ಯಕ್ಷಗಾನ ಅವಲೋಕನ

ನಾನು ಸರಿ ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕು ದಶಕಗಳಿಂದಲು ಅಧಿಕ ಅಂದರೆ ನಲ್ವತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ನೋಡಿ ಅನುಭವಿಸಿದವನು. ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ನನ್ನದೇ ಆದ ಅಭಿರುಚಿಯೂ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಿವೆ. ಅಭಿರುಚಿ ಬದಲಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿರುತ್ತವೆ. ನಮ್ಮ ಪರಿಸರ, ಪ್ರೌಢವಾಗುವ ನಮ್ಮ ಮಾನಸಿಕ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಹೀಗೆ ಅಭಿರುಚಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಾ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಭಿರುಚಿ ಬದಲಾದರೂ ಅತೃಪ್ತಿಯೊಂದು ಹಲವುಸಲ ನೆರಳಿನಂತೆ ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತದೆ. ಆಗ ಅಭಿರುಚಿ ಬದಲಾಯಿತೋ ಅಥವಾ ಅನುಭವಿಸುವ ಕಲೆ ಬದಲಾಯಿತೋ ಎಂಬ ಅನುಮಾನ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಬದಲಾದ ಅಭಿರುಚಿಯೊಂದಿಗೆ ನಾವು ಬದಲಾಗುತ್ತ ಬಹಳ ದೂರ ಬಂದಿರುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಅತೃಪ್ತಿಯ ಅರಿವಾಗಬೇಕಾದರೆ ಆರಂಭದ ನೆನಪಾಗಬೇಕು.

ಕೆಲವು ತಿಂಗಳ ಮೊದಲು ನನ್ನ ಆತ್ಮೀಯ ಮಿತ್ರ ಶ್ರೀ ಕಟೀಲು ಸಿತ್ಲ ರಂಗನಾಥರು  ತಮ್ಮ ಹವ್ಯಾಸದಂತೆ ಸಂಶೋಧಕ ವಿದ್ವಾಂಸ ಶ್ರೀ ರಾಘವನಂಬಿಯಾರರ ಸಂದರ್ಶನ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಯಾವುದೇ ಔಪಚಾರಿಕತೆಯ ಪರಿಧಿ ಇಲ್ಲದೆ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಸಂದರ್ಶನವದು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮಿತ್ರರ ಪ್ರಯತ್ನ ಶ್ಲಾಘನೀಯ. ಹಾಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ನಂಬಿಯಾರರು ತೆರೆದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ತಿಳಿಯ ಪಡಿಸಿದರು ಎನ್ನುವುದೇ ಸೂಕ್ತವೇನೋ ಎಂದು ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಸಮಗ್ರ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಅದು ತೆಂಕು ಬಡಗು ಮೂಡಲಪಾಯ ಹೆಚ್ಚೇಕೆ ಸಹೋದರ ಕಲೆಯಾದ ಕಥಕ್ಕಳಿಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಜ್ಞಾನ ಸಂಪನ್ನವಾಗಿಯೂ ಅಧಿಕಾರಯುತವಾಗಿಯೂ ಮಾತನಾಡಬಲ್ಲ ಸ್ಥಾನ ಅವರದು. ಸಂದರ್ಶನ ಪರಿಸರ ಸಂದರ್ಭವೂ ಹಾಗೆ. ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಔಪಚಾರಿಕತೆಯಾಗಲಿ ನಿಬಂಧನೆಗಳಾಗಲಿ ಇಲ್ಲದೆ ಬಹಳ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸರಳವಾಗಿ ಸಂದರ್ಶನ ನಡೆಯಿತು. ಬಹುಶಃ ಸಂದರ್ಶನ ಎಂಬ ಶಬ್ದಾರ್ಥ ಪರಿಗಣಿಸಿದರೂ ನಿಜಾರ್ಥದಲ್ಲೂ ಇದು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಅದು ಸಂ ದರ್ಶನವೇ. ಈ ಸಂದರ್ಶನವನ್ನು ಹಲವು ಸಲ ನೋಡಿದೆ ಕೇಳಿದೆ. ಅಲ್ಲಿಂದ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೋ ಅವಿತಿದ್ದ ಅತೃಪ್ತಿಯ ಕಾರಣ ತಿಳಿದು ಬಿಟ್ಟಿತು.  ಈ ಅತೃಪ್ತಿಯ ಚಾದರ ಕಾಲಿಗೆಳೆದರೆ ತಲೆಗಿಲ್ಲ ಎಂಬಂತೆ ಯಾಕಾಗುತ್ತದೆಂದು ಅರಿವಾದ ನಂತರ ಅನುಭವಿಸುವ ರೀತಿಯೂ ಬದಲಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಸಿಕ್ಕಿದ ಚಾದರದೊಳಗೆ ಅವಿತು ವಿರಮಿಸುವುದು ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮದೇ ಪರಿಸರದ ವಸ್ತು ನಮಗೇ  ಆದರೂ ಇಂದು ಅನುಭವಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.

ಶ್ರೀ ನಂಬಿಯಾರರು ತಮ್ಮ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ಅಂದಿನ ಮಹಾನ್ ಕಲಾವಿದರ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಆ ಕಲಾವಿದರ ಯಕ್ಷಗಾನ ನಾಟ್ಯ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಅಭಿನಯ ರಂಗಚಲನೆ ಮತ್ತು ಅಪಾರವಾದ ಜ್ಞಾನ. ಅದರಲ್ಲಿ ನಾನು ನೋಡದೆ ಇದ್ದ ಕಲಾವಿದರ ಹೆಸರು ಇದ್ದರೂ ನಾನು ನೋಡಿದ ಅನುಭವಿಸಿದ ಕಲಾವಿದರಾದ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ವಿಜೇತ ಶ್ರೀ ಅಳಕೆ ರಾಮಯ್ಯ ರೈ, ಪಡ್ರೆ ಚಂದು ಇವರ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ವೇಷಗಾರಿಕೆ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಹೇಳಿದರು. ಅಳಕೆ ರೈಗಳ ವೇಷ ಎಂದರೆ ಅದೂ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಯಕ್ಷಗಾನವೇ ಆಗಿತ್ತು. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಇತಿಮಿತಿಯಲ್ಲೇ ಅವರ ಪಾತ್ರನಿರ್ವಹಣೆ ಅದ್ಬುತವಾಗಿತ್ತು. ಹಲವಾರು ಬಗೆಯ ನಾಟ್ಯವನ್ನು ಅಭಿನಯವನ್ನು ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅಪಾರ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಅವರಂತಹ ಕಲಾವಿದ ನಂತರದ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದಿಲ್ಲ. ಕಾರಣವೇನು? ಅದು ಸ್ಪಷ್ಟ ಒಂದು ಭ್ಯವ್ಯ ಪರಂಪರೆಯ ಅವಗಣನೆ. ಅದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಘನ ಶಿಷ್ಯತ್ವ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಒಲಿಯಲೇ ಇಲ್ಲ. ಅದರನಂತರದ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಪಾಜೆಯವರಂತಹ ಕಲಾವಿದರು ಮುಂದುವರೆಸಿದರಾದರೂ ಸಾಗರಕ್ಕೆ ತಂಬಿಗೆ ನೀರು ಎಂಬಂತಾಗಿ ಅವರು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಉಳಿದರು.  ಇಂದು ಆ ರೀತಿಯ ಜ್ಜಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಏಕ ಮಾತ್ರ ಕಲಾವಿದನೂ ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವಾಗ ಖೇದವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಬೇರೆ ಯಾವುದೋ ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳ ಧಾಳಿಯಲ್ಲ. ನಮಗೆ ನಾವೇ ಕಾರಣರು.

ಬಲಿಪ್ಪರು ಪ್ರತಿಸಲ ಹೇಳುವುದುಂಟು, ಅವರ ಜೀವಮಾನದಲ್ಲಿ ಅವರು ಅಂಗೀಕರಿಸಿದ ಅವರು ಕಂಡ ಕಲಾವಿದ ಎಂದರೆ ಅದು ಅಳಕೆ ರಾಮಯ್ಯ ರೈಗಳು. ಅವರದೇ ಪದಕ್ಕೆ ಒಂದೇ ತಾಳಕ್ಕೆ ಐದಾರು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಕುಣಿದು ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದು ಶುದ್ದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಶೈಲಿಯವುಗಳು. ದೀರ್ಘ ಅಲಾಪನೆಯಿಲ್ಲದ ಭಾಗವತಿಕೆಗೆ ಚಾಲುಕುಣಿತವಿಲ್ಲದ ಆ ನರ್ತನ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವಾಗಲೇ ರೋಮಾಂಚನವಾಗುತ್ತದೆ. ಪದದಿಂದ ಪದಕ್ಕೆ ಶಬ್ದಗಳಿಂದ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಅಂಗಚಲನೆ ಶಾರೀಕ ಭಾಷೆ ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಒಪ್ಪವಾಗುವಂತಹ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ. ಇಂದು ಅದು ಬೇಕೆಂದರೆ ಸಿಗುವ ಭರವಸೆಯುಂಟೇ? ಬಾಯಿತಾಳದ ಶುದ್ದ ಪರಂಪರೆಯ ಪದಗಳು ಕೇಳಬೇಕೆಂದರೆ ಅದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆಯೇ? ಬಲಿಪ್ಪಜ್ಜನ ಬಾಯಿತಾಳದ ತೈದಿನ್ನ ತೈಗೆ ಈಗ ಮನಸೋಲದೆ ಇರುವವರು ಯಾರು? ಅದು ಬೇಕು ಎಂದಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವ ಪ್ರೌಢಿಮೆ ಎಷ್ಟು ಜನರಲ್ಲಿದೆ? ಅದರಂತೆ ಅಧಿಕಾರಯುತವಾಗಿ ನಿರ್ವಚಿಸುವ ಸಕ್ರಿಯ ಕಲಾವಿದರು ಯಾರು? ಇಂದಿನ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕೊರತೆಯಿದೆ. ಅಭ್ಯಾಸದ  ನ್ಯೂನ್ಯತೆಯಿದೆ. ಅಭ್ಯಾಸ ಪೂರ್ಣವಾಗುವ ಮೊದಲೇ ರಂಗವೇರಿ ತಾರಾಮೌಲ್ಯದತ್ತ ಕಣ್ಣು ನೆಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ ಈ ಎಲ್ಲ  ಕೊರತೆಯನ್ನು ನಿಭಾಯಿಸಿ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಸಕ್ರಿಯರಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಇನ್ನಿಲ್ಲದ ಸರ್ಕಸ್ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ನಂಬಿಯಾರರ ಸಂದರ್ಶನದ ಹಲವು ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ನರ್ತನದಲ್ಲಿ ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಆ ವೈವಿಧ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಒಳಗೇ ಅವಿತಿದ್ದ ಅತೃಪ್ತಿ ಏನು ಎಂಬುದರ ಅರಿವಾಯಿತು. ಅದರಲ್ಲೂ ಅವರು ಯಕ್ಷಗಾನ ಪದ ಚಂದಸ್ಸು ಅದರ ಜತೆಗೆ ಸಾಗುವ ಪ್ರಸಂಗನಡೆ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ  ತಕ್ಕಂತೆ ಪದಗಳ ಗತಿ ಒಂದೇ ಎರಡೇ ಕೆದಕಿದಷ್ಟೂ ವಿಚಾರಗಳು ತವಕಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಯಕ್ಷಗಾನ ಪದಗಳ ಮಾತ್ರಗಣ ಛಂದಸ್ಸು ತಾಳ ಲಯ ಈ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಹಾಡಬೇಕು ಯಾಕೆ ಹಾಡಬೇಕು ಇದನ್ನು ಅವರು ವಿವರಿಸಿ ಹೇಳುವಾಗ ಕಳೆದು ಹೋದದ್ದು ನಿರ್ಲಕ್ಷ್ಯಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದದ್ದು ಬಹಳವಿದೆ ಎಂದನಿಸುತ್ತದೆ.  ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಹೊರಮುಖಕ್ಕೆ ಕಾಣುವುದು ವೇಷಗಾರಿಕೆ ಕುಣಿತ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಮತ್ತೆ ಮಾತುಗಾರಿಕೆ. ಆದರೆ ಇವಿಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಆಳಕ್ಕೆ ಇಳಿದಂತೆ ವಿಷಯಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಈ ವಿಷಯ ಚಿಂತನೆಗೆಳಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಕಾರಣಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕೇವಲ ಜಾನಪದ ಕಲೆಯಾದರೂ ಶತಮಾನಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಇರುವ ಯಕ್ಷಗಾನ ಇವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಕ್ರಮಾಗತವಾಗಿ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ಹೇಗೆ ಬಂತು. ತಲೆಮಾರಿಂದ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಅದು ರವಾನೆಯಾದ ಬಗೆ ಹೇಗೆ? ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಲೆಗೆ ಏನೇನೂ ಕಡಿಮೆಯಿಲ್ಲದೆ ಜನಪದ ನೆರಳಲ್ಲೆ ಬೆಳೆದು ಬಂದ ಕಲೆ. ಅವರು ಬಿಡಿಸಿಟ್ಟ ವಿಚಾರಗಳು ವಿಶಾಲ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿತ್ತು.ಅವುಗಳನ್ನು ಇಂದು ಒಬ್ಬ ಪಳಗಿದ ಕಲಾವಿದನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದರೂ ಉತ್ತರವಿಲ್ಲದ ವಿವರಿಸಲಾಗದ ವಿಚಾರಗಳಾಗಿಯೇ ಉಳಿದು ಬಿಡುತ್ತದೆ.

 ಅಂದಿನಿಂದ ಈಗಿನ ಯಕ್ಷಗಾನಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯೇ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು. ಇಂದು ಹಲವು ಯಕ್ಷಗಾನಗಳನ್ನು ನೋಡಿದರೂ ಪೂರ್ಣ ತೃಪ್ತಿ ಅನುಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ.   ಶ್ರೀ ಅಳಕೆ ರೈಗಳ ಹಲವು ವೇಷಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಆನಂತರದ ಕರ್ನಾಟಕ ಮೇಳದ ತುಳು ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಅವರ ವೇಷಗಾರಿಕೆ ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ಅಂದು ಅಷ್ಟು ತಿಳುವಳಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ಬಾಲ್ಯದ ದಿನಗಳು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ನನಗೆ ವಿಷಾದವಿದೆ. ಪಡ್ರೇಚಂದು ಇವರ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ ಸುಗ್ರೀವನ ಪಾತ್ರ ಈಗಲೂ ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆ ಇದೆ. ಅದರ ವಿಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ನಂಬಿಯಾರ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದಾಗ ನಾವು ಕಳೆದುಕೊಂಡದ್ದು ಕೇವಲ ಭೌತಿಕ ಶರೀರಗಳನ್ನಲ್ಲ  ಇಂತಹ ಅನರ್ಘ್ಯ ಭಂಡಾರವನ್ನು ಶಾಪಗ್ರಸ್ಥರಂತೆ ಕಡಲಿಗೆ ಎಸೆದಿದ್ದೇವೆ ಎಂದನಿಸುತ್ತದೆ. ಈಗ ಎಲ್ಲಿದೆ? ಇದ್ದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ಮೌಲ್ಯ ಸಿಗಬಹುದೇ? ಇಂದಿನ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ವಿಭವಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಹೊಸ ಪಾಕ ಮಾಡಿ ರೂಪಾಂತರ ಮಾಡಿಯಾಗಿದೆ. ಅದುವೇ ನಮ್ಮ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎನ್ನುವಾಗ ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಮನಸ್ಸುಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ನೋಡಿದರೆ ಅಂದಿನ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ನಾನೂ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಅವಮಾನಿಸಿದಂತೆ ಎಂದನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಬಹುಶಃ ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆಯೇ ತಪ್ಪಾಗಿರಬಹುದು. ಮಾನಸಿಕ ನೆಲೆಯೇ ತಪ್ಪಿರಬಹುದೇ? ಯಕ್ಷಗಾನ ಪರಂಪರೆಯ ಹಲವು ಅಮೂಲ್ಯ ವಿಷಯಗಳು ಅವಜ್ಞೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ. ವಿಷಯಗಳು ಗಮನ ಇಲ್ಲದೇ ಕಳೆದುಹೋಗಿದೆ ಎಂದು ಅರಿವಾಗಬೇಕಾದರೆ ಅವುಗಳು ಇತ್ತು ಎಂಬುದು ತಿಳಿಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಕಳೆದು ಹೋದದ್ದು ತಿಳಿಯುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ?  ಯಕ್ಷಗಾನ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಚಿತೆಗೆ ಏರಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದೊಂದು ದಿನ ಅಸ್ಥಿ ಸಂಚಯನಕ್ಕೂ ಪರದಾಡಬೇಕಾಗಬಹುದು.

ಈಗಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಲಾವಿದರು ಇಲ್ಲ ಎಂದಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರಲ್ಲಿ ತಾರುಣ್ಯದ ಉತ್ಸಾಹ ಎಷ್ಟು ಅಡಗಿದೆ? ಅವರಲ್ಲೇ ಕೇಳಿದರೆ ಇಂದಿನ ಬಗ್ಗೆ ನಿರುತ್ಸಾಹದಿಂದಲೇ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಗ್ರಾಹಕರು ಇಲ್ಲವಾದರೆ ವಸ್ತು ಅದೆಷ್ಟು ಉತ್ತಮವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಅಂಗಡಿಯವನು ಇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಪರಂಪರೆ ಎಂದರೆ ಇಂದು ಮೌಲ್ಯ ಇದ್ದರೂ ಗಿರಾಕಿ ಇಲ್ಲದ ವಸ್ತುವಿನಂತೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಯಾರಾದರೊಬ್ಬ ಮೌಲ್ಯ ಅರಿತು ಅದನ್ನು ಕೊಂಡು ಅನುಭವಿಸಿದರೂ ಅತನ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಮಾನಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಕೆಲವು ಸಮಯದ ಹಿಂದೆ ಶ್ರೀ ಕೋಳ್ಯೂರು ರಾಮಚಂದ್ರರಾಯರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಜಾಗ್ರತನಾಗಬೇಕು. ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲದೇ ಇದ್ದದ್ದು ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕಂಡಾಗ ಕಲ್ಲು ಎಸೆಯಬೇಕು. ಅವರ ಮನಸ್ಸಿನ ಅಂತರಾಳದ ಹತಾಶೆಯ ಕ್ರೋಧವದು. ಒಬ್ಬ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದ ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವ ಹಾಗೆ ಪರಿಸರ ಬೆಳೆಯಬಾರದಿತ್ತು. ಹೋಗಲಿ ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮೇಲಿನ ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ಕಲ್ಲು ಬಿಸಾಡುವುದಿರಲಿ.. ನಾನು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಎದ್ದು ಬಂದರೂ ನಮ್ಮನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಕೂರಿಸಿ ಬಿಡುವ ಪ್ರಮೇಯ ಮತ್ತು ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತುಸು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರೂ ಬೆದರಿಕೆ ಕರೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.  

ತಡವಾಗಿಯಾದರೂ ಹಳೆಯದರ ಮೌಲ್ಯ ಅಲ್ಲೋ ಇಲ್ಲೋ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಆವಾಗ ಬಲಿಪ್ಪರ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ಉಳಿದಂತೆ ಅವರ ಮಾತಿಗೆಷ್ಟು ಮನ್ನಣೆ ಸಿಗುತ್ತದೆ? ಇಂದಿಗೂ ಅಪರೂಪವೆನ್ನುವಂಥ ಪ್ರಸಂಗನಡೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅವರ ಅಗತ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಹಲವು ಸಲ ಅದು ಆ ಒಂದು ಪ್ರಸಂಗದ ಒಂದು ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅವರು ಯಾವುದೇ ಪ್ರಲೋಭನೆಗೆ ಒಳಗಾಗದೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೂ ಶರಣಾಗದೇ ಶುದ್ದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.  ಅದಕ್ಕೂ ಅವರು ಸಹಿಸಿಕೊಂಡ ನೋವೆಷ್ಟಿರಬಹುದು? ಅದು ಅವರ ಅಂತರಂಗವನ್ನು  ಹೊಕ್ಕಿ ನೊಡಬೇಕು. ಹಾಗಾಗಿ ಪರಂಪರೆಯ ಕಲೆ ಯಕ್ಷಗಾನ. ಪರಂಪರೆಯ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕಿಂಚಿತ್ ಜ್ಞಾನವೂ ಇಲ್ಲದೇ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾರೆ.   ಅದರಿಂದ ಪರಂಪರೆ ಎಂಬ ಶಬ್ದವನ್ನು ಅಳಿಸುವುದೇ ಉತ್ತಮ.

ಒಂದು ಕಲೆ ಉಳಿಯಬೇಕಿದ್ದರೆ ಅದು ನಿಂತ ನೀರಾಗಬಾರದು. ಅದರಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಸೃಜನ ಶೀಲತೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಬೇಕು. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಕೆಲವುಗಳನ್ನು ಬಿಡಬೇಕಾಗುವುದೋ ಮಾರ್ಪಾಡು ಮಾಡುವುದೋ ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ, ಎಂಬುದೇನೋ ಸರಿ. ಆದರೆ ಹಳೆಯದನ್ನು ತಿಳಿಯಬಾರದು, ಅದರ ಅಭ್ಯಾಸವೂ ಸಲ್ಲದು ಎಂಬುದಿದೆಯೇ? ಅದರಲ್ಲಿ ಎಂತದೂ ಇಲ್ಲ. ಅದರಿಂದೇನು ಪ್ರಯೋಜನ ಎಂದು ಅದನ್ನು ತಳ್ಳಿ ಹಾಕಬಹುದೇ? ಹಳೆಯದನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಹೊಸದರ ಆವಿಷ್ಕಾರವಾಗಬೇಕು ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಅಳಕೆ ರಾಮ ರೈಗಳ ತುಳು ಪ್ರಸಂಗಗಳ ವೇಶವನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದು.  ಆವಿಷ್ಕಾರದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಲೆ ಜನ ಪ್ರಿಯವಾಗಬೇಕು ಎಂಬ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅದೇನನ್ನೋ ಬಳಕೆ ತರುತ್ತೇವೆ. ಅದಕ್ಕೆ ರಾಗ ತಾಳ ನರ್ತನ ವೈವಿಧ್ಯದ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಷ್ಟು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ?  ಯಕ್ಷಗಾನದ ಹೊಸ ನೀರು ಹೊಸ ಅಲೆ ಬರಬೇಕು. ಆದರೆ ಅದು ದಡದಲ್ಲಿದ್ದ ಹೆಮ್ಮರವನ್ನು ಕಿತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಸ್ಥಳದ ಪರಿಸರದ ಗುರುತೇ ಸಿಗದಂತೆ ಮಾಡಬಾರದಲ್ಲವೇ?  ಯಕ್ಷಗಾನ ಪರಂಪರೆಯ ಮಟ್ಟುಗಳು ಶೈಲಿಗಳು ಶತಮಾನದಿಂದ ಜತನದಿಂದ ಮೊನ್ನೆ ಮೊನ್ನೆತನಕವೂ ಉಳಿದು ಬಂತು. ಆದರೆ ಅವಿಷ್ಕಾರ ಗೊಂಡ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ವರ್ಷದ ಪ್ರಸಂಗವೇ ಮೂಲೆ ಗುಂಪಾಗಿ ಹಳಸಿದ ವಸ್ತುವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರ ಅರ್ಥ ಇಂದು ಆವಿಷ್ಕರಿಸಿದ ವಸ್ತುಗಳಾವುದಕ್ಕೂ ಆಯುಷ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅದನ್ನೇ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದು ತೋರಿಸುವಲ್ಲಿನ ಪಟ್ಟ ಭದ್ರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿ ಮಾತ್ರ ವಿಚಿತ್ರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಭರತನಾಟ್ಯ ಮುಂತಾದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಲೆಗಳಲ್ಲೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಅವಿಷ್ಕಾರವಾದರೂ ಆ ಕಲೆ ಮೂಲರೂಪದಲ್ಲಿ ಹಾಗೆ ಉಳಿದಿದೆ. ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಲಘು ಸಂಗೀತವಾಗಿ ಸಿನಿಮಾ ಸಂಗೀತವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿ ಹೋದರೂ ಇಂದಿಗೂ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತ ಅದೇ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ಅದನ್ನರಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನೂ ಉಳಿದಿದ್ದಾನೆ. ಪರಂಪರೆಯ ಯಕ್ಷಗಾನವೂ ಅದೇ ರೀತಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿಗೆ ಸಿಗುವಂತಾಗಬೇಕು.  

ಯಕ್ಷಗಾನ ಇಂದು ಜಗದಗಲ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ನರ್ತನದಲ್ಲಿ , ಯಕ್ಷಗಾನದ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಮ್ಮೇಳವಾದನದಲ್ಲಿ  ಅದರ ರಂಗ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಬದಲಾವಣೆಗಳಾಗಿವೆ. ಹಲವಾರು ಕಲಾ ಪ್ರಕಾರಗಳು ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಮಿಶ್ರವಾಗಿವೆ. ಹಲವು ಸಲ ನಾವು ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇವೋ ಅಲ್ಲ ಬೇರೆ ಇನ್ನಾವುದೋ ಕಲೆಯನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇವೋ ಎಂಬ ಭ್ರಮೆಯುಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರ ಸರಿ ತಪ್ಪು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಒತ್ತಟ್ಟಿಗಿರಲಿ ಅದರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಶಿಸವುದಿದ್ದರೆ,  ಯಕ್ಷಗಾನ ಕರಾವಳಿ ಬಿಟ್ಟು ಸೀಮೆ ದಾಟಿ ಹೋಗಿ ದಶಕಗಳೇ ಸಂದಿರಬಹುದು. ’ಯಕ್ಷಗಾನ’  ಎಂದು ದೂರದ ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ  ಜನಪ್ರಿಯತೆಗೆ ಬಲಿಬಿದ್ದು ಇಲ್ಲಿ  ಆವಿಷ್ಕಾರಗೊಂಡ ಈಗಿನ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರೆ ...ಮುಂದೊಂದು ದಿನ ಅಲ್ಲಿಯ ಜನಗಳು ಹೇಳಿಯಾರು,  ಇದು ನಮ್ಮ ಕೂಚುಪುಡಿಯೋ ಮಣಿಪುರಿಯೋ ಮತ್ತೊಂದೋ ಅದರಂತೆ ಇದೆ ಅಲ್ಲವೇ? ಇದು ಯಕ್ಷಗಾನವೇ? ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದರೆ ಇಷ್ಟೇಯಾ? ಈಗ ದೇಶದ ಗಡಿದಾಟಿ ವಿದೇಶಕ್ಕೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪಸರಿಸಿದೆ. ಸಂತೋಷ. ಆದರೆ ವಿದೇಶಿಗರು ಈ ಯಕ್ಷಗಾನ ನೋಡಿ ಅರೇ ಇದು ನಮ್ಮ ಬ್ರೇಕ್ ಡಾನ್ಸ್ ನಂತೆ ಇದೆ.  ಎಂದು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಭರವಸೆ ಏನು? ಯಾಕೆಂದರೆ ಈಗಿನ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಷ್ಟು ಬದಲಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮೂಲ ನೃತ್ಯ ಪ್ರಕಾರಗಳನ್ನು ಗುರುದಕ್ಷಿಣೆ ಕೊಟ್ಟು ಕಲಿಯುವ ಯೋಗ್ಯತೆ ಇಲ್ಲದೇ ಇನ್ನಾವೂದೋ ಕಲೆಯ ಎಂಜಲನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹರಡಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ.  ಹಾಗಾಗಿ ಹೊರಗೆ ತೋರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿಯಾದರೂ ಶುದ್ದ ಪರಂಪರೆಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕೆಲವರಿಗಾದರೂ ತಿಳಿದಿರಬೇಕಾದದ್ದು ಅವಶ್ಯವಲ್ಲವೇ?

ಇಂದು ಪರಂಪರೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಧ್ವನಿ ಎತ್ತುವುದಿರಲಿ, ಅದನ್ನು ಉಳಿಸಬೇಕು ಅನುಭವಿಸಬೇಕು ಎನ್ನುವುದೇ ಮಹಾಪರಾಧವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಹಳೆಯ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯ ಪ್ರೇಮಿಗಳೆಂದರೆ ಅಜ್ಜ ಹಾಕಿದ ಆಲದ ಮರಕ್ಕೆ ನೇತಾಡುವ ದೆವ್ವಗಳಂತೆ ಭಾಸವಾದರೆ ಪರಂಪರೆ ಉಳಿಯಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಧ್ವನಿಗೆ ಉಸಿರೆಲ್ಲಿ ಸಿಗಬಹುದು?

ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಇಂದು ಕೇವಲ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸೇವೆಗಾಗಿಯೇ ಎಂದು ಹಲವಾರು ಮೇಳಗಳಿವೆ. ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಕೆಲವಾದರೂ ಶುದ್ದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಕಲಿಯುವ ಅದರ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಿ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಶುದ್ದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ರಾಜಿಯಿಲ್ಲದೆ ಚಾಲು ನೃತ್ಯ ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಗಳಿಲ್ಲದ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಮತ್ತದನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿ ಉಳಿಯಬೇಕು.

 ಮೊದಲು ಮನೆ ಕಟ್ಟುವಾಗ ದೇವರ ವಿಶಾಲವಾದ ದೇವರ ಕೋಣೆ ಇತ್ತು. ದೇವರ ಎದುರು ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡುವಷ್ಟು ಸ್ಥಳಾವಕಾಶವು ಇತ್ತು. ಈಗ ದೇವರ ಕೋಣೆ ಚಿಕ್ಕ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ಕೋಣೆಯೇ ಇಲ್ಲವಾಗಿದೆ. ದೇವರು ಹೋಗಿ ಪುಟ್ಟ ಸ್ಟಾಂಡ್ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತಿದ್ದಾನೆ. ನಮ್ಮ ಜೀವನ ಶೈಲಿ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯಿಂದ ಬದಲಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ವಿಶಾಲವಾದ ದೇವರ ಕೋಣೆ ನೂರರಲ್ಲಿ ಒಂದನ್ನಾದರೂ ಉಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಬೇಕು. ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರು ಈಗ ಜೀವಿಸಿರುವ ದಂತಕಥೆಗಳು ಎನ್ನುವಂತಹ ಹಲವು ಕಲಾವಿದರು ಇನ್ನೂ ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ಇದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಕಾಲು ಹಿಡಿದು ಅವರ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆ ರವಾನಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಬೇಕು. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಕೊಡುವುದಕ್ಕೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಉತ್ತರವಿಲ್ಲ. ಬರಿ ನಿಟ್ಟುಸಿರಷ್ಟೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಯೇಸು ಗಾನ

“ನಿನ್ನನ್ನು ಅಳೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಹೊರಟೆ ಸೋತೆ, ನಿನ್ನನ್ನು ಅರಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಬಂದವನು ನಿನ್ನನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡೆ.” 

  ಇದು ದುಷ್ಟ ಪಾತ್ರವೊಂದು ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಶರಣಾಗತಿಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವ ಭಾವೋತ್ಕರ್ಷದ ಸನ್ನಿವೇಶ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸರಳವಾಕ್ಯಗಳಲ್ಲೇ ಇಡೀ ಕಥಾಹಂದರವೇ ಹಲವು ಸಲ ಅಡಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದ್ದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನೋಡಬೇಕು ಕೇಳಬೇಕೆನ್ನುವ ಕೌತುಕವನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದಂತಹ ಪ್ರಸಂಗ. ಅದು ಮಹಾ ಚೇತನ ಏಸುಕ್ರಿಸ್ತ ಎಂಬ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗ. ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುವಂತಹ ಪಾತ್ರಗಳು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ತತ್ವ ಇಲ್ಲೂ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇದು ಪರಿಶುದ್ದ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡಿತು.

ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಇದು ಹೊಸದಾಗಿ ಧುತ್ತನೇ ಎದುರು ಬಂದು ನಿಂತ ಪ್ರಸಂಗವಲ್ಲ. ದಶಕದ ಹಿಂದೆ ಅದಾವೂದೋ ಚರ್ಚ್ ಒಂದರ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇದೇ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ನೋಡಿದ ನೆನಪಿದೆ. ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲೂ ಒಂದೆರಡು ಸಲ ಕಣ್ಣಾಡಿಸಿದ ನೆನಪು ಇದೆ. ಆದರೆ ಆಗ ಅದಾವ ಕೌತುಕವನ್ನೂ ಹುಟ್ಟಿಸದೇ ಇದ್ದ ಪ್ರಸಂಗ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತುಸು ಕೆರಳಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತ್ತು. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ನನಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪೌರಾಣಿಕವಲ್ಲದ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಬೇಡರ ಕಣ್ಣಪ್ಪ, ಶಬರಿ ಮಲೆ ಅಯ್ಯಪ್ಪ, ಶ್ರೀಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಹಾತ್ಮೆ ಹೀಗೆ ಪಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೋಗಬಹುದು. ಕಣ್ಣಪ್ಪ ಮಹಾಭಕ್ತನಿರಬಹುದು, ಅಯ್ಯಪ್ಪ ಮಹಾಮಹಿಮನಿರಬಹುದು ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಪವಿತ್ರ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಿರಬಹುದು. ಈ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ನಾನು ಭಕ್ತಿ ಗೌರವದಿಂದ ನಡೆದುಕೊಂಡರೂ  ಈ ಪ್ರಸಂಗಳೆಲ್ಲ ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೋಡುವಾಗ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಭಾವನೆ ತರುವುದಿಲ್ಲ. ಕಿರೀಟ ವೇಶಗಳಿಲ್ಲದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂತಹುದು ಎಂಬ ಭಾವನೆ.ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಯೋಜ್ಯವಾದ ವೇಷ ಸನ್ನಿವೇಶ ಎಲ್ಲ ಸಿಗುವುದು ಪೌರಾಣಿಕದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ. ಅದೂ ಭಾಗವತ ಮಹಾಭಾರತ ರಾಮಾಯಣದ ಕಥಾನಕಗಳು. ಇಂತಹ ಭಾವನೆಯ ನಡುವೆಯೂ ಏಸುವಿನ ಪ್ರಸಂಗ ಕುತೂಹಲ ಕೆರಳಿಸಿದ್ದು ಅದಕ್ಕೆ ಎದುರಾದ ವಿವಾದಗಳಿಂದ.

ಏಸುವಿನ ಈ ಪ್ರಸಂಗ ಅದರ ವಿವಾದ, ಅದರಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಪರ ವಿರೋಧ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ವಾದ ವೈಖರಿಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಮನೋಭಾವಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ವಿವಾದವೆಂದರೆ ಹಾಗೇ ಅಲ್ಲವೇ? ಸಂತೆಯಲ್ಲಿ ದಂಧೆ ನಡೆಸುವ ಅಂಗಡಿಗಳಂತೆ. ಅಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಪಾರಕ್ಕೆ ಇಂತಹುದೇ ಅಂಗಡಿ ಎಂಬುದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಬಟ್ಟೆ ಅಂಗಡಿ,  ತಿಂಡಿ ಅಂಗಡಿ , ತರಕಾರಿ ಅಂಗಡಿ ಹೀಗೆ ಇದ್ದರೆ ವಿವಾದಗಳಲ್ಲೂ ಬಿಕರಿಯಾಗುವ ವಿಚಾರಗಳು ಹಲವು. ಯಕ್ಷಗಾನ ಶುದ್ದ ಹಿಂದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡದ್ದು. ಹಾಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿಗೇ ಅದೇ ಪುರಾಣದ ಕಥೆಗಳೇ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇದೊಂದು ರೀತಿ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಧಾಳಿ, ಹಿಂದುಗಳು ಏಸುವನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಂತೆ ಕೃಷ್ಣನನ್ನೋ ರಾಮನನ್ನೋ ಅವರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಾರೆ...ಹೀಗೆ ಚಿಂತನೆಗಳ ರೂಪಗಳು ಹಲವು. ಚಿಂತನೆಗಳು ಅಯಾಯ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಹೌದೂ ಅಂತ ಕಂಡರೂ ಪ್ರತಿಯೂಬ್ಬರ ಚಿಂತನೆಗೂ ಆಯ್ಕೆಗೂ ಒಂದು ಕಾರಣವಿರುತ್ತದೆ. ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣವಿರುತ್ತದೆ. ಹಲವುಸಲ ಘನ ಉದ್ದೇಶವಿರುತ್ತದೆ. ಅದೆಲ್ಲ ಹೇಗೂ ಇರಲಿ ನನ್ನ ಆಸಕ್ತಿ ಚಿಗುರಿದ್ದು ಇದಾವುದರಿಂದಲೂ ಅಲ್ಲ. ವಿವಾದಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಿಯೇ ಇಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಈ ವಿವಾದಗಳು ಎಂದಿಗೂ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಿಯೇ ಇಲ್ಲ. ಇದು ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಹಾಳಾಯಿತು ಅಂತ ಹುಯಿಲೆಬ್ಬಿಸಿದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಒಳ್ಳೆಯದು ಎಷ್ಟು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಅಳತೇ ಗೋಲನ್ನು ಹಿಡಿಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲ ಅನುಕೂಲಗಳಿದ್ದೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ಯಾಕೆ ಹೀಗಾಯಿತು? ಪ್ರಶ್ನೆ ಏಳುವಾಗ ಉತ್ತರ ಸುಲಭವಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರಸಂಗವಾಗಿ ಇದನ್ನು ನೋಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಕಿರೀಟ ವೇಶಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂಬುದು ವಿಚಾರ ಇಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ,  ಇಲ್ಲಿ ಸಂಘಟಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು ತಾಳಮದ್ದಲೆ. ಹಾಗಿದ್ದುದರಿಂದಲೇ ನನ್ನ ಆಸಕ್ತಿ ಕೆರಳಿದ್ದು. ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯಾದಕಾರಣ ಅದನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಲ್ಲದೇ ಇದ್ದರೂ ಯಕ್ಷಗಾನದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ನೋಡುವುದು ಸ್ವಲ್ಪ ಸುಲಭವಾಗುತ್ತದೆ. ನೋಡುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಉಂಟೊ ಇಲ್ಲವೋ ಅದು ಬೇರೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಆಸಕ್ತಿಯಷ್ಟೇ. ಸುಂದರ ಮೈಕಟ್ಟು ಇದ್ದವರು ಯಾವುದೇ ಉಡುಗೆ ಧರಿಸಲಿ ಅದು ಅವರಿಗೆ ಬೇಗ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹಲವು ಸಲ ಜಾಹೀರಾತಿನ ರೂಪದರ್ಶಿ ಒಳ್ಳೆ ಉಡುಪನ್ನು ಧರಿಸಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಆ ಉಡುಪನ್ನು ತಂದು ಮನೆಯವರಿಗೆ ಹಾಕಿದರೆ ಆ ಸೌಂದರ್ಯ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭರವಸೆಯಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಮೈಗೆ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಂತೆ ಕಂಡ ಉಡುಪು ಇಲ್ಲಿ ವಕ್ರವಕ್ರವಾಗಿ ಕಂಡು ಧರಿಸುವುದೇ ಬೇಡ ಎಂಬ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೂ ಬರಬಹುದು. ಮನುಷ್ಯನ ವಿಚಾರಗಳೂ ಹಾಗೆ. ಅದು ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗುವುದು ಅವುಗಳು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ. ಕೆಲವು ಜೋಕುಗಳನ್ನು ಕೆಲವರು ಹೇಳಿದರೆ ಅದೆಷ್ಟು ಹಳಸಲು ಆದರೂ ಮತ್ತೂ ನಗು ಉಕ್ಕಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೆರಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗೇ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಭಾಸವಾಯಿತು. 

ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ರಾಮ ರಾವಣ ಭೀಮಾ ಅರ್ಜುನ ಕೌರವ ಹೀಗೆ ಹಲವು ಬಗೆಯ ಪೌರಾಣಿಕ ಪಾತ್ರಗಳ ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಧರ್ಮದ ತತ್ವ ಸಿದ್ಧಾಂತಗಳು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗೆ ಚರ್ಚೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ. ಪುರಾಣದ ಪಾತ್ರಗಳು ಘಟನೆಗಳು ಚಿತ್ರಣಗಳೂ ವಿಚಾರದ ಸಾಣೆಕಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ತಿಕ್ಕಿ ತೀಡಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಅಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ ಪೌರಾಣಿಕ ಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ತತ್ವಾದರ್ಶಗಳನ್ನು ನಾವು ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ ಅದು ಪುಸ್ತಕ ಗ್ರಂಥ ಪಠಣದಿಂದ ಅಲ್ಲ. ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನದಿಂದ. ಇಲ್ಲಿನ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯಿಂದ. ಹಾಗಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಇಂದಿಗೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ನಿಲುವು ಹೊಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ಆತನಿಗೆ ಅದೆಷ್ಟು ಉತ್ತಮ ಪೌರಾಣಿಕ ಸಿನಿಮಾ ಬರಲಿ,  ನಾಟಕ ಬರಲಿ,  ಟಿ. ವಿ. ಸೀರಿಯಲ್ ಬರಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಕೆರಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆತನಿಗೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾರಸ್ಯವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಿನಿಮಾದಲ್ಲಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಪಾತ್ರ ಒಂದು ಉದ್ದುದ್ದ ಸಂಭಾಷಣೆ ಹೇಳಿ ಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವಾಗ ಸಿಗುವ ಚಪ್ಪಾಳೆಗೆ ಹಲವು ಪಾಲುಗಾರಿಕೆ ಇರುತ್ತದೆ.  ಅದಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಅತನೋಬ್ಬನೇ ವಾರಸುದಾರನಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಕಥೆ ಹೆಣೆದವನು ಸಂಭಾಷಣೆ ಬರೆದವನು ಇದಕ್ಕೆ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಸಂಗೀತ ಒದಗಿಸುವವನು ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ನಿರ್ದೇಶಿಸುವವನು ಇದ್ದರೆ, ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಆತನ ಚಿಂತನೆ ಮಾತುಗಾರಿಕೆಗೆ ಆತನೋಬ್ಬನೇ ವಾರಸುದಾರ. ಸಿಗುವ ಚಪ್ಪಾಳೆಯನ್ನು ಅಧಿಕಾರಯುತವಾಗಿ ಆತ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಟಿವಿ ಸಿನಿಮಾದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ನಮ್ಮ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಹೇಳುವುದು ನಮ್ಮ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಇದು ಲೆಕ್ಕವೇ ಅಲ್ಲ ಎಂದು. 

ಇಂತಹ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅಚ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಪ್ರಸಂಗ ಅದು ಹೇಗೆ ಮೂಡಿಬರಬಹುದು. ಅಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಹೇಗಿರಬಹುದು. ಹೇಳಿ ಕೇಳಿ ಇದು ತಾಳಮದ್ದಲೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಬರುವ ವಿಚಾರ ಸಂಘರ್ಷ ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಹರಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ವಿಶಾಲವಾದ ಕವಲುಗಳು ಹಲವಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಒಂದು ಹೇಗಾಗಬಹುದು. ಹೀಗೆ ಚಿಂತನೆ ಮಾಡುವಾಗ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎರಡು ಹಳೆಯ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿಯತ್ತ ಗಮನ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಇಂಗ್ಲೀಷಲ್ಲೆ ಇರುವ ಈ ಧ್ವನಿ ಸುರುಳಿ ಬಂದು ಹಲವು ವರ್ಷಗಳೇ ಸಂದು ಹೋಯಿತು.

ಏಸು ಕ್ರಿಸ್ತ ಮಹಾತ್ಮೆ ಈ ಎಲ್ಲ ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಇಲ್ಲಿ ಅದು ಏಸುವಿನ ಕಥೆ ಅದೊಂದು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ಕಥೆ ಎಂದು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಅನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಜೋಸೆಪ್ ಮೆಸ್ಸಾಯನ ಮುಂತಾದ ಪಾತ್ರಗಳ ಹೆಸರು ಒಂದು ಬಿಟ್ಟರೆ ಮತ್ತೆಲ್ಲವೂ ಪೂರ್ಣ ಯಕ್ಷಾನುಭವವನ್ನೇ ತರುವ ಪ್ರಸಂಗವಿದು. ಇದಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ ಈ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ವಿಪುಲ ವಿಷಯಗಳಿವೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಂಗ ಆರಂಭವಾದದ್ದು ಗಣಪತಿ ಸ್ತುತಿಯಿಂದ ಕಥೆ ಆರಂಭವಾಗುವುದು ಅಂಬುರುಹದಳ ನೇತ್ರೆಯಿಂದ ಪ್ರಸಂಗ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುವುದು ಗಜಮುಖದವಗೆಯಿಂದ. ಹಾಗಾಗಿ ವಿವಾದದ ಮುಖ್ಯವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವವೇ ಇಲ್ಲವಾಯಿತು. ಇನ್ನು ಪ್ರಸಂಗ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಸಾಗುವುದೂ ಹಾಗೆ ಪಾತ್ರದ ಹೆಸರು ಕೆಲವು ಬಿಟ್ಟರೆ ಇದು ಅಪ್ಪಟ ಪೌರಾಣಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗುವುದು ಪ್ರಸಂಗದ ಪದ್ಯಗಳು. ಒಂದೊಂದು ಪದಗಳು ಪರಿಶುದ್ದ ಯಕ್ಷ ಛಾಂದಸ್ಸಿನ ವೈಭವದಿಂದ ಮೂಡಿಬರುತ್ತದೆ. ರಾಗ ತಾಳ ಲಯಗಳು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಶಬ್ದಾಲಂಕಾರವನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಗೋವಿಂದ ಪೈಗಳು ಬರೆದ ಗೊಲ್ಗೊಥಾ ಎಂಬ ಕಾವ್ಯ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಅಪ್ಪಟ ಕನ್ನಡ ಪ್ರೇಮಿಗಳಿಗೆ ಈ ಪೈಗಳು ಬರೆದ ಗೋಲ್ಗೊಥಾದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದೇ ಇರಲಾರದು. ಹಾಗೊಂದು ಉಂಟೇ ಎಂದು ಮೂಗು ಮುರಿಯುವವರೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಕುವೆಂಪು ಮಾಸ್ತಿ ಯವರೇ ಕಾಣುವಾಗ ನಮ್ಮ ಗೋವಿಂದ ಪೈಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಬೇಕೆಂದೇ ಗಮನ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯಕ್ಷಗಾನವೂ ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇದೇ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ.  

ಪ್ರಸಂಗ ಪದಗಳು ಎಷ್ಟು ಛಂದೋಬದ್ದವಾಗಿವೆ ಎಂದರೆ, ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ ಸುಮ್ಮನೇ ಗುನು ಗುನಿಸಿದರೂ ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನ ರೂಪದಲ್ಲೇ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಅಷ್ಟು ಎರಕವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಇರುವ ಈ ಪ್ರಸಂಗ ಪದಗಳು ವಿವಾದಗಳನ್ನು ಬದಿಗಿರಿಸಿ ಯೋಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಬರುವ ನವ್ಯ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಪದಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಸಿನಿಮಾ ಹಾಡು ಅದು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಭಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಿ ಗಬ್ಬೇಬ್ಬಿಸುವಾಗ ಯಾವ ವಿವಾದವೂ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಚಪ್ಪಾಳೆ ಶಿಳ್ಳೆಗಳು ಯಾವುದೇ ನಾಚಿಕೆ ಇಲ್ಲದೆ ಅದನ್ನು ಸ್ವಾಗತಿಸುತ್ತವೆ. ಹಾಸ್ಯದ ಹೆಸರಲ್ಲಿ ಅಪಹಾಸ್ಯವಾಗಿ ಪರನಿಂದೆಯಾಗುವಾಗ ಯಾವ ವಿವಾದವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಒಟ್ಟು ವಿವಾದ ಹುಟ್ಟಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಸಮಾಜದ ಅಥವಾ ಕಲೆಯ ಸ್ವಾಸ್ಥ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಸರು ಮಾಡುವ ಸ್ವಾರ್ಥವಿದೆ, ಆದರೆ ಅದು ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುವುದೇ ಇಲ್ಲ.

ಇನ್ನು ಈ ತಾಳಮದ್ದಲೆ ಸಾಗಿದ ರೀತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ, ಎಲ್ಲಿಯೂ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪರಿಧಿಯನ್ನು ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು  ಮೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಯಕ್ಷಗಾನದ್ದು ಅಲ್ಲದ ಹಿಮ್ಮೇಳ ವಾದನವು ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಶುದ್ದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಶೈಲಿಯಲ್ಲೇ ಮೂಡಿಬರುತ್ತದೆ. ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಭಾಗವತರ ಪದಗಳನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಬೇಕು. ಅಷ್ಟು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ. ಸುಶ್ರಾವ್ಯವಾದ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ ಇಡೀ ಪ್ರಸಂಗದ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುವುದರಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಯಶಸ್ಸೂ ಅಡಗಿದೆ. ಮತ್ತೆ ಇನ್ನು ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಪಾತ್ರ ಪೋಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಏಸುವಾಗಿ ಹಿರಿಯ ಅರ್ಥಧಾರಿ ಶ್ರೀ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ ಕಲ್ಚಾರ್ ಉತ್ತಮ ನಿರ್ವಹಣೆ ತೋರುತ್ತಾರೆ. ಏಸುವಿನ ಪಾತ್ರದ ವಿಚಾರಗಳು ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಶುದ್ದ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪಾತ್ರವಾಗಿಯೇ ಬಿಂಬಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ಹಿರಿಯ ಅರ್ಥಧಾರಿ ಶ್ರೀ ಶಂಭು ಶರ್ಮರು  ನಿರ್ವಹಿಸಿದ  ಸೈತಾನ ನ ಪಾತ್ರ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಮುಖ ಅಸುರ ಪಾತ್ರದಂತೆಯೇ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂತು. ಮಾತಿನ ಗತ್ತು ಗೈರತ್ತುಗಳು ಯಕ್ಷಗಾನ ನಿಜ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ತೋರಿಸಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಒಟ್ಟು ತಾಳಮದ್ದಲೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸಾಗಿದರೂ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಏನೋ ಒಂದು ಅತೃಪ್ತಿಯ ಭಾವ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಥಾನಾಯಕ ಏಸುವಿನ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಸಂಗ ಕೊನೆಯ ವರೆಗೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಏಸುವಿನ ನಂತರವೂ ಪ್ರಸಂಗ ಒಂದಷ್ಟು ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಏಸುವಿನ ಒಂದೆರಡು ಸ್ವಗತವಾದ ತಾತ್ವಿಕ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೆ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಹಾಗೆ ಉಳಿದು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಏಕಾ ಏಕಿ ಪಾತ್ರದ ಅಂತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೊಂದು ಪ್ರಸಂಗದ ತಾಂತ್ರಿಕ ದೋಷವಾಗಿ ಕಂಡರೂ ಆದಿನ ಸಮಯದ ಅಭಾವವೂ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪರಿಸಾಯರ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಸಂಗ ಕೊನೆಯಲ್ಲೂ ಅಬ್ಬರಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಮತ್ತುಳಿದಂತೆ ಪ್ರಸಂಗದ ಕೆಲ ಪಾತ್ರಗಳ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದೆರಡು ಹೇಳುವುದಿದ್ದರೆ,  ಮಾತಿನ ಉಚ್ಚಾರ. ಭಾಷಾ ಉಚ್ಚಾರದೋಷ ಪಾತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಚಾರ ಕೊಡುವ ಭರದಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚಾರಕ್ಕೆ ಗಮನವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಣ ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣದ ವೆತ್ಯಾಸವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಉಚ್ಚಾರ ಕಳಪೆಯಾಗಿ ಶ್ರುತಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದೇ ಇದ್ದರೆ ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ವಿಹಿತವಾಗಿಯೇ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಇದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪೌರಾಣಿಕ ಪಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ಇರುವುದರಿಂದ ಅದು ಉಚ್ಚಾರದೋಷವೂ  ನೈಜವಾಗಿ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆ.

ಆದರೂ ಈ ನಡುವೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರಸಂಗಗಳಿವೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಅಲ್ಪಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಬಳಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ್ದೇ ಅದ ವಿಷಯ ವಸ್ತುಗಳೂ ಹಲವಾರಿವೆ. ಅವುಗಳು ಬಳಸದೇ ಇದ್ದು ಹೊಸದರ ಅನ್ವೇಷಣೆ ಅಥವಾ ಅದರ ಬಳಕೆ  ಅನಿವಾರ್ಯವೇ? ಸಾವಿರಾರು ಪ್ರಸಂಗವಿದ್ದರೂ ಇನ್ನೂ ನಾವು ಮತ್ತದೇ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಸುತ್ತಲೂ  ಸುತ್ತುತ್ತೇವೆ. ಅದರ ಅರ್ಥ ಅದಾವುದು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಹೇಳಿದಂತೆ ಅಲ್ಲವೇ?

ಸಾಕಷ್ಟು ವಿವಾದಗಳಿದ್ದರು ಪ್ರಸಂಗ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾಗಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗಿದೆ. ವಿವಾದಗಳ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ನಿಜವಾಗುತ್ತದೋ ತಿಳಿಯಲಾಗದು. ಆದರೂ ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದು ಶಾಂತಿಯುತವಾಗಿ ಪರಿಸಮಾಪ್ತಿಯತ್ತ ಸರಿದು ಹೋದದ್ದಕ್ಕೆ ಶಾಂತಿ ಪ್ರಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಅಭಿನಂದಿಸಬೇಕು,

ಯಕ್ಷಸಂದರ್ಶನ

             ಭಾನುವಾರ ಬಂತು ಎಂದರೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿನ ಟಿವಿ ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಸಜ್ಜಿಗ ಅವಲಕ್ಕಿ ಮಾಡಿದಂತೆ. ಎಲ್ಲ ಕಲಸುಮೇಲೋಗರವಾಗಿ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಲವು ವಾಹಿನಿಗಳು ವೈವಿಧ್ಯತೆಗೆ ಒತ್ತು ಕೊಡುತ್ತಾ ಇಡೀ ವಾರ ನೋಡದೇ ಇದ್ದ ಮಹಾಪರಾಧದ ಶಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಆ ಒಂದೇ ದಿನದಲ್ಲಿ ಕಕ್ಕಿಬಿಡುತ್ತವೆ. ಬೆಳಗ್ಗಿನಿಂದ ತೊಡಗಿ ಸಾಯಂಕಾಲ ಏಕೆ ರಾತ್ರಿಯ ತನಕವು ಚಪ್ಪಾಳೆಯ ಸದ್ದು. ಜತೆಗೆ ಹೋ  ಎಂದು ಬೊಬ್ಬಿಟ್ಟು ಅರಚುವ ಶಬ್ದ.  ಯಾರೋ ಒಬ್ಬ ಹೇಳುವ ಜೋಕಿಗೆ ಅಥವ ಹಾಡಿಗೆ ನಗು ಬಾರದೇ ಇದ್ದರೂ ಸದ್ದು ಮಾತ್ರ ಕಿವಿಗಡಚಿಕ್ಕುವಂತೆ ಕೇಳಿಸುತ್ತದೆ. ಮಕ್ಕಳು ಐ ಪಿ ಲ್ ಹಾಕುವಾಗ  ಬಂದು ವಾಲ್ಯೂಮ್ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವ ಹೆಂಗಸರು ಭಾನುವಾರ ಮಾತ್ರಾ ಈ ಚಪ್ಪಾಳೆಯ ಸದ್ದಿಗೆ ವಾಲ್ಯೂಮ್ ಗುಂಡಿಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಒತ್ತುತ್ತಾ ಶಬ್ದ ಏರಿಸುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಅವರವರ ಅಭಿರುಚಿ ಅವರಿಗೆ ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡುವ. ಆದರೆ ಈ ಕಿವಿಗಡಚಿಕ್ಕುವ ಶಬ್ದದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ನಡುವೆ ಅಲ್ಲೊಂದು ಇಲ್ಲೊಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು  ಸದ್ದಿಲ್ಲದೇ ಮೌನವಾಗಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅತ್ತಕಡೆ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಅದೇ ಟೀವಿ ಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದರೆ ಒಂದಿಷ್ಟು ಸದ್ದು ಗದ್ದಲ ಆರ್ಭಟೆಯ ಗಲಾಟೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ಆದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಪ್ರಸಾರವಾಗುವಾಗ ಮಾತ್ರ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಶಾಂತ ಪರಿಸರ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಂಬಂಧೀ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳೂ ಪ್ರತಿ ದಿನವು ಅಲ್ಲೊಂದು ಇಲ್ಲೊಂದು ಅಂತ ಪ್ರಸಾರವಾಗುತ್ತವೆ.  ಇವುಗಳು  ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಏಕತಾನತೆಯಿಂದ ಸೋಲುತ್ತಿದ್ದರೂ ಋಣಾತ್ಮಕವಾದ ವಿಚಾರ ದೂರವಿಟ್ಟು ಯೋಚಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

            ಭಾನುವಾರ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಚಂದನದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕರಾವಳೀ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಬಂದರೆ,  ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಯಕ್ಷಗಾನ. ಹೇಳಿ ಕೇಳಿ ಚಂದನ ಒಂದು ಸರಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದ ವಾಹಿನಿ. ಹಾಗಾಗಿ ಅದರ ಕಡೆಗೆ ಹಲವರ ಗಮನ ಕಾರಣಾಂತರವಾಗಿ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಗುಣಮಟ್ಟ ಹೇಗೂ ಇರಲಿ.  ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಖಾಸಗೀ ಚಾನಲ್,  ಅದೂ ಸಹ  ಗಂಟೆ ಗಂಟೆಗೂ ಹಸಿ ಬಿಸಿ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಬಿತ್ತರಿಸುವ ವಾರ್ತಾ ವಾಹಿನಿಯೊಂದು ಒಂದಷ್ಟು ಘಳಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಿಡುತ್ತದೆ ಎಂದರೆ ಅದರ ಭಾರವಾಹಿಗಳಿಗೆ ಧನ್ಯವಾದ ಹೇಳಲೇಬೇಕು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭಾನುವಾರದ ಈ ಸದ್ದುಗದ್ದಲದ ನಡುವೆ ಒಂದಷ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸದ್ದು ಅಪ್ಯಾಯಮಾನವಾಗುತ್ತದೆ.  ಅದು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ವಾರ್ತಾವಾಹಿನಿ “ ಸುದ್ದಿ” ಟೀವಿ.. ಭಾನುವಾರ ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಯಕ್ಷರಂಗ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಹಲವು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರ ಸಂದರ್ಶನಗಳು ಇದಾಗಲೇ ಪ್ರಸಾರವಾಗಿದೆ.

            ಕೇವಲ ಅರ್ಧ ಗಂಟೆಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದನ ಅನುಭವ ಜ್ಜಾನಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ತೋರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಇದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಇತಿಮಿತಿಯೊಳಗಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಎನ್ನಲೇಬೇಕು. ಮತ್ತೆ ವಾರ್ತಾವಾಹಿನಿ.  ಹಾಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳು ಅವುಗಳಿಗೆ ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದುದರಿಂದ ವಾರದ ಅರ್ಧಗಂಟೆಯಾದರೂ ಮೀಸಲಿದೆಯಲ್ಲಾ ಎಂದು ತ್ಪಪ್ತಿ ಹೊಂದುವುದರೆಲ್ಲೆ ಒಂದು ಸಮಾಧಾನವಿದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಖಾಸಗೀ ಟಿ. ವಿ ವಾಹಿನಿಗಳು ಮೊದಲು ಗಮನಿಸುವುದು ಟಿ ಆರ್ ಪಿಯನ್ನು. ಆನಂತರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಎಷ್ಟೇ ಒಳ್ಳೆಯ ಸಾಧನವಾದರೂ ಗಿರಾಕಿ ಇಲ್ಲವಾದರೆ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಬೆಲೆಯೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ತನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಸಾಧನಕ್ಕೆ ಅದೆಂತಹ ಕಳಪೆ ಸಾಮಾಗ್ರಿಯೇ ಆದರು ಹೊರಗೆ ಹೇಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ಇರಬಹುದು ಎಂದು ಮೊದಲು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಂತಹ ಪಕ್ಕಾ ವ್ಯಾಪಾರೀ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಒಂದಷ್ಟು ವೇಳೆ ಎಂದರೆ ಅದು ಹೇಗೂ ಇರಲಿ ಹೆಮ್ಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ.

            ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸಂದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರಾ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಬಹಳ ಸುಲಭ ಮತ್ತು ಇಂದಿನ ಕಾಲ ಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತವೂ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.  ಸಂದರ್ಶನ ಕಲಾವಿದರ ಪರಿಚಯ,  ಸಾಧನೆ ಇದು ಹಲವು ಸಲ ಏಕತಾನತೆಯ ನೆರಳಿಗೆ ಸರಿದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರತ್ತ ಮೊದಲು ಗಮನ ಹರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.  ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಕೆರಳಿಸುವುದು ಅದರಲ್ಲಿ ಸ್ವಾರಸ್ಯ ಮೂಡಿದಾಗ. ಅದರಲ್ಲೂ ಯಕ್ಷಗಾನದಂತಹ ನವರಸಭರಿತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಅನಿವಾರ್ಯ.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರ ವಿಷಯಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಯಕ್ಷಗಾನದದ ವಸ್ತುಗಳು ಪ್ರಧಾನವಾವಗಬೇಕು.   ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಬದುಕು ಬಡತನದ ಕಲಾಜೀವನ, ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆಲೆಗಟ್ಟು ಇವೆಲ್ಲ ಒಂದೇ ರೀತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದನ ಬವಣೆ  ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಿಳಿದೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಕಡೆಗಣಿಸಬೇಕು ಎಂದಲ್ಲ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹೊಸತನ ಕಾಣುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.   ಇಂದಿನ ದಿನದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ತಿಳಿದಿರುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿರುವುದು ಒಂದು ವಿಪರ್ಯಾಸವೇ ಎನ್ನಬೇಕು. ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಆಸಕ್ತಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರ ಬಗ್ಗೆ ಎಂದರೆ ವಿಚಿತ್ರವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೊಂದು ಸಣ್ಣ ನಿದರ್ಶನವೆಂದರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಇರುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಹೊತ್ತು ಚೌಕಿಯಲ್ಲಿರುವುದು.  ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದನಿಂದ ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ ವಿಚಾರಗಳು ಯಾವುದು ಎಂದು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದನ ಸಂದರ್ಶನದಲ್ಲಿ   ವೈಯಕ್ತಿಕ ವಿಚಾರಗಳಂತೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಯ ಬಗೆಗಿನ ವಿಚಾರಗಳ ಕಡೆಗೂ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು  ಕೊಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದಲೂ ಒಂದು ಅಮೂಲ್ಯವೆನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಯೋಗ್ಯತಾವಂತ ಕಲಾವಿದನ ಜ್ಞಾನ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಪಾಂಡಿತ್ಯಗಳಿಗೆ   ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಕೊಟ್ಟಾಗ ಕಲಾವಿದನಿಗೂ ತನ್ನ ತಿಳುವಳಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಮ್ಮೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಆತ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚು ಬೆರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂದು ಅದೆಷ್ಟೋ ಅಮೂಲ್ಯ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸಂಗತಿಗಳು ಕಲಾವಿದನಲ್ಲೇ ಉಳಿದು ಅದು ನಿಂತ ನೀರಂತೆ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಅವಕಾಶವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ವಸ್ತುಗಳು ಬಹಿರಂಗವಾಗಬೇಕು. ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಇಂತಹ ವಿಚಾರಗಳು ಇವೆ ಎಂಬುದರ ಅರಿವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಅಭ್ಯಸಿಸಬೇಕು ರೂಢಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ಅಮೂಲ್ಯವಿಚಾರಗಳು ಒಂದು ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬಹಿರಂಗವಾಗುವಾಗ ಯಕ್ಷಗಾನ  ಲೋಕಕ್ಕೆ ಅದೆಷ್ಟು ಅನಿವಾರ್ಯವೊ ಅಥವಾ ಅದನ್ನು ಎಷ್ಟು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೋ ಬೇರೆ ವಿಚಾರ. ಆದರೆ ಇಂದಿನ ಜನಾಂಗ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಂದರೆ ಏನು ಎಂಬ ಮಾನದಂಡ ಲಭಿಸುತ್ತದೆ. ತಾವೆಷ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದು ತಿಳಿದು ಬರುತ್ತದೆ. ಬೆಳಕಿನ ಅನುಭವವಾದರೆ ತಾನೆ ಕತ್ತಲಿನ ಅನುಭವ ಅರಿವಿಗೆ ಬರುವುದು.

            ಇನ್ನು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು, ಅದೂ ಸಹ ಉತ್ತಮ ಪರಿಪಕ್ವತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಾಗಿರಬೇಕು. ಹತ್ತನೆ ತರಗತಿಯ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಲ್ಲಿ ಮೂರನೇ ತರಗತಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಂತೆ ಎಳಸು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಕಸಿಯಬಹುದು. ಹಾಗಾಗಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಲ್ಲೂ ಒಂದಷ್ಟು ಔಚಿತ್ಯ ಪೂರ್ಣ  ರಸೋತ್ಪತ್ತಿ ಮೂಡಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ.  ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆತ್ಮೀಯತೆ ಮತ್ತು ಸೌಹಾರ್ದದ ಪರಿಧಿಯೊಳಗೆ ಕುಚೋದ್ಯದ ಪ್ರಶ್ನೇ ಕೇಳೀದರೂ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ರಸವತ್ತಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಠಿಣ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ  ಮಲಯಾಳಂ ಭಾಷೆಯ ಕೈರಳಿ ಎಂಬ ಖಾಸಗೀ ವಾಹಿನಿಯೊಂದರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಜೆ ಬಿ ಜಂಕ್ಷನ್ ಎಂಬ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧ  ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಸಂದರ್ಶಕ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಇದಕ್ಕೊಂದು ನಿದರ್ಶನ. ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸರಸದಿಂದ ಸಹಜವಾಗಿ ಕೇಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಕಲಾವಿದರೂ ಅಷ್ಟೆ ಸ್ವಾರಸ್ಯವಾಗಿ ಉತ್ತರ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಕೊನೆಯ ತನಕವೂ ಆಸಕ್ತಿಕರವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತದೆ.  ಕೆಲವೊಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೂ ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ಸವಾಲಾಗಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳನ್ನು ಅವರು ಅಷ್ಟೇ ಕ್ರೀಡಾಸ್ಫೂರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಅದೇ ಭಾವದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಬಹಳ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿರುವ ಅವಕಾಶಕ್ಕೆ ಈ ವೇದಿಕೆ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

             ಇದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ಸಹಜವಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರು ಉತ್ತಮ ಮಾತುಗಾರರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಂದರ್ಶಕನ ಜಾಣತನವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಿಲ್ಲವಾದರೆ ಎಷ್ಟೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ವಾಹಿನಿಯಾದರೂ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಹತ್ತರೊಟ್ಟಿಗೆ ಹನ್ನೊಂದರ ಪುಟಸೇರಿಬಿಡುತ್ತದೆ.