ಮನ ಮುಟ್ಟುವ ಮಿಜಾರು ಹಾಸ್ಯಗಳು

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಇಹಲೋಕ ತ್ಯಜಿಸಿದ ಹಿರಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದ ಹಾಸ್ಯ ವಿಶಾರ ಶ್ರೀ ಮಿಜಾರು ಅಣ್ಣಪ್ಪನವರ ಹಾಸ್ಯದ ತುಣುಕುಗಳು.  ಹಾಸ್ಯ ಕೇವಲ ಶಬ್ದ ಜೋಡಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತುಗಳು ಉಚ್ಚಾರಗಳಲ್ಲಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಭಾವಾಭಿನಯ, ಅಂಗಭಂಗಿ ಅನುಕೂಲ ಉಚ್ಚಾರ ಶುದ್ಧಿ ಇದು ಮೇಳೈಸಿದಾಗಲೇ  ರಸೋತ್ಪತ್ತಿ ,  ಹಾಸ್ಯೋತ್ಪತ್ತಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಕಲಾವಿದರು ತಾವು ಕಂಡ ಜೀವನವನ್ನೇ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ರಸವಾಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸಿದವರು. ಅದರಲ್ಲೂ ಮಿಜಾರು ಹಾಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಜೀವನದ ನಿತ್ಯ ಅನುಭವಗಳು ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂದರೆ ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಝಗಮಗಿಸುವ ವೇಷ ಭೂಷಣಗಳು ಇಂತಹ ಭ್ರಾಮ ಕಲ್ಪನಾ ಲೋಕವೇ ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಅದ್ಧೂರಿ ವೇಷ ಭೂಷಣಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಮಿಜಾರು ಪಾತ್ರಗಳು ಜನಸ್ಪಂದನೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುವುದು ಇವುಗಳಿಗೆಲ್ಲದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಸೂಕ್ತ ಎಂಬುದು ಚಿಂತಿಸುವ ವಿಚಾರವಾದರೂ ಅಂದಿನ ಸಾಮಾಜಿಕ ನೆಲೆಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು ಎಂಬುದು ಬಹಳ ಜನರ ಅಂಬೋಣ. ಯಾವುದೇ ವಿಚಾರವಾದರೂ ಆ ಕಾಲದ ನೆಲೆಗಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಯೋಚಿಸುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆ ಯೋಚಿಸುವಾಗ ಕಲಾವಿದರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಒದಗಿ ಬಂತು ಎಂದು ಅನ್ನಿಸಬಹುದು. ಈಗ ಲಭ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ  ಭೂರಿ ಭೋಜನ ಪಾನೀಯ ಅಂದು ಕನಸಿನ ಮಾತೇ ಸರಿ.  ಒಂದು ಚಹ ಕುಡಿಯುವುದಾದರೂ ಸ್ವಂತ ಕಿಸೆಯನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿಕೊಂಡಿರುವಂತಹ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಂದಷ್ಟು ಕಲಾವಿದರ ಜೀವನ ಬಹಳ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿತ್ತು. ಇಂದು ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಿದ ಕಲಾವಿದರೇ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ರಹಿತರಂತೆ ವರ್ತಿಸುವಾಗ ಅರೆಹೊಟ್ಟೆಯ ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ಬಂದ ವೇಷವನ್ನು ತೊಡುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಅದೇನಿದ್ದರೂ ಅದಿಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆಯ ವಿಚಾರವಲ್ಲ. ಮಿಜಾರು ಎಂದಾಕ್ಷಣ ಅಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣಬಣ್ಣದ ಅದ್ಧೂರಿ ವೇಷದ ಕಲ್ಪನೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಜನಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯವೂ ಕಾಣ ಸಿಗುವ ಬಡಗಿ ಕಮ್ಮಾರ ಕೂಲಿ ಕಾರ್ಮಿಕ, ಕೃಷಿಕ ಹೀಗಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಗಳೇ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಬಂದು ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಪಂದನೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿ ಜನರಂಜನೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಹಾಸ್ಯ ಕಾಣುವುದಕ್ಕೆ ಸುಲಭವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದು ಬಣ್ಣದ ಬೆಳಕಿನ ಎದುರು ಸುರಿಯುವ ಕಾರಂಜಿಯ ನೀರಿನಂತೆ ಮಿಜಾರು ಮೂಲಕ ಅವತರಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರ ಹಾಸ್ಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅದು ಮಿಜಾರು ಕಲಾವಂತಿಕೆಯ ಮಹತ್ವ.  ಹಾಗಾಗಿ ಕೆಳಗೆ ವಿವರಿಸಿದ ಹಾಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯ ಕಾಣಿಸಬೇಕಿದ್ದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಮಿಜಾರುವನ್ನು ಕಣ್ಣೆದುರು ಕಾಲ್ಪನಿಕವಾಗಿಯಾದರೂ ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ಆಗ ಆ ಘಾಢವಾದ ಹಾಸ್ಯದ ಸ್ಪರ್ಶದ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ.  ಈ ಅನುಭವ ನಿಮಗಾದಲ್ಲಿ ಇದು ಸಾರ್ಥಕವಾದಂತೆ. ಆ ಮಹಾನ್ ಕಲಾವಿದನ ಒಂದು ಕಿರು ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದೆರಡು ಘಳಿಗೆಯನ್ನು ಕಳೆದು ನುಡಿನಮನ ಸಲ್ಲಿಸಿದ ಧನ್ಯತೆ ನಿಮ್ಮದಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಮಗೆ ಏನನ್ನಿಸಿತು ಇದು ಮುಖ್ಯ. ಅದನ್ನು ಕೇಳುವ ಉತ್ಸುಕತೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಿಗೂ ಇರುತ್ತದೆ.

ಪ್ರಸಂಗ ಕಾನದ ತನಿಯೆ.

ಅರಸನ ಮಕ್ಕಳು ಅಣ್ಣ ತಂಗಿ ತಂದೆಯ ಹತ್ಯೆಯ ನಂತರ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಕಾಡಿನಲ್ಲೇ ಬರುವ ಸನ್ನಿವೇಶ. ಅಣ್ಣ ತಂಗಿ ಇಬ್ಬರೂ ತಪ್ಪಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಅಣ್ಣ ತಂಗಡಿ...ತಂಗಡಿ ಎಂದು ಕೂಗುತ್ತಾ ತನಿಯನ ಗುಡಿಸಲು ಬಳಿಯೇ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಮಿಜಾರು...

ಓ ಮಗಾ....ಮೂಲು ಓಲುಲಾ ಅಂಗಡಿ ಇಜ್ಜಿ ಮಗ. ಈ ಕಾಡ್ ದ ಬರಿಟ್ಟೆ ಅಂಗಡಿ ನಾಡುವತ್ತಾ....ಈ ಮಲ್ಲಕುಲು ಪೂರ ಜೋಕುಲೆಗ್ ಕಾಸ್ ಕೊರ್ದು, ಕಾಸ್ ತಿಕ್ಕಿಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಅಂಗಡಿ ನಾಡೊಂದು ಪಿದಡುವ...ಅಂದ ಮಗ ಈ ಕಾಡ ಬರಿಟ್ ಅಂಗಡಿ ಒಲ್ತು ಮಗ?

ಪ್ರಸಂಗ ಗೋಣ ತಂಕರ....,

 ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಜಾರು ಸೌಮ್ಯ ಮತ್ತು ಸಭ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಪಾತ್ರ ಮಾಡಿದ್ದರೆ ಈ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಕುಯುಕ್ತಿಯ ಖಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪಾತ್ರದ ಆರಂಭದ ಪ್ರವೇಶದಲ್ಲಿ ಅರುವ ಕೊರಗಪ್ಪನವರ ಖಳ ಪಾತ್ರದೊಂದಿಗೆ ಪ್ರವೇಶವಾಗುತ್ತದೆ. 

ಅರುವ:   ಈ ಸಾದಿ ಓಡೆಗ್ ಪೋಪುಂಡು ?

ಮಿಜಾರು:  ಈ ತಾದಿ ಓಡೆಗ್ ಲಾ ಪೋಪುಜಿ ಪಾಕ ಸಮಯಡ್ದು ಉಂದು ಮುಲ್ಪನೇ ಉಂಡು ಉಂದೆಟ್ಟ್ ಪೋಂಡ ಓಡೆಗಾಂಡಲ ಎತ್ತು.

(ಇದರನಂತರ ಇದನ್ನು ಹಲವರು ತಮ್ಮ ಹಾಸ್ಯದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ)

ಪ್ರಸಂಗ ಬೊಳ್ಳಿಗಿಂಡೆ

ಇದರಲ್ಲಿ ಮಿಜಾರು ಅವರದ್ದು ಪೆದ್ದನಾದ ಅರಸುಕುಮಾರನ ಪಾತ್ರ. ಸದಾ ಮಲತಾಯಿಯಿಂದ ಹಿಂಸೆ ಬವಣೆಯನ್ನು ಪಡುವಂತಹ ಪಾತ್ರ. ತಂದೆಯ ಮರಣಾನಂತರ ಈತನಿಗೆ ಬರಬೇಕಾದ ಪಟ್ಟದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ಮಲತಾಯಿ ಹಿಡಿದಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಈತನಿಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿರುತ್ತಾಳೆ. ಹೀಗೆ ಒಂದು ಸಲ ಊರ ಮಹನೀಯನೊಬ್ಬ  ಈತನಿಗೆ,  ಹೋಗಿ ಮಲತಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದ ಗೆರೆ ದಾಟಬೇಕಿದ್ದರೆ ಪಟ್ಟದ ಮಣೆ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವಂತೆ ಕೇಳಲು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತಾನೆ.   ಪೆದ್ದ ಹೋಗಿ ಮಹಾರಾಣಿಯಾದ ಮಲತಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಳುವ ರೀತಿ ಹೀಗಿದೆ....” ಸಿದ್ಯಪ್ಪೆ ಪಟ್ಟ ಎನ್ನ ಅಮ್ಮನ ಎಂಕ್ ಪಟ್ಟದ ಮಣೆ ಬುಡುದು ಕೋರು....ಹಾಂ ಗೀಟ್.....” ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಒಂದು ಗೆರೆಯನ್ನು ಕಾಲಿನಿಂದಲೇ ಏಳೆಯುವ ಭಂಗಿಯನ್ನು ನೋಡುವುದೇ ಸೊಗಸು. “ ಎಂಕ್ ಪಟ್ಟ ಕೋರು ಹಾಂ ಗೀಟ್....ಕೊರು” ಪದೆ ಪದೇ ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ ಗೆರೆ ಎಳೆಯುವಾಗ ಮಿಜಾರು ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಬೆರಗಾಗಬೇಕು.  ಅದು ಹಾಸ್ಯವಾಗಿಯೂ ಕಾಣುತ್ತದೆ ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿಯೂ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕರಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ದಯನೀಯ ಸ್ವರ ಪೆದ್ದುತನದ ಶೈಲಿ ಅದು ಮಿಜಾರ್ ಗಾಗಿಯೇ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಪಾತ್ರ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ಅದೊಂದು ದುಃಖದ  ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ದುಃಖಿಸುವ ಸನ್ನಿವೇಶ.  : ಮಿಜಾರು ಪಾತ್ರ ಅಳುತ್ತಾ ಸ್ವಗತವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತ ಇರುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅದು ದುಃಖದ ಸನ್ನಿವೇಶವಲ್ಲವೇ? ಮುಂದೆ ಕುಳಿತ ಸಭಿಕನೊಬ್ಬ ಎದ್ದು ಹೊರ ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ.  ಇದನ್ನು ನೋಡಿದ ಮಿಜಾರು  ಸಭಿಕನತ್ತವೇ ಕೈ ತೋರಿಸಿ ಪಾತ್ರವಾಗಿಯೇ ಹೇಳುವ ಮಾತಿದೆ...  ” ಆಯೆ ಲಕ್ಕ್ ದ್ ಪೋಯೆನ  ಫೋವಡ್.....ಆಂಡ ಮುಲ್ಪ ಇತ್ತಿನಕುಲು ಮುಲ್ಪನೇ ಬದ್ ಕೊಡತ್ತೇ? ಅಂಚ ಲಕ್ಕ್ ದ್ ಪೋಯೆರ ಆಪುಂಡ ......” ಹೀಗೆ ದಯನೀವಾಗಿಯೇ ಸಮಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ  ಪಾತ್ರ ಮುಖೇನ ಡೋಸು ಇಡುವಾಗ ಆ ದುಃಖದ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲೂ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ನಗುವಿನ ಅಲ್ಲೆ ಉಕ್ಕುತ್ತದೆ.  ಇಂತಹ ಸಮಯ ಪ್ರಜ್ಜೆಯ ಮಾತು (timing dialog ) ಗಳಿಗೆ ಮಿಜಾರು ಸಿದ್ಧ ಹಸ್ತರು.   

ಪ್ರಸಂಗ ಜಾಲ ಕೊರತಿ  ಇರಬೇಕು. ಅದರಲ್ಲಿ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯಾಡುವ ಸನ್ನಿವೇಶ. ಎಲ್ಲ  ಅದನಂತರ ಪರಸ್ಪರ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಬೆಳ್ಳಗೇ ಇದ್ದವನು ಒಬ್ಬ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ  “ ಈ ಎಂಕ್ ದಾಯೆ ಆಕಿನಿ? “  

ಆಗ ಮಿಜಾರು ಆತನ ಶ್ವೇತ ವರ್ಣವನ್ನು ಹಂಗಿಸುವ ಪರಿ ಹೀಗೆ.

  “ಓ ಅವು ಈಯಾ….. ಯಾನ್ ಬೊಲ್ದು ಕಾರ್ ಎರ್ನವು ಪಂಗ್  ಸಾದಿಗ್ ಅಡ್ಡ ಉಂಡತ್ತಾ ದೆತ್ತ್ ಕಲ್ಲ್ ದಕ್ಕಿನಿ. ಅವು ನಿನ್ನ ಕಾರ್ ಅತ್ತಾ… ಬೇನೆ ಆಂಡ ಮಗಾ” 

ಹೌದು ದಪ್ಪ ಮೀಸೆಯ ಕೃಶವಾದ ಹೊಳೆಯುವ ಕಣ್ಣಿನ ಮೊನಚು ದೃಷ್ಟಿಯ  ಮಿಜಾರು ಮುಖ ಈಗ ಕಣ್ಣೆದುರಿಗೆ ಬಂದು ನಿಂತಂತಾಗುತ್ತದೆ.

ಧನ್ಯವಾದಗಳು. ಯಕ್ಷಗಾನಂ ಗೆಲ್ಗೆ.

ಮರೆಯದ ಹಾಸ್ಯದ ಹೊನಲು.... ಮಿಜಾರು

“ ಎಂಕ್ ದಾನೆ ಮಗಾ,  ಪರ್ಕಟ್ ಅಂಗಿಗ್ ಕೈ ಪಾಡ್ನವುಲೇ ಕಿಸೆಗೆ”

            ಈ ಮಾತು ಕೇಳಿದಾಗ ಗಂಭೀರ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲೂ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ನಕ್ಕುಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆ ನಕ್ಕುಬಿಡುವ ಹಾಸ್ಯದ ಸನ್ನಿವೇಶವಾದರೆ ಇದು ಅತಿಶಯವಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇದು ಕಾಡ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಎಂಬ ತುಳು ಪ್ರಸಂಗದ ಗಂಭೀರ ಸನ್ನಿವೇಶವೊಂದರಲ್ಲಿ ಚೋಂಕ್ರ ಎಂಬ ಅರಮನೆಯ ಆಳು  ನೋವಿನಿಂದ ಹೇಳುವ ಮಾತು.  ದಯನೀಯತೆಯಲ್ಲೂ ವಿಡಂಬನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಈ ಗಾದೆ ಮಾತಿನ ಜನಕ ಬೇರಾರೂ ಅಲ್ಲ. ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಹಾಸ್ಯಗಾರ, ರಸಿಕ ವಿಶಾರದ ಎಂಬ ಅನ್ವರ್ಥ ನಾಮದ ಮಿಜಾರು ಅಣ್ಣಪ್ಪ. ಬಾಯಿ ತೆರೆದರೆ  ಹಾಸ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅಸ್ಖಲಿತವಾಗಿ ಉದುರಿ ಬೀಳುವ ಶುದ್ದ ಜಾನಪದ ಅಣಿಮುತ್ತುಗಳು ಕರ್ನಾಟಕ ಮೇಳದ ಆಟವನ್ನು ಕಂಡು ಅನುಭವಿಸಿದವರು ಮರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.  ಕೆಲವಂತೂ ಅದು ಶುದ್ದ ಮಿಜಾರು ಸೃಷ್ಟಿ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು. ಸಹಜ ಮಣ್ಣಿನ ಪ್ರತಿಭೆ ಎಂದರೆ ಇದುವೆ ಅಲ್ಲವೇ?  

            ಹಾಸ್ಯಕ್ಕೊಂದು ಅಣ್ಣಪ್ಪನೆಂದರೆ ಅದು ಮಿಜಾರು.  ಒಂದು ದೊಗಲೆ ಅಂಗಿ ಇನ್ನೊಂದು ಕಚ್ಛೆ ಮತ್ತೊಂದು ತಲೆಗೆಗೆ ದಪ್ಪಗೆ ಸುತ್ತಿದ ಮುಂಡಾಸು... .ಕಾಡ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿನ ಚೋಂಕ್ರನ ಪಾತ್ರ ಸಾವಿರ ಸಾವಿರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಕಲಾ ರಸಿಕರನ್ನು ಉನ್ಮೇಷಗೊಳಿಸಿದ ಪಾತ್ರ. “ತಾರಾಮೌಲ್ಯ” (ಸ್ಟಾರ್ ವ್ಯಾಲ್ಯು)  ಎಂದು ನಾವು ಏನನ್ನು ಕರೆಯುತ್ತೇವೆಯೋ  ಅದು  ಅದ್ಧೂರಿಯ ಆಡಂಬರದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ತೊರಿಸಿಕೊಟ್ಟದ್ದು ಮಿಜಾರು ಅಣ್ಣಪ್ಪನವರು. ಸುಕ್ಕು ಕಟ್ಟಿದ ಕೈ,  ತೊಗಲು ಅಂಟಿಸಿದಂತಹ ಮುಖ ಬಾಗಿನಿಂತುಕೊಂಡ ಅಂಗಭಂಗಿಯ ಸಣಕಲು ಶರೀರ ..!!!  ಇಡೀ ಸಭೆಯನ್ನು ತನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ತರುತ್ತದೆ ಎಂದರೆ ಸ್ವಾಮಿ ಅದೇನು ಸಾಮನ್ಯವೇ? 

            ಇಂದೀಗ  ದಶಕದ ಹಿಂದಿನ ಪುರಾತನ ಹಾಸ್ಯದ ಕೊಂಡಿ ತನ್ನ ಹಿಡಿತವನ್ನು ಸಡಿಲಿಸಿ  ಕಳಚಿಕೊಂಡಿದೆ. ಹೀಗೆ ಒಂದು ಭವ್ಯ ಇತಿಹಾಸದ ಅಂತಿಮ ಪುಟವೂ ದಾಖಲಾಗಿಬಿಟ್ಟದ್ದು ಯಕ್ಷಕಲಾರಸಿಕರ ಹೃದಯವನ್ನು ಭಾರಗೊಳಿಸಿದೆ.

ಎಪ್ಪತ್ತು ಎಂಭತ್ತರ ದಶಕದ ಕರ್ನಾಟಕ ಮೇಳದ ಆಟ ಎಂದ ತಕ್ಷಣ ಅಬಾಲ ವೃದ್ದರಿಗೆ ಕಂಡುಬರುವ ಮುಖಗಳಲ್ಲಿ ಮಿಜಾರು ಚಹರೆಯೂ ಒಂದು.  ಅಂದು ಹಲವರು ಆಟ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮೊದಲು ಚೌಕಿಯಲ್ಲಿ ಇಣುಕಿ ಮಿಜಾರು ಹಾಜರಾತಿಯನ್ನು ಖಚಿತ ಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ರೋಮಾಂಚನ ಅನುಭವಿಸುವುದನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ.  ಕೇವಲ ತನ್ನ ನಿಲುವಿನಂದಲೇ ನಗುವನ್ನು ಉಕ್ಕಿಸಬಲ್ಲ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯ ಮಿಜಾರು ಅಣ್ಣಪ್ಪನವರಂತೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ಕಲಾವಿದನಲ್ಲೂ ನಾನು ಕಂಡಿಲ್ಲ ಎಂದರೆ ಅದು ಅತಿಶಯವಾಗಲಾರದು.  ಓಟದ ಸ್ಪರ್ಧಾಳುಗಳು ಸೀಟಿ ಊದುವ ಮೊದಲೇ ಓಡಲು ತೊಡಗುವಂತೆ, ಇವರು ಮಾತನಾಡುವುದಕ್ಕೆ ತೊಡಗುವ ಮೊದಲೇ ಸಭೆ ನಗುವುದಕ್ಕೆ ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಆಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯವಿದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಖಿಚಿತ ವಿಶ್ವಾಸ ಸಭೆಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನದ್ದು.  

ತುಳು ಪ್ರಸಂಗವೆಂದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಡಿವಂತರಿಂದ ದೂರವಿದ್ದ ಕಾಲವದು. ’ತುಳು ವಾ....’   .ಎಂದು ಮೂಗು ಮುರಿದು ರಾಗ ಎಳೆಯುವಲ್ಲಿ  ಮಿಜಾರು ಹಾಸ್ಯ ಮೊದಲು ನೆನಪಿಗೆ ಬಂದು ಎಲ್ಲ ಪ್ರತಿಬಂಧಕವನ್ನು ಮೀರಿ ಆಟದ ಟೆಂಟೆನೊಳಗೆ ಸೆಳೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವ ನಿಲುವು ಅಂಗ ಭಂಗಿಯ ಮಾತು ಹಾಗಿರಲಿ...ಕೇವಲ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳುವಾಗಲೂ ಶುದ್ದ ಭಾಷಾಪರಿಜ್ಞಾನದ ಮಾತುಗಳಿಗೆ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.  ಕಾಡ ಮಲ್ಲಿಗೆ ಚೋಂಕ್ರ ಎಂಬ ಪಾತ್ರ ಆ ಪ್ರಸಂಗದ ಹಲವು ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಂತೆ ಇದು ಒಂದಾಗಿದ್ದರೂ ಉಳಿದ ಪಾತ್ರಗಳಂತೆ ವೈಭವೀಕರಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ತಾರಾಮನ್ನಣೆ ಸಿಗುವುದರಲ್ಲಿ ಮಿಜಾರು ಪ್ರತಿಭೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಪಾತ್ರಕ್ಕಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಲ್ಲ. ಹಲವು ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇವರ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿತ್ತು. ನಳದಮಯಂತಿಯ ಬಾಹುಕ ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು.  ಮಾಗಧವಧೆಯ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿ ಬರುವ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬಹಳ ಸುಂದರವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಿದ್ದನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಹೀಗೆ ಹತ್ತು ಹಲವು ಪಾತ್ರಗಳು ಇರಬಹುದು. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಅನಾಮಧೇಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲೋ ನೆನಪಿನಾಳದಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿದ್ದರೆ ಅವುಗಳು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಮಿಜಾರು ಮುಖದಿಂದಲೇ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ.

ಮಿಜಾರು ಹಾಸ್ಯ ಎಂದರೆ ಅದು ಶುದ್ದ ಜಾನಪದ ಹಾಸ್ಯ. ಸರಳವಾದ ಉಪಮೆಯ ಕಲ್ಪನೆಗಳು.   ಪರಿಶುದ್ದ ಉಚ್ಚಾರ. ಅದರಲ್ಲೂ ತುಳು ಭಾಷೆಯ ಸೊಗಸು ಕೇಳುವುದೇ ಮಧುರ ಅನುಭವ. ಅದೆಂತಹ ಪಾಂಡಿತ್ಯವೋ ಬೆರಗಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಇವರ ಹಾಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಪ್ರದಾಯವೋ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯತೆಯೋ ಅದಾವ ಗೋಜಿಗೂ ಹೋಗದ,  ಮನುಷ್ಯ ಜೀವನದ ವಿಡಂಬನೆಗಳೇ ಹಾಸ್ಯದ ರೂಪಲ್ಲಿ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಹಾಸುಹೊಕ್ಕಾಗುತ್ತದೆ. ಸರಳವಾದ ಹಾಸ್ಯ ಗಂಭೀರ ಚಿಂತನೆಗಳೊಂದಿಗೆ  ರಂಗದ ಮೇಲಿನ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಗೆ ಅಡಿಗೆರೆಗಳನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ ಎಂತಹ ಪ್ರಸಂಗಗಳೂ ಕಳೆಕಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇವರ ಹಾಸ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರ ಪೋಷಣೆ ಸಂಪ್ರದಾಯವನ್ನು ಮೀರಿದಂತೆ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಒಳಗಾದರೂ ಹಾಸ್ಯವೆಂಬುದು ಹಲವು ಸಲ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಅತೀತವಾಗಿ ಇರಬೇಕು ಎಂದು ಅನ್ನಿಸುವುದು,  ಅದರ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯಿಂದ. ಆದರೆ ಮಿಜಾರು ಹಾಸ್ಯಗಳು ಹೆಚ್ಚು ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಮಿಜಾರು ಹಾಸ್ಯದ ಗಟ್ಟಿತನವೇ ಕಾರಣ. ಕಥಾಹಂದರವೋ ಸನ್ನಿವೇಶವೋ ಅದಕ್ಕೊಪ್ಪುವ ಪಾತ್ರ ಪೋಷಣೆಯೋ ಮಿಜಾರು ವಹಿಸುವ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅನನ್ಯ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ.  ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಇವು ಸಕ್ರಿಯವಾಗುವಾಗ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮರೆತು ಪಾತ್ರದೊಂದಿಗೆ ವಲೀನವಾಗಿ ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ.  ಇದು ಮಿಜಾರು ಪ್ರತಿಭೆಯ ಸೆಳೆತ ಎನ್ನಬೇಕು. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ತುಳು ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಮಿಜಾರು ಹೆಚ್ಚು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಎಲ್ಲರನ್ನೂ ಆಕರ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.

ಆರಂಭದಿಂದಲೇ ಒಂದು ಪಂಚ್ ಹಾಸ್ಯವನ್ನು ಕೊಡುವುದು ಇವರ ಅದ್ಭುತ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಕಾನದ ತನಿಯೆ ಎಂಬ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಕಾಡಿನ ಬದಿಯ ತನಿಯ ನೆಂಬ ಪಾತ್ರ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪರದೆ ಸರಿದ ಕೂಡಲೇ ಮಿಜಾರು ವೃದ್ದ ಒಂದು ಕಾಲು ಕೆಳಗೆ ಹಾಕಿ ಮತ್ತೊಂದನ್ನು ಮೇಲೆ ಮಡಿಸಿ ಕುಳಿತಿದ್ದು ಮಾತಿಗೆ ತೊಡಗುವುದು ಹೀಗೆ...” ಹೂಂ ಈ ದಾಯೆ ನೇಲುನೂ...ಮಿತ್ತ್ ಕುಲ್ಲು...” ಎಂದು ಕೆಳಗೆ ಇಳಿಬಿಟ್ಟಿರುವ ಕಾಲನ್ನು ಮೇಲೆತ್ತಿ ಇಡುತ್ತಾರೆ. ಸಹಜವಾಗಿ ಹಾಸ್ಯದ  ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಭೆ ಕೇಕೆ ಹಾಕಿ ನಗುವಕ್ಕೆ ಆರಂಭಿಸುತ್ತದೆ.  ಇದರ ಸಂಕೇತಾರ್ಥ ಪಾತ್ರದಲ್ಲೂ ಮತ್ತೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವುದು ಬೇರೆ ವಿಚಾರ.

ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣದ ವೇಷಧಾರಿಯಾಗಿದ್ದರು ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ನಂತರ ಹಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ಅನ್ವರ್ಥವಾಗಿ ಬೆಳೆದದ್ದು ಇತಿಹಾಸ.  ಕರ್ನಾಟಕ ಮೇಳದ ಕರಪತ್ರ ಕಂಡಾಗ, ಆ ಮೇಳದಲ್ಲಿನ ದೈತ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆಗಳು ಅದೆಷ್ಟೋ ಇರಬಹುದು,  ಆದರೆ ಮೊದಲು ಕಂಡುಬರುವ ಮುಖವೆಂದರೆ ಅದು ಮಿಜಾರು ಚಹರೆ.  ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಮಿಜಾರು ತನ್ನ ಪಾತ್ರಗಳಿಂದ ಜನಜೀವನಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗುವ ರೀತಿ. ಶುದ್ದ ಜಾನ ಪದ ಹಾಸ್ಯ, , ಗಾದೆಗಳು,  ಉಪಮೆಗಳು,  ಸರಳವಾದ ಸುಂದರವಾದ ಸಂಭಾಷಣೆ ಇವುಗಳಿಗೆಲ್ಲ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವ ಅವರ ಸ್ವರ ಭಾರ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸೇರಿಕೊಂಡ ಮೊನಚು ಹಾಸ್ಯ ಇಂತಹ ಮಿಜಾರು ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಅನ್ಯರನ್ನು ಹೋಲಿಸುವುದು ಕಠಿಣವಾದ ಕೆಲಸ.  ಇಂದು ಹಾಸ್ಯಗಳಿಗೆ ಪ್ರಸಂಗಗಗಳಲ್ಲಿ ತಾರಾಮೌಲ್ಯ ವಿದ್ದರೂ ಅದು ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವ ಅಭಿರುಚಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಹಾಸ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಬಗೆ ಬಗೆಯ ಸರ್ಕಸ್ ನ ಸರಕುಗಳ ನೈಪುಣ್ಯತೆಯೊಂದೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.  ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಸದಭಿರುಚಿ ಅಂತೆಯೇ ಸದಭಿರುಚಿಯ ಕಲೆ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳಬೇಕಿದ್ದರೆ ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಆನಿವಾರ್ಯತೆ ಹೇಗೋ ಹಾಗೆ ಕಲಾವಿದನ ಇರುವಿಕೆಯೂ ಅಗತ್ಯ.  ಇಂತಹ ಸಂದಿಗ್ಧತೆಯಲ್ಲಿ ಸರಳವಾದ ಮಿಜಾರು ಪಾತ್ರಗಳು ಬಹುವಾಗಿ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಹಿತ ಮಿತವಾದ ಕುಣಿತ ಸಂದರ್ಭೋಚಿತ ಮೊನಚು ಸಂಭಾಷಣೆ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ಶರೀರ ಭಾಷೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಜಿಸಿದ ವಿಪುಲವಾದ ಲೋಕಾನುಭವ ಇನ್ನು ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಕಾಣುವುದು ದುರ್ಲಭ ಎಂತಲೇ ಹೇಳಬೇಕು.  ಹಲವು ರಾತ್ರಿಗಳನ್ನು ಇವರ ಹಾಸ್ಯದ ಹೊನಲಿನಲ್ಲಿ ಮಿಂದು ನಕ್ಕು ಕಳೆದವರು ನಾವು.  ಮಿಜಾರು ಎಂದಾಕ್ಷಣ  ಎಲ್ಲವನ್ನು ಮರೆತ ಆ ನಮ್ಮ ನಗು ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. 

ಕಲಾವಿದನಾಗಿ ಉನ್ನತ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಜೀವನವನ್ನು ಕಂಡ ಶ್ರೀ ಮಿಜಾರು ಅಣ್ಣಪ್ಪ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರಗಳ ನೆನಪಿನ ಗಾಢ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಐಹಿಕ ಲೋಕದಿಂದ ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾದರೂ ರಸಿಕರ ಹೃದಯದಲ್ಲೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ಲೋಕದಲ್ಲೂ ಮರೆಯದ ಚಿರಸ್ಥಾಯಿ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ತನ್ನದಾಗಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಭಗವಂತನು ಅವರ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಸದ್ಗತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸಲಿ.