ಯಕ್ಷಗಾನ ಮತ್ತು ವಿವಾದಗಳು

            ನಾನು ಸರಿ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳನ್ನೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ಈ ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂಬ ಮಹಾನದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ನೀರು ಹರಿದು ಹೋಗಿದೆ. ಅದೆಷ್ಟೊ ಬಗೆಯ ಕಲಾವಿದರನ್ನೂ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನೂ ಮೇಳಗಳನ್ನು ಅವುಗಳ ವೈಖರಿಗಳನ್ನೂ ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಅಷ್ಟೂ ಸಮಯ ಯಕ್ಷಗಾನ, ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಸುದ್ದಿಯಲ್ಲಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಅಲ್ಲೊಂದು ಇಲ್ಲೊಂದು ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ವಿಚಾರಗಳು ಬಿಟ್ಟರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಒಂದು ತನ್ನ ಕಲೆಯಿಂದ ಚೀತೋಹಾರಿ ಅನುಭವವನ್ನು ಸಾಮಾನ್ಯ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಿತ್ತು, ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಅದನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ. ಈಗ ಕಾಲ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಮೊದಲಿನಂತೆ ವರ್ಷಧಾರೆ ಹೇಗೆ ಸುರಿಯುವುದಿಲ್ಲವೋ ಅದೇ ರೀತಿ ವರ್ಷಧಾರೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಈ ಮಹಾನದಿ ಒಂದೋ ಬರಿದಾಗಿದೆ ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ.  ಈ ಕಂಡ ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದೂ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಾಲ್ಕೈದು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ. ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಗುಂಡು ಸೂಜಿಯಂತಹ ಸದ್ದಾದರೂ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಿಬಿಡುವ ಇಂದಿನ ತಾಂತ್ರಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ವಿಶೇಷವಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸುದ್ದಿಯಾಗಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚು ವಿವಾದಗಳಿಂದ ಎಂದರೆ  ಅದು ಸಾತ್ವಿಕ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿಗೆ ಬಹಳ ನೋವನ್ನು ತರುವ ಸಂಗತಿ.

           

ವಿವಾದಗಳು ಅಂದೂ ಇತ್ತು ಇಂದು ಇದೆ. ಆದರೆ ಇಂದು ಅದು ಬದಲಾಗುವ ಆಯಾಮ ಮಾತ್ರಾ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ. ವಿವಾದಗಳಿಂದಲೇ ಚಲಾವಣೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ದುರಂತ ಎನ್ನಬಹುದು.    ಶ್ರೀಮಂತ ಕಲೆಯ ಸಿರಿವಂತಿಕೆ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಇದೆ.  ಈ ಸಿರಿವಂತಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ರಕ್ಷಿಸಬೇಕು. ಆ ರಕ್ಷಣೆ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ ಎಂಬುದರಬಗ್ಗೆಯೂ ಕಾಳಜಿ ಇಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಅಸಹ್ಯವೆನಿಸುವ ವಿಚಾರಗಳು ವಿವಾದಗಳಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಹಾನದಿ ಮಲೀನವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಈಗಿನ ಮಾಧ್ಯಮಗಳೂ ಈ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಜೀವಂತವಾಗಿಡುವಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿಯೂ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸಣ್ಣ ವಿವಾದವಾದರೂ ಅದನ್ನು ಹಿರಿದಾಗಿ ಹಿಗ್ಗಿಸಿ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ತಮ್ಮ ವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಯನ್ನು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಕ್ರೋಢೀಕರಣವನ್ನೂ, ಮಂಡನೆಯನ್ನೂ ಮಾಡುತ್ತ ನಿರ್ಣಯವನ್ನೂ ಸಹ ಬೇಕಾದರೆ ಸಾರಿ ಬಿಡುತ್ತವೆ.  ವಿಚಿತ್ರವೆಂದರೆ,  ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳು, ಧನಾತ್ಮಕ ವಿಚಾರಗಳು ಬೇಕಾದಷ್ಟಿರುವಾಗ ಇತ್ತ ತಲೆ ಹಾಕದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅನಪೇಕ್ಷಿತ ವಿವಾದಗಳಾದಾಗ ಅದು ಹೇಗೆ ವಕ್ಕರಿಸುತ್ತವೆ?  ಒಂದು ಮನೆಯ ಜಗಳ ಬೀದಿಗೆ ಬಂದಾಗ ನೆರೆ ಹೊರೆಯವರು ನೋಡಿ ಮನರಂಜನೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದಂತೆ ತಮ್ಮ ಬೇಳೆಯನ್ನು ಬೇಯಿಸಿಕೊಂಡು ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಬಾಲವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಜಗ್ಗಾಡಿಸುತ್ತವೆ.  ಇಂದಿನ  ಜನ ಸಮೂಹ ಅದಕ್ಕೆಲ್ಲ ಮುಕ್ತ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನು ತಮಗರಿವಿಲ್ಲದೇ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಯ ಸೊಬಗಿನ ಬಗ್ಗೆ ಆ ಸೌಂದರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸದ ಈ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಿಗೆ  ಈ ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಚರ್ಚಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಇನ್ನೊಂದು ದುರಂತ.  ಟೀವಿಯವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಕ್ರೋಢಿಕರಣಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು  ಚರ್ಚೆಗೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಟೀವಿಯಲ್ಲಿ ಮುಖ ತೋರಿಸುವ ಒಂದಷ್ಟು ಚಟಗಳನ್ನು ಈ ಮೂಲಕ ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಷ್ಟೊಂದು ಶೋಚನೀಯ.  ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ವಿಚಾರ ಗೊತ್ತಿರುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸ್ತುತ ವಿವಾದದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಹಿಮ್ಮೇಳದ ಬಗ್ಗೆ ವೇಷಗಾರಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೀಗೆ ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಇಷ್ಟೊಂದು ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳೇ ಇಲ್ಲ.

ಸೌಹಾರ್ದಯುತವಾಗಿ ಬಗೆಹರಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದ ವಿವಾದ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಬುದ್ಧಿವಂತರ ನಾಡಲ್ಲಿ ಇದು ಎಂದೋ ಆಗಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ ಸೌಹಾರ್ದತೆ ನೆಲೆ ನಿಲ್ಲುವುದು ಸ್ವ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಸ್ವಾರ್ಥ ಇಲ್ಲದೇ ಇರುವಲ್ಲಿಮಾತ್ರ.  ಕೆಟ್ಟ ರಾಜಕೀಯದ ಎದುರು ಸೌಹಾರ್ದತೆ ಅರ್ಥ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಬುದ್ದಿಯ ಕೊರತೆಯಾದರೂ ಬುದ್ಧಿ ಅಧಿಕವಾದರೂ  ಪರಿಣಾಮ ಒಂದೇ. ಹೇಳಿ ಕೇಳಿ ಇದು ಅತಿ ಬುದ್ಧಿವಂತರ ಕ್ಷೇತ್ರ. ಹಾಗಾಗಿ ಒಬ್ಬರ ಕಾಲು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಎಳೆದು ತನ್ನ ನೆಲೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸರ್ವೇ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಇದರಿಂದ ವಿವಾದ ಇಂತಹ ಕೊಳಚೆಯಲ್ಲಿನ ಸೊಳ್ಳೆಗಳಂತೆ  ತನ್ನ ಬಲವನ್ನು ಬೇಗ ವೃದ್ದಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಇನ್ನು ಸದ್ಯದ ವಿವಾದ, ವಿವೇಚನೆಯ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿರುವಂತಹುದು.. ಯಾವುದೋ ಭಾವಾವೇಶದ ಲಾಭವನ್ನೇ ಕೇಂದ್ರಿಕರಿಸಿ ವಾಸ್ತವದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯದೇ ಇರುವುದು. ಯಾರೇ ಆಗಲೀ ದೇವರ ಎದುರು ಸಮಾನರು. ಪರಮ ಭಕ್ತರಲ್ಲದೇ ಇದ್ದರೂ ಪರಮಾತ್ಮನ ನಿಯತಿಗೆ ಬದ್ದರಾಗಿರುವವರು. ಇಂತಹ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ವ್ಯವಹರಿಸುವುದು ಸೂಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಶಿಕ್ಷೆ ರಕ್ಷೆಯನ್ನು ಆ ದೇವರ ಪಾದದಲ್ಲಿ ಅರ್ಪಿಸಿ ತಮ್ಮ ಪಾಲಿನ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಜಾಣತನ. ಯಾರೇ ಆಗಲಿ ಶಿಕ್ಷೆರಕ್ಷೆಗೆ ನಾವೇ ಕಾರಣ ಕರ್ತರು ಎಂಬ ಧೋರಣೆ ಒಳಗಿರುವ ಪರಮಾತ್ಮನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ..  ಪರಮಾತ್ಮನ  ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಪಡೆಯಬೇಕಿದ್ದರೆ ಯಾವುದೇ ಭಾವೋದ್ವೆಗಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬಾರದು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಪರಮಾತ್ಮ ಅಂದರೆ ದೇವರು ಭಾವರಹಿತನಾದವನು. ಇದು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಹೇಳಿದ ಹಿತವಚನಗಳಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ. ಆದರೆ  ಇಲ್ಲಿ ಆದೇ ದೇವರ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಸ್ವಾರ್ಥ ಸಾಧನೆಗೆ ಭಾವೋದ್ವೇಗವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ವಾಸ್ತವದಿಂದ ಪಲಾಯನ ಮಾಡುವ ತಂತ್ರವೇ ಕಾಣುತ್ತದೆ.  

ಮುಜರಾಯಿ ಎಂದಾಕ್ಷಣ ಸರಕಾರವನ್ನು ತೆಗಳುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವದ ಕೆಲವು ವಿಚಾರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯಾರೂ ಯೋಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹಣ ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ದಾನ ರೂಪದಲ್ಲೋ ಆದಾಯದ ರೂಪದಲ್ಲೊ ಅದು ಕೇವಲ ಒಂದು ರೂಪಾಯಿಯಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ ಒಂದು ದೇವಸ್ಥಾನ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದರೆ ಅದು ಮುಜರಾಯಿ ಇಲಾಖೆಗೆ ಖಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಒಳಪಡಬೇಕು ಮತ್ತು ವಾರ್ಷಿಕ ಲೆಕ್ಕ ವರದಿಯನ್ನು ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಇಲಾಖೆಗಳಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. .ಕುಟುಂಬದಿಂದಲೋ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದಲೋ ನಡೆಯುವ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ, ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಗ್ರಹ ಇಲ್ಲದೇ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಈ ಕಾನೂನು ಅನ್ವಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲಈ ಕಾನೂನು ಎಲ್ಲಾ ಮತಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯವಾಗಬೇಕು,  ಸಮಾನ ಕಾನೂನು ಸಮಾನ ಹಕ್ಕು ಇದು ಜ್ಯಾರಿಯಾಗಬೇಕು ಎಂಬುದು ಸತ್ಯ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ದೇವಸ್ಥಾನಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಆದಾಯವನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸದೇ ಇದ್ದರೂ ಮುಜರಾಯಿ ಇಲಾಖೆಗೆ ಸ್ವತಹ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದುಂಟು. ಅದು ಸರಕಾರ ಕೊಡುವ ಸೌಲಭ್ಯಗಳಿಗಾಗಿ ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮತ್ತು ಕಾನೂನು ರೀತ್ಯಾ ಯಾವುದೇ ದಾಖಲಾತಿಗಳನ್ನಾಗಲೀ ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಕರೆಯಲೇ ಬೇಕಾದ ಮಹಾಸಭೆಯನ್ನು ಕರೆಯದೇ ಇದ್ದು ಕೇವಲ ಸರಕಾರಿ ಸೌಲಭ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಇದು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದು ಚೋದ್ಯದ ವಿಚಾರ.  ಸ್ವತಃ ಲೆಕ್ಕ ಪರಿಶೋಧನೆಗೆ ದೇವಸ್ಥಾನ ಭೂತ ಸ್ಥಾನಗಳಿಗೆ ಭೇಟಿ ಕೊಟ್ಟಾಗ ಈ ಅಂಶ ಬಹಳಷ್ಟು ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದಿದೆ. ಏನೂ ಆದಾಯವಿಲ್ಲದೇ ಇರುವ ದೇವಾಸ್ಥಾನಗಳು ಸ್ವಯಂಪ್ರೇರಿತವಾಗಿ ಮಜಾರಾಯಿ ಇಲಾಖೆಗೆ ಯಾಕೆ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಈ ಸಂಕ್ಯೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಇದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಮಜರಾಯಿ ಎಂಬ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ದೂಷಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಆದರೆ ವಾಸ್ತಾವಂಶಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸದೆ ವಿವೇಚಿಸದೆ ಏನಕ್ಕೇನು ಹೇಳುತ್ತಾ ಸರಕಾರದ ಮೇಲೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ಗೂಬೆ ಕೂರಿಸುವುದು ಸಹ ಸರಿಯಲ್ಲ. ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸರಿಯೋ ತಪ್ಪೋ ಅದಕ್ಕೆ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಜನರೇ ಕಾರಣರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಳುಷಿತವಾಗುವುದಕ್ಕೆ    ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯ ಕೊರತೆಯೇ ಮೂಲ ಕಾರಣ.

 ಕೇವಲ ಹಿಂದೂ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಕಾನೂನು ಲಗಾಯಿಸುವುದು ನಿಜಕ್ಕು ಆಕ್ಷೇಪಾರ್ಹ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಾ ನಂತರದ ಎಪ್ಪತ್ತು ವರ್ಷದ ರಾಜಕೀಯ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳೇ ಕಾರಣ ಹೊರತು ಒಂದು ಸರಕಾರೀ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲ. ಜನರು ಮತ ಹಾಕುವಾಗ ಯಾವುದೋ ಸಮ್ಮೋಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿರುವುದೇ ಈ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕಲುಷಿತವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.

ಇನ್ನೊಂದು ಮಗ್ಗುಲು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಧಾನವಾದ ವಿಚಾರ. ನಾವು ಜನ ನಿಬಿಡವಾದ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸುತ್ತೇವೆ. ರಸ್ತೆಯ ನಿಯಮಗಳ ಪ್ರಕಾರ ಸಂಚಾರ ಕಾನೂನಿನಂತೆ ವಾಹನ ಚಲಾಯಿಸುತ್ತಾ ಸಿಗ್ನಲ್ ಬಂದಾಗ ನಿಂತುಬಿಡುತ್ತೇವೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ನಾವು ನಿಂತಿರಬೇಕಾದರೆ ಬಹಳ ಹಿಂದೆ ಇರುವಾತ,  ಪಾದಾಚಾರಿ ರಸ್ತೆಯ ಮೇಲೆ ವಾಹನ ಹತ್ತಿಸಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ಕಾನೂನು ಉಲ್ಲಂಘನೆ ಮಾಡಿದರೆ ನಮಗೆಷ್ಟು ನೋವಾಗುವುದಿಲ್ಲ? ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಅತಿ ಬುದ್ದಿವಂತರಂತೆ ವರ್ತಿಸುವವರು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಸರಿ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿ ತಮ್ಮ ಕಾನೂನು ಭಂಗವನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುವುದು, ಸಿಗ್ನಲ್ ನಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ಕಾನೂನಿಗೆ ಗೌರವ ಕೊಟ್ಟವನನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಹೀಯಾಳಿಸುವುದೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾದರೆ ಕಾನುನು ಪಾಲನೆ ಎಂಬುದು ಅವಮಾನಕರವೇ  ಎಂಬುದು ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

            ಮಜರಾಯೀ ಅರ್ಥ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ದೇವಾಲಯಗಳಾಗಲೀ  ಅಥವಾ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಲೀ  ಅದು ಕೇವಲ ಒಂದು  ಪಂಗಡಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಯಲ್ಲ ತಮ್ಮ ಆದಾಯದ ಲೆಕ್ಕವನ್ನು ಸರಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾನೂನು ರೀತ್ಯಾ ಒಪ್ಪಿಸಲೇ ಬೇಕು. ಅದರಲ್ಲೂ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಬಂದ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಲೆಕ್ಕವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸುವುದರ ಜತೆಗೆ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಸರಕಾರಕ್ಕೆ ಪಾವತಿಸಬೇಕು. ಇದು ಕಾನೂನು. ಹಾಗಾದಲ್ಲಿ ಸಂಸ್ಥೆ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನೂ ಅಂಗೀಕಾರವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡುವವನ ಆದಾಯವವೂ ಅಂಗೀಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಯಜಮಾನನ ಅನಧಿಕೃತ  ಸಂಪಾದನೆ ನೌಕರನಿಗೂ ಅನಧಿಕೃತವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಮೂಗಿನ ತುದಿಗೆ ತುಪ್ಪ ಹಚ್ಚಿದಂತೆ ದುಡಿಮೆಯಲ್ಲದ ಆದಾಯವನ್ನು ತೋರಿಸುವುದು ಅದೂ ದೇವರ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಏನಿಲ್ಲವೆಂದರೂ ದೈವಾನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ.

            ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ನ್ಯಾಯ ಯುತವಾಗಿ ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ವೇತನ ಪಡೆಯುವ ನೌಕರವರ್ಗ. ಅವರಿಗೆ ಸಿಗುವ ವೇತನದಲ್ಲಿ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಮೊದಲೇ ಕಡಿತ ಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಈಗ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಆದಾಯ ವನ್ನು ಘೋಷಿಸದೇ ಲೆಕ್ಕ ಪತ್ರವನ್ನು ತೋರಿಸದೇ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆಯನ್ನೂ ಪಾವತಿಸದೇ ಇದ್ದು ಕಾನೂನು ಉಲ್ಲಂಘಿಸಿದರೆ, ಸರಿಯಾಗಿ ತೆರಿಗೆ ಪಾವತಿಸುವ ನೌಕರ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಅವಮಾನಿಸಿದಂತೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಹೀಯಾಳೀಸಿದಂತೆಯೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ಸಿಗ್ನಲ್ ನಲ್ಲಿ ನಿಂತವನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಪುಟ್ ಪಾತ್ ಹತ್ತಿ ನಾನು ನಿನ್ನಿಂದ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಅಂತ ಹೇಳಿಕೊಂಡು ಹೋದ ಹಾಗೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಪಾವತಿಸುವವನಿಗೆ ಮಾಡುವ ಘೋರ ಅವಮಾನವಾಗುತ್ತದೆ.  ನೋಟ್ ಬ್ಯಾನ್ ನಂತರ ಹೀಗೆ ಅದಾಯ ತೆರಿಗೆಯನ್ನು ಪಾವತಿಸದೇ ಅದಾಯಗಳಿಸುವ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಸರಕಾರದ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದು ಬಹಳಷ್ಟು ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ತಮ್ಮ ಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿವೆ. ಇದು ಒಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಸರಿ ಪಡಿಸಬಹುದು ಎಂಬುದರ ದಿಕ್ಸೂಚಿ. ಬುದ್ದಿವಂತರು ಇದನ್ನೂ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಾರೆ.  ಹಾಗಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತಮ್ಮ ವ್ಯವಹಾರಗಳಲ್ಲಿ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುವುದು ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯ ಮೇಲೆ ನಂಬಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕಿಲ್ಲ. ಅಥವಾ ಆ ಸಂಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅಪರಾಧಿ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ಪ್ರಾಮಾಣಿಕನಾಗಿದ್ದವನಿಗೆ ಎಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವುದಕ್ಕೂ ಭಯವೇನು? ಎಂತಿದ್ದರೂ ದೇವರ ಮುಂದೆ ಆತನಿಗಾಗಿಯಾದರೂ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕನಾಗಿ ಇರಲೇ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

            ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಂಗ್ರಹದ ಹಣದಿಂದ ಆದಾಯಗಳಿಸುವ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಾಗಲೀ ವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ಆಗಲೀ ಆದಾಯ ತೆರಿಗೆ ಪಾವತಿಸಲೇ ಬೇಕು. ಇದು ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯ.  ಸಾಮಾಜಿಕನ್ಯಾಯವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹಿಂಜರಿಯುವುದೆಂದರೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ದ ಸಂಚರಿಸುವುದು ಎಂದರ್ಥ. ಸರಕಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕೊಡುವ ರಸ್ತೆ ವಿದ್ಯುತ್ ಮೊದಲಾದ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸೌಲಭ್ಯಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವಾಗ ಸಾಮಾಜಿಕ ನ್ಯಾಯದಿಂದ ಪಲಾಯನವಾಗುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸರಕಾರೀ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ವಿರುದ್ಧ ಹೋಗುತ್ತಾ,   ನಮ್ಮದೇ ಸರಕಾರದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಉಪ್ಪಿನ ಸತ್ಯಾಗ್ರಹದ ಥಂಡೀಯಾತ್ರೆಯ ಅಗತ್ಯವಿದೆಯೇ?

            ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ದೇವರ ಹೆಸರನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ವ್ಯವಹರಿಸುವಾಗ ತಪ್ಪು ಒಪ್ಪುಗಳು ಅಂತಿಮ ನಿರ್ಣಯ ದೇವರದ್ದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಹೊರತು ಅಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನ ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಸಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದವರು ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಅಂಜದೇ ಇದ್ದರೂ ಪರಮಾತ್ಮನ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಗೌರವಿಸಲೇ ಬೇಕು.  ಅಂಬೆ ಎಷ್ಟು ಕೆಟ್ಟವಳಾದರೂ ಅವಳ ಶಾಪ ಭೀಷ್ಮನಿಗೆ ಬಾಧಕವಾಯಿತು.

            ಇವಿಷ್ಟು ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಕೇವಲ ಇಲ್ಲಿಗಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತ. ಕೇವಲ ಸೌಹಾರ್ದದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ವೈರ ವೈಷಮ್ಯಗಳನ್ನು ಮರೆತು ಮಾನವೀಯತೆಯಿಂದ ಬದುಕುವುದಕ್ಕೆ ಕಿಂಚಿತ್ ಆದರೂ ಪ್ರಚೋದನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಲಿ ಎಂಬ ಆಶಯ.  ಶ್ರೀಮಂತನಾದರೂ ಬಡವನಾದರು ಯಜಮಾನನಾದರೂ ನೌಕರನಾದರೂ ಜಾತಿ ಪಂಗಡದ ಸೀಮೆಯನ್ನು ದಾಟಿ ಪರಮಾತ್ಮನ ಎದುರು ಹೆಚ್ಚೇಕೆ ನಮ್ಮ ಅಮ್ಮನ ಎದುರು ಸಮಾನರೆ, ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಭೇದ ಭಾವ  ಅಮ್ಮನಾದವಳು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ವಿಶ್ವಾಸವಿದ್ದುಕೊಂಡು ನಮ್ಮ ವರ್ತನೆ ಇರಬೇಕು.  ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ದವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪರಮಾತ್ಮ ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಶ್ರಮಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೇವಲ ಸೌಹಾರ್ದ ನೆಲೆ ನಿಲ್ಲಲಿ ಎಂಬ ಆಶಯ. ಇಂದಿಗೆ ಆ ಪರಮಾತ್ಮ ಆಶಯವನ್ನು ನಾವು ಮರೆತಂತೆ ವರ್ತಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ.

ಹರಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬೆರಕೆಗಳು

“ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಶಾಪ, ಗುರುಗಳ ಕೋಪ, ತಾಯಿಯ ಪ್ರಲಾಪ,  ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನದ್ದಾದ ಮಮ ಪ್ರಾಣಾಹಿ ಪಾಂಡವಾಃ,  ಆ ಕಡೆಯಿಂದ ಇಂದ್ರ , ಛೇ  ಈ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಯಾರು  ಒಬ್ಬ ಜೀವಾತ್ಮನ ಉತ್ಕರ್ಷಕ್ಕೆ ಮಂತ್ರಾಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹಾಕಬೇಕೋ  ಅವರೆಲ್ಲ ನನಗೆ ಮುನಿದರು, ಏನು ಮಾಡಲಿ? ಹಾಗಾದರೆ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ನಾನು ಬದುಕುವುದು ದಿವ್ಯಶಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಹನೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.  ಆದರೂ ಬದುಕಿದೆ  ಹಟದಿಂದ. ಇದು ಸೂರ್ಯನ ಮಗನಾದ್ದರಿಂದ ನನಗೆ ಬಂದಂತಹ ಯೋಗ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮರೆತು ಇನ್ನು ವಿಲಪಿಸದೆ  ಸೂರ್ಯನ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಆ ಸೂರ್ಯನ ಉಪಾಸನೆಯಿಂದ ನನಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು  ಧಿಯೋಯೋನಃ ಪ್ರಚೋದಯಾತ್. ಆ ಧೀಶಕ್ತಿ ಮಾತ್ರ. ಈಗ ಮರಣ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಆ ಧೀಶಕ್ತಿಯನ್ನೇ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ನಾನು ದೇಹವಲ್ಲ, ನಾನು ಮನಸ್ಸಲ್ಲ,  ನಾನು ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲ, ನಾನು ನಾನೇ ಎಂಬ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಭಾವದಿಂದ ಕುಳಿತು ಬಿಡುತ್ತೇನೆ.” 

ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಳೆದು ಕೊಂಡ ಕರ್ಣ ಉಳಿದ ದೇಹವನ್ನೂ ಮನಸ್ಸನ್ನೂ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಜಾರುವ ಕ್ಷಣ. ಯಕ್ಷಗಾನ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯ ಚರಮ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷವಾಗ್ಮಿ ಹರಿದಾಸ ಶ್ರೀ ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರು ಕರ್ಣನಾಗಿ ಆಡಿದ ಭಾವ ಸದೃಶ ಮಾತುಗಳಿವು. ದೇಹ ಮನಸ್ಸು ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲದ ಓರ್ವ ಮನುಷ್ಯನ ಕೊಟ್ಟ ಕೊನೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ಚಿತ್ರಣ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕಿನ ನೈಜ ದರ್ಶನ. ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಸಾರ ಈ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂದರೆ ಅದು ಕೇವಲ ರಂಜನೆಯಲ್ಲ, ಭಾವ ಪ್ರಕಟನೆಯೂ ಅಲ್ಲ. ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಇದಲ್ಲದ ಅದೇನೋ ಒಂದು ಅಲ್ಲಿದೆ. ಕಟು ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಮನುಷ್ಯ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚುವಂತೆ ಈ ಸತ್ಯವನ್ನೂ ಅರಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಲೋಕ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ.

ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ದಿವ್ಯ ವಚನಗಳು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರವಾದ ಚಿಂತನೆ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದಷ್ಟೇ ಸತ್ಯ. ಇಂತಹ ತಾತ್ವಿಕ ವಿಚಾರಗಳು ಚಿಂತನೆಗಳು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವಷ್ಟು ವಿಪುಲವಾಗಿ ಬೇರೆ ಯಾವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕದಲ್ಲೂ ಸಿಗಲಾರದು. ಯಕ್ಷ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯದು. ಗೀತೋಪದೇಶದ ತತ್ವಗಳು ಚಿಂತನೆಗಳು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯನ್ನು ಓದದೇ ಇದ್ದರೂ ಸಹ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿಗೆ ಚಿರ ಪರಿಚಿತವಾಗುತ್ತವೆ.  ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳು ಹಲವು ಸಿಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಲೋಕ ಈ ತಾತ್ವಿಕತೆಯನ್ನು ಎಷ್ಟು ಅರಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದರೆ ವಿಷಾದವಾಗುತ್ತದೆ.

ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ  ಯಜ್ಞ ತಪಸ್ಸು ಪೂಜೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ವಿವರಣೆಗಳಿವೆ. ಅದರಂತೆ, ಪೂಜೆಯಲ್ಲೂ     ಸಾತ್ವಿಕ,  ರಾಜಸ ಮತ್ತು ತಾಮಸ  ಹೀಗೆ ಮೂರು ವಿಧಗಳಿಂದ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಐಹಿಕವಾದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿಫಲಾಪೇಕ್ಷೆ ಇಲ್ಲದೇ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ತಪಸ್ಸು ಸಾತ್ವಿಕ ತಪಸ್ಸು. ಇದು ಪರಮಾತ್ಮನ ಸ್ಥಿರವಾದ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು  ಕೊಡುತ್ತದೆ.  ಗೌರವ, ಪರಾಕರ್ಷಣೆ, ಫಲಾಪೇಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾರ್ಥದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ರಾಜಸ ತಪಸ್ಸು ಹಾಗೇನೆ ತನ್ನನ್ನೂ ಹಿಂಸಿಸುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಪರರನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಿ, ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಮಾಡುವ ತಪಸ್ಸು ಪೂಜೆಗಳು ತಾಮಸ ತಪಸ್ಸು ಅಂದರೆ ರಾಕ್ಷಸಿ ತಪಸ್ಸು ಎಂದು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ. ಮೊದಲೆರಡು ವಿಧದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಆದರೆ ಕೊನೆಯ ತಾಮಸೀ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಸಮಾಜ ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹೇಗೆ? ಆದರೆ ಇಂದು ಆಗುತ್ತಿರುವುದೂ ಅದೇ.  ಇದು  ವಿಷಾದನೀಯ.

ನಿಜಕ್ಕಾದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ವಿಚಾರಧಾರೆಗಳು ಹರಿದು ವೈಚಾರಿಕ ಚಿಂತನೆಗಳು ಪ್ರಚೋದನೆಗೊಳ್ಳಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ ರಂಗದ ವೇಷಗಳಂತೆ ಕೇವಲ ರಂಗದಲ್ಲೇ ಗಿರಕಿ ಸುತ್ತುವ ವಿಚಾರಧಾರೆಗಳು ರಂಗದ ಹೊರಗೆ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ವೈಚಾರಿಕವಾಗಿ ಬಡತನವೂ ಅಲ್ಲದ  ಒಂದು ರೀತಿಯ ಔದಾಸಿನ್ಯ  ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಹರಕೆ ಮೇಳಗಳ ದೇವಿಮಹಾತ್ಮೆ ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುವುದು. ಆದರೆ ಕೇವಲ ಹರಕೆಯಾಗಿಯೇ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಉಳಿದು ಬಿಡುವ ಈ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಉಪಯೋಗವಿದೆ ಎಂಬುದು ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಒಂದಷ್ಟು ಆರ್ಥಿಕ ಆದಾಯ ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತದರ ಸಂಬಂಧೀ ವರ್ತುಲಗಳ ಒಳಗೆ ಆಗುವ ಆದಾಯ ಬಿಟ್ಟರೆ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಯಾವ ಉಪಯೋಗವೂ ಇಲ್ಲ. ಯಕ್ಷಗಾನ ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಸೇವೆ, ದೇವಿಯ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರವಾಗುವ ಹರಕೆ ಸೇವೆ ಅಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತ. ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗುವ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಷ್ಟು ಇದೆ ಎಂದು  ಸ್ವತಃ  ದೇವಿಯೇ ಭಕ್ತರ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೋಸ್ಕರ  ಹುಡುಕುವಂತಹ ಸ್ಥಿತಿ ಬಂದಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮನುಷ್ಯ ನಿರ್ಮಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ  ಕಾರಣ .

ಒಂದು ಹರಕೆಯಾಟ ಆಡಿಸುವುದಿದ್ದರೆ ಅದರ ಅದ್ಧೂರಿಯ ಆಡಂಬರದ ಪ್ರದರ್ಶನ  ಶ್ರೀಮಂತಿಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಭಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಪ್ರಕಟನೆ. ದೇವಿಯ ಹರಕೆಗಾಗಿ ತಾನೆಷ್ಟು ವೆಚ್ಚಮಾಡುತ್ತೇನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿ ವೈಭವೀಕರಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಉದ್ದೇಶ.   ಭಕ್ತಿ ಎಂಬುದು ಅಂತರಗದ ವಿಷಯವಾಗಬೇಕೆ ಹೊರತು ಪ್ರದರ್ಶನದ ವಸ್ತುವಾದರೆ ಅದರ ಉದ್ದೇಶ ಫಲ ಸಿದ್ದಿಯಾಗಬಹುದೇ? ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಂತೆ ಇದು ರಾಜಸ ತಪಸ್ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪರಮಾತ್ಮನ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಪ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬೇರೆ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಅದ್ಧೂರಿಯ ಭಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ತೋರಿದರೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಗೀತೆಯ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮಾತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವಾಗ ಭಕ್ತಿ ಪ್ರಕಟನೆ ಸರಳವಾಗಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಭಕ್ತಿ ಮಾತ್ರ ಮಾಲಿನ್ಯವಾಗುವುದಲ್ಲ. ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನವೂ ಮಾಲಿನ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಶ್ರೀದೇವಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಿಯವಾದ ಕಲೆ. ದೇವಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಉಳಿದ ಹೂ ಹಣ್ಣು ಸುವಸ್ತುಗಳು ಕಲ ಬೆರಕೆಯಾದಂತೆ ಯಕ್ಷಗಾನವೂ ಕಲಬೆರಕೆಯಾಗಿದೆ. ಅಬ್ಬರದ ವೇಷ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಯುದ್ದ ಸನ್ನಿವವೇಶಗಳಿಗೆ ಚೆಂಡೆಯ ನಾದ ವೈವಿಧ್ಯ ಕೇಳುವುದೇ ಸೊಗಸು. ಇವುಗಳಿಂದಲೇ  ಯಕ್ಷಗಾನದ ನಿಜವಾದ ಅನುಭವ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈಗ ಅಂತಹ ಮಧುರಾನುಭವ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಚೆಂಡೆಯ ಬಡಿತ ಕೇಳುವುದೇ ಬೇಡ ಎಂಬಂತೆ ಬ್ಯಾಂಡು ವಾದ್ಯಗಳ ಶಬ್ಧಗಳು ಯಕ್ಷಗಾನ ಹಿಮ್ಮೆಳವನ್ನು ಕಲಬೆರಕೆ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಮೊದಲು ಕೇವಲ ಹರಿಕೆ ಬಯಲಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ಯಾಂಡು ವಾದ್ಯಗಳು ಈಗ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹವ್ಯಾಸಿ ಯಕ್ಷಗಾನಗಳಲ್ಲೂ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿರುವುದು ಖೇದನೀಯ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅನಧಿಕೃತ ಪರಂಪರೆಯಂತೆ ಈ ಬ್ಯಾಂಡು ವಾದ್ಯ ಸುಡು ಮದ್ದು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿವೆ.  ಯಕ್ಷಗಾನದ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಸವಿಲ್ಲದೇ ಈ ಆಡಂಬರದ ಮೊರೆ ಹೋಗುವುದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅವಹೇಳನೆವೇ ಆಗುತ್ತಿದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಿಯ ಶ್ರೀದೇವಿಯ ಅನುಗ್ರಹ ಇದರಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದೇ?  ಆಡಂಬರ ಅದ್ದೂರಿಗಳು ರಂಗದ ಹೊರಗಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಿಂತ ರಂಗದ ಒಲಗಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾದಲ್ಲಿ ನೈಜ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸೇವೆಯಾದಂತೆ.  ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ದೇವಿಯನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನೀಕರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಸುವ ಹರಕೆಗೂ ಅರ್ಥವಿದೆ.

ಆಡಂಬರದ ಭಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಗೂ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿಗೂ ತೊಂದರೆ.  ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಂತೆ ಪರರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗುವ ಪೂಜೆ ಪುನಸ್ಕಾರಗಳು ತಾಮಸ ಸ್ವಭಾವದವುಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಹರಕೆ ಬಯಲಾಟಗಳು ರಾಕ್ಷಸೀ ಸ್ವಭಾವವನ್ನೇ ಬಿಂಬಿಸುವುದರಿಂದ ಹರಕೆಯ ಫಲ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆಯೇ? ಹರಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುವವರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗದೇ ಇದ್ದರೆ ಹರಕೆ ಪಡೆಯುವವರಾದರೂ ಇಂತಹ ಕೆಟ್ಟ ಪರಂಪರೆಗೆ ನಿಷೇಧ ಹೇರಬೇಕು. ಆದರೆ ಅದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಯಲಾಟಕ್ಕಿಂತ ಹಣದ ಆಟವೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಬಯಲಾಟದಂತೆ ಬಯಲಾದ ಸತ್ಯ.

ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ವಾಕ್ಯಗಳು ಕೇವಲ ರಂಗದೊಳಗೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿಬಿಡುತ್ತವೆ. ಇದೊಂದೇ ಅಲ್ಲ, ನಾನು ಎಂಬ ಅಹಂಭಾವವನ್ನು ಬಿಡು ಎಂದು. “ನಾನು “ ಎಂದರೇನು? ದೇಹದಿಂದಲೇ ? ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ? ಆತ್ಮದಿಂದಲೇ? ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ಸುಂದರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತೇವೆ. ಪರಸ್ಪರ ವಾದ ಮಾಡಿ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ವಿಜ್ರಂಭಿಸುವಾಗ ಚಪ್ಪಾಳೆ ತಟ್ಟಿ ನಮ್ಮ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಮ್ಮೆ ಪಟ್ಟು ಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ನಾನು ಎಂಬ ಅಹಂಭಾವದ ಬಗ್ಗೆ ಅರ್ಥ ಹೇಳಿ ಚಪ್ಪಾಳೆ ಗಿಟ್ಟಿಸಿದವರೇ ದುರಹಂಕಾರ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹರಿಸುವುದು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಎಲ್ಲಾ ತತ್ವಗಳು  ಆಚರಣೆಗೆ ಕಠಿಣವಾದವುಗಳೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಏನು ಹೇಳಿರುವುದೋ ಅದನ್ನು ಅಣಕಿಸುವಂತೆ ವ್ಯವಹಾರವಾಗಬಾರದಲ್ಲ.?

ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಹತ್ತಿರ ಆಟದ ಮೇಳ ಶಿಬಿರ ಹೂಡುವಾಗ ಅಜ್ಜ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು   “  “ಯಾವುದು ಪ್ರಸಂಗ? “   “ ದೇವಿ ಮಾಹಾತ್ಮೆ”...ಆಗ ಅಜ್ಜ ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು...” ಈ ಆಟಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಭೂತ ಕೋಲಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ ಒಳ್ಳೆದು”

ಆಗ ಅಜ್ಜನ ಮಾತಿನ ಅಣಕ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ  ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ ಬಯಲಾಟದ ಬಗ್ಗೆ ಮನೋಭಾವ ಬದಲಾಗಿಲ್ಲ. ಭೂತಕೋಲದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುವ ಬಯಲಾಟದಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಯಾವ ಪ್ರಯೋಜನವಿದೆ? ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಂವಾದ ಬಿಟ್ಟರೆ ಮತ್ತೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬೊಬ್ಬೆ ಆರ್ಭಟೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಭಾಗವೆಷ್ಟು? ಹೋಗಲಿ  ಬ್ಯಾಂಡು ಗರ್ನಾಲುಗಳ ನಡುವೆ  ಲಕ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಸುರಿದು ಅಲಂಕರಿಸಿದ ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ  ತೋರಿಸುವ ಅಲ್ಪ ಆಟದಲ್ಲಿ  ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಷ್ಟು ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರೆ ವಿಷಾದವಾಗುತ್ತದೆ. ರಂಗಸ್ಥಳದ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕೆ ಲಕ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಹಣವನ್ನು ವ್ಯಯ ಮಾಡಿ ಉದ್ದೇಶ ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸುಂದರ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿಗೆ ಸಿಗದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಅಲಂಕಾರದ ವಿನ್ಯಾಸದ ನಡುವೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಯಾವ ಅಂಗ ನಿಚ್ಚಳವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ?  ಯಕ್ಷಗಾನವೇ  ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುವ  ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಸರು ಯಕ್ಷಗಾನ ಸೇವೆ.  ಹರಕೆ ಆಟವೆಂದರೆ ಅದು ವಾಣಿಜ್ಯವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ನಡೆಸುವ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಮವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಇದರೊಳಗೆ ಒಂದಷ್ಟು ಅಧಿಕೃತ ಅನಧಿಕೃತ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ನಮಗೆ ಅರಿಯದೇ ಇರುವ ಭೂಗತ ಶಕ್ತಿಗಳು . ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸೇವೆ ಎಂದರೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ತಾಮಸೀ ಸೇವೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಗಿ ಹೋಗಿರುವುದು ತೀರಾ ವಿಷಾದನೀಯ.

ಒಂದು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಂಬರ ಅದ್ದೂರಿಗಾಗಿ ಅನಗತ್ಯ ವೆಚ್ಚ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟು ಕೊಂಡು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕಾಗಿ ವೆಚ್ಚ ಮಾಡಿದಲ್ಲಿ ಅದು ನಿಜವಾದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸೇವೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಡ ಇದನ್ನು ಹಲವು ಸಮಾಜ ಮುಖೀ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿದರೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅದು ದೇವರ ಸೇವೆಯಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ತೀರಾ ಅಗತ್ಯ ಆವಶ್ಯವಿರುವುದನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಸಮಾಜ ಯಾವತ್ತಿಗೂ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರುವುದಿಲ್ಲ.