ಅನುಭವದ ಸಿಂಚನ

ಮಿತ್ರರಾದ ಶ್ರೀ ಉಲ್ಲಾಸ್ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಿಸಿ ಕೊಟ್ಟ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿದ ತತ್ರಾಂಶವನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೇಳಿ.ಇಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಬಲಿಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತರ ಅಪರೂಪವೆನಿಸುವಂತಹ ಭಾಷಣದ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಕೇಳಬಹುದು. ಕೇಳುತ್ತ ಹೋದಂತೆ ಏನನಿಸಬಹುದು. ಬಲಿಪ್ಪರು ಹೊಸ ಸ್ಪೂರ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಬಲಿಪ್ಪರು ಮಾತಾಡಿದರೆಂದರೆ ಅದು ಮಗುವಿನ ಮಾತಿನಂತೆ ಮುಗ್ಧ ಎಂದು ಹಾಗೇ ಸುಮ್ಮನಿರುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ.ಅವರೇ ಹೇಳುವಂತೆ ಬಲಿಪ್ಪರು ಮಾತುಗಾರರಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಮಾತಾಡಲು ಕುಳಿತರೆ ನಮಗೆ ಮಾತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ..!! ಅವರೆ ಮಾತಿನ ಹರಿಕಾರರಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲಿಯೂ ಬಲಿಪ್ಪರು ಅವರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನಿರರ್ಗಳ ಮಾತಿನ ಪ್ರವಾಹವನ್ನೇ ಹರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹುರುಳಿಲ್ಲದ್ದು ಅಂತ ಯಾವುದಾದರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿಯಂತೆ...ಅದೇ ಬಲಿಪ್ಪರ ವಿಶೇಷತೆ.

ಇದು ಸದ್ಯ ಸುರತ್ಕಲ್ ನಲ್ಲಿ ಆದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿನ ಬಲಿಪ್ಪರ ಭಾಷಣದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ. ತುಂಬ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ ಅದನ್ನು ಅರಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಕಷ್ಟವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಹಲವು ಸಲ ಕೇಳಿದೆ. ಆಗ ಅನಿಸಿದ್ದು ಬಲಿಪ್ಪರು ಹೊಸ ಹುರುಪು ಉತ್ಸಾಹದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆಯೇ? ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅವರ ಹಲವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಹೀಗೆ ಅನ್ನಿಸಿದ್ದಿದೆ. ಈ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ ಬಲಿಪ್ಪರು ಹಾಡುವ ರೀತಿ ನೋಡಿದಾಗ, ಯಾವೊಂದೂ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೂ ಬಲಿಪ್ಪರ ಪದದಲ್ಲಿ ಸೊರಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳದಂತೆ ಅದೇ ಸ್ವರ ಸ್ಥಾಯಿ ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.ಈ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಎಂದು ತೋರದ ವಿಚಾರ ತೀಕ್ಷ್ಣತೆಯನ್ನು ತೋರಿದ್ದಾರೆ. ಸಮಕಾಲೀನ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಯ ಹೊಲಬನ್ನು ತನ್ನದೇ  ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಮರ್ಶಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬಲಿಪ್ಪರು ಆಕ್ರಮಣ ಶೀಲ ಮನೋಭಾವವಲ್ಲ. ಯಾವುದರ ಬಗ್ಗೆಯು ತುಂಬ ಸಮಧಾನದಿಂದ , ಮತ್ತು ತಣ್ಣನೆಯ ಮಾತುಗಳಿಂದ  ಯಾರಿಗೂ ನೋವಾಗದಂತೆ  ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳುವ ಸ್ವಭಾವದವರು. ಸ್ವ- ಗೌರವವನ್ನು ತನ್ನೆಡೆಗೆ ಎಳೆದು ತರುವಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ. ಹೀಗಿದ್ದರು ಈ ಭಾಷಣದ ಮಾತುಗಳು ಕೆಲವೊಂದು ಎಷ್ಟು ಮುಗ್ಧವೋ ಅಷ್ಟೇ ತೀಕ್ಷ್ಣವೂ ಆಗಿದೆ.ಇದೊಂದು ಸಂಗ್ರಾಹ್ಯ ಮಾತುಗಳು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಹಲವು ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಅಲ್ಪಾವಧಿಯ ಭಾಷಣದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಓರ್ವ ಪಳಗಿದ ಭಾಷಣಕಾರನಂತೆ ಒಂದೆಡೆ ತೋರಿದರೆ..ಇನ್ನೋಂದೆಡೇ ಸರಳವಾಗಿ “ಇಲ್ಲ ನಾನು ಏನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ” ಹೇಳುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಧದ ಮುಗ್ಧತೆಯನ್ನು ಮೆರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕಲೆಯನ್ನು ತಪಸ್ಸೆಂದು ತಿಳಿದು ಆ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾತಪಸ್ವಿಯಂತೆ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ತೋರಿದವರು. ಇದನ್ನು ಸಿದ್ದಿಸಬೇಕಾದಲ್ಲಿ,  ಇಂದಿನ ಯುವಕಲಾವಿದರು ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾದ ಕ್ರಮವನ್ನು ಹೇಳುವ ರೀತಿ,  ಯುವ ಕಲಾವಿದರು ಕೇಳುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ ಅದು ತಿಳಿದೂ ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯ ಅದರಲ್ಲೂ ತೋರಿದ್ದಾರೆ. ಅವರ ಒಂದೊಂದು ಅನುಭವವೇದ್ಯ ಮಾತುಗಳು ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಪ್ರಂಬಂಧಕ್ಕೆ ವಿಷಯವಾಗಬಲ್ಲುದು. ಅದನ್ನು ಇಂದಿನ ತಲೆಮಾರು ಎಷ್ಟರವರೆಗೆ ಅರಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದೋ ಅದು ಊಹಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ತಾನು ನಂಬಿದ ಕ್ರಮ ಸಿದ್ದಾಂತಗಳಿಗೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡು ಒಂದೆ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಶತಕವನ್ನು ಈ ಕಲಾ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ  ಬಾಳುವುದು ಎಂದರೆ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ಇಲ್ಲಿ ಇವರ ಕ್ರಮವನ್ನು ಇವರು ಜಾಹೀರಾತು ಮಾಡಲಿಲ್ಲ ಆಷ್ಟೇ. ಆದರೆ ಬಲಿಪ್ಪಜ್ಜನ ಕ್ರಮಗಳು ಕಲೆಗೆ ಬೇಕು , ಕಲಾಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಬೇಕು ,ಅದುದರಿಂದಲೇ ಇದು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಎಲ್ಲಿಯೂ  ಬಲಿಪ್ಪರ ಹೇರಿಕೆಯ ಗುಣ ಅಕ್ರಮಣ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಕಾಣುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಮಾತು. ಒಂದೇ ಗುರು, ಒಂದೇ ಕ್ರಮ, ಒಂದೇ ಹಾದಿ ,, ಯೋಚಿಸಿದರೆ ಅಚ್ಚರಿಯಾಗದೆ ಇದ್ದೀತೇ?

ಇಂದು ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ಇಲ್ಲವಾದುದು ಅಷ್ಟೆ. ತನ್ನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ನಂಬಿಕೆ ಇಲ್ಲದ ಚಂಚಲತೆ. ಹಲವು ದಾರಿಗಳನ್ನು ಒಂದೆ ಸಲ ತುಳಿಯುವ ಚಪಲ. ತಾಳಕ್ಕೆ ಒಬ್ಬ ಗುರು, ರಾಗಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಗುರು. ನಡೆಯುವ ಹಾದಿಯೋ ಇದೆರಡಕ್ಕಿಂತಲೂ ತೀರ ಭಿನ್ನ. ಅಪೂರ್ಣತೆಯ ಸಾಧನೆಯನ್ನೇ ಪೂರ್ಣತೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಅದನ್ನೇ ಹೇರುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ. ಕಲೆ ಅಸ್ವಾದಿಸುವವರಿಗೂ ಒಂದು ವಿಧದಲ್ಲಿ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯನ್ನು ತಂದಿಡುವ ರೀತಿ ಎಲ್ಲವೂ ಗೊಂದಲಮಯ.

ತನ್ನ ಹಲವು ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಸರಳವಾಗಿ ತಮ್ಮದೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡರೂ ಅದನ್ನು ಅಷ್ಟೇ ತಾಳ್ಮೆಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಥೈಸುವುದು ಬಲಿಪ್ಪರನ್ನು ಅರ್ಥೈಸಿದಷ್ಟೇ  ಕಷ್ಟ. ಅತೀ ಸಣ್ಣ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಷಯಗಳೂ ಅವರಿಗೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಡೆದಂತೆ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿದೆ. ಇವರು ದಂಡಕ ವಾಚನದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ, ನಮ್ಮ ಬಾಯಾರು ಗ್ರಾಮದ ಆವಳ ಮಠದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ  ಹಲವು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆಗಿದೆ ಎಂದು  ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ನೆನಪು ಪುನಃ ಮರುಕಳಿಸಿತು. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಷ್ಟು ಮತ್ತೂ ಕೇಳಬೇಕು, ಇನ್ನೇನಿದೆ ಬಲಿಪ್ಪಜ್ಜನ ಸಂಗ್ರಹ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವ ಕುತೂಹಲ ನಮಗಿದ್ದರೆ,  ಆದರೆ ಆ ನೆನಪಿನ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇಂದಿನವರು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಸಾರ್ಥಕಗೊಳಿಸುವವರು ಎಂಬುದು ಮಾತ್ರ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿ ಉಳಿದುಬಿಡುತ್ತದೆ. ಯಾರಿಗೂ ಮಾಗಿದ ಅನುಭವ ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಜನಪ್ರಿಯತೆ , ಅರ್ಥ ಮತ್ತು ಸ್ವಾರ್ಥ ಇಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಗಮನ. ಬಲಿಪ್ಪರು ಹೇಳಿದ ಮೂವತ್ತೈದು ತಾಳಗಳು,ಇಂದು ಯಾರಿಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ? ಉತ್ತರ ಮಾತ್ರ ಸಿಗಲಾರದು. ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗವತ ಅಂತ ಕರೆಯಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲೇ ಧಾವಂತ. ಅದರೂ ಇಂತಹವರೇ ಮನ್ನಣೆಗೊಳಗಾಗುವುದು ದೊಡ್ಡ ದುರಂತ.

ಅದೇನೆ ಇದ್ದರು ಬಲಿಪ್ಪರ ಅಪಾರವಾದ ಅನುಭವ  ದಾಖಲಿಸುವಂತಹ ಕೆಲಸವಾಗಬೇಕು. ಬಲುದೀರ್ಘವಾದ ಕಲಾಬದುಕಿನ ಒಂದೊಂದು ಅನುಭವವನ್ನು ಅವರಿಂದ ಸಂಗ್ರಹಿಸುವುದು ತುಂಬ ಕಷ್ಟ. ಮೊದಲಾಗಿ ಅದರ ಮೌಲ್ಯ ಇಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಅರ್ಥಮಾಡಿಸುವ ಕೆಲಸ ಆಗಬೇಕು. ಕ್ಷಣಿಕ ಮನರಂಜನೆಯಿಂದ ತೃಪ್ತರಾಗುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ.ಇವರೊಂದಿಗೆ ಒಡನಾಡುವ ಒಡನಾಡಿದ ಹತ್ತು ಹಲವು ಕಲಾವಿದರಾಗಲೀ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಾಗಲೀ , ಬಲಿಪ್ಪರ ಬಗೆಗಿನ ಅವರ ಅಂತರಾಳ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಡಿದರೆ ಅವರೊಂದಿಗಿನ  ಪ್ರತೀ ಘಳಿಗೆಯೂ ಅದ್ಭುತ ಜ್ಞಾನ ಸಿದ್ದಿಗೆ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸಿ ಕೊಡಬಲ್ಲುದು ಎಂಬುದು ಅವರ ಅಂಬೋಣ.  

ಅದರೆ ಇಂದು ಕಾಲ ಮಾತ್ರ ತೀರ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ. ಅವರ ಪ್ರತೀ ಮಾತಿನ ಆಂತರ್ಯದ ಧ್ವನಿ ಅದೇ ಅಗಿದೆ.ನಕಲಿ ಚಿನ್ನದ ಹೊಳಪಿಗೂ ಅಪ್ಪಟ ಬಂಗಾರದ ಹೊಳಪಿಗೂ ವೆತ್ಯಾಸ ಗುರುತಿಸದ ಪೀಳಿಗೆ ಇಂದು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ, ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಕೂಟದ ಆಹ್ವಾನ ಪತ್ರಿಕೆ ನನ್ನ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಮೊದಲು ಗಮನ ಹೋಗುವುದು ಹಿಮ್ಮೇಳದ ಕಡೆಗೆ. ಅಲ್ಲಿ ಬಲಿಪ್ಪರ ಹೆಸರಿದ್ದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಸತೊಂದು ಮೌಲ್ಯ ಕಂಡಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಂತೂ ಹಲವು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕೂಟದಲ್ಲಿ ಬಲಿಪ್ಪರ ಹೆಸರು ಕಾಣುವುದೇ ಅಸಾಧ್ಯ. ಕೋಗಿಲೆ ಎಂತಿದ್ದರೂ ಮಾಮರದಲ್ಲೇ ಹಾಡುವುದಲ್ಲವೆ? ಇಲ್ಲಿ ಆ ಮಾಮರವ ಹುಡುಕಾಟದಲ್ಲಿ ನಾನಿದ್ದೇನೆ.  

ದೊಂದಿ ಬೆಳಕಿನ ಯಕ್ಷಗಾನ...ಹೀಗೊಂದು ಚಿಂತನ

ಯಕ್ಷಗಾನ ಅತೀ ಪುರಾತನ ಕಲೆ. ಹಲವು ನೂರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಈ ಸುಂದರಗೆ ಕಲೆಗೆ ಇದೆ.ಈಗಿನ ಈ ಅಧುನಿಕ ಯುಗಕ್ಕೂ ಇದು ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ತನ್ನ ಅಂತರ್ಗತ ಸತ್ವಗಳಿಂದ ಸೆಳೆತವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಈ ವರೆಗು ಹಲವು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಡರೂ ಇಂದಿಗೂ ಹಲವು ವಿಧದಲ್ಲಿ ಮೂಲ ಸತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಅತೀ ಪುರಾತನ ಕಲೆ, ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆ ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾದರೂ ಇಂದಿಗೂ ಅದೇ ಪ್ರಾಚೀನ ಪರಂಪರೆಯ ತಳಹದಿಯನ್ನೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಯ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತ ಬಂದಿದೆ. ಹಲವು ಬಗೆಯ ಸಾಧನೆಗೆ ಗುರಿಯಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಕಂಡರೂ ಇನ್ನು ಹಳೆಯಕಾಲದ ಸೊಗಡನ್ನು ತೊರುವ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಆ ದಿನಗಳನ್ನು ಮರೆಯದಂತೆ ಮಾಡುವ ಯತ್ನಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುತ್ತ ಬಂದಿದೆ. ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಪ್ರಯುತ್ನ ಫಲರೂಪವಾದ ಯಕ್ಷಗಾನ ದಾಖಲೀಕರಣದ ಚಿತ್ರಣ ಕಾಣುವ ಯೋಗ ನನಗಾಯಿತು.

ಯಕ್ಷಗಾನದ ಎರಡು ಮುಖ್ಯ ಪ್ರಾಕಾರಗಳ ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ಪ್ರದರ್ಶನ ಹೇಗಿರಬಹುದೆಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ಉತ್ತರವಾಗುವಂತೆ ಅದರ ದಾಖಲೀಕರಣದ ಪ್ರಯತ್ನಕ್ಕೆ ಯತ್ನಿಸಿ ಎರಡು ಪೂರ್ಣ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟವನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣ ದೊಂದಿ ಬೆಳಕಿನ ಪ್ರಭೆಯಲ್ಲೇ ಚಿತ್ರಿಸುವ ಸಾಹಸಕ್ಕೆಶ್ರೀ ಅಶೋಕ ವರ್ಧನ ಹಾಗು ಬಳಗದವರು   ಕೈ ಹಾಕಿದರು. ಅಧುನಿಕ ನಗರದ ವಾತಾವರಣದಿಂದ ದೂರವಾಗಿ ತುಂಬ ಸರಳ ಹಾಗು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನಡೆಸಿ ಅದನ್ನು ಅದೆ ಮೂಲ ರೂಪಕ್ಕೆ ಧಕ್ಕೆಯಾಗದ ಹಾಗೆ ದಾಖಲಿಸುವ ಕೆಲಸ ನಡೆಯಿತು. ಇದರ ಹಿಂದಿನ ಶ್ರಮ, ಕಾಳಜಿ ಮತ್ತು ಶ್ರದ್ದೆ ಗಮನಾರ್ಹ. ಊರಿಂದ ದೂರ ಹೋಗಿ ಕಾಡಿನ ಮದ್ಯೆ ಪುರಾತನ ಕಾಲಮಾನದ ಮಬ್ಬು ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ದೊಂದಿಬೆಳಕಿನ ಯಕ್ಷಗಾನದ ದಾಖಲಿಕರಣ ನಡೆಯಿತು. ಯಕ್ಷಗಾನದಂತಹ ಪುರಾತನ ಕಲೆಗೆ ಇಂತಹ ಒಂದು ದಾಖಲೀಕರಣ ತುಂಬ ಆವಶ್ಯಕ. ಅದೂ ಇಂದಿನ ಅಧುನಿಕ ಕಾಲಮಾನಕ್ಕೆ ತೀರ ಆವಶ್ಯಕ.

ದಾಖಲೀಕರಣದ ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿಯೇ ನಾವು ಮಿತ್ರರೆಲ್ಲ ಅದೆಂದು ಕೈಸೇರುವುದೋ ಎಂಬ ತವಕದಲ್ಲಿ ಇದ್ದೆವು. ಮೊನ್ನೆಯೊಂದು ದಿನ ಅತ್ರಿಯವರ ಬ್ಲಾಗ್ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ವೀಡಿಯೋ ಲಭ್ಯತೆಯ ವಿವರ ದಾಖಲಾದದಿನವೇ ತರಿಸುವಲ್ಲಿ ಉದ್ಯುಕ್ತನಾದೆ. ಹಾಗೆ ತರಿಸುವಾಗ ಬಡಗು ಯಕ್ಷಗಾನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬಂದ ವೀಡಿಯೊ ಪ್ರಸಂಗ ಹಿಡಿಂಬಾವಿವಾಹ ಅಥವಾ ಅರಗಿನ ಮನೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೊದಲಾಗಿ ಕೈ ಸೇರಿದರೆ ನಂತರ ತೆಂಕು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕುಂಭಕರ್ಣ ಕಾಳಗ ಕೈಸೇರಿತು. ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ನೋಡಿ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಯತ್ನವಿದು.

ಮೂರು ಘಂಟೆ ಅವಧಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟಿನ ಕೇಳಿಕೆ ಅದರ ಜತೆ ಮಹನೀಯರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳ ವಿನಿಮಯದ ಚಿತ್ರಣ. ರಂಗಸ್ಥಳದ ನಿರ್ಮಾಣದ ಪ್ರತಿಹಂತದ ಚಿತ್ರಣ . ತುಂಬ ಸರಳವಾದ ರಂಗಸ್ಥಳವಾದರೂ ಕಾಡಿನ ನಡುವೆ ಎಲ್ಲವು ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸುವುದು ಸುಲಭದ ಕಾರ್ಯವಲ್ಲ. ಚೌಕಿ ಪೂಜೆಯೊಂದಿಗೆ ಆರಂಭಗೊಳ್ಳುವ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಡಗು ಹಿಡಿಂಬಾವಿವಾಹ.. ದೊಂದಿ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅರ್ಹ ಪ್ರಸಂಗ. ಪೂರ್ವರಂಗದೊಂದಿಗೆ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಶುರುವಾಗುವ ಯಕ್ಷಗಾನ ಹಿಡಿಂಬ ವಿವಾಹ ಸದ್ಯ ನಾನು ಕಂಡ ಬಡಗು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕಿಂತ ತುಂಬ ಭಿನ್ನ ಅನುಭವ ನೀಡಿತು. ಯಕ್ಷಗಾನ ವೀಡೀಯೋ ನಿರ್ಮಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಬಡಗು ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂದು ಅಂತಲೇ ಹೇಳಬಹುದೇನೋ. ಅತೀಯಾಗಿ ವಿಡಿಯೊಗಳು ಬರುವುದರಿಂದಲೋ ಏನೊ ಹವ್ಯಾಸಿ ಕಲಾವಿದರಾದರು ಬೇಗ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಭ್ಹಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾಂಡವರ ಒಡ್ಡೋಲಗ   ಮಂದ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ. ಅಂತೆಯೇ ಹಿಡಿಂಬಾಸುರ... ಹಿಡಿಂಬೆ ಹೀಗೇ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅಪರೂಪವಾದ ಬಡಗಿನ ಬಣ್ಣದ ವೇಷಗಳು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಮೂಡಿದೆ. ಎಲ್ಲ ಪಾತ್ರಗಳು ಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಔಚಿತ್ಯ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ. ಭೀಮನ ಪಾತ್ರ ತುಂಬ ಭಾವುಕ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಒತ್ತುಕೊಟ್ಟಂತೆ ಅನಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಶ್ರವ್ಯವೆನಿಸುವ ಹಿಮ್ಮೇಳ ತುಂಬ ಉತ್ತಮವಾಗಿದ್ದರೂ ಇಳಿ ಶ್ರುತಿಯಿಂದ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಕ್ಕಳ ಶಾಲೆ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವವನ್ನು ನೆನಪಿಗೆ ತರುತ್ತದೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲಾ ದೃಶ್ಶಗಳಿಗೆ ಬರೀ ಅಲಾಪನೆಯನ್ನೇ ಹೋರಡಿಸುವುದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೂ ಮಿಕ್ಕವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ಸಾಂಘ್ಹಿಕ ಯತ್ನ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಅರಗಿನ ಮನೆಯ ದಹನ ದೃಶ್ಯ ಮಂದಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಸುಂದರಾವಾಗಿ ಕಂಡರೂ ಅದು ಈ ಪರಂಪರೆಯ ದಾಖಲೀಕರಣ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ರಂಗಸ್ಥಳದಿಂದ ತುಸುದೂರದಲ್ಲಿ ಒಣ ಹುಲ್ಲಿನಿಂದ ಮನೆಯಂತೆ  ನಿರ್ಮಿಸಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಬೆಂಕಿ ಕೊಟ್ಟು ಮಿರು ಮಿರುಗುವ ಯಕ್ಷಗಾನದ ವೇಷಗಳೂ ಅದರ ನಡುವೆ ಓಡಾಡುವುದು ಇಂತಹ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲ ಆಭಾಸದಂತೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲವೇ ಎಂಬ ಚೋದ್ಯ ನನಗೆ. ಬದಲಾಗಿ ಅದನ್ನೇ ಭಾವಾಭಿನಯದಿಂದ ರಂಗದ ಮೇಲೆಯೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ತುಂಬ ಉತ್ತಮವಾಗುತ್ತಿತ್ತೋ ಏನೋ? ಇದನ್ನು ಯಾಕೆ ಸಂಯೋಜಿಸಿದರೋ ತಿಳಿಯದು. ರಂಗ ಬಿಟ್ಟ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಂಪ್ರದಾಯದೊಳಗೆ ಇದೆಯೋ ತಿಳಿಯದು. ಅಲ್ಲದೆ ಶುದ್ದವಾದ
.ಕಲಾತ್ಮಕ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ದೃಶ್ಯವೈಭವ ಚಿತ್ರೀಕರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಾದರೂ ಏನು?

ಕೆಲವು ಕಡೆ ಪದ (ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ) ಪುನರಾವರ್ತನೆ..ಒಂದು ರೀತಿಯ ಚಾಲು ಕುಣಿತ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬಾರದಂತೆ ನುಸುಳುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಅಂತ ನನ್ನ ಅನುಮಾನ. ಹೇಳಿದ ಪದ ಸಾಲುಗಳನ್ನು ಭಾಗವತರು ಎರಡಕ್ಕಿಂತ ಹಲವು ಸಲ ಹೇಳುವಾಗ ಹಳೆಯ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಹೀಗಿತ್ತೆ? ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ಸಂಭಾಷಣೆ ನಡೆಸುವ ಪಾತ್ರ ರಂಗಸ್ಠಳದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕುಣಿತ ಸಂಭಾಷಣೆ ಒಪ್ಪಿಸುವ ಕ್ರಮ ಭೀಮ ಹಿಡಿಂಬ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು  ಪಾಲಿಸಲೇ ಇಲ್ಲ.ಎಲ್ಲವೂ ಬರೆದಿಟ್ಟ ನಾಟಕದ ದೃಶ್ಯಗಳಂತೆ ನಿಗದಿ ಪಡಿಸಿದ ಸಂಭಾಷಣೆ ಒಪ್ಪಿಸಿದಂತೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರು ಇಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಇಂತಹ ಸಂಕಲನಗಳು ಅನಿವಾರ್ಯ ಎಂದು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಹಿಡಿಂಬ ವಧೆಯ ತನಕ ಯಕ್ಷಗಾನದ ನಿಜ ಶೈಲಿಯಲ್ಲೇ ಮುಂದುವರೆದರೂ ಕೊನೆಯ ದೃಶ್ಯ ತೀರ ನಾಟಕದ ಸಂಭಾಷಣೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಗೆ ತರುತ್ತದೆ. ಆದರು  ಎಲ್ಲರ ಸಾಂಘಿಕ ಯತ್ನ ಮಾತ್ರ ಗಮನ ಸೆಳೆಯದೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವತರು “ ರಾಮಕೃಷ್ಣರು ಮನೆಗೆ ಬಂದರು ಮನೆಗೆ ಬಂದರು ಬಾಗಿಲ ತೆರೆಯಿರೊ... ಎಂದು ಮಂಗಲ ಪದದೊಂದಿಗೆ ಹಾಡಿದದು ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಶವನ್ನು ಗಮನವಿರಿಸಿದ್ದು ಎಲ್ಲವೂ ಉತ್ತಮದಾಖಲೀಕರಣ ಕಾರ್ಯ ಮಾಡುವ ಯತ್ನ ಶ್ಲಾಘನೀಯ.

ಇನ್ನು ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ವೀಡಿಯೊ ನೋಡಿದ ಇದರಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯೋಣ ಅನ್ನಿಸಿದ್ದು. ಮೊದಲೇ ವರದಿಯಾದಂತೆ ತೆಂಕಣ ಕಲಾವಿದರ ಅಸಹಕಾರ ಪೂರ್ವ ರಂಗದಲ್ಲೆ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಯಾವ ಭಾಗ ಎಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಬೇಕು ಮತ್ತು ಮುಗಿಸಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಅನುಮಾನದಲ್ಲೆ ಹಾಗೋ ಹೀಗೊ ಪೂರ್ವರಂಗ ಹರಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಲಾಗಿದೆ. ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಮುಖ್ಯ ಭಾಗವತರು ಪೀಠಿಕೆ ಆದ ಕೂಡಲೆ ತೊಡಗಿ ಉತ್ತಮವಾದ ಆರಂಭ ಸಿಕ್ಕರೂ. ಒಡ್ಡೋಲಗದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಆಯೋಮಯ..ಹಿರಿಯ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ರಾಮನ ಮುಖ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಗೋಚರಿಸುವುದೇಇಲ್ಲ. ಇನ್ನು ರಂಗ ಕ್ರಮ ಮತ್ತು ನಡೆಗಳು ಅವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ಬರೆಯಲು ಅಸಮರ್ಥ ಆದರು ಎಲ್ಲವು ಗೊಂದಲದಿಂದ ಕೂಡಿದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.ರಾಮ ಲಕ್ಷಮಣರಂತಹ ಜೀವಾಳದ ಪಾತ್ರಗಳೂ ಕೊನೆವರೆಗೊ ಕಳೆ ಕಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಹಿರಿಯರು ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮಂಡಿಸುವಾಗ ಅಭಿಮಾನವಿರಿಸಿದ್ದ ಕಲಾವಿದರು ಒಂದು ವಿಧಧಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಮಾಡಿದಂತೆ ,ಭಂಡಾಯದ ಧ್ವನಿಯನ್ನು  ಬೇಕೊ ಬೇಡವೋ ಎಂಬಂತೆ ತಮ್ಮ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಇದೆಲ್ಲ ಆನಂತರದಲ್ಲಿ ಪರಿಣಾಮ ಬಿರಿತೊ ಏನೋ? ಅವರ ಮಾತು ಹೇಗೆ ಇರಲಿ ಒಂದು ತಂಡವಾಗಿ ಆಡುವಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರದ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಸದಸ್ಯನಾದವ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳದೆ ಇದ್ದರೆ, ಅನುಸರಿಸುವ ಕಿರಿಯ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ತಪ್ಪು ಸಂದೇಶ ಕೊಟ್ಟಂತೆ ಅಲ್ಲವೆ? ಇದು ಯಾವುದು ತಪ್ಪು ಯಾವುದು ಸರಿ ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲ. ಎಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಪನ್ನರು ಹೀಗೆ ವರ್ತಿಸಿದಾಗ ನಿಜಕ್ಕೂ ತುಂಬ ಬೇಸರವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಿದ್ದ ಒಂದು ಯೋಜನೆ ಯೋಚಿಸುವುದೇ ಕಷ್ಟ , ಇದರ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿ ಶ್ರಮವಹಿಸಿ ದುಡಿವಾಗ ಆ ದುಡಿಮೆಗೆ ಕೇವಲ ಆರ್ಥಿಕ ಬೆಂಬಲದ ಬಯಕೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಎಲ್ಲ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಹಕಾರವೂ ಬಹಳ ಅಗತ್ಯ. ಇದನ್ನು ಅವಗಣನೆ ಮಾಡಿದಲ್ಲಿ ಮೊದಲೇ ಯಾವುದೇಬೆಂಬಲ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಇಲ್ಲದ ಕಲೆಯೂ ಅವಗಣನೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲವೇ?

ಹೀಗಿದ್ದರು ಕೆಲವೊಂದು ಅಂಶಗಳು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಮಾದರಿಯಂತಿದೆ. ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಸರಳತೆ, ಎಲ್ಲಿಯು ಅದ್ಧೂರಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ಇಲ್ಲ. ಸರಳವಾದ ಹಳ್ಳಿಯ ಬಯಲಾಟದಂತೆ ಉತ್ತಮ ಅನುಭವ ನೀಡುತ್ತದೆ. ದೊಂದಿ ಬೆಳಕಲ್ಲಿ ತೆಂಕಿನ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಡಗಿನ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಕಂಡಿದೆ.ತೆಂಕು ತಿಟ್ಟಿನ ಭಾಗವತರು ಪರಂಪರೆಯ ರಾಗ -ತಾಳಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಬದ್ಧವಾಗಿ ಬಳಸಿ ಪದ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಲು ಹಿತವಾಗಿಸಿದ್ದರೆ, ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗದ ಪ್ರಥಮ ಮಹಿಳಾ ಭಾಗವತರನ್ನು ಪೂರ್ವರಂಗಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡದ್ದು ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ದಾಖಲೆಗೆ ಒಂದು ಹೆಮ್ಮೆಯ ವಿಷಯವೇ ಸರಿ. ಹನುಮಂತ ಒಡ್ಡೊಲಗ ಮಾತ್ರ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ. ಯುವ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಅದನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ರಾವಣ , ಕುಂಭಕರ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಪಾತ್ರಗಳೂ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಕಡೆ ಉತ್ತಮ ಸಹಕಾರದಿಂದ ರಂಗ ಕಳೆ ಕಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಅದರಂತೆ ತೆಂಕುವಿನ ಛಾಯಾಗ್ರಹಣ  ತುಂಬ ಸ್ಪಷ್ಟ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಅಗಾಗ ಕ್ಯಾಮರವನ್ನು ಹತ್ತಿರ ಕೊಂಡೊಯ್ದು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ದರ್ಶನ ಕೊಡುವುದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸರಿಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಸರಿಯಾದ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಳಿಸಿ ಅಲ್ಲೆ ಒಂದೇ ದೂರದಿಂದ ಚಿತ್ರಿಸಿದರೆ ಪರಿಣಾಮ ಚೆನ್ನಾಗಿರಬಹುದು. ಬಣ್ಣದ ವೇಶಗಳನ್ನು ಹೀಗೆ ತೋರಿಸಿದಾಗ ದೊಂದಿ ಬೆಳಕಿನ ಪ್ರಭಾವವೇ ಇಲ್ಲದಂತಾಗುವುದು. ಚೌಕಿಯನ್ನು ನೇರ ವೇದಿಕೆ ಹಿಂಭಾಗಕ್ಕೆ ಬರುವ ಹಾಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದ್ದಿದ್ದರೆ ವೇಶ ಪ್ರವೇಶ ಆಗುವ ಮೊದಲು ಗೋಚರಿಸುವ ಪ್ರಮೇಯ ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇದು ಸ್ವಲ್ಪ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಬಹುದು.

ಇದನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿನ ನಿರ್ಮಾಪಕ ತಂಡದ ಸದಸ್ಯರ ಸಾಧನೆ ಪ್ರತಿ ಹಂತದಲ್ಲು ಕಾಣಬಹುದು. ಆ ಕಾಳಜಿಗೆ ನಾವೆಲ್ಲ ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹದ ಕಾಳಜಿ ತೋರಿಸಿದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಇಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಇನ್ನೂ ವ್ಯವಸ್ಥಿತವಾಗಿ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಚೈತನ್ಯ ಬರುವುದು.ಆ ಚೈತನ್ಯ ಭಗವಂತನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಲಿ ಎಂದು ಆಶಿಸೋಣ.

.

ನಮ್ಮ ಬಲಿಪಜ್ಜನ ಯಶೋಗಾಥೆ.

Bali Pa

ನಮ್ಮ  ಬಲಿಪಜ್ಜನ ಯಶೋಗಾಥೆ.

ಇಂದು ದಿನಾಂಕ ಶುಕ್ರವಾರ ೦೨-೦೭-೨೦೧೦ ರ ಉದಯವಾಣಿ ಪತ್ರಿಕೆಯ ವರದಿಯಲ್ಲಿ ಬಂದ ಈ ಲೇಖನ ಓದಿದಾಗ ಬಲಿಪ್ಪಜ್ಜನ ಸರಳ ಮುಗ್ಧ ಮುಖ ಮನಃ ಪಟಲದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಲ ಮೂಡದೆ ಇರಲಾರದು. ಅಂತಹ ಅದ್ಭುತ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯೆಂಬಂತೆ ಈ ಲೇಖನ ಮೂಡಿ ಬಂದಿದೆ. ಬಲಿಪ್ಪಜ್ಜನಿಗೆ ಇಂದು ಎಷ್ಟು ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿದ್ದಾರೊ ನಾನರಿಯೆ. ಆದರೆ ಇರುವ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಅಭಿಮಾನಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಬಹುದಾದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕಲಾಭಿಮಾನಿ. ಇದು ಕೇವಲ ನಮ್ಮ ಮನೆ ನಮ್ಮ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮದೇ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಹೊತ್ತು ಬದುಕುವಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಮನ್ನಣೆ ಯಾದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಬಿನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಭಿನ್ನಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಬಿನ್ನಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿದ ಮನ್ನಣೆ ಮತ್ತು ಅಜ್ಜನ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಯಾವುದೇ ವಶೀಲಿ ಇಲ್ಲದೆ  ಸಿಕ್ಕ ಅಂಗೀಕಾರ. ಅದಕ್ಕೆ ಇದು ವಿಶೇಷ. ಬಲಿಪ್ಪಜ್ಜನಿಗೆ ಸಿಗುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪುರಸ್ಕಾರಕ್ಕೂ ವಶೀಲಿಯ ಅಗತ್ಯವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಜ್ಜನಿಗೆ ಅಜ್ಜನ ಹಿರಿಮೆ ತಿಳಿಯದು. ಅಂತಹ ಮುಗ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನ ನಿರಾಡಂಬರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಅವರದ್ದು ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಲೇಖನ ಇಲ್ಲಿನ್ ಮಂಡಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಿದು. ಸಹ್ರಿದಯರು ಓದಿ ಈ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಕಿರುನಗಿವಿನೊಂದಿಗೆ ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ಅಭಿನಂದಿಸಿದರೆ ಈ ಪ್ರಯತ್ನ ಪಲಿಸಿತು ಎಂಬ ಭಾವನೆ ನಮ್ಮದು.