ವ್ಯರ್ಥವಾಗುವ ಗುರುಸ್ಥಾನ

ವ್ಯರ್ಥವಾಗುವ ಗುರುಸ್ಥಾನ

ಹೇಳಿಕೇಳಿ ಅದು ಶಿವಮೊಗ್ಗದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ. ಯಕ್ಷಗಾನ ತೀರ ಅಪರಿಚಿತವಲ್ಲದೇ ಇದ್ದರೂ ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಜನ ಜಂಗುಳಿಯಲ್ಲಿ  ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದವರು ಇರಲಾರದು ಎಂದೇ ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಈ ಅನಿಸಿಕೆಯನ್ನು ಸುಳ್ಳಾಗಿಸುವಂತೆ ಹತ್ತಿರದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ವಯೋ ವೃದ್ಧರು ಕೇಳಿದರು ಅದು “ ಶೇಣಿಯವರ ಪುಸ್ತಕನಾ? “  

ಶೇಣಿ ಭಾರತವನ್ನು ಓದುತ್ತಿದ್ದ ನಾನು ಒಂದು ಸಲ ಅವಾಕ್ಕಾಗಿ ಅವರ ಮುಖನೋಡಿ ಒಂದಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ದಿಗ್ಮೂಢನಾದೆ. ನಂತರ ಹೂಂ ಹೌದೆಂದು ತಲೆಯಾಡಿಸಿದೆ. .

ಹೀಗೆ ಮೊನ್ನೆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ  ಶಿವಮೊಗ್ಗದ ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣದಲ್ಲಿ ರೈಲಿಗಾಗಿ ಕಾದು ಕುಳಿತಿದ್ದೆ. ಕಾರಣಾಂತರದಿಂದ  ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ರೈಲು ಬರುವ ವೇಳೆ ಬಹಳ ವಿಳಂಬಿಸಿತ್ತು. ಅದರ ಪ್ರಕಟಣೆ ನಿಲ್ದಾಣ ತುಂಬೆಲ್ಲ ವ್ಯಾಪಿಸಿತ್ತು.  ತಡವಾದ ರೈಲಿಗೆ ಕಾಯುವುದೆಂದರೆ ಅದು ಒಂದು ಯಾತನೆಯೇ ಸರಿ.  ರೈಲು ನಿಲ್ದಾಣ ಬಹಳಷ್ಟು ತುಂಬಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಜಾಗವೇ ಇರಲಿಲ್ಲ.  ಕೊನೆಗೆ ಬೆಂಚೊಂದರಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ವೃದ್ಧರೊಬ್ಬರು ಸ್ವಲ್ಪ ಸರಿದು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟರು. ಸಮಯವಿದೆಯಲ್ಲ,  ಎಂದು ಕೊಂಡು ತಂದಿದ್ದ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಮಡಿಲಲ್ಲಿರಿಸಿ ಓದುವುದಕ್ಕಾರಂಭಿಸಿದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೇಧಾವಿ ವಾಗ್ಮಿ ಸರಸ್ವತೀ ಸಂಜಾತ ಹರಿದಾಸ ಶ್ರೀ ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ಕುರಿತಾದ ಬ್ರಹತ್ ಗ್ರಂಥವದು!!!  ಶೇಣಿಯವರ ಮುಖಚಿತ್ರ ಪುಸ್ತಕದ ಮೇಲಿತ್ತು.

ಒಂದು ಸಲ ನನ್ನಿಂದ ಆ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು  ಕೊಂಡು ನೋಡಿದರು. ನಂತರ ಕೆಲವು ಅನಿಸಿಕೆಗಳನ್ನು  ಹೇಳಿದರು . ಯಥಾವತ್ ಆ ಅನಿಸಿಕೆಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿವೆ.  ಶಬ್ದಗಳು ವೆತ್ಯಾಸವಾದರೂ ಆ ಭಾವಗಳು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿವೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ವಿಚಾರಗಳು ಬಂದರೂ ಒಂದು ವಿಚಾರ ನನಗೆ ಗಮನಾರ್ಹ ಎನಿಸಿತು.

“ ಶೇಣಿಯವರು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಕಲಾವಿದರು. ಅವರ ಅರ್ಥ ಕೇಳುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಮೈಲುಗಟ್ಟಲೆ ರಾತ್ರಿ ಹಗಲು ವೆತ್ಯಾಸ ವಿಲ್ಲದೇ ನಡೆದು ಹೋಗಿದ್ದೇವೆ.  ಅದೊಂದು ಕಾಲವಿತ್ತು. ಅವರ  ರಾವಣ ಕೇಳಿ ಹೀಗೂ ಉಂಟೆ ಅಂತ ಆಶ್ವರ್ಯವಾಗಿತ್ತಿತ್ತು.   ಅದನ್ನು ನಮ್ಮ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದು ಕಷ್ಟ. ಒಂದೆರಡು ಘಂಟೆಯ ಅರ್ಥ ಕೇಳಿ ದಿನವಿಡೀ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುವಂತಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಕೇವಲ ಅವರ ನಾಲಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಲಿದದ್ದು ನೋಡಿ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿದೆ.   “

ಅದು ಹೌದು, ಶೇಣಿಯವರು ಮಾತನಾಡಿದ್ದು ನೆನಪಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತಿತ್ತು. ಅ ಅರ್ಥಗಳು ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಸಲಾರದಷ್ಟು ವಿಪುಲ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಹೊಸ ಚಿಂತನೆಗೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ಕೊಡುತ್ತಿತ್ತು.  ಅವರ ವಿದ್ವತ್ತು  ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯುತ್ಸಂಚಾರ ಮಾಡಿ ವಿಹರಿಸುತ್ತಿತ್ತು.. ಅದೊಂದು ಶತಮಾನದ ವೈಚಿತ್ರ.  ಮೈಲು ಗಟ್ಟಲೆ ನಡೆದು ಹೋಗುವಂತಹ ಸೆಳೆತವನ್ನು ಒಂದು ನಾಲಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದೆಂದರೆ ಅದು ಪ್ರವಚನವಲ್ಲ, ಭಾಷಣವಲ್ಲ, ವೇದಾಂಗ ಉಪನಿಷತ್ತು ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದೆಲ್ಲವೂ ಆಗಿ ಆ ಸೆಳೆತ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ವಾಙ್ಮಯ ಪ್ರಪಂಚದ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಕಂಡು ಬೆರಗಾಗುತ್ತಿದ್ದೆವು.  

ಇದೀಗ ವಯೋವೃದ್ದರ ಅನಿಸಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಶಯಗಳಿಲ್ಲ.

“ ಶೇಣಿಯವರು ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಗೆ ಒಂದು ಆಯಾಮವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿದವರು. ಯಕ್ಷಗಾನ ಪಾತ್ರಗಳು ಎಂದರೆ ಅದು ಹೀಗೆ  ಅಂತ ನಮಗೆ ಅನ್ನಿಸಿದ್ದು ಅವರ ಅರ್ಥ ಗಾರಿಕೆ ಕೇಳಿ. ಆದರೆ ಆ ಅಯಾಮಗಳೆಲ್ಲ ಈಗ ಆಕಾರವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಅವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿದ್ವತ್ತು ಇತ್ತು ಈಗ ಎಂತದು. ಅವರನ್ನು ಅನುಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಸರಿಯಾದ ಅನುಕರಣೆಯೂ ಅಲ್ಲ ಎಂಥದೋ ಒಂದು ಒಟ್ಟು ಅವರನ್ನು ಗೇಲಿ ಮಾಡಿದಂತೆ ”

“ ಈಗ ತಂಡ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಲ್ಲ ಮಾಡ್ತಾರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಎಂಥದು ಉಂಟು ಅಂತ ಬೇಸರ ಆಗ್ತದೆ.  ಇನ್ನು ಕೆಲವರ ಅರ್ಥ ಕೇಳಿದರೆ ಎಲ್ಲ ಎಂಜಲು ಎಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಕಾಗೆ ನೆನಪಾಗ್ತದೆ. ಬರೇ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಸಿಡಿ ಕೇಳಿ ನೋಡಿ ರಂಗಸ್ಥಳ ಹತ್ತುತ್ತಾರೆ. ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಕೇಳಿ ಅರ್ಥ ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಕಲಿತರೆ ಬೇರೇನು ಆಗಬಹುದು? ಈಗಿನವರಿಗೆ ಗುರುಗಳ ಅಗತ್ಯ ಇಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಏಕಲವ್ಯ ಸಂತಾನದವರು. ಅರ್ಥ ಧ್ವಂಸಿಗಳು, ಕೇವಲ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲ ಇಡೀ ಯಕ್ಷಗಾನವೇ ಹಾಗಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ.”

ಕೇವಲ ಶೇಣಿಯವರ ಚಿತ್ರ ಒಂದು ಇಷ್ಟು ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ  ಶೇಣಿಯವರ ಪಾತ್ರಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯದು ಯಾವ ತರಹ ಇರಬಹುದು?

ಎಲ್ಲವನ್ನು ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಆದರೂ ಶೇಣಿಯವರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ಪ್ರಪಂಚ ವಿಸ್ತಾರ ಅತಿ ದೊಡ್ಡದು. ಅದರೊಳಗಿನ ವಿಹಾರ ಕಂಡವನೇ ಬಲ್ಲ. ಆ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು  ಅಂಗೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಂತೆ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಸಿಡಿಗಳು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಅದರ ಶಿಷ್ಯತ್ವ ಅಂಗೀಕರಿಸಿ ವೇದಿಕೆ ಏರುತ್ತಾರೆ ಎಂದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಷ್ಟು ಸರಳ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿತೆ ಎಂದು ಅಚ್ಚರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಹೀಗೆ ಇರುವ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ಶೇಣಿಯ ಸಮಕಾಲೀನ ಕಲಾವಿದರ ಬಗ್ಗೆ ಅಪಾರವಾದ ಗೌರವನ್ನು ಇಟ್ಟುಕೊಂಡಿದ್ದರು.  ವಸ್ತು ಸ್ಥಿತಿಯ ಚಿತ್ರಣಗಳು ಸಿಗಬೇಕಾಗದರೆ ಹೀಗೆ ಅಂದಿನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು.  ಆದರೆ ಇಂದು ಆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ವರ್ಗ ದೂರವಾಗುತ್ತದೆ.  ಈಗ ಕೆಲವರಾದರೂ  ಗತಕಾಲದ ನೆನಪಿಗೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಅದೆಷ್ಟು ಸಮಯ? ಆ ನಂತರ ಸಾಕ್ಷ್ಯವೂ ಲಭ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪರಂಪರೆಗಳು ನಾಶವಾದಂತೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯಗಳೂ ಇಲ್ಲವಾಗಿ  ಇಂದು ಅದೇನು ಕಾಣುತ್ತದೆಯೋ ಅದೆ ಸತ್ಯವಾಗಿ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ರವಾನೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಈಗ ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಗುರು ಸೇವೆ ಮಾಡಿ ವಿದ್ಯೆ ಕಲಿತ ಕಲಾವಿದರು ಇಂದಿಗೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಗುರು ಮುಖೇನೆ ಕಲಿತ ವಿದ್ಯೆಯ ಬೆಲೆ ಅಂತಹ ಕಲಾವಿದರಿಂದಲೇ ಕೇಳಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಇಂದು ಆ ಗುರು ಪರಂಪರೆ ಕೇವಲ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಗೆ ಇಳಿದು ಬಿಟ್ಟಿದೆ.  ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವ ತತ್ರಾಂಶಗಳೇ ಗುರುಗಳು. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಗಕ್ಕೂ ಒಂದೊಂದು ಗುರು ಪರಂಪರೆಯಿದೆ. ವೇಷ ಭೂಷಣದಿಂದ ತೊಡಗಿ ರಂಗ ವಿನ್ಯಾಸದವೆರೆಗೂ ಗುರು ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಆದರೆ ಮಹತ್ವದ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಗುರು ದೂರವಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಕೇಳಿ ಜಾಗಟೆ ತಾಳ ಹಿಡಿದು ಭಾಗವತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಏಲ್ಲೋ ಒಂದು ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ ಪದವನ್ನು ಹಾಗೇ ಉರು ಹೊಡೆದು ಒಪ್ಪಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಚಪ್ಪಾಳೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಗಿಟ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಾಡಿದರೂ ಆತ್ಮ ವಿಮರ್ಶೆ ಒಂದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ.  ಕ್ಸಾಸೆಟ್ ಅರ್ಥ ಕೇಳಿ ತಾಳಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಮೈಕ್ ಮುಂದೆ ಮುಖ ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ.  ಶಲ್ಯ ಜುಬ್ಬದ  ಹೊರಾವರಣ ಭರ್ಜರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಳಗೆಲ್ಲ ಶೂನ್ಯ. ಇದ್ದರೂ ಈ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಗಳ ಒಂದಷ್ಟು ಸುರುಳಿಗಳಷ್ಟೇ.

ಇಲ್ಲಿ  ವರ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಗುರು ಸೇವೆ ಮಾಡಿ ಕಲಿತ ವಿಚಾರಗಳು ಕೇವಲ ಯಃಕಶ್ಚಿತ್ ವಿಚಾರಗಳಾಗಿ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಗುರುವಿಲ್ಲದೇ ಕಲಿಯುವಷ್ಟು ಸುಲಭವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತೇ ಯಕ್ಷಗಾನ?  ಶುದ್ದವಾದ ಪರಂಪರೆಯ ಕಲೆ ಯಕ್ಷಗಾನ. ಅದೇ ಶುದ್ದ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನ ದೂರವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಇಂತಹ ಶಿಷ್ಯೋತ್ತಮ ರೂವಾರಿಗಳೂ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಾರೆ. ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂದರೆ ಕೇವಲ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯೂ ಅಲ್ಲ,  ಕೇವಲ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯೂ ಅಲ್ಲ. ಆದರ ವ್ಯಾಪಕತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಯದೇ ತಾನೋಬ್ಬ ಅದರ ಕಲಾವಿದ ಎಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಕೇವಲ ಹೆಸರು ಮಾಡಬೇಕೆಂಬ ಸ್ವಾರ್ಥವನ್ನಷ್ಟೇ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ ಹೊರತು ಅದರಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಭಿಮಾನ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. . ಅಷ್ಟಕ್ಕೂ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಲವ ಲೇಶವಾದ ಅಭಿಮಾನ ಗೌರವ ಇದ್ದರೆ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಸಿಡಿಗಳು ಕೇವಲ ಪ್ರೇರಣೆಯ ಮೂಲವಾಗಬೇಕೆ ಹೊರತು ಅದುವೇ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಬಾರದು. ಆದರೆ ಹೆಸರು ಗಳಿಸುವ ತವಕದಲ್ಲಿ ಈ ಚಿಂತನೆಗಳು ಹೊಳೆಯುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ದುರ್ದೈವವೋ ಯಕ್ಷಗಾನದ ದುರ್ದೈವವೋ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.

ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದ ಪರಂಪರೆ ಇದೆ. ಅದು ಸುಮ್ಮನೇ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದದ್ದಲ್ಲ. ಅದರ ಬೇರುಗಳಲ್ಲಿ ಮಹತ್ಸಾಧನೆಯ ಜೀವಜಲ ಇನ್ನೂ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ. ಸಿ. ಡಿ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ನೋಡಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಅದು ಸಾಧನೆ ಎಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ  ಬಿಂಬಿಸುವಲ್ಲಿ ಮೂರ್ಖತನದ ಮನೋಭಾವವಿದೆ. ಸ್ವ ಹವ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಕೇಳಬಹುದು. ಕಲಿಯಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸುವಾಗ ಶುದ್ದ ಗುರು ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಅವಹೇಳಿಸಿದಂತೆ.  ದ್ರೋಣರು ಬೆರಳನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡಂತೆ ಇಂದು ಗುರು ತನ್ನ ಹಕ್ಕು ಸ್ವಾಮ್ಯವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವ ಪ್ರಮೇಯ  ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ನಿರ್ಜೀವ ವಸ್ತುಗಳಲ್ಲವೇ?

ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಹವ್ಯಾಸಿ ಅಭಿಮಾನಿಯೊಬ್ಬರು ರಾತ್ರಿ ಹತ್ತು ಘಂಟೆಗೆ ಕರೆ ಮಾಡಿ ಅದಾವುದೋ ಪ್ರಸಂಗದ  ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ(ಆಡಿಯೋ) ಇದೆಯಾ ಎಂದು ಕೇಳಿದರು. ಇದೆ ಎಂದಾಗ ಈಗ ಬರುತ್ತೇನೆ ಕೊಡಬಹುದಾ? ಎಂದು ವಿನಂತಿಸಿಕೊಂಡರು. ಅದಾಗಲೇ ರಾತ್ರಿ ತಡವಾಗಿದ್ದರು ಆದೀತು ಬೇಗ ಬನ್ನಿ ಅಂತ ಹೇಳಿದೆ. ಹಾಗೆ ಹೀಗೆ ಹನ್ನೊಂದರ ಸುಮಾರಿಗೆ ಬಂದು ಅವರಿಗೆ ಬೇಕಾದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಮೊಬೈಲ್ ಗೆ ಏರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಈ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಏನು ವಿಚಾರಿಸಿದಾಗ ತಿಳಿದದ್ದು ಇಷ್ಟೆ. ಯಾವುದೋ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥ ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಪರಿಕರವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಮುಂದೆ ಅವರು ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡರು ಎಂದು ತಿಳಿಯದು. ಆದರೆ ಹೀಗೆ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಕೂಡ ಗುರುಸ್ಥಾನವನ್ನು ಅಲಂಕರಿಸುವುದು ವಿಡಂಬನೆಯ ಸಂಗತಿ.  ಆ ತಡ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿದ್ದರೂ ಆನಂತರ ನನ್ನ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಂಗ್ರಹದ ಬಗ್ಗೆ ಯಾರಿಗೂ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳದಿರುವುದು ಇರುವುದಾದರೂ ಯಾಕೆ ಎಂದು ಅವಹೇಳನವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ್ದರು.   ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಶುದ್ದವಾದ ಮನೋಭಾವ ಸತ್ ಸಂಕಲ್ಪ ಅತೀ ಅಗತ್ಯ. ಕಲೆ ವಿದ್ಯೆ ಸಂಸ್ಕಾರವನ್ನು ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಶೇಣಿಯವರು ಎಲ್ಲೋ ಹೇಳಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿ ಅಣಕಿಸುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.

ಯಕ್ಷಗಾನವಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರ ಯಾವುದೇ ಕಲೆಯಾಗಲಿ ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಕೇಳಿ ಕಲಿಯುವುದು ಅಭಿರುಚಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣವೆಂದು ತಿಳಿದು ತನಗೆ ತಾನೆ ಕಲಾವಿದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ತಂದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮೂರ್ಖತನ. ಗುರು ಸೇವೆ ಮಾಡಿ ತಮ್ಮ ಜೀವನ ಬಹುಪಾಲನ್ನು ವಿನಿಯೋಗಿಸಿ ಅದನ್ನು ಕಲಿತು ತಪಸ್ಸಾಗಿ ಕಂಡವರ ಮಾರ್ಗ ವ್ಯರ್ಥ ಎಂದಾಗಬಾರದು. ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ವಕ್ರಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪರಂಪರೆಯ ಅವಹೇಳನವಾಗಬಾರದು.  ಪೂರ್ಣ ಜೀವನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕೂ  ನದಿಗೆ ಹಾರಿ ಕೈಲಾಸ ಕಾಣುವುದಕ್ಕೂ ವೆತ್ಯಾಸವಿದೆ.

ನಿಟ್ಟುಸಿರ ನೆನಪುಗಳು

ಆಡುಗೆ ರುಚಿಯಾದರೂ ಘಮ ಘಮಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಟ್ಟು ಹೋದರೂ ಪರಿಮಳ ಬರುತ್ತದೆ. ಪರಿಮಳ ಅಥವಾ ವಾಸನೆ ಎಂಬುದು ಅನಿವಾರ್ಯ.  ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗುವುದು, ಖ್ಯಾತಿಗಳಿಸುವುದು ಇದೂ ಸಹ ಹಾಗೇ , ಒಳ್ಳೆಯದಾದರೂ ಕೆಟ್ಟು ಹೋದರೂ ಹೆಸರಂತೂ ಬಂದೇ ಬರುತ್ತದೆ. ಪತ್ರಿಕೆಯ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ದೂರದರ್ಶನ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ  ಹೆಸರು ಮುಖ ಜಾಗ ಪಡೆವಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯ ದೇಹದಿಂದಲೂ ಗಳಿಸಿದ ಸಂಪತ್ತಿನಿಂದಲೂ ಶ್ವಾಶ್ವತವಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅಥವಾ ದೇಹವಾಗಲೀ ಸಂಪತ್ತಾಗಲಿ ಅವನು ತನ್ನದು ಎಂದು ಏನನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತಾನೋ ಅದು ಎಂದಿಗೂ ಅವನದಾಗಿ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.  ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಶ್ವಾಶ್ವತವಾಗಿ ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವುದಿದ್ದರೆ ಅದು ಆತನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮಾತ್ರ. ಬೇರೆ ಯಾರಿಂದಲೂ ಅದನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಂತರದ ಆತನ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಇವುಗಳಿಗೆ ಪ್ರತೀಕಗಳಾಗಿ ಕೇವಲ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತಿರುತ್ತವೆ.

ಇಂತಹ ಚಿಂತನೆಗಳು ನನಗೆ ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಅಂಟಿಕೊಂಡ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಆಸ್ವಾದನೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ಲೋಕ ಕಂಡ ಅದ್ಬುತ ಕಲಾವಿದ ಹರಿದಾಸ ಶ್ರೀ ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಕೇಳುತ್ತಲೇ ಬೆಳೆದ ನನಗೆ ಇಂತಹ ಚಿಂತನೆಗಳು ಯೋಚನೆಗಳು ಅತಿಶಯವೆಂದೆನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಅನಿಸಿಕೆಗಳಲ್ಲೂ ಬರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಬರವಣಿಗೆ ಶೈಲಿಯಲ್ಲೂ ಶೇಣಿಯವರ ದಟ್ಟವಾದ ಪ್ರಭಾವ ತಿಳಿದೋ ತಿಳಿಯದೆಯೋ ಘಾಢವಾಗಿ ಅಂಟಿಕೊಂಡಿದೆ.  ಇದು ಕೇವಲ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಅನಿಸಿಕೆ.  ಅಂತಹ ಶೇಣಿಯವರು ಶತಮಾನಕ್ಕೊಬ್ಬನೇ ಎಂಬ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ  ಜನಮಾನಸದಲ್ಲಿ ಜನ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಉನ್ನತ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆದವರು. ವಿಚಿತ್ರವೆಂದರೆ ಶೇಣಿಯವರನ್ನು ಕರಾವಳಿ ಜನತೆ, ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಇಂದು ಸ್ಮರಿಸುವುದಿದ್ದರೆ ಅವರ ಸ್ಮಾರಕವನ್ನು ನೋಡಿಯಂತೂ  ಅಲ್ಲವೇ ಅಲ್ಲ.  ಅವರ  ಸ್ಮಾರಕ ಇದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅವರ ಸ್ಮರಣೆ ಚಿರ ಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸ್ಮಾರಕ ಕಾರಣವಲ್ಲ. ಎಂದಿನವರೆಗೆ ಅವರ ಸಾಧನೆ ಜನಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿವರೆಗೆ ಶೇಣಿಯವರನ್ನು ನೆನಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸ್ಮಾರಕದ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.  ಒಂದು ವೇಳೆ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಇದ್ದರೂ ಒಂದು ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಹೇಳಬಲ್ಲೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಸರಕಾರದ ಅನುದಾನ ಇರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.  ಇಂದು ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಮಧುರ ಸ್ಮರಣೆಗಿಂತಲೂ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಸ್ಮರಣೆಗಾಗಿಯೇ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗುತ್ತಿದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಉಸಿರಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಮೊದಲೇ ಸದ್ದು ಮಾಡುತ್ತಿವೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಸ್ಥಾಪನೆಗೆ ಮೊದಲೇ ಸುದ್ದಿಮಾಡುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ.  ವಿವಾದ ಹಲವು ಸಲ ಎಷ್ಟು ಭೀಕರವಾಗಿ ಕ್ರೂರವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದರೆ ಸತ್ತವನಿಗೆ ಸಾವು ನಿಜವಾಗಿ ಶಿಕ್ಷೆಯಂತೆ ಭಾಸವಾಗಿ ತಾನೇಕೆ ಸತ್ತು ಹೋದೆನೋ ಎಂದು ಅನಿಸಬೇಕು.

ಇಂದು ಜಗತ್ತು ಸ್ವಾಮೀ ವಿವೇಕಾನಂದರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುತ್ತದೆ. ಶತಮಾನ ಕಳೆದರೂ ವಿವೇಕಾನಂದರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಗಾಢವಾಗಿ ಅಚ್ಚೊತ್ತಿದೆ. ಗಾಂಧೀಜಿ ಸುಭಾಸ್ ಚಂದ್ರ ಭೋಸ್,  ನೆಲ್ಸನ್ ಮಂಡೇಲ ...ಛೇ ಜಗತ್ತು ಅದೆಷ್ಟು ಶ್ರೇಷ್ಠ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದೆಯೋ ಇವರ ನೆನಪುಗಳು ಯಾವುದೇ ಸ್ಮಾರಕಗಳಿಂದ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಕನ್ಯಾಕುಮಾರಿಗೆ ಭೇಟಿ ಕೊಟ್ಟವರಿಗಷ್ಟೇ ವಿವೇಕಾನಂದರು ಸ್ಮರಣೆಗೆ ಬರುವುದಲ್ಲ.  ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಹಿಟ್ಲರ್ ನನ್ನು ನೆಪೋಲಿಯನನ್ನು ಜಗತ್ತು ಮರೆಯಲಿಲ್ಲ.  ಹೆಚ್ಚೇಕೆ ಘಜನಿಯನ್ನೂ ಭಾರತವೂ ಮರೆಯಲಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಸ್ಮಾರಕ ಇರುವುದರಿಂದ   ಮಾತ್ರವೇ ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುತ್ತಾನೆ ಎಂದರೆ ಆತನ ಸಾಧನೆ ಪರಿಪೂರ್ಣವಲ್ಲ ಎಂದೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು.  ಹಾಗಾದರೆ ಸ್ಮಾರಕ ನಿರ್ಮಾಣ ಯಾವುದರ ಪ್ರತೀಕ?

ಕಲೆ ಕಲಾವಿದ ಪ್ರತಿಭೆ ಇವುಗಳು ಮನುಷ್ಯನೊಬ್ಬನ ಸ್ಮರಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ ಎಂದುಕೊಂಡರೆ, ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ  ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಮೇಲೆಯೇ ವಿಶ್ವಾಸವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಕಲಾವಿದ ಎಂದನಿಸಿಕೊಂಡ ಮೇಲೆ,  ಆತ ನೆಲೆ ನಿಂತು ತನ್ನ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗುರುತಿಸುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ತನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಪ್ರತಿಭೆಗಿಂತಲೂ ಬೇರೆ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲೆ ವಿಶ್ವಾಸ ತಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗಾಗಿ ವಶೀಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ತೊಂದು ಮಾಡಿ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಉಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲಾ  ಕಲಾವಿದರೂ ಹೀಗೆ ಎನ್ನುವುದು ಸಮಂಜಸವಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇಂದಿನ ಪ್ರಪಂಚ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ  ಬಹಳಷ್ಟು ಪುಷ್ಟಿಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದು ಸುಳ್ಳಲ್ಲ. ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಭೆಯಲ್ಲೇ ಸ್ವತಃ  ವಿಶ್ವಾಸವಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಪ್ರತಿಭೆಯಲ್ಲಿ ಆತನಿಗೆ ದಟ್ಟವಾದ ಗಾಢವಾದ ವಿಶ್ವಾಸವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅದು ಅವನನ್ನು ಪ್ರಕಾಶಿಸದೇ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲೆಯ ಮರೆಯ ಕಾಯಿಯಾದರೂ ಹಣ್ಣಾದಾಗ ಪರಿಮಳ ಬಂದಂತೆ ಪ್ರತಿಭೆ ಅದಾಗಿಯೆ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ತೂಕ ಹೆಚ್ಚು. ಇಂದು ಪ್ರತಿಭೆ ಕಲಾವಿದ ಈ ಮಾನದಂಡ ಯಾವುದನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿ ನಿರ್ಣಯವಾಗುತ್ತದೋ ಅರಿವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈಗ ಕಲಾವಿದ ಪ್ರಕಾಶಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಪ್ರತಿಭೆಯೊಂದೇ ಕಾರಣವಾಗಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ   ಹಿಂಬಾಲಕರಿದ್ದಲ್ಲಿ ನನಗೂ ನಿಮಗೂ ಸ್ಮಾರಕ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಅನ್ನಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲೇ ಆಗಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲೇ ಆಗಲಿ ಯಾವುದೇ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳಲ್ಲೇ ಆಗಲಿ ಕಲಾವಿದ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳ ಬೇಕಾದದ್ದು ನ್ಯಾಯ.

ಶ್ರೀ ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರು,  ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ದಂತಕತೆಯಾಗಿ ತನ್ನದೇ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಛಾಪನ್ನೂ ಮೂಡಿಸಿದ ಮಹಾತ್ಮರು. ಬಯಲಾಟದ ಕರಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ, ಗೋಡೆಯ ಮೇಲಿನ ಭಿತ್ತಿ ಪತ್ರಗಳಲ್ಲಿ “ಇಂದು ಹರಿದಾಸ್ ಶ್ರೀ ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರ ಇಂತಹ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನೋಡಲು ಮರೆಯದಿರಿ” ಎಂದು ಬರೆದಿದ್ದರೆ ಸಂಶಯ ಬೇಡ ಅಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಭೆ ತುಂಬಿ ತುಳುಕುತ್ತದೆ ಕಟ್ಟಿದ ಟೆಂಟ್ ಹರಿದುಹೋಗುವಷ್ಟು ಜನ ಸೇರುತ್ತದೆ. ರಾತ್ರಿಯಿಡೀ ನಿದ್ದೆಯನ್ನು ಮರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಸಿದ್ದವಾಗಿಯೇ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಸೇರಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಶೇಣಿಯವರು ವೇಷ ತೊಟ್ಟು  ಎರಡು ಮೂರನೆಯ ಜಾವದಲ್ಲಿ  ಮೂರು ನಾಲ್ಕು ಘಂಟೆಗೆ  ರಂಗಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿದ್ದರೂ ಒಂಭತ್ತು ಘಂಟೆಗೇ  ಅಸನಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಶೇಣಿಯವರ ವೇಷವನ್ನು ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಕಾದು ಕುಳಿತಿರುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆ ಕುಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದುದು ಕೇಕೆ ಹಾಕಿ ಚಪ್ಪಾಳೆ ತಟ್ಟಿ ಶಿಳ್ಳೆ ಹಾಕುವ  ಕೇವಲ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಲ್ಲ.  ಪ್ರಬುದ್ದ ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ.  ರಾತ್ರಿ ಒಂಭತ್ತರಿಂದ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವದವರೆಗೂ ಕುಳಿತಲ್ಲೆ ಕುಳಿತುಬಿಡುವ ಆಕರ್ಷಣೆ ಅದೊಂದೇ, ಬೇರೆ ಏನಲ್ಲ.  ಅದು ಶೇಣಿಯವರ  ಮೋಡಿ ಮಾಡಿ ಬಿಡುವ ಪಾತ್ರಗಳು.  ವಾಲಿ ರಾವಣ, ದುರ್ಯೋಧನ ಭೀಷ್ಮ... ಒಂದೆ ಎರಡೆ...ಛೇ ಆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸೀಮೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮನಸ್ಸು.  ಅಲ್ಲಿಂದಾಚೆಗೆ ಅವುಗಳು ಕದಲುವುದಿಲ್ಲ.  ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪಾತ್ರಗಳ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸಿ ನಿರೂಪಿಸಿ ತಾರಾಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನಿಸ್ಸಂಶಯವಾಗಿ ಗಳಿಸಿದ ಕಲಾವಿದರಿವರು.   ಭೀಷ್ಮನ ಕತೆ ಯಾವುದರಲ್ಲೇ ಓದಲಿ, ಅಥವಾ ಯಾವುದರಲ್ಲೇ ಕೇಳಲಿ ಮೊದಲು ಸ್ಮೃತಿಗೆ ಬರುವುದು ಶೇಣಿಯವರ ಭೀಷ್ಮ. ಇಂತಹ ಗಾಢವಾದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ತನ್ನ ಪಾತ್ರಗಳಿಂದ ಮಾಡಿ, ಆ ಪಾತ್ರಗಳೇ ಇಂದು ಸ್ಮಾರಕಗಳಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಕುಳಿತಿದೆ. ಕೇವಲ ಯಕ್ಷಗಾನ ವೇಷಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲ. ಒಂದು ಪ್ರವಚನ ಭಾಷಣವಾದರು ಸರಿಯೇ ಕೇಳುಗ ಸದ್ದಿಲ್ಲದೇ ಕಲ್ಲಿನಂತೆ ನಿಶ್ಚಲನಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ.

ಇದು ಒಂದು ಶೇಣಿಯ ಕಥೆಯಾದರೆ ಹಲವು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸೂರೆಗೊಂಡು ಸ್ಥಾನ ಭದ್ರಗೊಳಿಸಿದ ಕಲಾವಿದರು ಹಲವರಿದ್ದಾರೆ. ಅಗರಿ ಬಲಿಪ ಭಾಗವತರ ಸ್ವರ ಕಿವಿಗೆ ಬಿದ್ದ ಕೂಡಲೇ ನಿಂತು ನಿಮಿರಿಕೊಂಡು ಕೇಳುವ ಕೇಳುಗರೆಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ನಿದ್ದೆಬಿಟ್ಟು ಸೇರುವ ಜನವೆಷ್ಟು?  ಇದೆಲ್ಲ ಅಪ್ಪಟ ಲೈವ್ ಪ್ರತಿಭೆಗಳು. ಯಥಾವತ್ ಆಗಿ ರಂಗದಲ್ಲೆ ಆಗಿಂದಾಗೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವ ದೈತ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆಗಳು.  ಒಂದು ವೇಳೆ ಅವರ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಇದ್ದರೂ ಇರಬಹುದು, ಅವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಅಪ್ಪಟ ಕಲಾವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಮೆರೆದವುಗಳು. ಕೇವಲ ಪರಿಶ್ರಮದ ಸಂಕೇತಗಳು. ಯಾವ ಅನುದಾನಕ್ಕೂ ಕಾಯದ ಪ್ರತೀಕಗಳು.  ಒಂದೆರಡು ವರ್ಷದ ಮೊದಲು ಯಕ್ಷಗಾನ ಭಾಗವತ ಭೀಷ್ಮ ಶ್ರೀ ಬಲಿಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತರ ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಮನೆಯ ಹತ್ತಿರವೇ ಸ್ಮಾರಕ ಒಂದು ನಿರ್ಮಾಣವಾಯಿತು. ಇದು ಕೇವಲ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ಒಂದು ಭ್ಯವ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ನಿರ್ಮಾಣಗೊಂಡಿತು. ಇದರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಪರಿಶ್ರಮವಷ್ಟೇ    ವಿನಿಯೋಗವಾಯಿತು.

ಇಂದು ದಿನ ಬೆಳಗಾದರೆ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ವಿವಾದವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಈ ವಿಚಾರಗಳೆಲ್ಲವೂ ಮಂಥನಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿಬಿಡುತ್ತವೆ. ಸಿನಿಮಾ ನಟರ ಸ್ಮರಣೆಗಾಗಿ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯವಾದ ಎಕರೆಗಟ್ಟಲೆ ಸರಕಾರೀ ಭೂಮಿ ಇದಕ್ಕೆ ವಿನಿಯೋಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಜೆಗಳ ಶ್ರಮದ ತೆರಿಗೆ ಹಣ ಇದಕ್ಕೆ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ.  ಹೋಗಲಿ, ಅವರವರ ನಂಬಿಕೆ ವಿಶ್ವಾಸಗಳು ದೊಡ್ಡದು. ಅದನ್ನು ಒಂದರೊಡನೆ ಇನ್ನೊಂದು ಹೋಲಿಸುವುದು ಮೂರ್ಖತನವಾದೀತು. ಆದರೂ ಸಹ ಸ್ಮಾರಕಗಳು ಕೇವಲ ಸ್ಮರಣೆಯ ಪ್ರತೀಕಗಳಾಗಬೇಕು. ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಅನುಕರಣೆಯ ವಿಚಾರವಾಗಬಾರದು. ಆದರೂ ಇಂದು ಅಭಿಮಾನವೂ ಒಂದು ಅನುಕರಣೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಇನ್ನೊಂದು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಭಿಮಾನ ಯಾವ ರೂಪದಿಂದ ಹೇಗೆ ಪ್ರಕಟವಾಗುವುದೋ ಅದೇ ಮತ್ತೊಂದು ಭಾಗದಲ್ಲೂ ಅನುಕರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅಭಿಮಾನ ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸುವುದರಲ್ಲೇ  ಒಂದು ಸ್ಪರ್ಧೆ.!!  ಸ್ಮಾರಕ ನಿರ್ಮಾಣದಲ್ಲೂ ಅದೇ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮುಂದುವರೆದಿದೆ.

ಇದು ಸರಿ ತಪ್ಪುಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕೇವಲ ಸಿನಿಮಾ ನಟ ಮಾತ್ರ ಕಲಾವಿದನೇ?  ಹೆಸಾರಂತ ನಟ ವಿಷ್ಣು ವರ್ಧನ್ ಒಂದು ಸಲ ಇದೇ ಶೇಣಿಯವರ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕಂಡು ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕರಿಸಿದ್ದರಂತೆ, “ಸ್ವಾಮಿ, ನಾವು ಯಾರೋ ಬರೆದುಕೊಟ್ಟ ಡೈಲಾಗ್ ನ್ನು ತೆರೆಯ ಮೇಲೆ ಹೇಳುತ್ತೇವೆ. ಅದು ಪ್ರತಿಭೆಯೇ ಅಲ್ಲ.  ನಿಮ್ಮದು  ನಿಜವಾದ ಪ್ರತಿಭೆ”. ಪ್ರತಿಭೆಯ ತುಲನೆ ಹೋಲಿಕೆ ಸಲ್ಲದು. ಆದರೂ ಕಲಾವಿದನ ಸ್ಮಾರಕಕ್ಕೆ ಜನಪ್ರೀಯತೆಯೇ ಮಾನದಂಡವಾಗುವಾಗ ಪ್ರತಿಭೆ ಪುರಸ್ಕಾರವಾದಂತೆ ಅನಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲೇ ಆಗಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲೇ ಆಗಲಿ ಕಲಾವಿದ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.  ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಎಂದಿಗೂ ಅಳಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ದಾಖಲೆ ಇಲ್ಲದೇ ಉಳಿಯುವ ಪ್ರತಿಭೆ ಅದು ನಿಜವಾದ ಪ್ರತಿಭೆ. ಸ್ಮಾರಕಗಳಿಗಾಗಿ ಈ ವಿವಾದ ಹೋರಾಟ ಎಲ್ಲವನ್ನು ನೋಡುವಾಗ  ನಿರ್ಮಿಸುವ ಸ್ಮಾರಕ ದಿವ್ಯ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಬದಲಾಗಿ ಬರೀ ನಿಟ್ಟುಸಿರ ನೆನಪಾಗಬಾರದು.