ಪ್ರಚಲಿತ ಯಕ್ಷಗಾನ ವಿಚಾರಗಳು

ಬಹಳ ವರ್ಷ ಮೊದಲು ನಮ್ಮ ಬಾಯಾರಲ್ಲಿ ಸುರತ್ಕಲ್ ಮೇಳದ ಆಟದ ಸಂದರ್ಭ. ಪ್ರಸಿದ್ದ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರಾದ ಶೇಣಿ-ಸಾಮಗ-ಪದ್ಯಾಣ ರನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ಕಥಾಭಾಗ ಆರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲೇ ಮೂವರೂ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸಿದ ನಂತರ ಸಹಜವಾಗಿ ಜೋಷಿಯವರ ಅಭಿನಂದನಾ ಭಾಷಣ. ಅಭಿನಂದಿಸುತ್ತಾ ಹೇಳಿದ ಮಾತಿನ ಭಾವಾರ್ಥ ಹೀಗಿತ್ತು.  ಅತೀ ಮುಖ್ಯ ಸನ್ನಿವೇಶ,  ಆಟಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲರು ಕಾದು ಕುಳಿತಿದ್ದಾರೆ. ತಡವಾಗುತ್ತಿದೆ.ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಈ ಅತಿಮುಖ್ಯ ಸನ್ನಿವೇಶದಿಂದ ಆಟ ಸ್ವಲ್ಮ ತಡವಾದರೆ ಏನು? ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿತಗೊಂಡರೂ ಅಡ್ದಿ ಇಲ್ಲ. ಅಷ್ಟು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ಮೂರು ಜನರನ್ನು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನಿಸುವ ಬಹು ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಆಟದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಾದು ಕುಳಿತಿದ್ದರೂ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಮಾತು ಅತ್ಯಂತ ಸಮಯೋಚಿತ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಸಹ್ಯವೂ ಆಗಿತ್ತು.ಸನ್ಮಾನ ಸಭಾಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಸಾಗಿದರೂ ಮತ್ತಿನ ಆಟ ಪೂರ್ಣರಾತ್ರಿಯ ಅವಧಿಗೆ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಈ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ರೇಕ್ಷೆ ಎನೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೊಂದು ಅಸಮಂಜಸವೂ ಅನ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪೂರ್ಣಾವಧಿಯ ಆಟ ಬಹುಪಾಲು ಅಂಶದ ಭರವಸೆಯಿಂದ ಕಾಯುವುದು ಅಸಹನೀಯವೆನ್ನಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ.

ಆ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವರಂಗ ಕುಂಠಿತಗೊಂಡು ಮಾಯವಾಗುವ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಹಲವು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಸಣ್ನದಾಗಿವೆ ಅಥವ ಇಲ್ಲವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸಂಗದ ರೂಪು ರೇಶೆಯೇ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ. ಕಾಲಮಿತಿಯ ಒಳಗಿದ್ದರೂ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾತ್ರ ಕಾಲವನ್ನು ಮೀರಿ ಹೋಗಿದೆ. ನಡು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಮಾಡುವ ಭೋಜನವನ್ನು ಊಟದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಯಾವೋದೋ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇನ್ನಾವುದೋ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮೊದಲ ಜಾವ ಎರಡನೇ ಜಾವ ಎಂದರೆ ಏನು ಎಂದು ಕೇಳುವ ಸಂಭವ ಎದುರಾಗಿದೆ. ಹೀಗಿದ್ದರು ಕೆಲವೊಂದು ಮಾತ್ರ ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗದೆ ಹಾಗೆ ಉಳಿದಿರುವುದು ಅಚ್ಹರಿಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.

ಯಾವುದೆಂದು ಅಚ್ಚರಿಯಲ್ಲಿ ತಲೆಕೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅದು ಸಭಾಕಾರ್ಯಕ್ರಮ.!!!

ಒಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವಾಗ ಗುರುತರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಹಲವು ಹೆಗಲಮೇಲೇರಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೆರವೇರಿಸುವಾಗ ಹಲವರ ಸಹಾಯದಿಂದಲೋ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದಲೋ ನಮ್ಮ ಅಭಿಮಾನದ ಹುಚ್ಚನ್ನು ಇಡೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಆ ಮೂಲಕ ಕಲಾಸೇವೆ ಗೈದು ಕೃತ ಕೃತ್ಯರಾಗುತ್ತೇವೆ.  ಅದು ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಅನಿವಾರ್ಯವೂ ಆಗಿದೆ. ಈ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ತಮ್ಮದಾದ ಅಭಿಮಾನವನ್ನು ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ನೆರವಾದವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಸಭಾಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅನಿವಾರ್ಯವೂ ಹೌದು. ಆದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇದು ದೀರ್ಘಿಸಿದಷ್ಟೂ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಒಟ್ಟು ಸ್ವರೂಪ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ನನ್ನ ಭಾವನೆ.

ಒಂದು ವಾರಾಂತ್ಯದ ಶನಿವಾರ ಭಾನುವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ನೋಡಿ ಆನಂದಿಸುವ ಹುರುಪಿನಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಜನರು ಹಲವು ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿಂದಲೇ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮೇಲಿನ ಅಭಿಮಾನ ಒಂದು ಕಡೆ, ಮಿತ್ರರೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೆಂಬ ಒಂದು ಕಾರಣ ಇನ್ನೋಂದೆಡೇ. ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಬಂದು ಸೇರುವ ಊರ ಮಿತ್ರರನ್ನು ಕಾಣುವ ಅವಕಾಶ ಒಂದು ಕಡೆ.. ಹೀಗೆ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಸಂಬಂಧಿಸದೇ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾಯಂಕಾಲ 5 - 6 ಘಂಟೆಗೆ ಆರಂಭಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ಭಾನುವಾರದ ರಜದ  ಜಡತ್ವವನ್ನು ಕೊಡವಿಕೊಂಡು ಉತ್ಸುಕತೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದಾಗ ಅರ್ಥ ಘಂಟೆಗಿಂತಲೂ ಮೀರಿ ತಡವಾಗಿ ಆರಂಭವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಸಂಸಾರ ಸಹಿತ ಬಂದಲ್ಲಿ ಆವಾಗಲೇ ತಳಮಳ ಶುರುವಾಗುವ ಸಂದರ್ಭವೂ ಇಲ್ಲದಿಲ್ಲ. ತಡವಾಗಿ ಆರಂಭವಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಆರಂಭದ ಹುರುಪಿನ ಘಳಿಗೆಯನ್ನು ಸಭಾಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೇ ನುಂಗಿ ಹಾಕಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ನೆರವಾದ ಹಲವು ಮಹನೀಯರನ್ನು ಸಹಜವಾಗಿ ಅಭಿನಂದಿಸಿ ಉಪಕಾರಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಸಂಘಟರಿಕೆ ಇರುತ್ತದೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಇರಬೇಕಾದುದೇ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅದು ಶಿಷ್ಟಾಚಾರ ಎಂದೆನಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಈ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರವೇ ಕೆಲವೊಂದು ಸಲ ಉರುಳಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಸಂದಿಗ್ದತೆಯನ್ನು ತರುವ ವಿಚಾರ.

ಒಂದು ಮಾದರೀ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಪ್ರಕಾರ 5  ಘಂಟೆಗೆ ಆರಂಬವಾಗುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದಷ್ಟು ಸಮಯವೆಂದು ಬಿಡುವನ್ನು ತಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿಯೋ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿಯೋ ನೆರವಾದ ಮಹನೀಯರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಸನ್ಮಾನಿಸಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಉದ್ದೇಶ ಅಥವಾ ಕರ್ತೃ  ಸೇವಾ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಹೀಗೆ ಕನಿಷ್ಠವೆಂದರೂ ಒಂದು ಗಂಟೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ಏನಿಲ್ಲವೆಂದರು ನುಂಗಿ ಹಾಕಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅತ್ಯಮೌಲ್ಯವಾದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರದ್ದಾದ ಈ ಅವಧಿಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಆಷ್ಟಕ್ಕೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಸವಿಯಲು ಬಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಮೀಸಲಾಗಿರಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ ಅವಧಿ ಇದು. (peak hours)  ಇದನ್ನೇ ನುಂಗಿ ಹಾಕುವಾಗ ಬೇಡವೆಂದರೂ ಹಲವರಲ್ಲಿ ಅಸಹನೆ ಮೂಡಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಶಿಷ್ಟಾಚಾರದ ಪರಿಧಿಯೊಳಗ ಬಹಿರಂಗ ಪ್ರಕಟವಾಗದಿದ್ದರೂ, ಹೇಳಲಾಗದ ಕಸಿವಿಸಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಈಗಿನ ಕಾಲಮಾನಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಭಾನುವಾರದ ಸಾಯಂಕಾಲದ ಅರರಿಂದ ಒಂಭತ್ತು ಘಂಟೆಯ ಸಮಯ ಬೆಂಗಳೂರಿನಂತಹ ನಗರದಲ್ಲಿದ್ದವರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ peak hours  ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಆ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಿಂದ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಳಗ್ಗಿನಿಂದಲೇ ರಜಾಸಮಯವನ್ನು ಹೊಂದಿಸಿ ಬಿಡುವು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಸಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳದ ಅರಿವಿಲ್ಲದೆ ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಾಡಿ ಕೊನೆಗೆ ಕಷ್ಟ ಪಟ್ಟು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದಾಗ ತಡವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಂತು ಸಿಗುವ ಒಂದೆರಡು ಘಂಟೆಯ ಅವಧಿ. ಅತ್ಯಂತ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಅವಧಿ. ಊರಿನಿಂದ  ಪ್ರಸಿದ್ದ ಕಲಾವಿದರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಂದಿರುತ್ತ, ಅವರನ್ನು ರಂಗದ ಮೇಲೇ ಆದಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ನೋಡಿ ಸವಿಯುವ ಕಾತರತೆ ಎಲ್ಲವೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಆಗ ಯಕ್ಷಗಾನವಲ್ಲದ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಮಯ ವ್ಯಯವಾಗುವಾಗ ಕಸಿವಿಸಿಯಾಗದೇ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವೇ?

ಇನ್ನೇನು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲೇ ಕೆಲವು ಸಮಯ ಕಳೆಯುತ್ತದೆ. ಸಹಜವಾಗಿ ಸಭಾಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅದು ಶಿಷ್ಟಾಚಾರದಂತೆ ಊಹೀಸಿದಕ್ಕಿಂತ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಅತೀ ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಆದಿನ ಬಂದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರಿಗಿಂತ ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಗಣ್ಯರು ಉಪಸ್ಥಿತರಿರುತ್ತಾರೆ.  ಅಂಗಡಿಗಿಂತ ಅಂಗಡಿಯ ನಾಮ ಫಲಕ ದೊಡ್ಡದು ಎಂದು ಮನದ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅನ್ನಿಸಲೂಬಹುದು. ಸಭಾಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮುಗಿದು ಕೆಲವು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಮತ್ತೂ ತಡವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಾಗಲೇ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಕತ್ತರಿ ಪ್ರಯೋಗದ ಯೋಜನೆ ಶುರುವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಾಲ್ಕು ಘಂಟೆಯ ಆ ಪ್ರಸಂಗ ಕೆಲವೊಂದು ಸಲ ಒಂದೂವರೆ ಘಂಟೆಯಷ್ಟು ಸಮಯವನ್ನು ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಒಂದೂವರೆ ಘಂಟೆಯೆಂದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಸರಿ ಸುಮಾರು ಹತ್ತರಿಂದ ಹದಿನೈದು ಪದಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಶವಾಗಿ ಊರಿನಿಂದ ಅಥವಾ ದೂರದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಭಾಗವತರನ್ನು, ಚೆಂಡೆ, ಮದ್ದಲೆಗಾರರನ್ನು ಅಗತ್ಯದಂತೆ ತುಸು ಹೆಚ್ಚಿನ ವೆಚ್ಚಮಾಡಿ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ಕರೆಸುತ್ತೇವೆ. ವಿಚಿತ್ರವೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪೂರ್ವ ರಂಗದ ಮರೆಯಾದ ವಿಷಯ ಹಾಗಿರಲಿ, ತೆಂಕು ತಿಟ್ಟು ಯುಕ್ಷಗಾನದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾದ ಪೀಠಿಕೆಯ ಭಾಗವೂ ಮರೆಯಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ..!! ಅದು ಇದ್ದರೂ ಒಂದೆರಡು ಘಳಿಗೆಗೆ ಮುಗಿದು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಹೆಸರಾಂತ ಚೆಂಡೆಯವಾದಕರ ಪೀಠಿಕೆ ಕೇಳುವ ಅವಕಾಶದಿಂದಲೂ ವಂಚಿತರಾಗುವುದಲ್ಲದೆ ಹೆಸರಾಂತ ಕಲಾವಿದರ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಸೂಕ್ತ ಮನ್ನಣೆ ಸಿಗದಂತಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಅಷ್ಟೂ ವೆಚ್ಚವೂ ವೃಥಾ ಎನ್ನಿಸಿಬಿಡುವುದು. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಕಲಾವಿದರ ಬಹು ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಸಮಯವನ್ನೂ ಹಾಳುಮಾಡಿಂದಂತಲ್ಲವೆ? ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತ ಹೋದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ  ಈ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರ ಎಂದೆನಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆ?

ನಗರ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೂ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಕೊರತೆ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುವಾಗ ಯಕ್ಷಗಾನವೇ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿರುವಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಾದರೂ ಕೇವಲ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗುವಂತೆ ಆಗಬೇಕು. ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಅನಗತ್ಯವೆನಿಸಲ್ಪಡುವ ಈ ಸಭಾಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಎಂಬ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರವನ್ನು ನಾವೆಲ್ಲ ವಿಶಾಲ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ದೂರಮಾಡುವಂತಾಗಬೇಕು. ಸನ್ಮಾನ ಸ್ಮರಣೆಗಳು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಹೃದಯದಿಂದ ಹರಿದು ಬಂದು ಅವುಗಳು ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕೇವಲ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಬೇಕು. ಇಂದು ಹದಿನೈದು ನಿಮಿಷಗಳ ಪೀಠಿಕೆ ( ಇದು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರಬಹುದು) ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಿ ಕೇವಲ ಎರಡು ಮೂರು ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತ ಗೊಳಿಸುವಾಗ ಈ ಸಭಾಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿ, ಮೊದಲೇ ಕಾಲಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಬಂದಿಯಾದ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪವಾದರೂ ಉಸಿರಾಟ ಸಿಗುವಹಾಗೆ ಮಾಡಬಹುದಲ್ಲವೆ?  ಕಲಾಪೋಷಕರು, ಸಂಘಟಕರೂ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರೂ ಈ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸುವುದು ಅತ್ಯವಶ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಯಶಸ್ವೀ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿ ದೂರದಿಂದ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಅದಕ್ಕೆಂದೇ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕರೆಸುವಾಗ  ಅವರ ಸಮಯದಿಂದ ತೊಡಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸದ್ವಿನಿಯೋಗವಾಗುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡುವುದು ಉಚಿತವಲ್ಲವೆ? ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಅವರ ಪ್ರತಿಬೇಗೂ ಸೂಕ್ತ ಅವಕಾಶ ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಂತಾಗುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಸೀಮಿತ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಸವಿದಂತಾಗುವುದಿಲ್ಲವೆ? ಕಾಲದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಾತ್ರ ಕಡಿತಗೊಂಡು ಕೆಲವು ಘಳಿಗೆಯಷ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿರುವ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಸಭಾಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮಾತ್ರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಸಹನೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ  ಅದೇ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವುದು ಒಂದು ವಿಪರ್ಯಾಸ ಎನ್ನಲೇಬೇಕು.

ಒಂದು ಮಾತು

ಒಂದು ಸಲ ಒಬ್ಬಾತನಿಗೆ ಅಪರೂಪದ ಮಿತ್ರನೊಬ್ಬ ಒಂದು ದಿನ ಬೆಳಗಿನ ಸಮಯ ಬಂದಾಗ  ಅತೀವ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು. ಸಂತೋಷದಿಂದ ಬರ ಮಾಡಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸತ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಹೊರಟು ನಿಂತ ಮಿತ್ರನನ್ನು  ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಒತ್ತಾಯ ಪೂರ್ವಕ ಬೇಡಿಕೊಂಡು ಅಂದು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಊಟಕ್ಕೆ ಮಿತ್ರನ ಬಯಕೆ ಏನೆಂದು ಅರಿತು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ ಪಟ್ಟು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಿದ್ಧ ಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ಅವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿರದೆ ಹೃಧಯ ತುಂಬಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯಲ್ಲೂ ಉಪಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಿತ್ರನ ಉಪಚಾರ ಪ್ರೀತಿ ಕಂಡ ಅತಿಥೇಯ ಮಿತ್ರ ಮೂಕ ವಿಸ್ಮಿತನಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ.

ಆದಿನ ಉಳಿದು ಕೊಂಡ ಮಿತ್ರನಿಗೊಸ್ಕರ ರಾತ್ರಿ ಮಲಗಲು ಒಂದು ಹಾಸಿಗೆ ಸಿದ್ದ ಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದನ್ನು ಮನೆಯ ಹಿಂದಿನ ಹಿತ್ತಲ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ  ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಹಾಕಿ  ಚೆನ್ನಾಗಿ ಒಣಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಗರಿ ಗರಿಯಾದ ಹಾಸಿಗೆಯನ್ನು ಅದರ ಮೇಲು ಹಾಸು ದಿಂಬು ಅಲ್ಲದೆ  ರಾತ್ರಿ ಮಿತ್ರನಿಗಾಗಿ ಪ್ರತ್ತ್ಯೇಕ ಕೊಠಡಿಯನ್ನೂ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿ ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಿದ್ದ ಪಡಿಸಿ ಸತ್ಕರಿಸಿ ಮಲಗಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ರಾತ್ರಿ ಮಲಗಿದ ಮಿತ್ರನಿಗೆ ಮಧ್ಯೆ ಎಚ್ಚರವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಏನೋ ಚುಚ್ಚಿದ ಅನುಭವವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಬಿಸಿಲಲ್ಲಿ ಹಾಸಿಗೆ ಒಣ ಹಾಕಿದ್ದಾಗ ಯಾವುದೋ ಹುಲ್ಲು ಅಥವಾ ಮುಳ್ಳು ಹಾಸಿಗೆ ಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ಚುಚ್ಚುತ್ತಿರುತ್ತು.  ಕತ್ತಲಲ್ಲೇ ತಡಕಾಡಿದರೂ ಏನೂ ಸಿಗದೆ ಕೊನೆಗೆ ಹಾಗೆ ಮಲಗಿ ನಿದ್ದೆ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಮರುದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಮಿತ್ರ ಕುಶಲ ವಿಚಾರಿಸಿ ನಿದ್ದೆ ಬಂತೆ ಎಂದು ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಷ್ಟೊಂದು ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಹಾಸಿಗೆಯನ್ನು ಸಿದ್ದಪಡಿಸಿದ ಮಿತ್ರನಲ್ಲಿ ಏನನ್ನು ಹೇಳುವುದು. ಮೆತ್ತಗಿನ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಹಾಸಿಗೆಯಾದರೂ ಸಣ್ಣದೊಂದು ಮುಳ್ಳು ಬಹಳ ಕಿರಿ ಕಿರಿಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತ್ತು.

ಭಾಗವತ ಮಹಾರಥಿ

 ವಾರಗಳ ಹಿಂದೆ ಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಲೇಖನ ಓದಿದಾಗ ಈ ಕಥೆಯ ಅತಿಥಿಯ ಅನುಭವವೇ ಅಯಿತು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಇನ್ನಿಲ್ಲವಾದ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದ  ಕಡತೋಕರ ಬಗ್ಗೆ ಆ ಲೇಖನ ಬಂದಿತ್ತು ಕಡತೋಕರ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ತಮ ಮಾಹಿತಿಗಳಿಂದ  ಮತ್ತು ಅಷ್ಟೇ ಭಾವಪೂರ್ಣ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಆ ಲೇಖನ ಮೂಡಿಬಂದಿತ್ತು. ಹೃದ್ಯವಾದ ಲೇಖನ ಓದುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆ ಮಹಾನ್ ಕಲಾವಿದರ ಮಧುರ ಸ್ಮರಣೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅನನ್ಯ ಸಾಧಕ ಕಡತೋಕರ ಹಲವು ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಅಷ್ಟೇ ಸುಂದರವಾಗಿ ಸರಳವಾಗಿ ಮನ ಮುಟ್ಟುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಕಡತೋಕರು ತೆಂಕು ಬಡಗು ಭೇದವಿಲ್ಲದ ಸಮನ್ವಯ ಸಾಧಾಕರಾದವರು. ಆವರ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯವಿಶೇಷಗಳು ನಮ್ಮಂತಹವರ ತಿಳುವಳಿಕೆಗೆ ನಿಲುಕುವಂತಹುದಲ್ಲ. ಮಹಾನ್ ಕಲಾವಿದರ ಲೇಖನ ಓದುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಹೃದಯ ಭಾವಪರವಶವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಬಡಗಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಫೂರ್ಣ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯದ ಭಾಗವತರಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡೇ ತೆಂಕಿನ ಮಾಂಬಾಡಿಯವರಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಯತ್ವವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ  ತಮ್ಮ ಹೃದಯವೈಶಾಲ್ಯವನ್ನು ಮೆರೆದವರು. ಕಲಾವಿದ ಪ್ರತಿಘಳಿಗೆ ಯೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಅನ್ವೇಷಕನಾಗಿ ಇರಬೇಕೆಂದು ಸ್ವಂತ ನಡೆಗಳಿಂದ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟವರು. ಕಡತೋಕರ ಜೀವನವನ್ನೂ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಿದ ಲೇಖನ ಬಹಳ ಮೆಚ್ಚಿಗೆಗಳಿಸಿತು.  ಆದರೂ ನಡುವೆ ಬರುವ  “35 ವರ್ಷ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗವತರಾಗಿದ್ದುದು ತೆಂಕಿಗೆ ಅವರ ಅಗತ್ಯವೆಷ್ಟಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ” ಈ ಒಂದು ವಾಕ್ಯ ವನ್ನು ಓದುವಾಗ ಮಾತ್ರ ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಚುಚ್ಚಿದ ಅನುಭವಾಯಿತು.  ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದು ಅಗತ್ಯ ಎಂಬ ಜಿಜ್ಞಾನೆಯಲ್ಲ. ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಂಡೆಚ್ಚ ಅಗರಿ ಬಲಿಪ್ಪರಂತಹ ಭಾಗವತರು ಕೂಡ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀಯರಾಗಿ ಮೆರೆದು ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟಿನ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಯ ಸುವರ್ಣ ಯುಗಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಮೆರೆದವರು. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಲಿ ಸಾಧನೆಯಾಗಲಿ ಪ್ರಶ್ನಾತೀತ. ಸಮಷ್ಟಿಯಾಗಿ ಕಲೆ ವಿಜ್ರಂಭಿಸಿದ್ದು ಮಾತ್ರ ಸತ್ಯ. ಅದರಲ್ಲೂ ಕಡತೋಕರು ಮೆರೆದ ಪರಿ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಶ್ನಾತೀತ.  ಹಾಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯತೆಯ ಮಾತು ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ಅನಿಸುವುದಿಲ್ಲ.  ಯಾವುದಕ್ಕೆ  ಯಾವುದು ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ತುಲನೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ  ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಹಾಗಾಗಿ ಇದರ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಭಾವನೆ  ಹೇಗೆ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದರೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ನುಸುಳಿದ್ದುದು ಮಾತ್ರಾ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೆತ್ತಗಿನ ಪಲ್ಲಂಗದಲ್ಲಿ ಅನಪೇಕ್ಷಿತವಾದ ಮುಳ್ಳು ಚುಚ್ಚಿದಂತಹ ಅನುಭವ. ಯಾವುದನ್ನೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಪ್ರಮೇಯವಲ್ಲ ಇದು ಹಾಗಲ್ಲವೇ ? ಎಂಬ  ಅನಿಸಿಕೆ ಮಾತ್ರ.

ನಮ್ಮಶಂಕರ ಅಪ್ಪಚ್ಹಿ………

ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಅಬ್ಬರಿಸುವ ಚೆಂಡೆಯ ಸದ್ದಿನ ಅದ್ಭುತ  ವಾದನಕ್ಕೆ  ಹೆಸರಾದವರು ಶ್ರೀ ಪದ್ಯಾಣ ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟರು. ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂದರೆ ಮೊದಲು ನಮ್ಮ ಮನಃ ಪಟಲದಲ್ಲಿ ಮೊಳಗುವ ಸದ್ದು ಎಂದರೆ ಅದು ಚೆಂಡೆವಾದನದ ಸದ್ದು. ಅದರಲ್ಲೂ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟಿನ ವೇಶಗಳು ವಿಜ್ರಂಭಿಸಬೇಕಾದರೆ ಸಮರ್ಥ ಚೆಂಡೆವಾದಕನ ಕೈಚಳಕ ಅದಕ್ಕೆ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿ ಇರಲೇಬೇಕು. ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ ಕಳೆದು ಬೆಳಗಿನ ಜಾವದಲ್ಲಿ ಪುಂಡುವೇಶಗಳು ರಂಗಸ್ಥಳದ ನೆಲವನ್ನು ಧೂಳೀಪಟಗೊಳಿಸುತ್ತಿರಬೇಕಾದರೆ ಆ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆವೇಶವನ್ನು ತುಂಬಬಲ್ಲವರು ಚೆಂಡೆವಾದಕರು. ಮುಮ್ಮೇಳದ ವೇಶಗಳು ಹೇಗೆ ವಿಜ್ರಂಭಿಸುತ್ತವೆಯೋ ಅದೆ ರೀತಿ ಅದಕ್ಕೆ ಸರಿಮಿಗಿಲೆನಿಸಿ ತನ್ನ ಕೈಚಳಕದಿಂದ ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಚೆಂಡೆವಾದಕರು ವಿಜ್ರಂಭಿಸತೊಡಗುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಆವೇಶ ಭರಿತ ಚೆಂಡೆವಾದನಕ್ಕೆ ಇಂದು ಹೆಸರಾದವರು ಶಂಕರಣ್ಣ. ನಮ್ಮ ಮಿತ್ರಬಳಗದಲ್ಲಿ ಅಪ್ಪಚ್ಚಿ ಎಂದು ಕರೆಸಲ್ಪಡುವ ಇವರು ಯಕ್ಷಗಾನ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಕಂಡ ಸರ್ವಾಂಗೀಣ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಪ್ರಮುಖ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟ ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ಚೆಂಡೆ, ಶಂಕರಣ್ಣನ ಹೆಗಲೇರಿ ಸಿದ್ದವಾದರೆ ರಂಗದ ಮೇಲಿನ ವೇಶಧಾರಿಗಳು ಬೆವರಿಳಿಸಲು ಸಿದ್ದರಾಗಿರಬೇಕು. ಇದು ಅವರ ವಾದನದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಅದರಲ್ಲೂ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟಿನ ಕಲಾರಸಿಕರಿಗೆ ಶಂಕರಣ್ಣ ತನ್ನ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆವಾದನದಿಂದಲೂ ವ್ಯಕ್ತಿಪರವಾಗಿಯು ಚಿರಪರಿಚಿತ ವ್ಯಕ್ತಿ.  ಕನ್ನಡಕಧಾರಿಯಾಗಿ ಉದ್ದನೆಯ ತೊಳಿನ ಅಂಗಿಧರಿಸಿ ರಂಗಸ್ಥಳದ ವಾಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚೆಂಡೆ ಹಿಡಿದು ನಿಲ್ಲುವ ಶಂಕರಣ್ಣ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ  ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರ ಹೃದಯದ ಮಿಡಿತವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಚೆಂಡೆ ನುಡಿಸಬಲ್ಲರು. ತೆಂಕು ತಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಚೆಂಡೆ ವಾದನವು ಅದರದ್ದೇ ಆದ ಪ್ರಧಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪ್ರಪಂಚ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಚೆಂಡೆಯ ಸ್ವರದೊಂದಿಗೆ. ಅದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನ ಯಕ್ಷಗಾನ ಜೋಡಾಟದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು. ಇದರಲ್ಲಿ  ಮುಂದಿನ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಕಿಚ್ಚು ಹತ್ತಿಸುವುದೇ ದಂದ್ವ ಚೆಂಡೆವಾದನದ ಪೀಠಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಜುಗಲ್ಬಂದಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ತೊಡಗುವುದೇ ಚೆಂಡೆವಾದನದಿಂದ ಎನ್ನಬಹುದು. ಹಾಗಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂದರೆ ಚೆಂಡೆವಾದನ ಎಂಬಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ತೆಂಕು ತಿಟ್ಟಿನ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತ ಎನ್ನಬಹುದು. ಇಂತಹ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಶ್ರೀ ಪದ್ಯಾಣ ಶಂಕರಣ್ಣ.

ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯಾಗಲೀ, ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯಾಗಲಿ ಏರು ಸ್ಥಾಯಿಯ ಸ್ವರವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು ಸಹಜ. ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಮಾತಿನ ಸ್ವಾರಸ್ಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಮನಸ್ಸು ತಟ್ಟಬೇಕಿದ್ದರೆ ಉಚ್ಚ ಸ್ಥಾಯಿಯ ಸ್ವರ ಅತ್ಯಾವಶ್ಯ. ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಧಾರೆ ಹರಿದರೂ ಅದು ಅಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಚೆಂಡೆವಾದನವೂ ಅಬ್ಬರಿಸುವುದನ್ನೇ ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಾಲಿತ್ಯ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತುಂಬುವುದೇ ಚೆಂಡೆ ಕಲಾವಿದನ ನಿಜವಾದ ನೈಪುಣ್ಯ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶಂಕರಣ್ಣ ಬಹಳವಾಗಿ ಸ್ವ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ವಿಜ್ರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಚೆಂಡೆನುಡಿಸುವುದನ್ನು ದೂರ ನಿಂತು ಆಲಿಸಿದರೆ ಅವರ ತೋಳಿನ ಶಕ್ತಿಯುತ ಪ್ರಹಾರಕ್ಕೆ ಚೆಂಡೆ ಅಬ್ಬರಿಸುವಾಗ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಎದೆಯೇ ಚಕ್ರತಾಳವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಶಕ್ತಿಯುತ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟೇ ಕೌಶಲಭರಿತ ಚೆಂಡೆವಾದನ ಶಂಕರಣ್ಣನದು. ಚೆಂಡೆ ಇರುವುದೇ ಬಡಿಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಎಂಬ ಮನೋಭಾವ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಅಬ್ಬರ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅವರದೇ ಆದ ಹಲವು ಶೈಲಿಯ ಬಡಿತಗಳು  ಇದಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು, ಇಂದು ಅವರನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಕಲಾವಿದನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು.

ಇವರ ಯೌವ್ವನಾವಧಿಯ ದಿನಗಳಿರಬಹುದು. ಆಗ ಚೇವಾರು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಕಮ್ತಿ ಎಂಬ ಚೆಂಡೆವಾದಕರು ಅಬ್ಬರಿಸುವ ಚೆಂಡೆ ವಾದನಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದರು. ದೂರದಲ್ಲಿ ನಿಂತು  ಅವರು ಚೆಂಡೆ ನುಡಿಸುವುದನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ  ಚೆಂಡೆಯ ಸಹಜ ಕೋಲಿನಿಂದ ನುಡಿಸುತ್ತಾರೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬ ಅನುಮಾನ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಮೂಡುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂದು ಶಂಕರಣ್ಣನ ಚೆಂಡೆವಾದನದಲ್ಲೂ  ಹಲವು ಸಲ ಈ ಅನುಭವ ನನಗಾಗಿತ್ತು. ಬಹುಶಃ ಅವರ ಪ್ರಭಾವ ಇವರಲ್ಲಿ ಇದೆಯೋ ಎನೋ ಇದು ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆ.

ಶಂಕರಣ್ಣ ಸುರತ್ಕಲ್ ಮೇಳದ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆ ವಾದಕಾರಾಗಿದ್ದುದು ಇನ್ನೂ ನೆನಪಿದೆ. ನಮ್ಮೂರ ಆಸುಪಾಸು ಎಲ್ಲಿ  ಆಟವಾದರೂ  ತನ್ನ  ಎಜ್ಡಿ ಬೈಕಿನಲ್ಲಿ ಬುಡು ಬುಡು ಸದ್ದು ಮಾಡುತ್ತ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾಗಿನ ದಿನದಿಂದ,  ಈಗಿನವರೆಗೂ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನದಲ್ಲಿ ಏಕಪ್ರಕಾರವಾದ ಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತ ಬಂದವರು. ದಿವಂಗತ ಚಿಪ್ಪಾರು ಬಲ್ಲಾಳರ ಶಿಷ್ಯರಾಗಿ ಬಲ್ಲಾಳರ ಹಲವು ವೈಶಿಶ್ಟ್ಯವನ್ನು ತನ್ನದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಅಪ್ರತಿಮ ಕಲಾವಿದರು. ಚಿಪ್ಪಾರು ಬಲ್ಲಾಳರು ಯಾವುದೇ ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಸಂಗವಾಗಲಿ, ಆ ಪ್ರಸಂಗದ ನಡೆಯನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳಬಲ್ಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಜ್ಞಾನ ಸಿದ್ಧಿ ಪದ್ಯಾಣರಲ್ಲಿ ಧಾರಾಳವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಕೇವಲ ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಸಂಗವಲ್ಲದೆ, ತುಳು ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿಯು ಇವರು ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇಂದು ಅಧುನಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾದ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಶೈಲಿಗೂ ಪರಂಪರೆಯ ಶೈಲಿಗೂ ಶಂಕರಣ್ಣನ ಹಾಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಕಲಾವಿದರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಭಾಗವತನೂ ಬಯಸುವ ಹಿಮ್ಮೇಳವಾದಕರು ಇವರು.ಹಾಗಾಗಿ ಇಂದು ಯಾವುದೇ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಶಂಕರಣ್ಣ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸ್ತುತವೆನಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಹಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಪ್ಪೆಯಾಗಿ ಸಾಗುವ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಶಂಕರಣ್ಣ ಬಂದಾಗ ಕಳೆಯೇರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ವಿಭಿನ್ನ ನಾದಶೈಲಿಯಿಂದ ಚೆಂಡೆಯಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸ್ವರವನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಮಯ ಚೆಂಡೆವಾದನಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿ ಇವರು. ಒಂದು ಕೈಯಿಂದ ಚೆಂಡೇ ಹಿಡಿದು ಇನ್ನೋಂದು ಕೈಯಿಂದ ಬಲವಾಗಿ ಬಾರಿಸುವ ಇವರ ಶೈಲಿ, ಅಂತೇ ಆವೇಶಭರಿತರಾಗಿ ಒಂದು ಕಾಲಿನಿಂದ ಚೆಂಡೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದು ಬಾರಿಸುವ ಇವರ ಇನ್ನೊಂದು ಭಂಗಿ ಇವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ಖುಶಿಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಹಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವಕ್ಕೆ ಚೆಂಡೆ ಶಂಕರಣ್ಣನ ಹೆಗಲೇರುವುದು ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯ. ಸಂಪಾಜೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿನ ಹೊತ್ತಿನ ಚೆಂಡೆ ಶಂಕರಣ್ಣನಿಗೆ ಮೀಸಲು. ಇದು ಅವರ ಚೆಂಡೆವಾದನ ತಾಕತ್ತು ಕೂಡ.

ಶಂಕರಣ್ಣ ಎಂದರೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವುದು ಚೆಂಡೆವಾದನದಿಂದ ಆದರೂ ಅವರ ಮದ್ದಲೆವಾದನದ ಲಾಲಿತ್ಯದ ಸೊಗಸು ಬೇರೆಯೆ. ನಿಜಕ್ಕಾದರೂ ನಾನು ಅವರ ಮದ್ದಲೆವಾದನವನ್ನೇ ಇಷ್ಟಪಡುವುದು. ಆ ನುಡಿತದ ವೈವಿಧ್ಯ, ಭಾಗವತನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವ ಆ ಶೈಲಿ ಅತ್ಯಮೋಘವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮದ್ದಲೆಯನ್ನು ಬಡಿವಾಗ ಇವರದೇ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಅಂಗೈಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ.  ಹಲವರು ಕೈಬೆರಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಇವರ ಈ ಭಿನ್ನ ಶೈಲಿ ಇವರನ್ನು ಬೇರೆಯೇ ಅಗಿ ಗುರಿತಿಸುವಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಬಾಗವತರ ಶೈಲಿಗೂ  ಅದು ಪರಂಪರೆಯಾಗಲೀ ಅಧುನಿಕವಾಗಲೀ ಇವರು ಮದ್ದಲೆ ವಾದನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಬಾಯಿತಾಳಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಇಕ್ಕೆಲಗಳಿಂದ ಮುಲುಗುಟ್ಟುವ ಇವರ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ ಇಷ್ಟವಾಗುವುದು ಅದರ ಮಿತಿಯೊಳಗಿನ ಪೆಟ್ಟಿಗಾಗಿ. ಇದು ನಾನು ಕಂಡುಕೊಂಡ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಇವರ ಗುರುಗಳಂತೆ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನವನ್ನು ಇವರು ಯಾವುದೇ ಶ್ರಮವಲ್ಲದೆ ಬಾರಿಸಿದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆಗಳು ತಂದೆ ತಾಯಿ ಇದ್ದಂತೆ. ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಚೆಂಡೆ ಮೊಳಗಿದರೆ ಮದ್ದಲೆ ಪ್ರತೀ ಹಾಡಿಗೂ ತಾಯಿಯಂತೆ ಜತೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಕಂದ ವಾಗಲಿ ವಾರ್ಧಿಕ್ಯ ವಾಗಲಿ. ಕೇವಲ ಛಾಪಿನಿಂದಲೂ ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತದೆ. ಶಂಕರಣ್ಣ ಇವೆರಡರಲ್ಲೂ ಸಿದ್ಧಹಸ್ತರು. ಎರಡನ್ನೂ ತನ್ನ ಅದ್ಭುತ ಕೈಚಳಕದಿಂದ ನುಡಿಸಬಲ್ಲ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಹಸ್ತರು.

ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪದ್ಯಾಣ ಮನೆತನದ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಈ ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಘನತೆಯಿದೆ. ಅದರ ಉತ್ತರ ದಾಯಿತ್ವವನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಇವರು ನಿರ್ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ . ಇಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಇವರ ಮನೆತನವೂ ಇವರಿಂದ ಬಹುವಾಗಿ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇಟ್ಟಿರಬಹುದು. ಇವರ ದೈತ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಅಂತಃಸತ್ವದ ವಿದ್ವತ್ತನ್ನು ಸೂಕ್ತ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಧಾರೆಯೆರೆದು ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಯ ಕಲಾವಿದರನ್ನೂ ಶಿಷ್ಯವರ್ಗವನ್ನೂ  ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗ ಇಂದು ಬಹುವಾಗಿ ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಈ ನಿರೀಕ್ಷೆಯು ಗರಿಗೆದರಿ ಹಾರುವಂತಹ ಚೈತನ್ಯ ಭಗವಂತನ ಕಾರುಣ್ಯದಿಂದ ಹೊರ ಹೊಮ್ಮಲಿ.

  ಯಕ್ಷಗಾನಂ ಗೆಲ್ಗೆ.

              ಇಂದಿಗೆ ಯಕ್ಷಚಿಂತನ ಆರಂಭಿಸಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳು ಸಂದುವು. ಈ ಮೂರು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಚಿಂತನಗಳನ್ನು ನಿಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಆನಂದಿಸುವ ಭಾಗ್ತ್ಯ ನನ್ನದಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲ ಮಿತ್ರರಿಗೂ ಸ್ನೇಹ ಪುರ್ವಕ ಶುಭಾಷಯಗಳು. ನನ್ನ ಅರಂಭದ ಲೇಖನ ಇದು

 http://yakshachintana.blogspot.com/2008/11/blog-post_12.html