ತನ್ನಂಗ ದಿನ್ನಂಗ ಶ್ರುತಿಲಯದಲ್ಲಿ

ತನ್ನಂಗ ದಿನ್ನಂಗ ತಕ್ಕಿಟ ತೋಂ.......ಇದೊಂದು ಲಯ ವಿನ್ಯಾಸದ ಮೂಲಾಕ್ಷರ. ಇದೇ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ಮಂಗಳೂರು ಆಕಾಶವಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ  ಪ್ರಸಾರವಾಗಿತ್ತು. ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಆಮೂಲಾಗ್ರವಾಗಿ ಬಲ್ಲ ಯಕ್ಷವಿದ್ವಾಂಸ ಡಾಕ್ಟರ್ ಶ್ರೀ ರಾಘವ ನಂಬಿಯಾರರು ನಡೆಸಿಕೊಟ್ಟ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವದು.  ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಇದರಲ್ಲಿ ಪರಿಚಯಿಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಹೇಗೆ ಜೀವನಾಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೆರೆತು ಒಂದಾಗಿದೆ ಎಂಬಲ್ಲಿಂದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.  ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆಗಳ ಪೆಟ್ಟುಗಳನ್ನು ವಿವಿಧ ರೂಪಗಳನ್ನು ಬಾಯಿತಾಳದೊಂದಿಗೆ ಬಹಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿಯೂ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿಯೂ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.

            ತೆಂಕು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಜಾಗಟೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯದಂತೆ ಬಡಗಿನಲ್ಲಿ ....ತಾಳ. ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಮ್ಮೇಳದ ಇತರ ಅಂಗಗಳಾದ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆಗಳ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಭಾಗವತ ಹಿಮ್ಮೇಳ ವಾದಕ, ಹೀಗೆ ಹಿಮ್ಮೇಳದ ಅಂಗಗಳನ್ನು ಅದರ ಪೂರ್ಣ ರಚನಾ ಕೌಶಲವನ್ನೂ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.   ಶ್ರೀ ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ ಕುರುಪ್ ಮತ್ತು ಹಿರಿಯಡ್ಕ ಗೋಪಾಲಾಚಾರ್ಯರ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನದ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಾಲ ಪಾಠ ಹೇಗಿರಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ.  ಇದೆಲ್ಲದರ ಜತೆಗೆ ಹಿಮ್ಮೇಳದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕೆತ್ತುವ ಶಿಲ್ಪಿಯಂತೆ  ಶ್ರೀ ರಾಘವ ನಂಬಿಯಾರರ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಪೂರಕವಾಗಿ ಚಿತೋಹಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಬಾಯಿತಾಳದೊಂದಿಗೆ ಮದ್ದಲೆಯ ವಾದನವನ್ನೂ ಅದರ ರಚನಾ ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುವಾಗ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಥಮ ಅಕ್ಷರ ಮಾಲೆಯೂ ಎಷ್ಟು ಶಿಸ್ತುಬದ್ದವಾಗಿದೆ ಎಂದನಿಸುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಲೆಯಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುವುದಿದ್ದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಯೋಚಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

            ಶ್ರೀ ರಾಘವ ನಂಬಿಯಾರರು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಲುದೊಡ್ಡ ವಿದ್ವಾಂಸ, ಸಂಶೋಧಕ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಸ್ವತಃ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಯ ನರ ನಾಡಿಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲ ಅದ್ಭುತ ಕಲಾವಿದ.  ಇದು ಅವರು ಬಾಯಿತಾಳವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುವಲ್ಲೇ ತಿಳಿಯಬಹುದು. ಒಂದು ಶುದ್ದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಅವರು ತೋರುವ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ಹೀಗೆ ವಿವರಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇಂದಿನ ಹೆಸರಾಂತ ಭಾಗವತರಿಗೆ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಇದು ಸಾಧ್ಯವೇ?  ಹೀಗೆ ಅನ್ನಿಸಿದರೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಗಟ್ಟಿಪರಂಪರೆಯ ಶೈಥಿಲ್ಯಕ್ಕೆ ಎಂದೋ ನಾಂದಿ ಬರೆದಾಗಿದೆ ಎನ್ನಬೇಕು.  ವಸ್ತುವೊಂದು ಕಾಲ ಕಳೆದಂತೆ ತನ್ನ ಕಾಠಿಣ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಶಿಥಿಲವಾದಂತೆ ಯಕ್ಷಗಾನವೂ ಕಾಲಮಾನದ ಧಾಳಿಗೆ ನಲುಗಿ ಹೋಗಿದೆ. ಹೀಗನ್ನಿಸುವುದು ಹಳೆಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಂಗ್ರಹದತ್ತ ಹೀಗೆ  ಕಿವಿಯಗಲಿಸಿದಾಗ.

            ಮಿತ್ರರೊಬ್ಬರ ಸಹಕಾರ ಸಹಾಯದಿಂದ ಹಳೆಯ ಅತೀ ಹಳೆಯ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ಧ್ವನಿ ಸುರುಳಿಗಳು ನನ್ನ ಸಂಗ್ರಹದ ಕಿಂಚಿತ್ ಸ್ಥಳವನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಂಡು ಸೇರಿಹೋಗಿದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಹಲವು ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರ ಸಂದರ್ಶನಗಳು  ಶ್ರೀ ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್, ಹೊಸಹಿತ್ಲು ಮಹಾಲಿಂಗ ಭಟ್, ನಗರ ಜಗನ್ನಾಥ ಶೆಟ್ಟಿ  ರಾಘವ ನಂಬಿಯಾರ್ ಮುಂತಾದವರ ಜೀವನಾನುಭವದ ಸಂದರ್ಶನಗಳು  ಬಡಗುತಿಟ್ಟಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹಿರಿಯ ಭಾಗವತರಾದ  ಗೋರ್ಪಾಡಿ ವಿಠಲ ಭಾಗವತರ  ಅನುಭವಗಳನ್ನು  ಕೇಳುವಂತಹ ಒಂದು ಸುಯೋಗ ಈ ಹವ್ಯಾಸದಿಂದ ಕೂಡಿಬಂತು.

            ಬೆಂಕಿ ಸುಡುತ್ತದೆ ನೀರು ತಣಿಸುತ್ತದೆ ಹಾವು ಕಚ್ಚುತ್ತದೆ, ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹುಲಿ  ಹಿಡಿದು ತಿನ್ನುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯ ಜೀವನ,  ಇಂತಹುವುಗಳು ಹಿರಿಯರು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಅನುಭವದಿಂದ ಕಟ್ಟಿದ ಬದುಕಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಕಾಡನ್ನು ಕಂಡು ಹುಲಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಯನ್ನು ಅರಿಯುವಲ್ಲಿ ಆಯುಷ್ಯದ ಅರ್ಧ ಸಂದು ಹೋಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದಲ್ಲವಾದರೆ ಆ ಅನುಭವ ಹೊಂದುವಾಗ ಅನುಭವಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬದುಕೇ ಉಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ವಾಸ್ತವವಾದರೂ ಈ ವಾಸ್ತವದ ಪಾಠ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಬಂದಾವಗ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.  ಹುಲಿ ಹಿಡಿದು ತಿನ್ನುವುದನ್ನು ಕಾಣದೇ ಇದ್ದರೂ ಹಿರಿಯರ ಅನುಭವವನ್ನು ನಂಬಿ ಅದನ್ನು ದೂರವಿಡುವಲ್ಲಿ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಮನುಷ್ಯ,  ಕಲೆಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ   ಪರಂಪರೆ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಎಂಬ ಧ್ವನಿ ಹಗಲಿನಲ್ಲೂ ಕೇಳುವ ಗೂಬೆಯ ಧ್ವನಿಯಂತೆ ಅರ್ಥವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ರಂಜನೆ ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಇದರ ಬೆನ್ನತ್ತಿ ಹೋಗುವಾಗ ಕಳಚಿ ಬೀಳುವ ವಸ್ತ್ರದಂತೆ  ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅಂಗಗಳು ಒಂದೊಂದಾಗಿ ಕಳಚಿ ಬೀಳುತ್ತಾ ಕಳೆದುದೇನು ಎಂಬ ಅರಿವೇ ಮರೆತು ಹೋಗಿರುತ್ತದೆ.  ಹಿರಿಯರ ಅನುಭವ ಪರಂಪರೆ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಸಾಷ್ಟಾಂಗ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿ ಶಾಲು ಹೋದಿಸುವವರೆಗೆ ಸೀಮೀತವಾಗುತ್ತದೆ.

            ಗೋರ್ಪಾಡಿ ಭಾಗವತರು ತಮ್ಮ ಅನುಭವವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಒಂದೆಡೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಮೊದಲು ಏಳು ಘಂಟೆಗೆ ಪೂರ್ವರಂಗಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿದರೆ ಹತ್ತರ ಪೀಠಿಕೆಯವರೆಗೂ ಹಾಡುವ ಸ್ತುತಿ ಪದಗಳೆಷ್ಟು?  ಅಲ್ಲಿ ಬರುವ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಎಷ್ಟು?.  ಇಪ್ಪತ್ತು ಮೂವತ್ತು ಸ್ತುತಿ ಪದಗಳಷ್ಟೂ ಸಹ ಕಂಠ ಪಾಠವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂದು ಸರಿಯಾಗಿ ಸ್ತುತಿಪದಗಳನ್ನು ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿಯೇ ಹೇಳುವ ಯೋಗವೂ  ಇಲ್ಲ ಯೋಗ್ಯತೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ಒಂದೆರಡು ಪದಗಳಷ್ಟನ್ನೇ ಪುನರಾವರ್ತಿಸುವ ಇಂದಿನ ಭಾಗವತರಲ್ಲಿ ಕಲಿಯುವ ಹಂಬಲವಿಲ್ಲ.   ರಾಗಗಳ ಬೆನ್ನತ್ತಿ ಹೋಗುವ ಇಂದಿನ ಭಾಗವತರು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪರಿಧಿ ಎಲ್ಲಿ ದಾಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂಬುದೇ ತಿಳಿದಿರದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ.  ಸಂತರ್ಪಣೆಯೇ ಇಲ್ಲವಾಗುವಾಗ ಹಸ್ತೋದಕದ ಮಾತೆಲ್ಲಿಯದು? ಹಿಮ್ಮೇಳವಾದನದಲ್ಲೂ ತದ್ರೀತಿ ಒಂದನೇ ಕಾಲ ಎರಡನೇ ಮೂರನೇ ಕಾಲ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಕಾಲನಡೆಯ ವೆತ್ಯಾಸ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಅರಿವಿಗೆ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂದು ಕಾಲದ ವೆತ್ಯಾಸವೇ ಇಲ್ಲದೇ ಕಾಲವನ್ನೇ ನುಂಗುವ ಸ್ಥಿತಿ. ಇನ್ನು ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ, ತಾಳ ಒಂದೇ ಆದರೂ ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅದನ್ನು ನುಡಿಸುವ ಪರಿ ಅನನ್ಯ. ಅಷ್ಟಿದ್ದೂ ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೆ ಇದ್ದು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗುತ್ತದೆ. ಚೆಂಡೆವಾದನವೂ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಹತ್ತೆಂಟು ಬಗೆಯ ಉರುಳಿಕೆ ಶೈಲಿ ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ವೇಷಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅದು ಬದಲಾಗುವ ರೀತಿ ಇದನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಹೀರಿಯರೊಬ್ಬರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಮೂವತ್ತೆರಡು ಬಗೆಯ ಉರುಳಿಕೆ ಇದೆ. ಯಾರಿಗೆ ಗೊತ್ತು ಎಂದು ಕೇಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಅದನ್ನು ಅನ್ವೇಷಣೆ ಮಾಡಿ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಹಂಬಲವೂ ನಶಿಸಿ ಹೋಗಿದೆ. ತಾವು ತಿಳಿದದ್ದೆ ಪರಮಾರ್ಥ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಚಪ್ಪಾಳೆಗಿಟ್ಟಿಸುವ ಹಂಬಲದಲ್ಲಿ ಆತ್ಮ ಸಾಕ್ಷಿಯ ಅತ್ಮಾವಲೋಕನವೂ ನಶಿಸಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ.   ಇಂದು ಅಚ್ಚಿನಲ್ಲಿ ಎರಕ ಹೊಯ್ದ ಪ್ರತಿಮೆಯಂತೆ  ಬೇರೆ ರೂಪವೇ ಇಲ್ಲ. ಇದ್ದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ಯಾವ ಅಕಾರದಲ್ಲಿ ಇದೆ ಎಂದು ಸ್ವತಃ ಬಡಿಯುವವರಿಗೆ ಅಯೋಮಯವಾಗುವಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ.

            ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ದುರಂತವೆಂದರೆ, ಯಕ್ಷಗಾನ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಬದಲಾದ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬದಲಾವಣೆಯೇ ಅರಿವಿಗೆ ಬಾರದಿರುವುದು. ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಹೆದ್ದಾರಿ ಹಾದು ಹೋಗಿ ಅದು ಚತುಷ್ಪಥವೋ ಷಟ್ಪಥವೋ ಆಗಿ ಬದಲಾಗುವಾಗ ಊರು ಸಂಪೂರ್ಣ ಬದಲಾದಂತೆ, ಬದಲಾದ ಊರಿನಲ್ಲಿ ಆ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದೆ ತಮ್ಮ ಪಾಡಿಗೆ ಒಂದು ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ತಾವಿರುವ ವಯೋ ವೃದ್ದರಂತೆ, ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಪರಂಪರೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವವರ ಸ್ಥಾನವಾಗಿದೆ.  ನವೀಕರಣದ ಅಬ್ಬರದಲ್ಲಿ ಈ ಹಿರಿಯರ ನಿಟ್ಟುಸಿರಾಗಲೀ ಒದ್ದೆಯಾಗುವ ಕಣ್ಣುಗಳಾಗಲೀ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಗುರುಸೇವೆ ಮಾಡಿ ಬಡತನದ ಬದುಕಿನಲ್ಲೂ ಕಠಿಣ ಪರಿಶ್ರಮದಿಂದ ಕಲಿತ ವಿದ್ಯೆ ಯಾಕಾದರೂ ಕಲಿತೆ?  ಎಂದು ಹಿರಿಯರು ಪರಿಪಿಸುವಂತೆ ರಂಗ ಬದಲಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ.  ವ್ಯಾಪಾರ ವ್ಯಹವಾರಗಳು ಜೀವನದ ಅಂಗ. ವ್ಯಾಪಾರ ಮಾಡುವುದೇ ಲಾಭಕ್ಕಾಗಿ. ಆದರೆ ಲಾಭದ ಆಶೆಯಲ್ಲಿ ವಂಚನೆಯಾಗಬಾರದಲ್ಲ. ಅದನ್ನೇ ನೈತಿಕತೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು. ಅದು ಇಂದು ನಶಿಸುತ್ತಿದೆ. ಏನೂ ಮಾಡಿದರೂ ಕಲೆ ಎಂದು ಬೆನ್ನು ತಟ್ಟುವಾಗ ನೈತಿಕತೆ ಪ್ರವಚನದ ವಸ್ತುವಾಗುತ್ತದೆ.

 ಬದಲಾದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅರಿವಿಗೆ ಬರುವಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಯಕ್ಷಗಾನಗಳನ್ನು ಮೆಲುಕು ಹಾಕುವಾಗ ಈ ಸಂಗ್ರಹಗಳು ಉತ್ತಮ ಸಹಚರನಂತೆ ಮಿತ್ರನಂತೆ ನನಗೆ ಆತ್ಮೀಯರಾಗಿಬಿಡುತ್ತವೆ.  ಈ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪರಂಪರೆಯತ್ತ ಅವಲೋಕನ ಮಾಡುವಾಗ ವರ್ತಮಾನಕ್ಕೆ ವಿಮುಖನಾಗಿಬಿಡುತ್ತೇನೆ. ಹಳೆಯ ಶುದ್ದ ಪರಂಪರೆಯ ಯಕ್ಷಗಾನಗಳನ್ನು ಕೇಳುವಾಗ ಅದರ ಲಯ ವಿನ್ಯಾಸಗಳು ಪರಂಪರೆಯ ಮಟ್ಟುಗಳು ಇದನ್ನು ತಿಳಿವಲ್ಲಿ ಸವಿಯುವಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಹಾತೊರೆದರೆ ಈಗಿನವುಗಳನ್ನು ಅರ್ಧಕ್ಕೇ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುವಂತಾಗುತ್ತದೆ.

            ಸುಧನ್ವ ಮೋಕ್ಷ ಪ್ರಸಂಗದ ಜನಪ್ರಿಯ ಪದ, “ಸೃಷ್ಟಿಗರ್ಜುನ ನೆಂಬವನೇ ನೀನು…” ಅಧುನಿಕ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಧಾಳಿಗೆ ಇದರಷ್ಟು ತುತ್ತಾದ ಬೇರೆ ಪದವಿರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆ.  ವೀರ ರಸದ ಈ ಪದ ಬದಲಾಗಿ ಬದಲಾಗಿ ಯಾವೂದೋ ಒಂದು ರೂಪ ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಇನ್ನು ಬದಲಾವಣೆ ಗೊಳ್ಳುತ್ತಲೇ ಇದೆ. ಕೆಲವು ಘಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯ ಕಾಣುವ ಈ ಪದ ಈಗ ಸರಿ ಸುಮಾರು ಅರ್ಧ ಘಂಟೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನೂ ತಿಂದ ಉದಾಹರಣೆಗಳಿವೆ.  ಈಗ ಈ ಪದ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ನೋಡುವಾಗ ಸುಧನ್ವ ಯದ್ದಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದೋ ಅಲ್ಲ ಕುಣಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದೋ ಎಂಬ ಭ್ರಮೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಅರ್ಧಘಂಟೆಯ ಪದಕ್ಕೆ ಇನ್ನು ಒಂದು ಘಂಟೆ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಇರಬಹುದೇ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ ಎರಡು ವಾಕ್ಯ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೇಳುವ ಸಮಯವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ  ಬದಲಾದ ಬದಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪ ಏನೆಂದೆ ಮರೆತು ಹೋಗಿದೆ.  ಅದು ಮರೆತು ಚರಿತ್ರೆಯ ಪುಟಕ್ಕೆ ಸೇರದಿರಲಿ ಎಂದು ಯಾರಾದರೂ ಒಬ್ಬ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೆ, ಇಂದು ಅದಕ್ಕೆ ಆಸ್ಪದವಿಲ್ಲದಂತೆ ವಾತಾವರಣ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸಂಗದ  “ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್”  ಹಾಳಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ರಾಗ ತೆಗೆಯುವ ಕಲಾವಿದರು, ಇವರಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕಿಂತಲೂ ದರಿದ್ರ ಸೆಟ್ಟಿಂಗ್ ಅಧಿಕವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ.  ಹಿರಿಯ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಕಲಾವಿದರೊಬ್ಬರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಮೊದಲು ಭಾಗವತರ ಪದಕ್ಕೆ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆ ಬಡಿದರೆ ಇಂದು ವೇಷಧಾರಿಗೋಸ್ಕರ ಬಾರಿಸುವ ಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ.  ಭಾಗವತ ಯಾವ ತಾಳ ಯಾವ ರಾಗದಲ್ಲಿ  ಪದ ಹೇಳಬೇಕೆಂದು ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ವೇಷಧಾರಿ.!! ರಾಗತಾಳದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವಾಗ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮಟ್ಟು ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ತಿಳಿಯುವ ಮನಸ್ಸೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.  ಹಳೆಯ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣವೊಂದರಲ್ಲಿ ಅದೇ ಆ ’ಸೃಷ್ಟಿಗರ್ಜುನನೆಂಬವನೇ ನೀನೂ...” ಎಂದು ಕೇಳುವಾಗ ಒಂದರೆ ಕ್ಷಣ ಕೈಕಾಲು ಭೂಮಿಯ ಮೇಲೆ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದರೆ ಘಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುವ ಪದಕ್ಕೆ ಘಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಮನಸ್ಸು ಸ್ಥಬ್ಧವಾದ ಅನುಭವವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವ ಭಾವೋತ್ಕರ್ಷ  ರಸ ಸೃಷ್ಟಿ ಅದೆಂತಹುದು ?

            ರೂಪಾಂತರವಾಗಿ ನಶಿಸಿ ಹೋಗುವ ಆತಂಕವಿರಲಿ,  ಅದರ ಮುನ್ನ ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಳ್ಳುವ ಭರವಸೆಯೂ ಇಲ್ಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಕೂರ್ಮ ಮುಸುಕೆಳೆದು ಅವಿತಂತೆ ಈ ಹಳೆಯ ಸಂಗ್ರಹದೊಳಗೆ ಲೀನವಾಗುವುದರಲ್ಲಿ ಸುಖ ಕಾಣುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಮುಸುಕಿನ ಒಳಗೊಳಗೇ ಮನಸ್ಸು ತನ್ನಂಗ ದಿನ್ನಂಗ ಎಂದು ಹಾಡುವುದನ್ನು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ.

.