ಬೇಟೇಯಾಡುತ್ತಾ ಬಂದ ಭೂಪ

“ಬೇಟೆಯಾಡಿದರೈ ವನದಿ.........” ಯಕ್ಷಗಾನದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಸಂಗಗಳಿಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ಈ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪದ ಒಂದನ್ನು    ಹಳೆಯ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದೆ.  ಅಗರಿ ಭಾಗವತರ ಸ್ವರ ನೆಡ್ಲೆ ಅಜ್ಜನ ಚೆಂಡೆ. ನಳ ದಮಯಂತಿ ಆಖ್ಯಾನದ ಋತುಪರ್ಣ ಪ್ರಸಂಗ. ಇದನ್ನು  ಕೇಳಿದಂತೆ ಮತ್ತೂ ಮತ್ತೂ ಕೇಳುವಂತೆ ಪ್ರಚೋದನೆಯನ್ನು ನೀಡಿ ಆ ಸಾಮಾನ್ಯ ಪದವೇ  “ಮತ್ತು”  ಏರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅಂದು ರಾತ್ರಿಯಿಂದ ಮುಂಜಾನೆವರೆಗೆ ಮೈದಾನದ ಧೂಳಿನಲ್ಲಿ ಜಾಗರಣೆ ಮಾಡಿ ಆಟವನ್ನು ನೋಡಿದ,  ಆ ಧೂಳಿನ ವಾಸನೆ ಕಮ್ಮನೆ ಮೂಗಿಗೆ ಬಡಿದಂತೆ ಭಾಸವಾಯಿತು. ಆ ಮಧುರ ಸ್ಮೃತಿಯನ್ನು  ತರುವಲ್ಲಿ ಧೂಳಿನ ಕಣಗಳು ಇನ್ನೂ ಉಳಿದು ಬಿಟ್ಟಿದೆಯೋ ಎಂದು ಮೂಗಿನ ಮೇಲೆ ಬೆರಳೇರಿಸುವಂತಾಯಿತು.  ಹಾಸಿಕುಳಿತ ಗೋಣಿಚೀಲದ ಕಮಟುವಾಸನೆ,   ಮುಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಚೂಪಾದ ಮಸಾಲೆ ಕಡಲೆ ತೊಟ್ಟೆ, ಅದರಿಂದ ಒಂದೊಂದೆ ಕಾಳುಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತಾ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಕುಣಿಯುತ್ತಿರುವ ಭೂಪನನ್ನು ಕಂಡಂತೆ ಮತ್ತು  ಕಾಣುತ್ತಾ ನಿದ್ದೆ ಬಿಟ್ಟ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತೀಡುವಾಗ ಮಸಾಲೆ ಕಡಲೆಯ ಖಾರ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಅಡರಿ ಕಣ್ಣುರಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೂ ಪಿಳಿ ಪಿಳಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಮಧುರ ನೆನಪುಗಳು ಮರುಕಳಿಸಿ....ಕಣ್ಣನ್ನೊಮ್ಮೆ ತೀಡಿ ನೋಡುವಂತಾಯಿತು....ಖಾರವಾದರೂ ಅಡ್ಡಿಲ್ಲ, ಆ ಉರಿ ಇನ್ನು ಉಳಿದಿರಬಹುದೇ?

ಹಳೆಯ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕೇವಲ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣವೊಂದೇ ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಭಾವನೆಯ ಮೂಟೆಯನ್ನು ಸ್ಮೃತಿ ಪಟಲಕ್ಕೆ ಹೊರಿಸುವುದಾದರೆ ಅದರ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ದರ್ಶನದ ಅನುಭವ ಹೇಗಿರಬಹುದು? ಬರಿದೇ ಕಲ್ಪಿಸಿದರೂ ಮನಸ್ಸು ನವಿರಾದ ಅನುಭವ. ಅದು ಇಂದಿನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಕಲ್ಪನೆಗೂ ನಿಲುಕದ ಆ ಅನುಭವಗಳು,  ಇಂದು ಕೇವಲ ಧ್ವನಿ ತರಂಗಗಳಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕುಣಿದಾಡುತ್ತವೆ ಎಂದರೆ ಬದಲಾದ ಕಾಲಗತಿಯಲ್ಲಿ  ಬದಲಾಗಿ ಹೋದದ್ದು ಕಳೆದು ಹೋದುದನ್ನು ಯೋಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆದುದರಿಂದ ಇಂದಿನದ್ದು   ಬಲವಂತವಾಗಿಯಾದರೂ ಕಣ್ಣೆದುರು ಬಂದು ನಿಂತರೆ ನೋಡುವ ಪ್ರೇರಣೆ ಒದಗಿಬರುವುದಿಲ್ಲ.  ಹಿಂದೆ ನೋಡುತ್ತಿರುವಾಗ ಶ್ರೇಷ್ಠವಾದುದನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸುವ ಮನೋಭಾವ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇಂದು ಅದು ಪದೇ ಪದೇ ಧಾಳಿಮಾಡಿ ವಿಷಾದಭಾವವನ್ನು ತುಂಬಿಬಿಡುತ್ತದೆ.

ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಬೃಹತ್ ಮಾಧ್ಯಮ ಅಂತರ್ಜಾಲ ಮಾಧ್ಯಮ. ಇದನ್ನು ಯಾವರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬುದು ಅವರವರ ನೈಪುಣ್ಯತೆಗೂ ವಿವೇಚನೆಗೂ ಬಿಟ್ಟದ್ದು.   ಹಲವರು ಇದನ್ನು ಬಹಳ ಸೂಕ್ತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.  ಅದರೆಂತೆ ಮಿತ್ರ ರಂಗನಾಥರ ಶ್ರಮದಿಂದ ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರ ಸಂದರ್ಶನದ ವೀಡಿಯೋ ಅದೆಷ್ಟು ಮಂದಿ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಕಾಣುವರೋ ತಿಳಿಯದು. ಆದರೆ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಸಂದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ನಾನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ಗಮನಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಒಂದಿರುತ್ತದೆ. ಕಾಲ ಸರಿದಂತೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ  ಹಲವನ್ನು ನಾವು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಪ್ರಕೃತಿ ನಿಯಮವೇ ಹಾಗೆ ಹೊಸಚಿಗುರಿಗೆ ಹಣ್ಣಾದ ಎಲೆ ಸ್ಥಾನ ಕಲ್ಪಿಸುವಂತೆ ಹೊಸದು ಬಂದಾಗ ಹಳೆಯದು ಸರಿದು ಹೊಗುತ್ತದೆ.. ಆದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯದನ್ನು ಕಳೆದುಬಿಡುತ್ತೇವೆ ಆ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಹೊಸದಾಗಿ ಏನು ಬಂದಿದೆ?   ಬಂದರೂ ಅದು ಹೇಗಿದೆ, ಚಿಗುರು ಬಂದಿದೆ…..  ಎಂದರೆ ಮೊಂಡುತ್ತಿರಿ ರೋಗ ಬಾಧೆಯ ಚಿಗುರಿನಂತೆ ಇದೆ.  ಸತ್ವವೂ ಇಲ್ಲ ಫಲವೂ ಇಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರನ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶ ಸುಸ್ಪಷ್ಟ. ಹಿಂದೆ ಹೀಗೆ ಇತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ.  ಯಾಕೆಂದರೆ ಅದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ತೋರಿಸುವುದು ಆಸಾಧ್ಯ. ಹಾಗಾಗಿ ಸ್ವತಃ ಅವುಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ತೋರಿಸಿದ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರ ನೆನಪುಗಳ ಗಂಟುಗಳನ್ನು ಅನಾವರಣ ಗೊಳಿಸುವುದು, ಆಮೂಲಕ ಹಿಂದಿನದಕ್ಕೆ ಪುಷ್ಟಿ ಒದಗಿಸುವುದು.  ಜತೆಗೆ ಅತಿ ಮುಖ್ಯವೆಂದರೆ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ವಸ್ತುವಿನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಸುವುದು. ಕಳೆದುಕೊಂಡದ್ದು ಅರಿವಾಗಬೇಕಾದರೆ ಅದರ ಮೌಲ್ಯ ಅರಿವಾಗಬೇಕು. ಮೌಲ್ಯ ಅರಿವಾಗಬೇಕಾದರೆ ಆ ವಸ್ತುವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವಾದರ ಉಂಟಾಗಬೇಕು.  ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸುವಾಗ ವಿಷಾದದ ಮೋಡ ಮತ್ತಷ್ಟು ದಟ್ಟೈಸುತ್ತದೆ.  ಇಂದು ತಮ್ಮ  ಮೌಲ್ಯ(ಸಂಭಾವನೆ)ವನ್ನಷ್ಟೇ ಗಮನಿಸುವಲ್ಲಿ ಕಲೆಯ ಮೌಲ್ಯದತ್ತ ಗಮನ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಆಕಾಶದಂತೆ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ತಾರೆಗಳು ಅಸಂಖ್ಯವಾಗಿವೆ, ಆದರೇನು ಆಕಾಶ ಮಾತ್ರ ಕಪ್ಪಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ.   ಹಾಗಾಗಿ ಹಳೆಯ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಕೇಳುವಾಗ ನೋಡುವಾಗ ಮಧುರ ನೆನಪು ಜತೆಯಲ್ಲಿ ವಿಷಾದವನ್ನೂ ತರುತ್ತದೆ.  ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಬಾಹುಕನ ರಥದ ವೇಗಕ್ಕೆ ರಥಿಕನಾದ ಋತುಪರ್ಣ ಮಹಾರಾಜನ ಕರವಸ್ತ್ರ ಬಿದ್ದು ಹೋಗುತ್ತದೆ.  ಮಹಾರಾಜ ರಥವನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಹೇಳಿ ಕರವಸ್ತ್ರ ಹಾರಿಹೋದ ಬಗೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಬಾಹುಕ ಹೇಳುವ ಮಾತು “ ಅದು ಹಲವು ಯೋಜನದಷ್ಟು ದೂರ ಸರಿದು ಹೋಯಿತು. ಆ ಕರವಸ್ತ್ರ ಇನ್ನು ಸಿಗಲಾರದು.”  ಈ ಮಾತು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ವಾಸ್ತವಕ್ಕೆ ಹಿಡಿದ ಕನ್ನಡಿಯಂತೆ ಭಾಸವಾಯಿತು. ಕಳೆದು ಹೋದ ಕರವಸ್ತ್ರದಂತೆ ಹಳೆಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮತ್ತೆ ಸಿಗದ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಸರಿದು ಹೋಗಿದೆ. ಈಗಿನ ವೇಗದ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ನಾವೇನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಅದು ಅರಿವಾಗುವಾಗ  ಬಹಳ ದೂರ ಮುಟ್ಟಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಕಳೆದು ಹೋದ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಹಳಷ್ಟು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಅರುವತ್ತರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಮರುಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಲಾಯಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಮಹಾನ್ ಸಾಹಿತಿ ಚಿಂತಕ ಕೋಟ ಶಿವರಾಮ ಕಾರಂತರು.  ಕಾರಂತರು ಬೀಸಿದ ಚಾಟಿಗೆ ಎಲ್ಲರೂ ಎದ್ದು ನಿಂತುಬಿಟ್ಟರು. ಆಗ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮರುಸೃಷ್ಟಿಯಾಯಿತು. ಕಳೆದು ಹೋದ ಹಲವನ್ನು ಮರುಬಳಕೆಗೆ ತಂದರು. ಬಹುಶಃ ಯಕ್ಷಗಾನ ಲೋಕ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಅಂತಹ ಮಹಾನ್ ಅವತಾರ ಪುರುಷನ ಆಗಮನಾಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಯಿತ್ತಿದೆಯೇನೋ ಎಂದನಿಸುತ್ತದೆ.  ಆಶಾ ಭಾವನೆಯ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇರಬಹುದು, ಆದರೆ ಎಂತಹ ಮಹಾ ಪುರುಷ ಬಂದರೂ ಇದು ಸರಿಯಾಗಲಾರದೇನೋ ಎಂಬ ಆತಂಕವೂ ತಾನೂ ಜತೆಗಿದ್ದೇನೆ ಎನ್ನುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.   ಆತಂಕ ನಿರಾಶೆಯೋ  ಕೆಲವು ಸಲ ಹೀಗೆ ಬರಹ ರೂಪ ತಳೆಯುತ್ತದೆ. ಏಲ್ಲೋ ಕುಳಿತು ಬರೆದುಬಿಡುತ್ತಾರೆ, ಬಂದು ನೋಡಿ ಬರೆಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಅರೋಪವೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಆರೋಪ ಯಾಕೆ ಇದನ್ನು ಸ್ವತಃ ತಪ್ಪು ಎಂದು ಬಗೆಯುವ ಮನಸ್ಸು ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ನಡುವಿನ ಆತಂಕ ಒಂದೇ ಹೋಗಿ ನೋಡುವುದಾದರೂ ಏನನ್ನು?  ಅದು ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿದುಬಿಡುತ್ತಾ ನಿರಾಸಕ್ತಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ.

ಇದೆಲ್ಲ ಅತಿಯೆನಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಹಳೆಯ ನೆನಪಿನ ಕಡತಗಳ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿನ  ಚೆಂಡೆಮದ್ದಲೆಯ ಝೇಂಕಾರವೋ,      ವಾಗ್ದೇವಿ ನಿತ್ಯ ಕುಣಿಯುವ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯೋ, ಆಗ ಶುರುವಾಗಿ ಈಗ ಮುಗಿದು ಬಿಟ್ಟು ಇನ್ನೂ ಬೇಕು ಎನ್ನಿಸುವಂತಹ ಸ್ವರ ಮಾಧುರ್ಯದ ಭಾಗವತಿಕೆಯೋ, ಇವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ನೋಡುವುದು ಬೇಡ ಕೇಳುವಾಗ ಉಂಟಾಗುವ ಸಂತಸ ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಈಭಾವನೆಗಳಿಗೂ ಪ್ರೇರೆಪಣೆ ಈಯುತ್ತದೆ.