"ಇದು ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲದ ಚಿಂತನ"

Thursday, July 28, 2022

ಮಹಾರಥಿ ಕರ್ಣ....

             ಇಂದು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಕಾಣುವಾಗ ಈ ಕರ್ಣನಲ್ಲಿ ಹೊಸದೇನೋ ಅನುಭವ. ಈ ಸೂರ್ಯ ಭಗವಂತ ಎಂದಿನಂತಿಲ್ಲ, ಇಂದು ಅದೇನೋ ಪರಿ ನಗುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇನು ಅವಹೇಳನವೋ ಆತ್ಮೀಯ ಪ್ರೀತಿಯೋ ವ್ಯಕ್ತತೆಯ ಅರಿವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆ ಹೀಗೆ? ಕೈಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಹಿಡಿದು ತದೇಕ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇನೆ ಯಾಕೋ ಎಂದಿನ ಮನೋಭಾವ ಸ್ಫುರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲ, ಇಂದು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡುವಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಸ್ಥೈರ್ಯ ಕುಗ್ಗುತ್ತಾ ಇದೆ.  ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಎಂದಿನ ಭಕ್ತಿ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಸಿದ್ದಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮನಸ್ಸಿನ ವೈಶಾಲ್ಯತೆ ಹೃಸ್ವವಾಗುತ್ತದೆ. ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸ ಕ್ಷೀಣವಾಗುತ್ತದೆ.  

ಹೌದು ನಿನ್ನೆ ತಾನೇ ಅಮ್ಮ ಬಂದಿದ್ದರು.  ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರನ್ನೂ ಅಮ್ಮ ಎಂದು ಕಾಣುವ ನಾನು ಅಮ್ಮ ಬಂದಿದ್ದರು ಎಂದುಕೊಂಡರೆ ಅದು ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೌದು ಒಂದು ಕಾಲದ ಮಹಾರಾಣಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ವಾಮ ಭಾಗಿಣಿ ಕುಂತೀ ದೇವಿ ಬಂದಿದ್ದಳು. ಅಮ್ಮ ಬರುವುದಕ್ಕೆ ಮೊದಲೇ ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ಏನೋ ಸಿದ್ಧತೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡೇ ಬಂದಿದ್ದಳು. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಸಂಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಬರುವ ಉದ್ದೇಶವಾದರೂ ಏನಿತ್ತು? ಸಂಧಾನ ಎಂಬುದು ನನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಸನ್ನಾಹವೇ ಆಗಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಬಂದವನು ಹೇಳಿದ, ಏರು ಎನ್ನಯ ರಥವನು, ಕೂರು ಎನ್ನ ತೊಡೆ ಸೋಂಕಿನಲ್ಲಿ. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಈ ಸೂತ ಪುತ್ರನ ಆಯುಷ್ಯವೇ ಒತ್ತೆ ಇಟ್ಟಾಗಿ ಹೋಗಿತ್ತು. ಇನ್ನೇಕೆ? ಕರ್ಣಾ ನೀನು ರಾಧೇಯನಲ್ಲ, ನೀನು ಸೂತ ಪುತ್ರನಲ್ಲ. ನೀನು ಭಾಸ್ಕರ ತನಯ. ಭಾಸ್ಕರ ಜಗತ್ತಿಗೇ ತಂದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಅತಿಯಶವೇನಿತ್ತು. ಆದರೆ ಹಾಗಲ್ಲ. ನೀನು ಆ  ಸೂರ್ಯನ  ಅನಂತರವನು. ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಖರತೆಯಲ್ಲಿ ಮೆರೆಯಬೇಕಾದವನು. ಬಾ ಎನ್ನ ಬಳಿಗೆ. ರಥವನ್ನು ಏರು, ಜತೆಗೆ ಈ ಭೂಮಂಡಲದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾಗು.  ಆಹಾ ಎಂಥಹಾ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದ ಭಗವಂತ ?  ಭಗವಂತನ ಅಂಗೀಕಾರವೂ ಒಂದು ಹುನ್ನಾರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು  ಈಗ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾಹಾ ಪೂರದಂತೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಕೊಡುಗೆ ಹರಿದು ಬಂತು. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ನಿಬಂಧನೆ.....ನಾನು ಆತನ ಜತೆಗೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಛೇ...ಎಂತಹಾ ವಿಪರ್ಯಾಸ. ಬದುಕಿನಾದ್ಯಂತ ಉದಯವಿಲ್ಲದ ದಿನವನ್ನು ಕಳೆದ ನಾನು. ಸುರ್ಯನ ಆಗಮನವಾದಲ್ಲೇಲ್ಲಾ ಪೂರ್ವ ಹುಟ್ಟಿದರೆ, ನನ್ನ ಪೂರ್ವಾಪರದ ಕಥೆಯೇ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ಹೋಯಿತು. ಹಿನ್ನೇಲೆ ಏನೋ ಸೂರ್ಯನ ಬಂಧವಿದ್ದರೆ ಬದುಕು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲೇ ಕಳೆದವನು. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ದಾರಿ ತೋರುವ ಭಗವಂತ ಈಗಲೂ ದಾರಿ ತೋರುತಿದ್ದಾನೆ ವಿಚಿತ್ರವೆಂದರೆ ಅದಕ್ಕೊಂದು ನಿಬಂಧನೆ ಇದೆ. ಇದೇ ಅಲ್ಲವೇ ತೊಡಕಾಗಿ ಬಿಟ್ಟದ್ದು. ಈ ತೊಡಕು ಅರಿತೇ ಭಗವಂತ ಪರೀಕ್ಷೆ ಇಟ್ಟುಬಿಟ್ಟ.   

ನನಗೂ ಅನುಮಾನವಿತ್ತು. ನನ್ನ ಭುಜಗಳಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುವ ಚೈತನ್ಯ  ನನ್ನ ಜನ್ಮದ ಬುಡವನ್ನೇ ಅಲುಗಾಡಿಸಿದಂತೆ. ಹಲವು ಸಲ ಅತಿರಥನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ್ದೆ. ವೃದ್ಧ......ಅವಿದ್ಯಾವಂತ. ಸಂಸ್ಕಾರ ಶೂನ್ಯ. ದೀಪವನ್ನು ಉರಿಸಿದ ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಗೋಡೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಅತಿರಥನನ್ನು ಸಂಸ್ಕಾರ ಶೂನ್ಯ ಅಂತ ನಾನು ಹೇಳಿದರೆ ನನ್ನ ಬದುಕಿಗೆ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸಮಾಜ ಇಂದು ಅದನ್ನೇ ತಾನೇ ಹೇಳಿದೆ. ಬದುಕಿನುದ್ದಕ್ಕೂ ಅದನ್ನೇ ಕೇಳಿ ಬೆಳೆದೆ. ಎಂತಹ ವಿಚಿತ್ರ, ಎಲ್ಲೋ ತೇಲಿ ಬಂದ ಮಗುವಿಗೆ ಅನ್ನಾಹಾರ ಕೊಟ್ಟ ಸಂಸ್ಕಾರ,  ನನ್ನ ಹೆತ್ತ ತಾಯಿಗೆ ಇಲ್ಲದೇ ಹೋಯಿತು.  ಅದೇ ಸಂಸ್ಕಾರ ಇಂದು ಅಕೆಯನ್ನು ನನ್ನ ಎದುರು ನಿಲ್ಲಿಸಿದೆ. 

ಸೂರ್ಯ ಯಾರಿಗೂ ನೆರಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ದಾಖಲೆ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ನನ್ನ ನೆರಳನ್ನು ಅಕ್ಷರಶಃ ಆತ ಕಸಿದೇ ಬಿಟ್ಟ. ಕುಂತಿ ಮಂತ್ರ ಹೇಳಿದಳು, ಈತ ಹಾದಿ ತಪ್ಪಿದ. ಮಂತ್ರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ದುರ್ವಾಸರು ಕೇವಲ ಮಂತ್ರ ಮಾತ್ರ ಕೊಟ್ಟರು ಸಂಸ್ಕಾರ ಒದಗಿಸಲಿಲ್ಲ. ಇದೆಲ್ಲ ರಮ್ಯ ಕಥೆಯಾಗಿ ಕರ್ಣನ ಸುತ್ತಲೂ ಸುತ್ತುತ್ತಾ ಇದೆ. ಅದನ್ನು ನಂಬುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕರ್ಣ ಇಂದು ಇಲ್ಲ. ಅತಿರಥ  ಹೇಳಿದ ನನ್ನ ಮಗನಲ್ಲ. ಹೌದು ಅನುಮಾನ ಸತ್ಯ, ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿದ ಉತ್ತರ ಮಾತ್ರ ಮತ್ತೊಂದು ಅಗ್ನಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಏರು ಎನ್ನಯ ರಥವನು ಹೇಳಿದರೆ, ಹೆತ್ತ ತಾಯಿ ಕುಂತಿ ನನ್ನೈವರನ್ನು ಉಳಿಸು ಎಂದು ಬೇಡಿದಳು.....ಬೇಡಿದಳು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಾಡಿದಳು ಎನ್ನುವುದೇ ಸೂಕ್ತ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಯಂ ಭಗವಾನ್.... ಆತನ ಮಾತನ್ನು ತಳ್ಳಿದೆ, ಆತ ನನಗಾಗಿ ಏನು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಕುಂತಿ.....ಹಾಗಲ್ಲ ಜನ್ಮವನ್ನಾದರೂ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ. ಇಂದು ಆಕೆಯ ಮಾತು ತಳ್ಳಿಹಾಕುವಂತಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ ಐವರನ್ನು ನಾನು ಉಳಿಸಬೇಕು. ಮಮ ಪ್ರಾಣಾಹಿ ಪಾಂಡವಾಹ ಎನ್ನುವ ಕೃಷ್ಣನ ಮಾತಿಗೆ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ನಾನು ಒದಗಿಸಬೇಕು.  ಅತ್ತ ಕೂಳುಕೊಟ್ಟ ಕೌರವ, ಇತ್ತ ಜನ್ಮ ಕೊಟ್ಟ ತಾಯಿ, ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಬದುಕು ಕೊಟ್ಟ ಅತಿರಥ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಈ ಎಲ್ಲ ದಾಳದ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಹಿಡಿದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ....ಕರ್ಣ ತನ್ನ ಸ್ವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಮಾರಾಟಕ್ಕಿಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಅಂತ್ಯ ಕಾಲದಲ್ಲು ಸಿಗಬೇಕಾದ ಸಾಂತ್ವನ ಮರೀಚಿಕೆಯಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ. ..... 

ಇದೆಲ್ಲ ಸ್ವಗತದ ಕರ್ಣನ ಮಾತುಗಳು. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಹೀಗೆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ತಾನೇ ಕರ್ಣ ಎಂಬಂತೆ ಭಾವ ಪರವಶನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕಂಬನಿ ಮಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ಕರ್ಣ ಒಬ್ಬ ಕಥಾನಾಯಕನಾಗಿ ವಿಜ್ರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಾಯಕನಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ಕಾಣುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಭಾವ ಪರವಶತೆಗೆ ತನ್ನನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. 

ಕಥಾನಾಯಕ ಎಂದರೆ ಆತ ಆದರ್ಶ ಪುರುಷ. ಅಂದರೆ ಆತನದ್ದೆಲ್ಲವೂ ತಾನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಮನೋಭಾವ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕರ್ಣನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಹಾಗೆಂದು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಆತ ಒಳ್ಳೆಯವನೋ ಕೆಟ್ಟವನೋ ಇಂದಿಗೂ ವಿಮರ್ಶೆಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿದೆ. ಆದರೆ ಮೂಲ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆತ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ದುಷ್ಟನೇ ಆಗಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಆಗಿನಿಂದಲೂ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮನೋಭಾವವಿದೆ. ನಾಯಕನನ್ನು ವಿಜ್ರಂಭಿಸುವುದು. ಯಾರನ್ನೋ ನಾಯಕನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿ ಬಿಡುವುದು. ಕನ್ನಡದ ಆಗಿನಿಂದಲೇ  ಕವಿಗಳು ಇದನ್ನು ಯಥಾ ಪ್ರಕಾರ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ವಿಮರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯೆತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಒಂದಷ್ಟು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತ.  ಈಗಲೂ ಯಕ್ಷಗಾನವಾಗಲಿ ಇನ್ನಿತರ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಲಿ ಯಾರೋ ಒಬ್ಬ ಹೇಗೋ ಕಥಾನಾಯಕನಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ದುಷ್ಟ ದುರ್ಯೊಧನನೂ  ಕಥಾನಾಯಕ, ಹೆಚ್ಚೇಕೆ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆಯಲ್ಲಿ ದುರುಳ ರಕ್ಕಸ ಮಹಿಷಾಸುರನೂ ಕಥಾನಾಯಕನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಹಿಂದೆಯೂ ಒಂದು ಕಥೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಆ ಕಥೆಗೆ ಅವರೇ ನಾಯಕರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಆ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಯಾರನ್ನು ಕಥಾನಾಯಕನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಬಹುದು. ಇದರ ನಡುವೆ ವಾಸ್ತವ ಮಾತ್ರ ಮರೆಯಾಗಬಾರದು.  ಒಂದು ವೇಳೆ ಸ್ವತಃ ನಾನೇ ಕರ್ಣನ ಪಾತ್ರ ಮಾಡಿ ಕಥೆ ಹೆಣೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಜೀವ ತುಂಬುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಪಾತ್ರ ಜೀವ ತಳೆಯಬೇಕಾಗಿರುವುದು ರಂಗದ ನಿಯಮ. ಆದರೂ ವಾಸ್ತವ ಮಾತ್ರ ಅರಿಯುವಂತಹ ಸಾಧನ. 

ಕರ್ಣ.....ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸ, ದಂಬೋಧ್ಬವ ಅಥವಾ ಸಹಸ್ರ ಕವಚ. ಆ ಅಸುರೀ ಅಂಶ ಆತನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಇತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಆತನ ವರ್ತನೆಯೇ ಸಾಕ್ಷಿ.   ಬದುಕಿನ ಪರ್ಯಂತ ಆತನ ವರ್ತನೆ ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾ ಬರುತ್ತದೆ.  ಹಾಗಾಗಿ ಕರ್ಣ ಎಂದಿಗೂ ಉತ್ತಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಲಿಲ್ಲ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಆತನನ್ನು ಕರೆಯದೇ ಇದ್ದರೂ, ಆತ ಪಾಂಡವರ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿರುವ ಗುಣಗಳು ಒಂದೂ ಆತನಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಆತನ ದುಷ್ಟ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೇ ಆತನನ್ನು ಕೌರವನಲ್ಲಿ ಸೆಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತ್ತು. ಸದಾ ಕೌರವನಿಗೆ ದುರ್ಬೋಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ, ದುಷ್ಟ ಪ್ರಚೋದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವನಲ್ಲಿ ಸನ್ಮನಸ್ಸು ಹೇಗೆ ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯ? ದ್ರೌಪದಿಯ ಮಾನಭಂಗ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಕರ್ಣನ ಪಾತ್ರ ಬಹಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆ ಪ್ರಚೋದನೆ ಆದನ ಕ್ಷುದ್ರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಅಸುರೀ ಮನಸಿನಲ್ಲಿ ಸತ್ಪ್ರೇರಣೆ ಎಂದು ಮೂಡಲಾರದು. 


ಆತನ ಜನ್ಮದ ಪ್ರಮೇಯದಲ್ಲೇ ಅಸುರೀ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ದುರ್ವಾಸ ಮುನಿಗಳಿಂದ ಉಪದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಷ್ಟೂ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದೈವಾಂಶ ಸಂಭೂತರಾದ, ಧರ್ಮಿಷ್ಠರಾದ ಪಾಂಡವರು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.  ಪರಿಶುದ್ದ ವಾದ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅಮೃತಮಯ ಹಾಲು ಸುರಿದಂತೆ. ಆದರೆ ಕರ್ಣನ ಜನನ ಅನಿಷ್ಟ ಸಂಭವ. ಇದರ ಪ್ರಭಾವ ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲೂ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಕಣ್ಣಾಗಬೇಕಿದ್ದ ಸೂರ್ಯನೂ ಹಾದಿ ತಪ್ಪುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕನ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದ ಕುಂತಿ ಮಂತ್ರದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸಂಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಬಂದ ಸೂರ್ಯ ಕುಂತಿ ಕನ್ನಿಕೆ ಎಂದು ತಿಳಿದೂ ಶಿಶುವನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕನ್ಯೆಯಾದ ಕುಂತಿ ವಿವಾಹ ಮೊದಲು ತಾಯಿಯಾಗುವುದು ಅಪರಾಧವೆಂದು ಜಗತ್ತಿನ ಕಣ್ಣಾದ ಸೂರ್ಯ  ಹಿತವಚನ ಹೇಳಬಹುದಿತ್ತು. ಕುಂತಿಯ ಅಮಾಯಕತನವನ್ನು ಆತನು ಬಳಸಿಕೊಂಡ. ಅತನಿಗೂ ಒಂದು ವಿಧದ ಅಂಧತ್ವ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡುಬಿಟ್ಟಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಕರ್ಣನ ಜನನ. ಅದರ ಪ್ರಭಾವ ತಾಯಿ ತಂದೆಯರ ಮೇಲೆ ಆಗಿಯೇ  ಬಿಟ್ಟಿತು. 

ಮುಂದೆ ಆತನ ಅಸುರೀ ಗುಣಗಳು ಪರಶುರಾಮರಿಗೆ ಅರಿವಿಗೆ ಬಂದುದರಿಂದಲೇ ತಾವು ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಧನುರ್ವಿದ್ಯೆ ಆತನಿಗೆ ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒದಗದಂತೆ ಶಾಪವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಆ ಶಾಪ ಆತನಿಗೆ  ಇರದಿದ್ದರೆ ಮುಂದಿನ ಪರಿಣಾಮ ಹೇಗಿರಬಹುದಿತ್ತು? ಲೋಕ ಕ್ಷೇಮಕ್ಕೆ ಭಗವಂತನೆ  ಕೆಲವೊಂದು ಉತ್ಪಾತರೂಪಿ ಅಸುರೀ  ಶಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ವಿಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ದುರ್ಯೋಧನನ ಮೇಲಿದ್ದ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಸ್ವಾಮಿ ಭಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಆತನ ಸ್ವಾರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅವಕಾಶವಾದವಾಗಿರುತ್ತದೆ. 

ಕರ್ಣನಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡಗುಣವೆ ದಾನಶೂರ ಕರ್ಣ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡರೂ, ನಿತ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ದಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅದು ಪಾಂಡವರು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಧಾನ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈತ ದುರ್ಯೋಧನನಿಂದ ಸಿಕ್ಕಿದ ಭಿಕ್ಷೆ  ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಕರೆ ಕರೆದು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ. ಆದರೆ ಧರ್ಮರಾಯ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿದ್ದರೂ  ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಕರ್ಣನ ಪಾಪಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತವಾಗಿಯೂ ಈ ದಾನ ಧರ್ಮಗಳು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ. ಅಧರ್ಮದ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ದಾನ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. 

ಮೂಲ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೂ ಆತನನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಅಭಿಮತ. ಆದರೂ ಆತನನ್ನು ದುರಂತ ನಾಯಕನಾಗಿ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದೇನು ತಪ್ಪಲ್ಲ, ಕಾಲಧರ್ಮದಂತೆ, ಅದೊಂದು ದೃಷ್ಟಿಕೋನ. ಆಕರ್ಷಣೆಗೋ ಯಾವುದೋ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಆತ ದುರಂತನಾಯಕನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹಲವು ಸಲ ಈ ದುರಂತಗಳು ದುಃಖ ದುಮ್ಮಾನಗಳು ನಮ್ಮ ಭಾವುಕ ಮನಸ್ಸಿಗೆ  ಆಪ್ಯಾಯಮಾನವಾಗುತ್ತದೆ.

 

 

 

 

 

Sunday, July 3, 2022

ಅರ್ಥಸ್ಯ ಪುರುಷೋ ಜಾತಃ

            ಕೃಷ್ಣ ಸಂಧಾನ ವಿಫಲವಾಗಿ ಯುದ್ಧವೇ ನಿರ್ಣಯವಾಗಿ ಕುರು ಪಾಂಡವ ಸೇನೆ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಎದುರು ಬದುರಾಯಿತು. ಇನ್ನೇನು ಯುದ್ದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಪರಸ್ಪರ ನೋಡುವುದರಲ್ಲೇ ಒಂದಷ್ಟು ಕ್ಷಣ ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಶಂಖನಾದ ಮೊಳಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಕುರುಸೇನೆ ಒಂದು ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಗೆ ಒಳಾಗಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾಂಡವರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯನಾದ ಯುದ್ಧಿಷ್ಠಿರ ರಥದಿಂದ ಇಳಿದು ನೇರವಾಗಿ ಕುರುಸೇನೆಯತ್ತ ನಡೆದು ಬರುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಎಲ್ಲರೀಗೂ ಕುತೂಹಲ. ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಧರ್ಮಾತ್ಮ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಇನ್ನು ಯಾವ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿ ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿದೆ ಎಂದು ಕುತೂಹಲ. ಆತ ನೇರವಾಗಿ ಭೀಷ್ಮನೆಡೆಗೆ ಬಂದು,  ಗುರು ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಮೊದಲಾಗಿ ವಂದಿಸಿ ಅಜ್ಜಯ್ಯ ಯುದ್ದ ಆರಂಭಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪಣೆ ಕೊಡಬೇಕು. ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಭೀಷ್ಮರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, "ನೀನು ಯಾಕೆ ಬರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ.ಹೀಗೆ ನೀನು ಬರದೆ ಇದ್ದರೆ ನಾನು ಶಪಿಸುತ್ತಿದ್ದೆನೋ  ಏನೋ  ಈಗ ನೀನು ಬಂದಿದ್ದಿ. "  ಆ ಸೈನ್ಯ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಗೆ ಒಳಗಾಗದೇ ಉಳಿದವರೆಂದರೆ ಭೀಷ್ಮರೊಬ್ಬರೆ. ಅವರಿಗೆ ಧರ್ಮರಾಯನ ಆಂತರ್ಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಧರ್ಮ ಎಂದರೆ ಏನು, ಅದನ್ನು ಧರ್ಮರಾಯ ಹೇಗೆ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಅರಿವಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಕೇವಲ ಧರ್ಮರಾಯನ ನಡೆ ನೊಡುವುದಷ್ಟೇ ಉಳಿದಿತ್ತು.  ಬರೀ ಹಗೆ ಶತ್ರುತ್ವವನ್ನೇ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಉಳಿದ ಕೌರವಾದಿಗಳಿಗೆ ಧರ್ಮರಾಯನ ಇಂಗಿತವಾಗಲೀ ನಡೆಯಾಗಲೀ ಅರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರು ಗಾಬರಿಯಾಗಿದ್ದರು. 

        ಧರ್ಮರಾಯ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, "ಅಜ್ಜಯ್ಯ, ನೀವಿಂದು ವಿರೋಧಿ ಬಣದ ನಾಯಕನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವಿರಿ. ಈಗಲೂ ಹೇಳಿ ನಿಮಗೆ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದೇ ಇದ್ದರೆ ನಾವು ಈಗಲೂ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇವೆ ನೀವು ಯುದ್ದ ಮಾಡದೇ ಉಳಿಯಬಹುದು ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದೆ"   ಆಗ  ಭೀಷ್ಮರು ಮೊದಲಿಗೆ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಧರ್ಮ ತತ್ಪರತೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಕಣ್ಣಿರು ಮಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ  ತಾನೇಕೆ ವಿರೋಧಿ ಬಣದಲ್ಲಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ .   " ಅರ್ಥಸ್ಯ ಪುರುಷೋ ದಾಸಃ" ಹಣಕ್ಕೆ ಮನಸ್ಸು  ದಾಸವಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಹಣ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ದಾಸನಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಅವರೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಪುರುಷನು ಅರ್ಥದ ದಾಸನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ತಾನೂ ಇಂದು ಅದೇ ದಾಸನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅನ್ನದ ಋಣ ನನ್ನನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸಿದೆ. ನಾನು  ದುರ್ಯೋಧನನ ಎಂಜಲು ತಿಂದಿದ್ದೇನೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನ ಕಡೆಗೆ ನಿಂತಿದ್ದೇನೆ. " ಭೀಷ್ಮನ ಆತ್ಮವಂಚನೆ ಇದು. ಜಗತ್ತು ಅರ್ಥದ ಹಿಂದೆಯೇ ಹೋಗಿದೆ ಧರ್ಮದ ಹಿಂದೆ ಹೋಗಿಲ್ಲ.ಇಂದು ಹಲವು ಸಿದ್ದಾಂತಗಳ ಸೋಲು ಇದರಿಂದಲೇ ಆಗಿದೆ. 

        ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಪರಿತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದವರು ಭೀಷ್ಮರು. ಅದೇ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕೌರವ ಆಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಭೀಷ್ಮರು ತಿಂದ ಎಂಜಲನ್ನೇ, ಭೀಷ್ಮರು ಬೇಡ ಎಂದು ಬಿಟ್ಟದ್ದನ್ನು  ಕೌರವ ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಮತ್ತೆ ಇಲ್ಲಿ ಋಣದ ಮಾತೆಲ್ಲಿಂದ ಬಂತು ? ಭೀಷ್ಮರು  ಎಂತಹಾ ಆತ್ಮ ವಂಚನೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.? 

        ಆಗ ಧರ್ಮರಾಯ ಒಂದು ಮಾರ್ಮಿಕವಾದ ಮಾತು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. " ಸರಿ, ನಿಮ್ಮನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದಲ್ಲದೇ ನಮಗೆ ಜಯ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಯುದ್ದ ಜಯಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಿಮ್ಮನ್ನು ಹೇಗೆ ಸೋಲಿಸಬಹುದು. ಹೇಳಿಬಿಡಿ" 

               ಶತ್ರುವಿನಲ್ಲಿ ಆತನ ಸೋಲಿನ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳುವುದು ಹೇಗೆ ಸರಿಯಾಗುತ್ತದೆ? ಹೀಗೊಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಇದೆ. ಆದರೆ  ಅಜ್ಜನಾದವನಲ್ಲಿ ಮೊಮ್ಮಗ ಕೇಳುವುದರಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೇನಿದೆ. ಯುದ್ದರಂಗದಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಗಳು ಗೌಣವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಕೇವಲ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಎನ್ನುವುದು ಮಾತ್ರ ಮುಖ್ಯವಾದರೂ,   ಧರ್ಮರಾಯ ರಥದಿಂದ ಇಳಿದು ಬಂದುದು ಶತ್ರುವಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ಭೀಷ್ಮ ಹಿರಿಯ, ಪಿತಾಮಹ ಎನ್ನುವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಕೇಳಿಬಿಟ್ಟ.....ನಮ್ಮ ಜಯ ಹೇಗೆ? 

                   ಭೀಷ್ಮರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ  " ನನ್ನನ್ನು ಸೋಲಿಸುವವರು ಈ ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ಸೋಲುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ಇಚ್ಛಾಮರಣಿ.  ಅದರೆ ನಾನು ಗೆದ್ದರೆ ಧರ್ಮ ಗೆಲ್ಲಬಹುದೇ? " ಕೌರವನ ಸೋಲಿನ ಆರಂಭ ಇಲ್ಲೇ. ಮುಖ್ಯ ಸೇನಾಧಿಪತಿಯೇ ದ್ವಂದ್ವದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. "    ಆಗ ಕಾಲ ಬಂದಾಗ ನನ್ನನ್ನು ಹೇಗೆ ಸೋಲಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಆದರೂ ನಾನು ನಂಬಿದ ತತ್ವವಿದೆ, ಯಥೋ ಧರ್ಮಃ ತತೋ ಜಯಃ ಎಂದು ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ತಾನು ಅಧರ್ಮದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಧರ್ಮರಾಯನಿಗೆ ಧರ್ಮ ಬಿಡದಂತೆ ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಲ ತನ್ನ ಸೋಲಿಗೆ ನಿಮಿತ್ತವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಎಲ್ಲಿ ಆಯುಧ ಇಲ್ಲದ ಯೋಧ ಎದುರು ಬರುತ್ತಾನೋ, ಹೆಣ್ಣಿನ ನಾಮದಲ್ಲಿ ಗಂಡು ಎದುರು ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೋ, ಎಲ್ಲಿ ಅಪಶಕುನ ಕಾಣುತ್ತದೋ ,  ಗಂಡೂ ಅಲ್ಲದ ಹೆಣ್ಣು ಅಲ್ಲದ ಅದು ಎದುರು ಬಂದು ನಿಂತರೆ ನಾನು ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೆ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಹೆಣ್ಣಿಗೂ ನಾನು ಸೋಲುವವ ಅಲ್ಲ ಅದು ನನ್ನ ಬದುಕಿನಿಂದ ವೇದ್ಯವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೆ ಇನ್ನು ಗಂಡಸು...? ಎರಡೂ ಅಲ್ಲದ ಶಿಖಂಡಿ ಬಂದು ನಿಲ್ಲಲಿ, ನಾನು ಆಯುಧ ಕೆಳಗೆ ಹಾಕುತ್ತೇನೆ." 

            ಇದು ಕೌರವನಿಗೆ ಮೊದಲೇ ತಿಳಿದಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ ತನ್ನವರಲ್ಲಿ ಆಂತರಂಗಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಪಾಂಡವಸೇನೆ ಭೀಮನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಕೌರವ ಸೇನೆ ಭೀಷ್ಮನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಇದು ಅಪರ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದೆ. ಧುರ್ಯೋಧನ ಭೀಮನಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಭಯ ಪಡುವನೋ ಅಷ್ಟೇ ಭಯ ಶಿಖಂಡಿಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಇರುವುದು ಒಂದು ವಿಡಂಬನೆ.  

    ಹಲವು ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಭೀಷ್ಮರಲ್ಲಿ ಧರ್ಮರಾಯ ಅವರ ಸೋಲಿನ ಬಗೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದು ಯುದ್ದ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿಹಿತವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಒಂದು ಯೋಚಿಸಬೇಕು. ಧರ್ಮರಾಯ ಎಲ್ಲರ ಎದುರಲ್ಲಿಯೇ ಕೇಳಿದ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಬೇರೆ ಯಾವ ನಿಗೂಢವಾದ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆ ವಂಚನೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಇಲ್ಲಿ ಭೀಷ್ಮರೇ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ....ನನ್ನ ಸೋಲು ಇಲ್ಲಿದೆ. ಕದ್ದು ಮುಚ್ಚಿ ಅಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಧರ್ಮರಾಯನದ್ದು ವಂಚನೆ ಎಂದಾಗುವುದಿಲ್ಲ. 

        ಧರ್ಮರಾಯ ನಂತರ ದ್ರೋಣರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ವಂದಿಸುತ್ತಾನೆ. ದ್ರೋಣರೆ ಆಶೀರ್ವದಿಸಬೇಕು. ನಮಗೆ ಕಲಿಸಿದ ಗುರುವಿನನ್ನೇ ನಾವು ಎದುರಿಸಬೇಕಿದೆ. ಗುರುವಿನ ಸೋಲಿನಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಯನ ಉತ್ಕರ್ಷವಿದೆ. ನೀವು ಶಿಷ್ಯನನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದೀರಲ್ಲಾ?"

            ದ್ರೋಣರ ಉತ್ತರವೂ ಅದೇ " ಅರ್ಥಸ್ಯ ಪುರೋಷೋ ಜಾತಹ" ಅವರೂ ಈ ಬಂಧನದ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದವರು.    ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಹದಿನೈದು ದಿನ ಯುದ್ದ ಮಾಡಿದ ನಾಯಕರ ಪಾಡು ಇದಾದರೆ ಕೌರವನ ಸೋಲಿಗೆ ಬೇರೆ ಮುನ್ನುಡಿಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ದ್ರೋಣನೂ ತನ್ನ ಸೋಲಿನ ಬಗೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅತ್ಯಂತ ಅಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ವಿಷಯವನ್ನು ಯಾವಾಗ ಕೇಳುವೆನೋ ಆವಾಗ ನಾನು ಆಯುಧ ಕೆಳಗಿಡುತ್ತೇನೆ. ಮುಂದೆ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ ಸತ್ತ ಎಂಬ ವಾರ್ತೆ ಕೇಳಿ ಆತ ಶಸ್ತ್ರ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಅಪ್ರಿಯವಾದ ಸುದ್ದಿ ಆತನಿಗೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. 

        ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯಲ್ಲೂ ಭೀಷ್ಮ ದ್ರೋಣರು ಹೇಗೆ ಅಧರ್ಮದ ಹಾದಿ ತುಳಿದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ. ಅರ್ಥಸ್ಯ ಪುರುಷೋ ಜಾತಃ ಎಂಬುದು ತಮ್ಮ ಅಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಹಿಡಿದ ಒಂದು ಮರೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಭೀಷ್ಮರ ಮನಸ್ಸು ದ್ರೋಣರ ಮನಸ್ಸು ದುಗುಡವನ್ನು ಆವರಿಸಿತ್ತು. ಮಾಡುವುದು ತಪ್ಪು, ಅಧರ್ಮ ಎಂದು ಗೊತ್ತಿದ್ದೂ ಅದನ್ನೇ ಮಾಡುವುದು ಆತ್ಮ ವಂಚನೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದೇ ಮಾಡುವ ಅಪರಾಧಕ್ಕಿಂತಲೂ ಇದು ಗಹನವಾಗಿದೆ.  ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಇವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಕಟುವಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಗುರು ಹಿರಿಯರು ಧರ್ಮದ ಹಾದಿ ಬಿಟ್ಟ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆಗೆ ಅರ್ಹತೆಯೇ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. 

ಆಧಾರ : ಶ್ರೀ ಕೆ ಎಸ್ ನಾರಾಯಣ ಆಚಾರ್ಯ, ಮಹಾಭಾರತ ಪ್ರವಚನ