ಯಕ್ಷ ಸಂಭ್ರಮ

("ಕಲಾ ಕೌಶಿಕ" ಎಂಬ ಬಿರುದು ಲೇಖನದ ಕಲ್ಪನೆಯೂ ಜತೆಯಾದದ್ದು ಒಂದು ಅಭಿಮಾನಕ್ಕೆ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತ್ತು)

ಎಲ್ಲ ಪ್ರತಿರೋಧಗಳಿಗೂ ಸಡ್ಡು ಹೊಡೆದು ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗುರಿಸಾಧನೆಯ ಹಾದಿಯನ್ನು ಉಪಕ್ರಮಿಸಲು ಹೋರಾಟವನ್ನೇ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಹಲವು ಸಲ ಗೋಚರಿಸಬಹುದು. ತಾನು ಉನ್ನತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ  ಜೇವನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತಿ ಎಂಬುದು ಇನ್ನೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದರ ಅರಿವಾಗುವಾಗ ಅದರ ಬೆನ್ನತ್ತಿ ಹೋಗಿ, ಅದನ್ನು ವಶವಾಗಿಸುವಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರತಿರೋಧದ ನಡುವೆ ಗೆಲ್ಲುವ ಛಲ ಇದು ಮಹತ್ತರ ಸಾಧನೆಗೆ ನಿಮಿತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಪೌರಾಣಿಕದಲ್ಲಿ ಬರುವ ರಾಜಾ ಕೌಶಿಕನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಆ ಬಗೆಯದು. ಬ್ರಹ್ಮಋಷಿ  ಪದವಿ ಎಂಬುದೊಂದು ಇದೆ ಎಂದು ಅರಿವಾದಾಗ ಅದನ್ನು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಠಿಣ ಸಾಧನೆಗೆ ಉಪಕ್ರಮಿಸುವ ಕೌಶಿಕ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಋಷಿಯಾಗುವ ಹಾದಿ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಸತ್ವವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
YAKSHAGANA FILE INDEX

ಅದೇಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಕೌಶಿಕನಾಗಿ ಮೆರೆದವರು ನಮ್ಮ ಗೋವಿಂದಣ್ಣ. ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದ  ಮಹಾಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪ್ರಸಂಗದ ರಾಜಾ ಕೌಶಿಕನ ಪಾತ್ರದಂತೆ,  ನಿಜ ಬದುಕಿನ ಹಾದಿಯಲ್ಲೂ ಕೌಶಿಕನ ಛಲವನ್ನು ತೋರಿದವರು ಇಂದಿಗೂ ರಾಜಾ ಕೌಶಿಕನಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಎಗ್ಗಿಲ್ಲದೆ ರಂಗಸ್ಥಳವನ್ನೇರುವ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನ ರಂಗಸ್ಥಳದ ಆ ನಿಲುಮೇ ಮತ್ತು ಅತಿ ದೀರ್ಘ ಬದುಕು ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಕೈಗೆಟುಕದ ರೀತಿಯದ್ದು.

ಇಂತಹ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಸಂಭ್ರಮ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಆ ಕೌಶಿಕನ ಛಲದ ಹಾದಿಯೇ ಕಾಣಿಸುವುದು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೋ ಏನೋ ನನ್ನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನ ರಾಜಾ ಕೌಶಿಕ ಜೀವಿತಶ್ರೇಷ್ಠ ಪಾತ್ರ. ಒಬ್ಬ ಕಲಾವಿದನ ಪ್ರತಿಭೇ ಕೇವಲ ಒಂದು ಪಾತ್ರದ  ಕರಂಡಕದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ತುಂಬಿಸಿಡುವುದಲ್ಲ. ಆದುದರಿಂದಲೇ ಗೋವಿಂದಣ್ನ ನಿರ್ವಹಿಸದ ಪಾತ್ರವೇ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನಬಹುದು. ಪಾತ್ರ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವೆಂದಿನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಹಸುರು ಮಾಸದ ಆ ಹುರುಪು ಆಶ್ಚರ್ಯವೆನಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಯಾವುದೇ ಪಾತ್ರವಾದರೂ ಸೈ.. ತೊಡುವ ಕೆಲವು ಕ್ಷಣ ಮೊದಲು ಹೇಳಿದರು ಯಾವುದೇ ಬಿಗುಮಾನವಿಲ್ಲದೆ ಗೋವಿಂದಣ್ಣ ತಲೆಗೆ ಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟಿ ಬಣ್ಣ ಬಳಿಯಲು ಅಣಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಾನು ನೋಡಿದ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನ ವೇಷಕ್ಕೂ   ಈಗ ನೋಡುವ ವೇಷಕ್ಕೂ,  ಕುಣಿತದಲ್ಲಾಗಲಿ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಾಗಲೀ ವೆತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ ನಾನು ಅಭಿಮಾನದಿಂದಲೇ ಸೋಲುತ್ತೇನೆ. ಪ್ರತೀ ಹಂತದಲ್ಲೂ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನ ಪಾತ್ರಗೆಲ್ಲುತ್ತದೆ ನಾನು ಸೋಲುತ್ತೇನೆ. ಮೊದಲು ಈಸಿ ಚೆಯರಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು (ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ) ಗೋವಿಂದಣ್ಣನ ಪ್ರವೇಶ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದವನು, ದೈಹಿಕವಾಗಿ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದೆಯೇ ಹೊರತು ಅಣ್ಣನ ರಂಗಸ್ಥಳದ ಪ್ರವೇಶದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೇಯೇ ಇಲ್ಲ. ಅದೇ ರಭಸ.. ಅ ರಭಸಕ್ಕೆ ಕುಳಿತಲ್ಲೇ ನನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ನಿಮಿರಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಈಗಲೂ ಇದೆ. ವಿಚಿತ್ರ ಎನಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆ?

ಇವರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಾಗಲೀ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಾಗಲೀ  ವಿಶೇಷಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ತನ್ನಿಂತಾನಾಗಿ ಅನಾವರಣಗೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಒಂದೊಂದು ಗೋಚರಿಸಬಹುದು. ಆ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಕಂಡದ್ದು ಕೆಲವು.

ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಖಚಿತವಾದ ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾದ ಶಾರೀರಿಕ ಭಾಷೆ. ಬಹುಶಃ ಭರತ ನಾಟ್ಯದ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ಒಲಿಸಿರಬೇಕು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪಾತ್ರಕುಣಿತದೊಂದಿಗೆ ರಂಗಸ್ಥಳಕ್ಕೇ ಒಂದು ಚಲನ ಶಕ್ತಿ ಆವೇಶಗೊಂಡ ಹಾಗೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಪದಕ್ಕಾಗಲೀ ಅಥವ ಅದರ ಕುಣಿತಕ್ಕಾಗಲೀ  ಶ್ರುತಿ ಮೀಟುವ ಕುಣಿತ ಇವರದ್ದು.ಅನಾವಶ್ಯಕ ಕುಣಿವ ಜಾಯಮಾನ ಕಂಡುಬರುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕುಣಿದದ್ದು ಮಾತ್ರ ಆ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತ ಯಾವಾಗ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೋ ಆವಾಗ ಕುಣಿದು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ಶ್ರುತಿ ಮೀಟುವ ಕುಣಿತ ಅಂತ ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆ. ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ನಿಲುವು ಹತ್ತಾರು ಭಂಗಿಯ ಭಾವ ಒಂದರಲ್ಲೇ ತರುವ ಪ್ರಯತ್ನ, ನೋಡುಗರಿಗೆ ಅನಿಸುವುದುಂಟು,  ಎಲಾ,   ಯಕ್ಷಗಾನ ಕುಣಿತ ಇಷ್ಟೂ ಸುಲಭವೇ? ಗೋವಿಂದಣ್ಣನ ಕುಣಿತ ಅದು ದ್ವಾಪರದ ಗೋವಿಂದನ ಕುಣಿತ.

ಬಹಳ  ಆಸಕ್ತಿಪೂರ್ಣ ವಿಚಾರಗಳು ಕೇಳುತ್ತಾ ಹೋದರೆ ಹಲವರಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದು ಹಲವಾರು ಸಿಗಬಹುದು.  ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರತೀ ಕಲಾವಿದರ ವಿಶೇಷತೆಗಳೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಪಾರ ಪ್ರತಿಭಾವಂತರ ಕಲೆ ಇದು. ಹೊರ ಪ್ರಪಂಚ ಯೋಚಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಂತಹ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯ ವಿಶೇಷಗಳು ಹಲವಾರು ಕಾಣ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಶ್ರೀಮಂತ ಕಲಾಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುವ ಶ್ರೀಮಂತ ಧನಿಕನ ಹಾಗೇ ಗೋವಿಂದಣ್ಣ. ಅವರ  ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನೇ ಸಾಕಷ್ಟು ಹೇಳುತ್ತಾ ಹೋಗಬಹುದು. ಇದು ಪ್ರತಿಭಾ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ.

ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿಭೆಯಾಗಲೀ ಅದು ಅರ್ಹರಿಗೆ ಒಲಿದಲ್ಲಿ ಅದರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸೂಕ್ತ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಮೊಳೆಕೆಯೊಡೆದ ಬೀಜದಂತೆ. ಬಹಳ ಬೇಗನೇ ಗಗನವನ್ನು ಚುಂಬಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಗೈಯ್ಯುತ್ತಾ ಬೆಳೆದು ನಿಂತು ಹೆಮ್ಮರವಾಗಿ ಫಲ ಪುಷ್ಪವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಗೋವಿಂದಣ್ಣನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದರೆ ಇದನ್ನೂ ಹೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನಿಗೆ ಆ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಒಲಿದಿದೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅದು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ.. ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಇನ್ನೂ ಗಗನವನ್ನು ಚುಂಬಿಸುತ್ತಾ ಇದೆ.

ಇಂದಿಗೂ ಇವರ ರಾಜ ಠೀವಿಯ ರಂಗಸ್ಥಳ  ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನೋಡುವುದು ಒಂದು ಬಗೆಯ ಸಂಭ್ರಮ. ಪ್ರವೇಶದಲ್ಲೇ ಸರಳವಾಗಿ ಕುಣಿದು ಭಲ್ಲಿರೇನಯ್ಯಾ.. ಎಂದು ತೊಡಗುವಾಗ ಯಕ್ಷಗಾನ ಒಂದು ನಿಜ ವೇಷ ಅನಾವರಣಗೊಂಡ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ.ಯಕ್ಷಗಾನ ವೇಷವೆಂದರೆ ನನಗೆ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನ ಮುಖದ ವೇಷವೇ ಮೊದಲಿಗೆ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುವುದು. ಇದು ಇವರಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆ ಆವಾಹನೆಗೊಂಡ ಪರಿ.

ಇನ್ನೋಂದು ಬಹಳವಾಗಿ ನಾನು  ಗಮನಿಸಿದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಕೌತುಕದ ವಿಚಾರವೆಂದರೆ, ಇಷ್ಟು ವರ್ಷದ ದೀರ್ಘವಾದ  ರಂಗ ಪರಂಪರೆಯಿರುವ ಗೋವಿಂದಣ್ಣ ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸುಸ್ತಾದವರಂತೆ ಕುಳಿತದ್ದು ಯಾರಾದರೂ ಕಂಡಿದ್ದಿರಾ? ಇದು ಅವರ ದೈಹಿಕ ಕ್ಷಮತೆ. ಒಂದು ವಿಧದ ದಣಿವರಿಯದ ಕಲಾವಿದ. ಕುಣಿ ಕುಣಿದು ಏದುಸಿರು ಬಿಡುವ ಇಂದಿನ ಯುವ ಕಲಾವಿದರೆಲ್ಲಿ ಎಪ್ಪತ್ತರ ಹರಯದ ಇವರೆಲ್ಲಿ... ಇದು ಗೋವಿಂದಣ್ಣ ಸಾಧಿಸಿದ ಅದ್ಭುತ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಆ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಯೇ ಬಚ್ಚಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಅದ್ಭುತ. ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನ ವೇಷ ನೋಡುತ್ತಾ ಬರುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಗೋವಿಂದಣ್ಣನ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಕಂಠಸ್ವರ ಹೇಗೋ ಕುಣಿವೂ ಅಷ್ಟೇ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಹರಿತ.. ಒಂದು ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ. ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಗೋವಿಂದಣ್ಣ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಸುಸ್ತಾಗಿ ಕುಳಿತದ್ದನ್ನು ನಾನು ಕಂಡಿಲ್ಲ.  ಧೂಳಿಪಟಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕುಣಿವ ಹಲವು ಕಲಾವಿದರೂ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಒರೆ ಹಚ್ಚಿದ ಆ ಕುಣಿತಕ್ಕಿಂತಲೂ  ಗೋವಿಂದಣ್ಣನ ರಂಗ ತುಂಬುವ ಆ ಸರಳ ನರ್ತನ ಶೈಲಿಗೂ ಒಂದು ಸಿರಿವಂತಿಕೆ ಇದೆ.

 ಇಷ್ಟು ದೀರ್ಘವಾದ ಇವರ ಕಲಾಜೀವನ ಬೆರಗು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಒಂದು ಸಲ ಇವರ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಅಚ್ಚರಿ ಪಡುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಶರೀರ ಮತ್ತು ಶಾರೀರ ಸಂಪತ್ತು,  ಸಾತ್ವಿಕ ಜೀವನ ಶೈಲಿ, ಯಾವ ದುರ್ವ್ಯಸನವನ್ನು ಹತ್ತಿರವೂ ಬಿಡದ ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ ಎಲ್ಲವೂ ಯಶಸ್ವೀ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಇವರದ್ದಾಗಲೀ ಇವರಂತೆ ಬಲಿಪ್ಪರದ್ದಾಗಲೀ.. ಮುಖದ ಗಾಂಭೀರ್ಯ ಆ ಓಜಸ್ಸು ಧೀಮತಿಕೆಯ ಕಳೆ ಖಂಡಿತ ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಒಲಿದದ್ದಲ್ಲ. ಅದು ಪರಿಶುದ್ದ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯ ಸಂಕೇತ.  ವೇಷಗಾರಿಕೆ ತೊಡಗುವ ಮೊದಲೇ ಹಲವಾರು ದುರ್ವ್ಯಸನ ದುಶ್ಚಟವನ್ನು ಅಂಟಿಸುವ ಕಲಾವಿದರು ಒಮ್ಮೆ ಇವರ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಇದು ಇವರು ಕೃತಿಯ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿಬಂದು ನೀಡಿದ ಸಂದೇಶ.

ಈಗ ಉಡುಪಿಯ ಗೋವಿಂದನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಈ ಗೋವಿಂದನ ಯಕ್ಷಸಂಭ್ರಮ. ಅದು ಕೇವಲ ಗೋವಿಂದ ಸಂಭ್ರಮವಲ್ಲ.. ಅದು ಯಾವುದೇ ಕಲಾವಿದನ ಕಲಾಸಂಭ್ರಮ . ಯಕ್ಷಗಾನದ ಯಕ್ಷ ಸಂಭ್ರಮ.  

ಸಂಗೀತಾ ನೆನಪಿನ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸುರುಳಿಗಳು

“ಕಂಡು ನಮಿಸಿದ ತಾಯಿಯಂಘ್ರಿಗೇ ....”  ಈ ಪದ ಕೇಳಿದಾಗ ಒಂದು ಸನ್ನಿವೇಶ ಕಣ್ಣಮುಂದೆ ಕಟ್ಟಿದಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಕರ್ಣ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾನೆ. ಭಾಸ್ಕರನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ.. ನೋಡುತ್ತ ತನ್ನನ್ನೇ ಮರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅದಾಗಲೇ ಆತನಿಗೆ ತನ್ನ ಜನ್ಮದಾತ ಯಾರೆಂಬ ಅರಿವಾಗಿದೆ. ಸೂತ ಪುತ್ರನೆಂಬ ಭಾವನೆಯ ತಿರುಳು ಬದಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಲೋಕದವರ ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ ಆತನಿನ್ನೂ ರಾಧೇಯ ಸೂತನ ಮಗ. ಸೂತಪುತ್ರನ ಆ ಒಂದು ಹೊರಕವಚ ಹಾಗೇ ಉಳಿದಿರುತ್ತದೆ.  ಆಗ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಬಂದ ತಾಯಿ ಕುಂತಿ ದೂರದಿಂದಲೇ ಕರ್ಣನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾಳೆ. ಕರ್ಣನ ಹಿಂಭಾಗವಷ್ಟೇ ಗೋಚರಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

“  ಮಗನೇ ಕರ್ಣ” ಎಂದು ಭಾವಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕರೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಬಂದ ಕಾರಣವನ್ನೂ ಹೇಳಿ ಐವರು ಮಕ್ಕಳ ಪ್ರಾಣವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಡೆಂದು ಬೇಡುತ್ತಾಳೆ, ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿ ನೋಡಿದ ಅಮ್ಮನ ಆಶೆಯನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿ ಐದು ಮಕ್ಕಳ ಲೆಕ್ಕವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅರ್ಜುನನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಳಿದ ಅಭಯದ ತನ್ನ ಅಚಲವಾದ ನಿರ್ಧಾರವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ತಾಯಿ ಕುಂತಿ ಅಧೀರಳಾಗುತ್ತಾಳೆ..ತನ್ನ ಕಣ್ಣೀರಿಗೆ ಮೌಲ್ಯವಿಲ್ಲವೇ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ತುಸು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕರ್ಣ ಕೇಳುವ ಮಾತು  “ ಕಾಡ್ತಿಯಾ ತಾಯಿ?”

          ಆಳದಿಂದ ದುಮ್ಮಾನವನ್ನು ಹೊತ್ತು ಬರುವ ಕರ್ಣನ ದನ್ಯವಾದ ಮಾತು  ಕೇಳುವಾಗ  ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣಂಚು ತೇವಗೊಳ್ಳದೇ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವೇ?

          ಇದು ಬಹಳ ಹಳೆಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿಯಾದ ರಣವೀಳ್ಯ ಕರ್ಣಭೇದನದ  ಒಂದು ಭಾಗ. ಸಂಗೀತ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಬಳಗ ಹೊರತಂದ ಹಲವು ಯಕ್ಷಗಾನ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿಯಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಬಹುದು. ಹಾಗೇನೇ ಇನ್ನು ಹಲವು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಸುರುಳಿಗಳನ್ನ ಇದೇ ಸಂಸ್ಥೆಯವರು ನಮ್ಮ ಮುಂದೆ ಬಿಚ್ಚಿ ಇಟ್ಟು ಬಹಳ ಕಾಲ ಸಂದಿತು.

ಇತ್ತೀಚೇಗೆ ಸಂಗೀತಾ ಸಂಸ್ಥೆ ತನ್ನ  ಅಂತರ್ಜಾಲ ತಾಣದಲ್ಲಿ  ತನ್ನ ಎಲ್ಲ ಯಕ್ಷಗಾನ  ಸಂಗ್ರಹವನ್ನು ಪುನಃ  ಕೇಳುಗರಿಗೆ ತೆರೆದಿಟ್ಟಿತು.. ಇದರ ಸದುಪಯೋಗ ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನನಗಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲಾ ಧ್ವನಿ ಸುರುಳಿ ನನ್ನ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಭೀಷ್ಮ ವಿಜಯ ಎಂಬ ಪ್ರಸಂಗದ ಸುರುಳಿ ಅರಸುತ್ತಿದ್ದವನಿಗೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿಬಿಟ್ಟಿತು.

ಹೀಗೆ ರಣ ವೀಳ್ಯ ಕರ್ಣ ಬೇದನ ಮತ್ತು ಭೀಷ್ಮ ವಿಜಯ ಎರಡು ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಕೊಂಡು ಹಿಂದಿನ ಕಾಲದತ್ತ ಒಂದು ಬಾರಿ ಹೋಗಿ ಬಂದೆ. ಈ ಎರಡು ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ನಾನು ಮೊತ್ತ ಮೊದಲು ಕೊಂಡುಕೊಂಡ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಗಳು. ಎಂಭತ್ತರ ದಶಕದ ಕೊನೆಯ ಅವಧಿಯದು. ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸುವರ್ಣ ಯುಗ ಎಂಬಂತಹ ಕಾಲ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಧ್ವನಿ ಸುರುಳಿಗಳು ಇತರ ವರ್ಗದ ಧ್ವನಿ ಸುರುಳಿಗಳಿಗೆ ಸಡ್ಡು ಹೊಡೆವಷ್ಟು ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದವು.  ಆಗ ಬಂದ ರಣವೀಳ್ಯ ಮತ್ತು ಭೀಷ್ಮ ವಿಜಯ ಇವುಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಸಂಗೀತದವರೇ ಹೊರಡಿಸಿದ ವಾಲಿಮೋಕ್ಷ , ಅಂಗದ ಸಂಧಾನ್, ಅಶ್ವಥಾಮ, ಶಲ್ಯ ಹೀಗೆ ಕೆಲವು ಕ್ಯಾಸೆಟಗಳ ಕಲಾವಿದರುಗಳು ಒಂದೇ ತಂಡದಂತೆ ಇದ್ದು,  ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ, ಬಲಿಪ್ಪರು, ನಿಡ್ಲೆ, ಚಿಪ್ಪಾರು, ಹಾಗೆ ಮುಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಕುಂಬಳೆ, ಉಡುವೆಕೋಡಿ, ಕೋಳ್ಯೂರು, ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಷಿ ಈ ಜತೆಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ಗಳಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಿಯವಾದದ್ದು ರಣವೀಳ್ಯ ಕರ್ಣ ಭೇದನ ಮತ್ತು ಭೀಷ್ಮ ವಿಜಯ.

ರಣವೀಳ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವತರಾಗಿ ಬಲಿಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತ, ಮದ್ದಲೆವಾದಕರಾಗಿ ಚಿಪ್ಪಾರು ಕೃಷ್ಣಯ್ಯ ಬಲ್ಲಾಲ್, ಚೆಂಡೆಯಲ್ಲಿ ನಿಡ್ಲೆ ನರಸಿಂಹ ಭಟ್  ಇನ್ನು ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನಾಗಿ ಎಂ ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಷಿ, ಕೌರವನಾಗಿ ಉಡುವೆಕೋಡಿ ಸುಬ್ಬಪ್ಪಯ್ಯ, ಕರ್ಣನಾಗಿ ಕುಂಬಳೆ ಸುಂದರ್ ರಾವ್, ಕುಂತಿಯಾಗಿ ಕೋಳ್ಯೂರು ರಾಮಚಂದ್ರ ರಾವ್, ಹೀಗೆ ಸೀಮಿತ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಿದ ಈ ಪ್ರಸಂಗ ಅದ್ಭುತ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಹಲವು ಸಲ ಈ ಸೀಮಿತ ಅವಧಿಯೊಳಗೆ ಮಾಡುವ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ನಾಟಕೀಯತೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಸುಳಿಯುತ್ತದೆ, ಪದವೇ ಇಲ್ಲದೆ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ರಣವೀಳ್ಯ ಕರ್ಣ ಭೇದನದಲ್ಲಿ ಅದ್ಯಾವ ನಾಟಕೀಯತೆ ಸುಳಿಯದೆ ಒಂದು ಅಚ್ಚು ಕಟ್ಟಿನ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬರು ಕೌರವ ಕೃಷ್ಣರ ಸಂಭಾಷಣೆ ಚುಟುಕಾಗಿದ್ದರೂ ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟೇ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿರುವಾಗ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಆವೇಶ ಕೇಳುಗನಿಗೂ ಆಗುತ್ತದೆ. ಉಡುವೆಕೋಡಿಯವರ ಕೌರವನಂತೂ ಕಿಡಿ ಉರಿಸಿದಂತೆ ಮಿಂಚಿನ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಕೌರವನ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೇಳುವಾಗ ಇಂದಿಗೂ ಸಂಧಾನದ ಕೌರವನೆಂದರೆ ಅದೇ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುವಂತಿರುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ನಾಗಿ ಜೋಷಿಯವರೂ  ಬಹಳ ಹಿತಮಿತವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ವಾರಸ್ಯಭರಿತ ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಕೌರವನ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಮುಂದೆ ಕರ್ಣನ ಜತೆಗಿನ ಸಂಭಾಷಣೆಯಲ್ಲೂ ಸನ್ನಿವೇಶ ಸೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಜೋಷಿಯವರ ಚಿನಕುರುಳಿಯಂತಹ ಚುರುಕಿನ ಮಾತುಗಾರಿಕೆ ಅಧ್ಬುತ. ಇಡೀ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿಯ ಮತ್ತೊಂದು ವಿಶೇಷತೆಯೆಂದರೆ ಕುಂಬಳೆಯವರ ಕರ್ಣ. ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದ ಆ ಕಾಲದ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರಸಂಗ ಮಹಾರಥಿಕರ್ಣ ್ದ ಅದೇ ಪಾತ್ರ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಭಾಗವನ್ನು ಕುಂಬಳೆಯವರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಆನಂತರದ ಈ ಪ್ರಸಂಗದ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನೇ ಒಂದು ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಅನುಕರಿಸುವಂತೆ ಅಗಿದ್ದು ಮಾತ್ರ ಇತಿಹಾಸ.

ಕರ್ಣನ ಜನ್ಮ ವೃತ್ತಾಂತವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಅರುಹುದಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತಾ ಆ ಸಂಭಾಷಣೆ ಪದಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ರೀತಿ ಕೇಳುಗನನ್ನು ಸಮ್ಮೋಹನ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಸರಸವಾಡುವಂತೆ ಛೇಡಿಸುತ್ತಾ .. ಕೃಷ್ಣ ಕರ್ಣನನ್ನು ಅತ್ತೆಯಮಗ ಎಂದು ಸಂಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ ಆಗ ಕರ್ಣ ಹೇಳುವ ಮಾತು “ ಯಾವ ಅತ್ತೆಯ ಮಗೆ? ನಿನಗೆಷ್ಟು ಅತ್ತೆಯರುಂಟು ಎಂದು ಲೆಕ್ಕ ಇಟ್ಟವರಾರು? ನಿನ್ನ ಅತ್ತೆಯರ ಕೂಟದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ತಾಯಿ ಪತ್ತೆ ಆಗಬೇಕೋ ಬೇಡ್ವೋ?” ಇಂತಹ ಮಾರ್ಮಿಕ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಕೇಳುಗರು ಜ್ಞಾಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಮುಂದಿನ ಸನ್ನಿವೇಶ ಕುಂತಿ ಮತ್ತು ಕರ್ಣನ ಭೇಟಿ. ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೂ ಕೃಷ್ಣ ಆದೇಶದಂತೆ ಬರುವ ಕುಂತಿ ಆ ಭಾವಾವೇಶವನ್ನು ತೋರಿಸುವುದು ಕಡಿಮೆಯಾದರೂ ಕರ್ಣ ಮಾತ್ರ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಬಹಳ ಭಾವುಕನಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಚುರುಕು ಸಂಭಾಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಬಲಿಪ್ಪರ “ಚಿನ್ನಾ ಕೇಳೆನಗೆ ಹಿರಿಯ ನಂದನಾಗಿ....” ಎಂಬ ಪದ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನೂ ಗಂಬೀರತೆಗೆ ತಳ್ಳಿಬಿಡುತ್ತದೆ.

ಎಕಾಂತ ಮತ್ತು ನಿಶ್ಯಬ್ಧ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಈ ಯಕ್ಷಗಾನ ಒಂದಲ್ಲ ಹಲವು ಸಲ ಕೇಳಿದರೂ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ತನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವ ಕೌರವ ನಿಯಂತ್ರಣದ ವಾಘೆಯ ತುದಿ ಕೃಷ್ಣ ನ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ತಿಳಿಯದೇ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅತ್ಯಂತ ಯೋಜನಾಬದ್ಧವಾಗಿ ರಚಿಸಿದ ಈ ಪ್ರಸಂಗ ಅದೆಷ್ಟು ಸಹಜವಾಗಿ ಒಂದು ಘಂಟೆಯ ಧ್ವನಿ ಸುರುಳಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಅದು ಸಂಕಲನ ಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಅಂಶ ನನಗೆ ಅಪ್ಯಾಯಮಾನವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದ್ದು ಚಿಪ್ಪಾರು ಕೃಷ್ಣಯ್ಯ ಬಲ್ಲಾಳರ ಮದ್ದಲೆ.ಪ್ರತೀ ಯೊಂದು ಪೆಟ್ಟುಗಳು ನೆನಪಿನ ಪುಸ್ತಕದ ಪುಟಗಳಿಗೆ ಒತ್ತಿದ ಮುದ್ರೆಯಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತದೆ. ಆ ಮೃದಂಗದಿಂದ ಬರೆದ ಕಾವ್ಯ  ಅದ್ಭುತ.

ಇದೇ ಯಕ್ಷಗಾನದೊಂದಿಗೆ ಕೊಂಡುಕೊಂಡ ಇನ್ನೊಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಭೀಷ್ಮ ವಿಜಯ... ಇದೇ ತಂಡದ ಒಂದು ಸುಂದರ ಯಕ್ಷಗಾನ. ಇದರಲ್ಲಿ ಬಲಿಪ್ಪ ,ನಿಡ್ಲೆ, ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪಾರು ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿದ್ದರೆ, ಭೀಷ್ಮನಾಗಿ ಕುಂಬಳೆ  , ಸಾಲ್ವನಾಗಿ ಉಡುವೆಕೋಡಿ, ಪರಶುರಾಮನಾಗಿ ಜೋಷಿ ಹಾಗು ಅಂಬೆಯಾಗಿ ಕೋಳ್ಯೂರು. ನಿಡ್ಲೆ ನರಸಿಂಹ ಭಟ್ ರವರ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ ಬಹಳ ಅಪರೂಪ. ಹದವಾದ ನಿಡ್ಲೆ ಶೈಲಿ ಪ್ರತಿಯೋಂದು ಪದವನ್ನೂ ಬಿಡದೆ ಆಲಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. “ ಎನುತಲಾಜ್ಞೆಯನಿಂತು ಕಾಶೀ ಜನಪ...” ಒಡ್ಡೋಲಗದ ಪದ, “ ಸರಸಿಜಾನನೆ  ಕೇಳು ಪೇಳುವೆನು.. ...” “ ವಸುಧೇಶ ಕೇಳಯ್ಯ...” ಮುಂತಾದ ಪದಗಳು ಕೇಳಿ ಮುಗಿಸಿದಾಗ ಮತ್ತಿನ ಪದಕೇಳಲು ಅರ್ಥ ಯಾವಗ ಮುಗಿಯುತ್ತದೆ ಎಂದು ತವಕದಿಂದ ಕಾಯುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ನಲ್ಲಿ ಹಿಮ್ಮೇಳವೂ ಮುಮ್ಮೇಳವೂ ಸಮ ತೂಕದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಹೂರಣದ ತುಣೂಕನ್ನು ಸವಿದ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ.

ಸಹಸ್ರ ಸಹಸ್ರ ಸಂಖ್ಯಯಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಧ್ವನಿ ಸುರುಳಿಗಳು ಮಾರುಕಟ್ಟೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದರೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಗುಣಮಟ್ಟವನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಇವುಗಳು ಅಗ್ರಪಂಕ್ತಿಯಲ್ಲಿ ವರ್ಗೀಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಅನುಕೂಲವಾಗುವಂತೆ  ಈ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡದ್ದನ್ನು ಈ ಮೂಲಕ ಕಾಣಬಹುದು.ಇಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಭಾಗವನ್ನು ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಮೂಲಕವೆ ಇದ್ದು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಹಲವು ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಗಳು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ದಾಖಲೀಕರಣ ಎನ್ನಬಹುದು. ಬಲಿಪ್ಪ ನಿಡ್ಲೆ ಚಿಪ್ಪಾರು ಜತೆಗಾರಿಕೆಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪದಗಳು ಕೇಳಬೇಕೆಂದರೆ ಇಂದು ಇವುಗಳ ಮೊರೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಮುಂದಿನ ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ಇವರುಗಳ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಬೇಕಿದ್ದರೆ  ಇವುಗಳು ಸೂಕ್ತ ಉದಾಹರಣೆಯಾಗಬಲ್ಲುದು.

ಯಾವುದೇ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕೇಳುವಂತಾಗಬೇಕಾದರೆ ಅವುಗಳ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣದ ಪಾಲು ಮಹತ್ವವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೂ ಅನ್ಯ ಪ್ರಾಕಾರಕ್ಕೂ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಹಳವೆತ್ಯಾಸವಿದೆ. ದ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಆಗದೇ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆ ಪೆಟ್ಟುಗಳಾಗಲೀ ಹಾರ್ಮೋನಿಯಂ ಶೃತಿಯಾಗಲೀ ಸಹಜವಾಗಿ ಕೇಳಿಸದೇ ಇನ್ನಾವುದೋ ದ್ವನಿ ತಂರಂಗಗಳನ್ನು ಹೊಮ್ಮಿಸಿ ಸಹಜ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸೊಗಡನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ಸಂಗೀತಾ ವೆಬ್ ತಾಣದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ

 ಸಂಗೀತದವರ ದ್ವನಿ ಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ಸ್ಪಷ್ಟ ಹಾಗು ಶುಭ್ರ ದ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ. ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆ ಪೆಟ್ಟುಗಳು ಸಹಜವಾಗಿ ಮುದ್ರಣಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಟ್ಟದ ದ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಕರ್ಣಾನಂದಕರವಾಗಿದ್ದು ಕೇಳುವಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನರಾಗಿ ಆಲೀಸಬಹುದು.ಸಂಗೀತಾ ಕಂಪೆನಿಯವರು ತಮ್ಮ ಹಳೆಯ ಕಡತಗಳನ್ನು ತೆರೆದು ಪುನಃ ಬಹಿರಂಗ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ತೆರೆದಿಟ್ಟದ್ದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕೇಳುಗರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಬಲ್ಲುದು. ಸ್ಮರಣೀಯ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ಹಲವು ಯಕ್ಷಗಾನಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯ. ಅವರ ಅಂತರ್ಜಾಲ ತಾಣಕ್ಕೆ ಭೇಟಿ ಕೊಟ್ಟು ಅದರಲ್ಲಿ ನೋಂದಾಯಿಸಿಕೊಂಡು ತಮಗೆ ಇಷ್ಟವಾದುದನ್ನು ಪಡೆಯಬಹುದು. ಒಂದು ಸಲ ಬೇಡಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುವಾಗ ಕಡಿಮೆ ಎಂದರೆ ನೂರು ರೂಪಾಯಿಗಲ ಮೌಲ್ಯಕ್ಕೆ ಬೇಡಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಹಣ ಪಾವತಿಯಾದ ಕೆಲವೇ ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಬಯಕೆಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕೇಳುಗರು ಇವನ್ನು ತಮ್ಮ ಅಭಿರುಚಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.