ವಾಸ್ತವದ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಗಳು

ಮನೆಗೆ ಬಂದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರೇಮಿಯೊಬ್ಬರು ಕುಶಲವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಕೌತುಕದಿಂದ ಕೇಳಿದರು “ ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಅಭಿಮಾನ ಇಟ್ಟು ಇಷ್ಟು ಕೆಲಸ ಮಾಡ್ತೀರಿ. ಆದರೂ ನೀವು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವುದು ಕಡಿಮೆಯೆ ಅಲ್ವ?”

ಅವರ ಮಾತು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುವ ಮನಸ್ಸಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಹೋಗುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೋಗದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಕಾರಣಗಳು ಬೇಗನೇ ಸಿಕ್ಕಿಬಿಡುತ್ತವೆ. ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೊದಲು ಹಲವು ಸಲ ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸಿಯೂ ಇದ್ದೇನೆ. ಊರಲ್ಲಿರುವಾಗ ಅಂದಿನ ಕಾಲವೊಂದಿತ್ತು ಚೆಂಡೆ ಪೆಟ್ಟು ಕೇಳಿದಾಕ್ಷಣ ಕಾಲ ಮರೆತು ಹೊರಟು ಬಿಡುವ ಕಾಲ. ಅದು ಏಷ್ಟು ಮತ್ತು ಹೇಗೆ ನೋಡಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹಾಗೆ ಒಂದು ಹೋಗುವುದು ಅನಿಯಂತ್ರಿತ ಅಭ್ಯಾಸದಂತೆ. ಹುಲ್ಲು ಕಂಡಾಗ ಹಸು ಸುಮ್ಮನೆಯಾದರು ಬಾಯಿ ಇಕ್ಕಿದಂತೆ. ಆದರೆ ಇತ್ತಿಚೆಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಸಹಜಗುಣವೆಂಬಂತೆ ಅದರಲ್ಲೂ ಚೌಕಾಶಿ ಮಾಡುವಂತಾಗಿದೆ. ಬಿಡುವಿಲ್ಲದ ಕೆಲಸ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಅನಿಸಿದರೂ ದಿನವೀಡಿ ನಗರ ಸುತ್ತುವ ನನಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ಹತ್ತಿಪ್ಪತ್ತು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಟ್ರಾಫಿಕ್ ನಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವುದು ಆಧ್ವಾನವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಇದೆಲ್ಲ ಸಹಜವಾಗಿ ಕಂಡರೂ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿಗೊಪ್ಪುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಹಪಹಪಿಕೆ ಮಾತ್ರ ತೀರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೋಗಿ ವಿಷಣ್ಣ ಮನಸ್ಕನಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೋಗದಿರುವುದೇ ಲೇಸು ಎಂದು ತೋರುವುದೇ ಅಧಿಕ. ಕಾಲ ಕಳೆದಂತೆ ಬದಲಾದ ದಿಶೆಯೆಡೆಗೆ ತೆವಳುವುದಲ್ಲ ಓಡುತ್ತದೆ. ಬದಲಾವಣೆ ಅನಿವಾರ್ಯವೋ ಎಂಬಂತೆ ಬದಾಲಾಯಿಸಿಕೊಂಡು ಆವಿಷ್ಕರಿಸುವತ್ತ ಸಾಗುವಾಗ ಔದಾಸಿನ್ಯ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ.

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಜರಗಿದ ಒಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಈ ಅವಿಷ್ಕಾರಗಳೂ ಅವುಗಳ ಗುರಿಯೂ ಗೊಂದಲಮಯವಾದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಸರಕಾರೀ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಂತಹ ಅದ್ದೂರಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ದೇಶವಿದೇಶದ ಗಣ್ಯರ ಉಪಸ್ಥಿತಿ. ನಮ್ಮ ಮನೆಯಂಗಳದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಜಾಹೀರಾತಿಗಾದರೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ತೋರಿಸಿಬಿಡುವ ಅಭಿಮಾನವೇ ದೊಡ್ಡದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಬಿಡೋಣ. ತೆಂಕು ಬಡಗು ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಂದ ಅತಿಥಿಗಳಿಗೆ ತೋರಿಸಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಯ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಸಿ ಕೃತಾರ್ಥರಾಗುವ ಬಗೆ. ದೊಡ್ಡ ವೇದಿಕೆ ವೇದಿಕೆಯ ಮುಕ್ಕಾಲುಭಾಗ ಗಣ್ಯರ ಆಸನ ಮತ್ತು ಅವರ ಚೇಲಾಗಳಿಂದ ಭರ್ತಿ. ಬಂದವರಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ನೋಡುವ ಒಂದು ಕುತೂಹಲ ಉಂಟೋ ಇಲ್ಲವೋ. ಆದರೂ ನಮ್ಮ ಜಿಲ್ಲೆಯ ರಾಜಕಲೆಯಾದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದು ವೇಶಗಳು ಬಂದು ವೇದಿಕೆಯ ಉಳಿದ ಆಯಕಟ್ಟಿನ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ಒಂದೆರಡು ಗಿರಕಿ ಸುತ್ತಿ ಮರಳುತ್ತವೆ. ತೆಂಕು ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂದರೆ ಕುತ್ತು ಹಾರುವುದು ಮತ್ತು ಬಡಗು ಎಂದರೆ ಮಂಡಿಯೂರಿ ಗಿರಕಿ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಚೆಂಡೆಯ ಅಬ್ಬರದಲ್ಲಿ ಮುಗಿದು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ನಿತ್ಯವೂ ಯಕ್ಷಗಾನವೂ ನೋಡುವವನಿಗೂ ಹೊಸದಾಗಿ ಅಂದೇ ನೋಡುವವನಿಗೂ ಯಾವ ಬಗೆಯ ಅನುಭವ ಆಗಬಹುದು. ದೇಶ ವಿದೇಶದ ಗಣ್ಯರಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ತೋರಿಸಿದ್ದು ಮಹತ್ಕಾರ್ಯವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ವೇದಿಕೆ ಇಳಿದ ಕ್ಷಣವೆ ಆ  ಪುಣ್ಯಾತ್ಮರು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮರೆತು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ.

ಒಂದು ಸಲ ಮಂಗಳೂರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದ ವಾಣಿಜ್ಯ ತೆರಿಗೆ ಜಂಟಿ ಆಯುಕ್ತರ ಕಛೇರಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ಕುಶಲಮಾತನಾಡುತ್ತ ಇಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ನೋಡಿದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದರು. ಅವರಿಗೆ ನೆನಪಿದ್ದುದು ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಝಗಝಗಿಸುವ ವೇಶ ಮಾತ್ರ. ಅಲ್ಲಿ ಒಂದೆರಡು ಗಿರಕಿಯನ್ನು ಅದ್ಧೂರಿಯಾಗಿ ನೋಡಿದವರಿಗೆ ಇನ್ನೇನು ತಾನೇ ನೆನಪುಳಿಯಲು ಸಾಧ್ಯ? ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದರೆ ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ನಾನು ಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ಬಣ್ಣಿಸಿದರು ಅವರೆಷ್ಟು ಅರಿತುಕೊಂಡರೋ ನಾನರಿಯೆ? ರಾಮಾಯಣವಾಗಲಿ ಮಹಾಭಾರತವಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಭಾಗವತವಾಗಲಿ ಅದರ ಪಾತ್ರ ವೈವಿಧ್ಯತೆಗಳನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಅರಿತುಕೊಂಡ ಬಗೆಗಳೆಷ್ಟು?  ನಾಲ್ಕೈದು ಗಂಟೆಗಳ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಂಗವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿ ಹಾಡುವ ಭಾಗವತನ ನೈಪುಣ್ಯ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯಗಳೇನು? ಒಂದೇ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅವರವರ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಚೌಕಟ್ಟಿನ ಒಳಗೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ನಾಟ್ಯಾಭಿನಯವನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಅದನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತೀ ಗೊಳಿಸುವ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದನ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯವೇನು? ಯಾವುದೇ ಚಿತ್ರಕಥೆ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಲಿಖಿತ ರೂಪವಿಲ್ಲದೇ ಬರೀ ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯಿಂದಲೇ ಯಕ್ಷಗಾನದ  ಪಾತ್ರಪ್ರಪಂಚ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿಸುವ ಕಲಾವಿದನ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯ ಕಡಿಮೇಯೇನು?  ಯಾವುದೇ ಕಲೆಯಾದರೂ ಇಂದು ವೇದಿಕೆ ಮೇಲೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ಗೊಳ್ಳುವುದು ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ಮೂರು ನಾಲ್ಕು ಘಂಟೆಗಳ ಅವಧಿ. ಇರುಳಿಡೀ ವೇದಿಕೆಮೇಲೆ ಬರೀ ಸಂಕೇತ ರೂಪದಲ್ಲೆ ಅದ್ಭುತ ಲೋಕವನ್ನೇ ತೋರಿಸುವ  ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯ ನಗಣ್ಯವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೋ ಎಂಬ ಅನುಮಾನ ಬರುವುದಿಲ್ಲವೆ?  

ಗಣರಾಜ್ಯೋತ್ಸವ ಅಥವ ಇನ್ನಿತರ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮೆರವಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ, ಅಥವಾ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋಗಳಲ್ಲಿ ಸಿನಿಮಾ ಹಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ವೇಶ ಮತ್ತು ಅಲ್ಪ ಕುಣಿತವನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದರೆ ಇಷ್ಟೇನೆ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿದೆಯಲ್ಲ ಅದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಅಸಡ್ಡೆ ಎನಿಸುದಿಲ್ಲವೆ?

ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪೌರಾಣಿಕ ಪಾತ್ರಗಳೆಷ್ಟು ಬಗೆ. ಇಂದಿನ ರಾವಣ ಒಂದು ಬಗೆಯಾದರೆ ನಾಳಿನ ಭೀಮ ಇನ್ನೊಂದು ಬಗೆ. ಸುಂದರವಾಗಿ ಕೆತ್ತಿದ ಪಾತ್ರಗಳಾಗಲಿ ಅದನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಸುವ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಹಿಮ್ಮೇಳವನ್ನಾಗಲಿ,ವಿವಿಧರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಭಾಗವತನ ಪ್ರತಿಭೆಯಾಗಲೀ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬದಿಗೆ ಸರಿಸಿ ಈ ಸಂಕುಚಿತಗೊಂಡ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮುಂದೊಂದು ದಿನ ಅದುವೇ ಸ್ಥಾಯಿಯಾದರೆ ಅಚ್ಚರಿ ಪಡಬೇಕಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮಾಡಿ ಸೇರಿದ ಜನ ಸಂಖ್ಯೆಯಿಂದಲೋ ಬಂದು ಸೇರಿದ ಗಣ್ಯರಿಂದಲೋ ಒಟ್ಟು ಸೇರಿದ ಹಣ ದಿಂದಲೋ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ತುಲನೆ ಮಾಡಿದಾಗ ನಿಜವಾದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಅಪರೂಪಾವಾಗುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ಪೂರ್ಣವಾದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಾಡಿದರೂ ಉತ್ತಮವಾದ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅಂತಃಸತ್ವ ಏನಿದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಮರೆಮಾಚಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ದಿಕ್ಕುತಪ್ಪಿಸುವ ಕೆಲಸ ಮಾತ್ರ ಅವ್ಯಾಹತವಾಗಿ ನಡೆದು ಬಂದಿದೆ. ಇಂದು ಮೂಲ ರೂಪದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ವಿಕೃತವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಿದ ಹಲವು ಪಾತ್ರಗಳು ನಮ್ಮ ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆ ಇದೆ.ಅದು ರಕ್ತ ರಾತ್ರಿಯ ಅಶ್ವಥ್ಹಾಮ ಅಗಿರಬಹುದು, ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆಯ ರಕ್ತಬೀಜ ಆಗಿರಬಹುದು ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಾ  ಹೋದರೆ ಅಂತ್ಯವಿಲ್ಲದಾಗಬಹುದು. ನಾವು ಮಿತ್ರರೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ಐದು ದಿನ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆಯ ಪ್ರಸಂಗ ಪುಸ್ತಕ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದೆವು, ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮವಹಿಸಿದ ಕೈಗಳು ಅದು ಕೈಗಳಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆ ಪ್ರಸಂಗ ಕೇವಲ ಮಹಿಷೋತ್ಪತ್ತಿಗೆ ಸೀಮಿತ ವಾದದ್ದು ಮಾತ್ರ ನಮ್ಮ ದಿಕ್ಕು ತಪ್ಪಿದ ಅಭಿರುಚಿಗೆ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಹಲವು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಪೂರ್ಣ ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು  ಆ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿವೆ. ಮಹಾಮಾಯೆ ಶ್ರೀದೇವಿಯ ಮಹಿಮೆಯನ್ನು ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿತವಾಗಿದೆ ಆದರೆ ಆ ಮಹಿಮಾಖ್ಯಾನಗಳು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಬದಿಗಿರಿಸಿ ಕೇವಲ ಮಹಿಷನೆಂಬ ದುರುಳನ ಕಥೆಯೇ ವೈಭವೀಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಇಂದಿನ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರ ಪೌರಾಣಿಕ ಜ್ಞಾನ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಕುಸಿಯುತ್ತಿದೆ. ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯೂ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಇದರಿಂದಾಗಿ ಮೊದಲು ಯಾರೋ ಯಾವುದನ್ನೋ ಹೇಳಿದುದನ್ನು  ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಹೇಳಿ ತಮ್ಮ ಚೌರ್ಯದ ಪಾಂಡಿತ್ಯವನ್ನು ಮೆರೆಸುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಇಂದಿನ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಬಂದಿದೆ. ಚೌರ್ಯವಾಗಲಿ ನಕಲೀಕರಣವಾಗಲಿ ಇಂದು ಸಹಜವೆಂಬಂತೆ ಆಗಿದೆ. ಬ್ಲಾಗ್ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಕದಿಯುವುದು, ಇತರ ಕೃತಿಗಳನ್ನಾಗಲಿ ಸೃಷ್ಟಿಗಳನ್ನಾಗಲೀ ಕದಿಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಅಥವ ನಕಲು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಸಹ ಹೇಳುತ್ತ ಚೌರ್ಯವನ್ನೂ , ಅಪರಾಧವನ್ನೂ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯಿಂದ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಂತೆ ಮಾಡಿ, ತಮ್ಮ ದಾರಿದ್ರ್ಯವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವವರು  ಇರುವಾಗ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಅದು ಬಳಕೆಯಾಗುವುದು ಅತಿಶಯವೆನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವೂದೋ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯ ಅಥವಾ ಬಯಲಾಟದ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ನಕಲು ಮಾಡುವುದು, ಅದು ಸ್ವ ಸೃಷ್ಟಿ ಎಂಬಂತೆ ಬಿಂಬಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಇದೆಲ್ಲ ಜ್ಞಾನಾರ್ಜನೆಯ ಕೊರತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಿಂದಿನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಕಲಾವಿದರು ನಿರೂಪಿಸಿದ ಪಾತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ತಮ್ಮದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆ ಹೊರತು ಅಧ್ಯಯನ ಶೀಲತೆ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಅದನ್ನು ನಕಲೀಕರಿಸಬಾರದಲ್ಲ. ಮೊದಲಿನವರು ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಎದುರಾದಾಗ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರಮವಹಿಸಿ ಹಲವು ಗ್ರಂಥಗಳಿಂದ ಅಥವ ಇನ್ನಿತರ ಮೂಲಗಳಿಂದ ಆ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಗೆ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ವೃದ್ಧಿಸುತ್ತ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅತ್ಯಂತ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆನಿಸಿದ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಹಾಗು ಪಾತ್ರವೈಭವವನು ಮೆರೆದಿರುತ್ತಾರೆ. ಇಂದು ಆ ಸೃಜನ ಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನದ ಕೊರತೆಯಿಂದ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವತರಲ್ಲಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಜ್ಞಾನದ ಕೊರತೆಯಿದೆ ಎಂದು ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಇಂದು ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ವೈಭವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಗೊಳಿಸುವ ತಾಳಮದ್ದಲೆಯ ಪ್ರಾಕಾರ ಮೊದಲಿನಂತೆ ವಿಜ್ರಂಭಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಮಹನೀಯರು ಹೇಳುವ ಮಾತಿದೆ “ ಶೇಣಿಯ ನಂತರ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿಯೇ ಹೊರಟು ಹೋಗಿದೆ” ಎಂದು. ಹೀಗಾಗಲು ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಕಲಾವಿದರ ಪೌರಾಣಿಕ  ಜ್ಞಾನದ ಕೊರತೆಯ ಜತೆಗೆ ಕಲಿಯುವ ಕೊರತೆ. ಒಂದೆರಡು ವೇದಿಕೆ ಏರಿದಾಗಲೇ ತಮ್ಮ ತನವನ್ನು ಹಿರಿದಾಗಿಸಿ ಶಲ್ಯ ತೊಟ್ಟು ಅರ್ಥಧಾರಿಗಳಾಗುವ ಢಾಂಬಿಕತನದ ಪ್ರದರ್ಶನ. ತಾಳಮದ್ದಲೆಯೆಂದರೆ ಮಾತಿಗೆ ಪ್ರತಿ ಮಾತು ಚರ್ಚೆ, ತರ್ಕ ಕುತರ್ಕಗಳೇ ಆಗಿ ಅಭಾಸಗಳು ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯವಾಗುವಾಗ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ಹಾದಿ ಕವಲು ಹೊಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆಂದು ಕಲಾವಿದ ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಇಲ್ಲವೆಂದಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಾ ಇದೆ ಎಂದು ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ.

ವೈಶಂಪಾಯನದಲ್ಲಿ ಕೌರವ ಜಲಸ್ತಂಭನ ವಿದ್ಯೆಯಿಂದ ಆಡಗಿಕುಳಿತ. ಶರಶಯ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಯೋಗ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಭೀಷ್ಮರು ಒರಗಿದರು.. ಇದೆಲ್ಲ ಹೋರನೋಟಕ್ಕೆ ಸೂಚ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರು ಜಲಸ್ತಂಭನವಾಗಲೀ ಯೋಗವಾಗಲಿ ಅದನ್ನು ಅಭ್ಯಸಿಸಿ ಅದು ಎಂದರೆ ಏನು ಎಂಬ ಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನ ಸಾಧನೆಗೆ ತೊಡಗುವ ಆಸಕ್ತಿಯೇ ಹೊರಟು ಹೋಗಿದೆ. ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಹಲವು ವಿದ್ಯೆಗಳನ್ನು ಕಲಿತ ಮಹಾನ್ ಕಲಾವಿದರು ರಂಗದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿದ ಕೆಲವನ್ನು ಅನುಕರಿಸುತ್ತೇವೆಯೋ ಹೊರತು ಅವರು ಕಲಿತ ವಿದ್ಯೆಯತ್ತ ತಿರುಗಿಕೂಡ ನೋಡುವ ಬುದ್ದಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹೊಸ ತಲೆಮಾರಿನ ಕೆಲವೇ ಕಲಾವಿದರು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಪಾತ್ರಗಳ ಪರಕಾಯ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ.   ಮಿಕ್ಕುಳಿದ ಅಧಿಕವೂ ಹಿಂದೆ ಮಾಡಿದ್ದುದರ ವರದಿ ಮಂಡನೆಯೆ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.  ವೈಚಾರಿಕ ವಿಷಯಗಳ ಮಂಡನೆಯಾದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ಭರವಸೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಹಾದಿಗಳ ಅನುಸರಣೆಯೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ.

ಮೊಬೈಲ್ ಗೆ ಕರೆ ಮಾಡಿದಾಗ ಕರೆ ಮಾಡಿದವನಿಗೆ ನಮ್ಮ ಮನೋಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಹಾಡು ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೇಳಿಸಿದಂತೆ ಅದು ನಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಹಿಡಿದ ಕನ್ನಡಿಯಂತೆ, ಅದೇ ರೀತಿ ನಮ್ಮ ಅಭಿರುಚಿಗಳು ನಮ್ಮ ಮನೋಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಹಿಡಿದ ಕನ್ನಡಿ.ಮನೋಧರ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ವೆತ್ಯಸ್ತವಾಗಿದ್ದರೂ ಹತ್ತು ಜನರು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಹಾದಿ ಹತ್ತು ಜನರೂ ಉಪಯೋಗಿಸಲು ಯೋಗ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಸುಸ್ತಿಥಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಹೊಲಸಾಗದಂತೆ ಶುಚಿಯಾಗಿಡುವುದು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಪ್ರತೀಯೊಬ್ಬರ ಕರ್ತವ್ಯ.