೂರದಿಂದಲೇ ಆಟದ ಡೇರೆಯನ್ನು ನೋಡಿದ ನಮಗೆ ಭೂಮಿ ಮೇಲೆ ಕಾಲು ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ... ಪದವಿನ ಬುಸ್ಸಿಳಿವ ಜಾಗದಿಂದ ಆಟದ ಜಾಗ ಸೊಸೈಟಿ ತುಸು ದೂರ.. ಆವಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಡ್ಡ ಒಳ ದಾರಿ ಇತ್ತು.. ಕರ್ರಗಿನ ಪಾದೆ ಕಲ್ಲು ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು.. ಬೇರೆ ಸಮಯದಲ್ಲಾದರೆ ಟಾರ್ಚ್ ಇಲ್ಲದೆ ನಾವು ಹಾವು ಹೊಂಡ ಗಳಿಗೆ ಹೆದರಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದಿಡಲು ಭಯ ಪಡುತ್ತಿದ್ದೆವು..ಆದರೆ ಈಗ ಅದು ಯಾವುದು ಇದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎನ್ನುವ ಪರಿಜ್ಞಾನವೇ ಇಲ್ಲದೆ ಓಡಿಕೊಂಡು... ಆಟದ ಟೆಂಟ್ ಹತ್ತಿರ ಬಂದೆವು ..

ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಾಯದ ಬಾಲೆ ಚದುರೆ...... ಎಂದು ಪುತ್ತಿಗೆ ರಘುರಾಮ ಹೊಳ್ಳರು ( ಇದು ಸಣ್ಣ ನೆನಪು ) ಐದು ರೂಪಾಯಿ ಟಿಕೆಟ್ ಪಾಸು ಕೊಟ್ಟು ನಾನು ಒಳ ಪ್ರವೇಶ ಮಡಿ ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಆರಾಮ ಕುರ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತೆ..ಪೀಠಿಕೆ ಶುರುವಾಯಿತು... ಚಿಪ್ಪಾರು ಚೆಂಡೆ ಹಿಡಿದು ವೇದಿಕೆ ಮೇಲೆ ಬಂದರು.. ಅವರು ಚೆಂಡೆ ಹಿಡಿವ ರೀತಿಯೇ ಹಗೆ ತುಂಬ ಹಗುರವಾದ ಭಾವನೆ ಬರುವಹಾಗೆ ತಮ್ಮ ನೀಳಕಾಯದ ದೇಹಕ್ಕೆ ತೂಗು ಹಾಕಿ, ಬಹುಶ ಚೆಂಡೆ ವಾದನವನ್ನು ಕೂಡ ಅವರು ಹಗುರವಗಿಯೇ ಕಾಣುತ್ತಾರೆಂದು ಹಲವುಸಲ ಅನಿಸಿದ್ದಿದೆ.. ಪೀಠಿಕೆ ಮುಗಿಯಿತು... ಅಂಬುರಹದಳ ನೇತ್ರೆ... ಅನಂತರ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಒಡ್ಡೋಲಗ...ನಾರದನ ಆಗಮನ.. ಇದು ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳು ಪರಿಚಯ ಇಲ್ಲ..ಬೂಲೋಕದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ನಶಿಸಿ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ನಾರದನ ಅಹವಾಲು.. ಶಿವಗಣಗಳ ಅಬ್ಬರದ ಪ್ರವೇಶ... ನಸು ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಆ ರೀತಿಯ ಕಿರೀಟವೇಶ ನಾನು ನೋಡುವುದೇ ಪ್ರಥಮ.. ರೋಮಾಂಚನವಾಯಿತು...

ಗಣಮಣಿಯಾಗಿ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್.. ಕಾಳರಾಹುವಾಗಿ ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಅಂಬು ಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮಿ ಯಾಗಿ ಸಿದ್ದಕಟ್ಟೆ ಚೆನ್ನಪ್ಪ ಶೆಟ್ಟಿ.. ಹಾಗು ಇನ್ನೂ ಗಣಗಳಿಂದ ರಂಗಸ್ಥಳ ತುಂಬಿ ಹೋಯಿತು.. ಏನು ಅಬ್ಬರ..ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟರ ಸ್ವರ ಇಗಲೂ ಮಾರ್ದನಿಸುತ್ತಿದೆ.. ಚಂದ್ರಗಿರಿಯ ಬಣ್ಣಗಾರಿಕೆ ಹಿತವಾದ ಕುಣಿತ.. ಸಿದ್ದಕಟ್ಟೆಯಾ ಹದವಾದ ಕುಣಿತ..

ಅನಂತರ ಗೋವಿಂದ ದೀಕ್ಷಿತರಾಗಿ ಮಲ್ಪೆ ವಾಸುದೇವ ಸಾಮಗರ ಪ್ರವೇಶ.. ಈ ಮೊದಲು ಅವರನ್ನು ತಾಳಮದ್ದಳೆಯಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದೆ.. ತರ್ಕ ಸಿದ್ದಾಂತಗಳಿಂದ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಯಕ್ಷಗಾನ ಆಟದಲ್ಲಿ ನೋಡುವುದು ಇದು ಪ್ರಥಮ.. ಪ್ರವೇಶವಾದ ಮರುಗಳಿಗೆಯೇ ತಮ್ಮ ಮಾತಿನ ಮೋಡಿಗೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಸೆಳೆದರು.. ಮೊದಲು ನಮ್ಮೂರಿಗೆ ಅವರು ಅಪರಿಚಿತರೇ.. ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಲ್ಲಿ ಗುಸು ಗುಸು "ಏರೋ ಸಾಮಗೆರ್ ಗೆ.. ತೂಲೆ ಎಂಚ ವೋಯಿಪುವೆರ್?" ಆದರೆ ಅದ್ಭುತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವೇಷ ನೋಡಿದೆ.. ಗೋವಿಂದ ದೀಕ್ಷಿತ ಹೆಸರು ಎತ್ತಿದರೆ ನನಗೆ ಈಗಲೂ ಅವರ ಪಾತ್ರ ಚಿತ್ರಣ ಮನಃ ಪಟಲದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಕರಾರುವಕ್ಕಾದ ವಿಡಂಬನೆಯ ಮಾತುಗಳು.. ಮಾಲತಿ ಪ್ರವೇಶ ಆಗಿ ಸರಸ ಸಂಭಾಷಣೆ ಮದ್ಯೆ ಇವರ ಪ್ರಶ್ನೆ " ನಿನ್ನ ಹೆಸರೇನು ?" ಅದಕ್ಕೆ ಅವಳು ನಾಚುತ್ತ " ಮಾಲತಿ.." ಎಂದಾಗ ಇವರ ನಟನೆ ನೋಡಬೇಕು... " ಯಾವ ಕಡೆಗೆ...?" ತುಸು ತಡೆದು... ಮಾಲುತಿ...... ಲಂಪಟ ವಿಪ್ರನ ವೇಷವನ್ನು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿ.. ಕೊನೆಗೆ ಹುಚ್ಚನಗುವ ಸನ್ನಿವೇಶ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಿದರು.. ಈ ಬಗೆಯ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಇವರು ಈಗಲೂ ಸಿದ್ದ ಹಸ್ತರು... ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಇವರನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಬಲ್ಲರು..


ಕಡತೋಕ ಮಂಜುನಾಥ ಭಾಗಾವತರು ಬಂದು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯ ಮಂದಿಯನ್ನೂ ಎಬ್ಬಿಸಿಬಿಟ್ಟರು..!!!

ಅನಂತರ ಅವಿಸ್ಮರಣೀಯ ಪಾತ್ರಗಳ ವರ್ಷಧಾರೆ ಓತಪ್ರೋತವಾಗಿ ಹರಿದು ಬಂತು. ಎಂಪಕೆಟ್ಟೆ ರಾಮ ರೈ ಅವರ ಶೆಟ್ಟಿ ವರ್ತಕನ ಪಾತ್ರ.. ಎಂಪಕೆಟ್ಟೆ ಯವರು ತಮ್ಮ ಅಂಗಿ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವ ದೃಶ್ಯ.. ಬಂದ ತಿರುಕನ ಜೋಳಿಗೆ ಜಾಲಾಡಿ ಕೈ ಹೊರತೆಗೆದಾಗ ಕೈಯಲ್ಲಿ ನಾಗರ ಹಾವನ್ನು ನೋಡಿ ಭಯಭೀತರಾಗುವ ದೃಶ್ಯ...ಪ್ರೇಕ್ಷಕನನ್ನು ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತಿತ್ತು. ನಯನ ಕುಮಾರರ ಅಕ್ಕಸಾಲಿಯ ಪಾತ್ರ.. ಕ್ಷಣ ಮಾತ್ರದಲಿ ಮಿಂಚಿನ ಸಂಚಲನ ಉಂಟು ಮಾಡಿ ನಿರ್ಗಮಿಸಿತು... ..ಆನಂತರ.. ಕುಂಬ್ಳೆಯವರ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಪಾತ್ರ.. ಸುಂದರ ಹಾಗು ಸರಳವಾಗಿ ನಯವಾದ ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ತಣಿಸಿತು. ಪುತ್ತೂರು ನಾರಾಯಣ ಹೆಗ್ಗಡೆಯ ಅಣ್ಣಪ್ಪನ ಪಾತ್ರ ಇಡೀ ಪ್ರಸಂಗದ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪೀಸ್ ... ಅವರ ಸ್ವರವೂ.. ವೇಷಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಗಳುವುದೇ.. ಕಷ್ಟ.. ಮುಸಲ್ಮಾನನಾಗಿ..ಕಡಬ ಸಾಂತಪ್ಪ ಅಂತ ನೆನಪು. ಹೆಗಡೆಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಾಷಣೆ ನಾನು ಹಲವು ದಿನಗಳಿಂದ ಕಾದಿದ್ದೆ... ಆದರೆ ಅವಾಗ ಬೆಳಗಾಗಲು ಕೆಲವೇ ಸಮಯ ಉಳಿದಿತ್ತು.. ಮೊದಲೆಲ್ಲ ಆಟಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ ಯಾವುದೊ ಒಂದು ಘಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಿದ್ದೆಗೆ ಜಾರಿಬಿಡುವ ನಾನು.. ಒಂದು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚದೆ ಎಚ್ಚರದಿಂದ ಈ ಆಟವನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ ಎನ್ನುವಾಗ ಈಗ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅದರೂ ಅ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಸ್ವಾರಸ್ಯ ನೆನಪಿನಾಳದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಇದೆ..

ಕಣ್ಮನಗಳನ್ನು ತಣಿಸಿದ ಅಂಥಹ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಹಾತ್ಮೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಆಮೇಲೆ ನನಗೆ ಆಗಲೇ ಇಲ್ಲ...

ಪರಂಪರೆಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಹಾಗೂ ಸೃಜನ ಶೀಲತೆ

ಇದು ಬಹಳ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿರುವ ವಿಷಯ. ಮೊದಲಾಗಿ ಈ ಪರಂಪರೆಯ ಆರಂಭ ಎಲ್ಲಿಂದ ಆಯಿತು ಒಂದು ಕಾಲದಿಂದ ಒಂದು ಕ್ರಮ ಬೆಳೆದು ಬಂದು ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಅದುವೇ ಒಂದು ಪರಂಪರೆಇದುಯಾಯಿತು. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲೂ ಅದೇ ಪರಂಪರೆ ಶುರುವಾಯಿತು. ಅ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಯುಗ ಪ್ರವರ್ತಕರಿಂದ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಬಂತು.ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆವಿಷ್ಕಾರವಾದಾಗಲೂ ವಿವಾದಗಳು ಅದರ ಜತೆಯಲ್ಲೇ ಉಂಟಾಗಿತ್ತು.

ಇಂದು ಯಾವುದೇ ಕಲೆಗೆ ನವೀಕರಣಕ್ಕೆ ಮಾದರಿಯಾದ ಕ್ಷೇತ್ರ ಚಲನ ಚಿತ್ರ.. ಈ ಸಿನಿಮ ಎಂಬ ಕ್ಷೇತ್ರ ಹಲವು ಕಲೆಯ ಬದಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರವಹಿಸಿದೆ. ಮೊದಲು ಭಾರತಿಯ ಸಿನಿಮಾ, ಕಥೆ ಪೌರಾಣಿಕ ಘಟನೆಗಳನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿತ್ತು.
ಬರಬರುತ್ತ ಅದರಲ್ಲಿ ಹಲವು ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳದುವು. ನಿಜ ಜೀವನದ ಪ್ರತಿಫಲನವೇ ಅಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸಿತು. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ಯಾವುದೇ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಚೌಕಟ್ಟು ಇಲ್ಲದೆ ಆ ಬದಲಾವಣೆ ತಪ್ಪು ಎಂದು ಎಲ್ಲೂ ಅನಿಸೋದಿಲ್ಲ.ನಾಗರಿಕ ಆವಿಷ್ಕಾರದ ಕಲೆ ಸಿನಿಮ ಆಗಿರುವುದರಿಂದ ಅಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆ ಅದರೂ ಅದು ಗೌಣವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಮೊದಲು ಶಾಸ್ತಿಯ ಸಂಗೀತ ಭರತನಾಟ್ಯ ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲೆ ಮುಖ್ಯ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿದ್ದರೆ ಇಂದು ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತ ಕ್ಯಾಬರೆ ಬ್ರೇಕ್ ಡಾನ್ಸ್ ಇಂದಿನ ನಿತ್ಯ ಸರಕುಗಳು. ಅದು ಅ ಕ್ಷೇತ್ರ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗಲೂಬಹುದು.ಇಂತಹ ಬದಲಾವಣೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ನಾವು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದೇ? ಪರಂಪರೆಯ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಆವಿಷ್ಕಾರ ಆಗಬೇಕು ಜನಪ್ರಿಯತೆಗಳಿಸಬೇಕೆಂದು ಮಸಾಲೆ ಸರಕುಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಬಹುದೇ?

ಚೆಂಡೆ ವಾದಕ ಪ್ಯಾಂಟು ಕೋಟು ಸೂಟು ಹಾಕಿ ನಿಂತು ಕೊಂಡರೆ ಹೇಗಿರಬಹುದು. ಇಂಥ ಹಲವು ಆಭಾಸಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟು ಹಾಕಲು ಪರಂಪರೆ ವಿರೋಧಿಗಳು ಕೊಡುವ ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ಕಾರಣಗಳು ಹಲವಿದೆ. ಮೊದಲು ಪಂಜಿನ ಬೆಳಕಲ್ಲೇ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರದರ್ಶನ ವಾಗುತಿತ್ತು. ಮೊದಲು ಬೆಳಗ್ಗೆವರೆಗೆ ಇದ್ದರೆ ಈಗ ಅದಕ್ಕೂ ಕಾಲ ಮಿತಿ ಬಂದಿದೆ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಪರಂಪರೆ ಎಲ್ಲಿ ಉಳಿಯಿತು? ಮೊದಲು ಪೂರ್ವರಂಗ ಏನಿತ್ತೋ ಅ ಅವಧಿಯಸ್ಟು ಹೊತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರದರ್ಶನ ಸಹ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಜೋತುಕೊಂಡರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ನಡೆಯುವುದು ಅಗಲಿ ಅ ಕಲೆಯ ಉಳಿವು ಹಾಗು ಬೆಳವಣಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಮಾತನ್ನು ಆಡುವಾಗ ಏನು ಹೇಳಬಹುದು?

ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದರೆ ಪರಂಪರೆಯ ಕಲೆ ಅದು ಪರಂಪರೆಯನ್ನೇ ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ ಚಂದವಲ್ಲವೇ? ಅದರ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಮೀರಿ ಆಭಾಸಗಳನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಿದರೆ ಅದು ಸೃಜನ ಶೀಲತೆ ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದೇ? ಕೆಲೆಗೆ ಪೂರಕ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದೇ.. ಇದೆಲ್ಲ ಹಲವು ಬಾರಿ ವಿದ್ವಾಂಸ ವಿಮರ್ಶಕರಿಂದ ಚರ್ಚಿತವಾಗಿರುವ ವಿಚಾರಗಳು. ಸಂಪ್ರದಾಯ ಪರಂಪರೆಗಳು ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗಗಳು ಬದುಕು ರೂಪಿತವಗಿರುವುದೇ ಈ ತಳಹದಿಯಲ್ಲಿ. ಮನೆಯ ಯಾವುದೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಊಟವೋ ಉಪಹರವೋ ಮಾಡುವ ನಾವು ಅ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಬಹುದೇ ಎಲ್ಲ ಕಡೆಯೂ ಮಾಡಬಹುದೇ ? ಇಲ್ಲಿ ಪರಂಪರೆ ಮೀರಿ ನಾವು ಹೋಗಬಹುದೇ? ಹಾಗಿರುವಾಗ ಯಾವ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಯಾವುದು ಸೂಕ್ತವೋ ಅದನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಆಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಮಾನದಂಡ ಇಲ್ಲಿ ಅನಾವಶ್ಯಕ. ಕಲಾವಿದರ ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆಯೋ ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಚಿಂತನೆಯಾ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುವಾಗ ಅಂಥಹ ಕಲೆಯ ಆಯಾಮಕ್ಕೆ ಹೊಸ ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಿದರೆ ಸೂಕ್ತ.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಒಂದು ಕಲೆ ಎಂಬ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಜನ ಮನ್ನಣೆ ಪದೆದದ್ದಲ್ಲ. ಇಂದಿಗೂ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆಯ ದೇವಿ ವೇಶ ನೋಡುವಾಗ ಕೆಲವರು ಭಕ್ತಿ ಭಯದಿಂದ ಭಾವುಕಾಗುವುದುಂಟು. ಕಟೀಲು ಮೇಳ ಮುಂದಿನ ೨೫ ವರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹರಿಕೆ ಆಟಕ್ಕೆ ನಿಗದಿಯಾಗಿದ್ದರೆ.. ಅದು ಕೇವಲ ಕಲೆಯ ಮನ್ನಣೆ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಇನ್ನೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂಬುದು ಸಂಪ್ರದಾಯ ಹಾಗು ಆರಾಧನ ಭಾಗವಾಗಿ ಬೆಳದು ಬಂದಿರುವಾಗ ಮತ್ತು ಪುರಾಣಿಕ ಕಥಾನಕಗಳು ಪಂಚವಟಿ, ಕುಮಾರ ವಿಜಯ, ಕೃಷ್ಣ ಸಂಧಾನ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಇನ್ನೂ ಬೇರೆಲ್ಲ ಕಥೆಗಳಿಗಿಂತ ಅತಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಗೊಳ್ಳುವ ಇಂತಹ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಸೃಜನ ಶೀಲತೆ ಎಂದು ಕರೆದು ಅದನ್ನು ಸಾಕಾರಗೊಳಿಸುವ ಅಗತ್ಯ ಇದೆಯೇ?

ಮೊದಲು ಪಂಜಿನ ಬೆಳಕಲ್ಲಿ ಆಟ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ ಇಂದು ಜಗಮಗಿಸುವ ಬೆಳಕು. ಸಾಪ್ರದಾಯಿಕ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಶ್ರುತಿಗೆ ತಬೂರಿಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಈಗ ಹಾರ್ಮೋನಿಯಮ್ ನಂತರ ಶ್ರುತಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ.. ಈ ಪರಿಷ್ಕಾರಗಳೆಲ್ಲ ಮೂಲ ಸಂಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವವನ್ನುಂಟು ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಂದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮೂಲ ಸತ್ವವನ್ನು ದೂರ ಇಡುವ ಸೃಜನ ಶೀಲತೆ ಇಂದು ತನ್ನದೇ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದೆ. ಜನಪ್ರಿಯತೆಯೋ ಅಥವಾ ವಾಣಿಜ್ಯ ಕಾರಣವೋ ಏನೆ ಆಗಿದ್ದರೂ ಹೊಸತೊಂದು ಆಯಾಮ ಉಂಟು ಮಾಡಿ ಹೊಸ ಹೆಸರನ್ನು ನೀಡಿ ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂಬ ಪರಿಧಿಯಿಂದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹೊರಬಂದು ಬೇರೆಯೇ ಹೆಸರನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲವೇ?

ಸೃಜನ ಶೀಲತೆ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯಗೊಳಿಸುವ ಹಲವು ಸರಕುಗಳನ್ನು ನಾವು ನೋಡಬಹುದು. ಯಕ್ಷಗಾನ ಪರಮಪರೆಯ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಅನಗತ್ಯ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ತುರುಕುವುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಹಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ತ್ರಿಪುರ ಮಥತನದ ಆಟದೊಳಗಣ ಆಟ, ಇನ್ನೊಂದು ನಾನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಬಯಸುವುದು ಇಂದ್ರನಂದನ ವಾಲಿ ಎಮ್ಬ ಒಂದು ಪ್ರಸಂಗ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ನೋಡಿದ್ದೇ. ಈ ಪ್ರಸಂಗ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಾಲಿಯ ಸಮಗ್ರ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಪ್ರಸಂಗ. ವಾಲಿ ಜನ್ಮದಿಂದ ತೊಡಗಿ ವಾಲಿ ಮೋಕ್ಷದ ವರೆಗಿನ ಪ್ರಸಂಗ. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸನ್ನಿವೇಶ.. ಹನುಮಂತನ ತಾಯಿ ಅಂಜನ ದೇವಿ ಕಲ್ಯಾಣ. ಆಕೆಯ ಪ್ರಣಯ. ಸನ್ನಿವೇಶ. ಈಗಿನ ಕಾಲಮಿತಿಯ ೪ ಗಂಟೆಯ ಅವದಿಯ ಇ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಕಲ್ಯಾಣ ಪ್ರಣಯ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಬರೋಬರಿ ಒಂದು ಗಂಟೆ ಮೀಸಲು ಇಟ್ಟದ್ದು. ಮೇಳದ ಪುಂಡು ವೇಷಧಾರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ವೇಷ ಇಲ್ಲದುದಕ್ಕೆ ಈ ಬೆಳವಣಿಗೆ . ಹೇಗಿದೆ? ವಾಲಿಯ ಬಹು ಮುಖ್ಯ ಸಂನಿವೆಶಗಳಾದ ರಾವಣ ಗರ್ವಭಂಗ .. ಸಮುದ್ರಮಥನ ಸನ್ನಿವೇಶ ಇವುಗಳಿಗೆ ಸಮಯವೇ ಇಲ್ಲ.. ಎಂಥ ಸೃಜನ ಶೀಲತೆ ಇದು ? ಒಂದು ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವ ಕೊಡಬೇಕೋ ಅದಕ್ಕೆ ಕೊಡದೆ ಕೇವಲ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ದ್ರಿಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿತ್ತುಕೊಂಡು ಈ ಸೃಜನ ಶೀಲತೆ ಬೇಕಾಗಿದೆಯೇ?

ನಾನು ಮೊತ್ತ ಮೊದಲು ನೋಡಿದ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ ಬಯಲಾಟ

ಅದು ಉರ್ವ ಸ್ಟೋರ್ ಮಂಗಳೊರು ನಗರದ ಚಿಕ್ಕ ಕ್ಷೇತ್ರ . ಆವಾಗ ನಮ್ಮ ಮನೆ ಇದ್ದದ್ದು ದೇರೆಬೈಲು ಎಂಬ ಊರಿನ ಸಮೀಪ. ಮನೆಗೆ ಆವಶ್ಯಕ ಸಾಮಾನು ಬೇಕೆಂದರೆ ಅದು ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದದ್ದು ಇಲ್ಲೇ. ಗುರುವಾರದ ಒಂದು ಸಾಯಂಕಾಲ ಮನೆಯ ಸಾಮಗ್ರಿಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹಿರಿಯರೊಂದಿಗೆ ನಡೆದು ಬರುತ್ತಾ ಇದ್ದೆವು. ಉರ್ವ ಸ್ಟೋರ್ ನ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ಆಟದ ಮೈದಾನು  ಹಾದು ಹೋದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ನಾಲ್ಕು ಕಂಬಗಳನ್ನು ತಂದಿರಿಸಿದ್ದರು. ಅದು ಏಕೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯದೆ ಹಿರಿಯರಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದಾಗ

" ಶನಿವಾರ ಇಲ್ಲಿ ಹೋಟೆಲಿನ ಬಟ್ರು ಆಡಿಸುವ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ ಆಟ ಉಂಟು.."

              ಕಿವಿ ನೆಟ್ಟಗಾಯಿತು !! . ಮೊದಲು ಆಟ ಅಂದ್ರೆ ನಮ್ಮ ಶಾಲಾ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ  ಅಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ ನೋಡಿದ ನೆನಪು. ಇದು ಹೇಗಿರಬಹುದು. ಆಟದ ರಂಗಸ್ಥಳದ  ಸಿದ್ಧತೆ  ಮೂರು ದಿನ ಮುಂಚಿತವಾಗಿಯೇ   ಶುರುವಾಗಿತ್ತು. ಕಟೀಲು ಮೇಳದ ರಂಗಸ್ಥಳ ಹೇಳಿದರೆ ಅಷ್ಟೂ ಭವ್ಯವೂ ದಿವ್ಯವೂ ಆಗಿರುತಿತ್ತು.. ವಿದ್ಯುದ್ದೀಪ ಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂತೂ ಇಂತು ಆಟದ ದಿನ ಶನಿವಾರ ಬಂದೆ ಬಿಟ್ಟಿತು ಬೆಳಗ್ಗೆ ಒಂದು ಸಲ ಆಟ ನಡೆಯುವ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ನೋಡುವ ಅಸೆ ಆದರೆ ಮನೆಯಿಂದ ಬಿಡಬೇಕಲ್ಲ.. ಬೆಳಗಿನ ಉಪಹಾರದ ಹೊತ್ತಿಗೆ ಅಂದಿನ ಭಾಗವತ ಬಲಿಪ್ಪರು ಸಹ ಕಲಾವಿದನ ಜತೆಗೆ ನಿಧಾನಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಬಂದರು.


             ಅವರ ಉಪಾಹಾರ ಎಲ್ಲ ಆದಮೇಲೆ ಹಿರಿಯರಲ್ಲಿ ಕುಶಲೋಪರಿ ಮಾತಾಡುವಾಗ ನನಗೆ ತಿಳಿದದ್ದು ಇವರು ಇಂದಿನ ಭಾಗವತರು ಎಂದು. ನಾನು ಅ ಮಹಾನ್ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ನೋಡುವುದೇ ಪ್ರಥಮ. ನಾವೆಲ್ಲ ಚಿಣ್ಣರು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಅವರಿಗೆ ಮತಾಡುವಂತಹ ವಿಷಯವೇನೂ ಇಲ್ಲ ಮೇಲಾಗಿ ಘನಗಂಭೀರವಗಿರುತ್ತಿದ್ದ ಅವರ ಸ್ವರೂಪ ನೋಡಿ ನಾವು ಸ್ವಲ್ಪ ಭಯದಿಂದಲೇ ಅವರನ್ನು ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಕಟೀಲು ಮೇಳದ ಆಟ ಮಂಗಳೂರಿನ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ಎಲ್ಲೇ ಆಗಲೀ ಅವರು ಸಾಧಾರಣವಾಗಿ ನಮ್ಮಲ್ಲಿಗೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೆ ನನ್ನ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ಅವರನ್ನು ನೋಡಿದ್ದು ಅಲ್ಲೇ ಮೊದಲು.. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಮನೆ ಕಾರಣಾಂತರದಿಂದ ಹಲವು ಕಡೆ ಬದಲಾವಣೆ ಆಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅದು ಸಹ ಕಾರಣವಿದ್ದಿರಬಹುದು. ಸಾಯಂಕಾಲದ ವರೆಗೆ ಬಲಿಪ್ಪರು ನಿದ್ದೆ ಮಾಡಿ ಮತ್ತೆ ಎದ್ದು ಅವರ ತಾಂಬುಲ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ತೆರೆದರು ಅದುವೆ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಕಂಡಿತು . ಅದರಲ್ಲಿ ಅಡಿಕೆ ಹೋಳು ಎಲೆ ಇತ್ಯಾದಿ ಇಡಲು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಕವಾಟಗಳು ಇದ್ದ ಸ್ಟೀಲ್ ನ ಪುಟ್ಟ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯಾಗಿತ್ತು. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಹೊತ್ತು ಅದರ ಸಿದ್ಧತೆ, ಬಹುಶ: ರಾತ್ರೆಯ ಸಿದ್ಧತೆಗೆ ತೊಡಗಿಕೊಂಡರು.

ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಸ್ನಾನಾದಿಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿ ಸಹಕಲಾವಿದನೊಂದಿಗೆ ಹೊರಟು ನಿಂತು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಗೊರ ಗೊರ ಸಹಜ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದರು " ಆಟಕ್ಕೆ ಬರಲಿಕ್ಕೆ ಉಂಟ?" ನಮಗೆ ಖುಷಿಯೋ ಖುಷಿ .

                  ಬಲಿಪ್ಪರು ಹೋಗಿ ಮುಸ್ಸಂಜೆಯಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಚೆಂಡೆಯ ಸದ್ದು ಕೇಳಲಾರಂಭಿಸಿತು ನಾವು ಗಾಬರಿಯಾದೆವು. ಆಟ ಶುರುವಾಯಿತೋ ಹೇಗೆ? ಮತ್ತೆ ನಮ್ಮಜ್ಜಿ ಹೇಳಿದರು ಅದು ಕೇಳಿ ಅಂಥ ಬಡಿಯುದು. ಊರವರಿಗೆ ಆಟ ಉಂಟು ಅಂಥ ಗೊತ್ತಾಗೋದೇ ಆಗ.

                  ಕತ್ತಲೆಯಾಗುವ ಮೊದಲೇ ಹೋಗಲು ಅಣಿಯಾಗಬೇಕಲ್ಲ? ತೆಂಗಿನ ಮಡಲಿನ ಸೂಟೆ ಸಿದ್ದ ಮಾಡುವ ಕಾಯಕ ನಮಗೆ.. ಅದನ್ನೂ ಸಿದ್ದ ಮಾಡಿ ಊಟ ಎಲ್ಲ ಮುಗಿಸಿ ಒಂದು ಬಟ್ಟೆ ಚಾಪೆ.. ಇದು ಅಜ್ಜಿ ಸಿದ್ದ ಮಾಡಿ ಕೊಟ್ಟದ್ದು ಹಿಡಕೊಂಡು ನಂತರ ನಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಅಜ್ಜಿಯೂ ಹೊರಟರು. ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿದ ಪರಿಚಿತರಿಗೆ ಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದವು ..." ಆಟೋಗು ಪೋಪುನೆ."

                        ಹೋದಾಗ ಕೋಡಂಗಿಗಳು ಕುಣಿಯುತ್ತ ಇದ್ದರು.ಏನೇನೊ ತಮಾಷೆಗಳನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ರಂಜಿಸುತ್ತ.. ಕುಣಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ನಾವು ಒಂದು ಕಡೆ ಚಾಪೆ ಹಾಸಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡೆವು. ತುಸು ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬಾಲ ಗೋಪಾಲ ವೇಷ ಬಂತು. ಅನಂತರ ಶಂಖ ಜಾಗಟೆಯ ಶಬ್ದದೊಂದಿಗೆ ಚೌಕಿಯಿಂದ ದೇವರನ್ನು ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಬಂದರು. ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪೂಜೆ ಆಗಿ ನೆನೆಯಿರೋ ಜನರರೆಲ್ಲ ಗುಣಯುತಗೆ ... ಅಂತ ಭಾಗವತರು ಪದ ಹೇಳಿದರು. ದೇವರ ನಿರ್ಗಮನವಾದಮೇಲೆ. ಮತ್ತೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಕುಣಿದು ಬಾಲಗೋಪಾಲ ಕೋಡಂಗಿ ತ್ಹೊಂಕ ತ್ಹೊಂಕ ದಿನತ್ಹೊಂ ಅಂತ ತಾವು ನಿರ್ಗಮಿಸಿದರು.. ಮತ್ತೆ ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಾಯದ ಬಾಲೆ ಚದುರೆ ಅಂಥ ೨ ಸ್ತ್ರಿ ವೇಷದ ಪ್ರವೇಶ.. ಹಾಸ್ಯಗಾರ ಬಂದ ಆಹೂಹು ದಕ್ಕಿತ್ತೋ ದಕ್ಕಿತ್ತು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮುಗಿದು.. ಪೀಠಿಕೆ ಶುರುವಾಯಿತು ನಿಡ್ಲೆ ಅಜ್ಜನೊಂದಿಗೆ ಬಲಿಪ್ಪರು ಬಂದರು ನಿಡ್ಲೆ ಅಜ್ಜನನ್ನು ನೋಡುವುದು ಅದು ಶುರು. ಸಣಕಲು ಆಗಿದ್ದ ಅವರು ಅದು ಹೇಗೆ ಅ ಚೆಂಡೆಯನ್ನು ಹೆಗಲಲ್ಲಿ ಹೊರುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದೇ ನಮಗೆ ಸೋಜಿಗ.. ತಾಮ್ರದ ಮಡಕೆಯ ಶಬ್ದ ಚೆಂಡೆಯಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದಾಗ ನಮಗೆಲ್ಲ ಸಂಭ್ರಮವೋ ಸಂಭ್ರಮ. ...

                                ಪೀಠಿಕೆ ಮುಗಿದು ಕಟ್ಟುವೇಶ ಪ್ರವೇಶ ಆಯಿತು.. ಒಂದು ಥರದ ಸ್ತ್ರೀ ಪುರುಷ ಎರಡನ್ನೂ ಬಿಂಬಿಸುವ ವೇಷಗಳು ವೀರರಸದ ಪದ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಕುಣಿದು.. ಅನಂತರ .. ಬಲಿಪ್ಪರ ಕಂಠದಿಂದ ಹೊಮ್ಮಿದ ಅಂಬುರಹ ದಳ ನೇತ್ರೆ ಕೇಳಿ ಆಶ್ಚರ್ಯ ಬಲಿಪ್ಪರ ಮಾತಾಡುವಾಗ ಗೊರ ಗೊರ ಮಾತಾಡಿದರೂ ಮೈಕವನ್ನು ಮೀರಿಸಿದ ಅವರ ಈಗಿನ ಸ್ವರ ಕೇಳಿ. ! ತ್ರಿಮೂರ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ದೇವಿಯ ಪ್ರವೇಶ.. ಅಜ್ಜಿ ಹೇಳಿದ್ರು ನೋಡು ಪುರುಷ ಬಟ್ರ ದೇವಿ.. ಸಾಕ್ಷಾತ್ ದೇವಿಯೇ ..ಎದ್ದು ಬಂದಂತಿತ್ತು.. ಅನಂತರ ಮಧು ಕೈಟಭ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶ ...ಮಹಿಷಾಸುರ.. ಪ್ರವೇಶ.. ಇದನು ಒಂದು ಅರ್ಧ ಗಂಟೆ ಅವಧಿ .. ಮಹಿಷಾಸುರ ವಧೆಗೆ ದೇವಿ ಪ್ರವೇಶ.. ಇದೆಲ್ಲ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಲೋಕವನ್ನೇ ತೆರೆದಿಟ್ಟಿತು.. ಹಿಮ್ಮೇಳ ವೇಷದವರು.. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಭಾಗವತರ ನಿರ್ಧೇಶನದಂತೆ ನಡೆಯುವುದು ನೋಡಿದಾಗ ಶಿಸ್ತಿನ ಸಿಪಾಯಿಗಳಂತೆ ತೋರುತಿದ್ದರು. ಬೆಳಗ್ಗೆಯವರೆಗೂ ಬಲಿಪ್ಪರು ಒಂದೇ ಏರು ಕಂಠದಿಂದ ಹಾಡುವುದು ನೋಡಿದಾಗ ಈಗಿನ ಯಾವ ಸ್ಟಾರ್ ಭಾಗವತರೂ ಅ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಎರಲಾರರು. ನಿಡ್ಲೆ ಅಜ್ಜನ್ನ ಚೆಂಡೆ . ..ಅವಾಗ ಅವರ ಶಿಷ್ಯ ವೃಂದ ಕೂಡ ದೊಡ್ಡದಿತ್ತು.. ಅಂಥ ಕೇಳಿದ್ದೆ.. ಕುರುಪ್.. ಪೆರುವೋಡಿ.. ಇವರೆಲ್ಲ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಅವರ ಜತೆಗೆ ಇರುತ್ತಿದ್ದರು.. ಅಂತೂ ಅ ದಿನಗಳು ಕಳೆದುವು ಹಸಿ ಹಸಿ ನೆನಪನ್ನು ಬಾಳಿನುದ್ದಕ್ಕೂ ನೀಡುತ್ತಾ ಗತಿಸಿದುವು. ಇಗಲೂ ಊರಿಗೆ ಹೋದಾಗ ಕಟೀಲು ಮೇಳದ ಆಟದ ಬ್ಯಾನರ್ ನೋಡಿದಾಗ ಅ ನೆನಪಿನ ವರ್ತುರಲಿದಿಂದ ಹೊರಬರಲಾಗದೆ ತಳಮಳಿಸಿದ್ದಿದೆ. ಅವಾಗ ಕಟೀಲು ಮೇಳ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದುದ್ದು ಮತ್ತೆ ಎರಡಾಯಿತು ನಾಲ್ಕಾಯಿತು.. ೪೦ ವ ರ್ಷಗಳಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಬಲಿಪ್ಪರ ಸೇವೆಯೂ ಸಂದಿತು.. ಬಹುಶ: ಒಬ್ಬ ಕಲಾವಿದ ಒಂದು ತಂಡದೊಂದಿಗೆ ಇಷ್ಟು ದೀರ್ಘ ಸಮಯ ಇದ್ದದ್ದು ಬೇರೆ ಎಲ್ಲೂ ಇಲ್ಲವೇನೋ.