ಪಾಂಡವಾಶ್ವಮೇಧದ ಯಕ್ಷಯಾನ

ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಹೊಸ ವಸ್ತು ಸಿಕ್ಕಿದಲ್ಲಿ ಅದರ ಹೊರಾವರಣವನ್ನು ಒಂದಷ್ಟು ನೋಡುತ್ತೇವೆ. ಮೇಲೆ ಕೆಳಗೆ ಅತ್ತ ಇತ್ತ ಹೀಗೆ,  ಒಂದು ಪುಸ್ತಕವನ್ನೋ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನೋ ಕಾಣುವಾಗ ಮೊದಲು ಗಮನ ಹರಿಸುವುದು ಮೊದಲ ಪುಟ ಆ ಮತ್ತೆ ಕೊನೆಯ ಪುಟ.  ಈ ನಡುವೆ ಮಧ್ಯದ ಪುಟಗಳತ್ತ ಹಲವು ಸಲ ಗಮನ ಹರಿಸುವುದು ಬೇಡವೆಂದು ಔದಾಸಿನ್ಯ ಮೂಡಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅಮೂಲ್ಯವಾದದ್ದು ಹೂರಣದಂತೆ ಹೊರಾವರಣದ ವರ್ತುಲದೊಳಗೆ ಅವಿತಿರುತ್ತದೆ. ಹೊರಾವರಣವನ್ನು ದಾಟಿ ಮುಂದೆ ಹೋದರೆ ನಮ್ಮ ಔದಾಸಿನ್ಯದ ನಷ್ಟ ಪರಿಮಾಣ  ಅರಿತುಬಿಡುತ್ತದೆ.  ಹೀಗೆ ಹೊರಾವರಣವನ್ನು ದಾಟಿ ಮುಂದೆ ಹೋಗಬೇಕು ಈ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿಯನ್ನು ಆಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ.  ಆ ಧ್ವನಿ ಸುರುಳಿ ಗಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಿರಿದಾಗಿ ಒಂದು ಪುಷ್ಕಳ ಭೂರಿಭೋಜನದ ಹರಿವಾಣದ ಮುಂದೆ ಕುಳಿತ ಅನುಭವವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇಂದು ಪುಷ್ಕಳ ಭೋಜನವನ್ನೂ ಸವಿಯುವಲ್ಲಿಯೂ ವ್ಯವಧಾನ ಇಲ್ಲವಾಗಿದೆ.

ಕೆಲವು ಸಮಯದ ಮೊದಲು ವೇಣೂರಿನ ಮಿತ್ರ ಸುಬ್ಬಣ್ಣ ಒಂದು ಯಕ್ಶಗಾನದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿತ ಡಿವಿಡಿಯನ್ನು ನೀಡಿದರು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ದ್ವನಿಮುದ್ರಣಗಳ ಹೊಸ ಸಂಗ್ರಹ ಬಹಳಷ್ಟು ಸೇರಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಧನಿಮುದ್ರಿಕೆ ಸರದಿಯ ಸಾಲಿಗೆ ಸೇರಿಕೊಂಡುಬಿಟ್ಟಿತು. ಹೀಗೆ ನೋಡುವಾಗ ಒಂದು ಸಲ ಅದರತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಯಿತು. ಸುಬ್ಬಣ್ಣ ನಿಂದ ನನ್ನ ಕೈಸೇರಿದಾಗಲೇ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಆರಂಭ ಮತ್ತು ಅಂತ್ಯ ಕೇಳಿದ್ದೆ.  ಆದರೆ ಈಗ ಆಯಾಚಿತವಾಗಿ ಹರಿದ ಗಮನ ಅದನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕೇಳುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು. ಅದರ ಗಾತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿ ಯಿಂದ  ರಖಂ ಗ್ರಾಹಕನ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು ಬದಿಗಿರಿಸಿ ,  ಚಿಲ್ಲರೆ ಗ್ರಾಹಕನನ್ನು ಕಳುಹಿಸುವ ವರ್ತಕನಂತೆ ಚಿಕ್ಕ ಪುಟ್ಟ ತುಣುಕುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಸರಿಸುವುದರಲ್ಲೇ ಮಗ್ನನಾದ ನನಗೆ,  ಸರಿ ಸುಮಾರು ಆರು ಘಂಟೆ ಅವಧಿಯ ಬ್ರಹತ್ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಕೈಗೆತ್ತಿಗೊಳ್ಳುವುದು ತಡವಾಯಿತು. ಆದರು ಈ ಎಲ್ಲದರ ನಡುವೆ ನನ್ನ ಗಮನ ಹರಿದಾಗ ಒಂದು ಸಲ ಕೇಳುವ ಎಂದು ಕಿವಿಯನ್ನು ಮುದ್ರಣದ ತುಟಿಗೆ ಒತ್ತಿಹಿಡಿದೆ.

ಅದು ಮಿತ್ರ ಸಹೋದರಾದ ಸುಣ್ಣಂಗುಳಿ ಸಹೋದರರ ಪರಿಶ್ರಮದ ಫಲ. ಪಾಂಡವಾಶ್ವಮೇಧವೆಂಬ ಯಕ್ಷಗಾನ ಹಿಮ್ಮೇಳದ ಧ್ವನಿ ಸುರುಳಿ. ಇದೊಂದು ದಾಖಲೀಕರಣದ  ಕಾರ್ಯವಾಗಿಯೇ ನೋಡಬೇಕು ಹೊರತು ಇದು ಮನರಂಜನೆಯ ವಸ್ತುವಲ್ಲ. ಇದಿಲ್ಲಿ ಮೊದಲಾಗಿ ಗಮನ ಹರಿಸಬೇಕಾದ ವಿಚಾರ. ಇಲ್ಲಿ ಮನರಂಜನೆ ಎಂಬುದು ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಸಂಗತಿ.

ಮನರಂಜನೆ ಎಂಬುದು ಮುನ್ನೆಲೆಯಾದಾಗ ಹಲವು ಸಲ ಅದರ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಹಿನ್ನೆಲೆಗೆ ಜಾರಿ ಮತ್ತೆ ಮರೆಯಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಹಿನ್ನೆಲೆಗೆ ಜಾರಿದ ಪರಿಣಾಮದ ದುರಂತಗಳು ಸಾಕ್ಷಿಭೂತವಾಗಿ ಇಂದು ನಮ್ಮೆದುರು ಕುಣಿದಾಡುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತ ಪುರಾವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಮನರಂಜನೆಯೇ ಪ್ರಧಾನವಾದ ಪರಿಣಾಮ ಯಕ್ಷಗಾನ ಇಂದು ಬಹಳಷ್ಟನ್ನು ಹಿನ್ನೆಲೆಗೆ ಜಾರಿಸಿ ಒಂದಷ್ಟನ್ನು ಒರತೆಯಂತೆ ಹನಿ ಹನಿಯಾಗಿ ಉಳಿಸಿ ಬಹಳಷ್ಟನ್ನು ಮರೆಯಾಗಿಸಿ ಕಳೆದು ಕೊಂಡಿದೆ.  ಈ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಈ ಧ್ವನಿ ಸುರುಳಿಯ ಮಹತ್ವ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಇದೊಂದು ನಿಜವಾದ ದಾಖಲೀಕರಣ ಎನಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

            ಇದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಪ್ರಸಂಗ ಸಂಕಲನವಾದ ಪಾಂಡವಾಶ್ವಮೇಧ ಎಂಬ ಪ್ರಸಂಗದ ಹಿಮ್ಮೇಳದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿತ ದಾಖಲೀಕರಣ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪರಂಪರೆಯ ಪ್ರಸಂಗ ನಡೆ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಅನಾವರಣ ಗೊಳ್ಳಿಸುತ್ತ ದಾಖಲಾತಿಯ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದೇ ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗುವ ಪ್ರಯತ್ನ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ ಹಿಮ್ಮೇಳವಾದನ ಇವಿಷ್ಟೆ ಇಲ್ಲಿಯ ದಾಖಲಾತಿಯ  ಶಬ್ದಗಳು.  ಇಂತಹ ಮುದ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿರುವಂತೆ  ಇಲ್ಲಿ  ಅನಗತ್ಯ ವಿವರಗಳ ನಿರೂಪಣೆಯ ಕೊರೆತವಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ನಿರೂಪಣೆಯ ಕಾಲವ್ಯಯವಿಲ್ಲದೆ ನಿರಂತರಾವಾಗಿ ಸಾಗುವ ಯಕ್ಷಯಾನವಿದು. ಒಂದು ಸಲ ಸ್ತುತಿ ಪೀಠಿಕೆಯಿಂದ ತೊಡಗಿದರೆ ನಂತರ ಮಂಗಳದಲ್ಲೇ ಮುಕ್ತಾಯ. ಇದರ ನಡುವೆ ಆರು ಘಂಟೆಗಳ ಸುದೀರ್ಘ ಅವಧಿಯ ಸ್ವರಯಾನ. ಆದುದರಿಂದ ನಮ್ಮ ಎಕಾಗ್ರತೆಯನ್ನು ಪ್ರತೀ ಹಂತದಲ್ಲೂ ಸ್ಥಿರೀಕರಿಸುವುದು ತುಸು ಪರಿಶ್ರಮದ ಕೆಲಸ.  ಆ ಎಕಾಗ್ರತೆ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅಹ್ಲಾದತೆಯಿಂದ ಅನುಭವಿಸಿಬಿಡಬಹುದು. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಇದು ಇದೇ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಆಲಿಸಬೇಕು. ಅದಲ್ಲವಾದರೆ ಇದರ ಮಹತ್ವದ ಅರಿವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

            ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅಶ್ವಮೇಧ ಪ್ರಸಂಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿ ಪಾಂಡವಾಶ್ವ ಮೇಧವನ್ನು ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರಮೀಳಾರ್ಜುನ, ನಂತರ  ಬಬ್ರುವಾಹನ ಆನಂತರ ಮಯೂರಧ್ವಜ ತಾಮ್ರಧ್ವಜ ಕಾಳಗ ಬರುತ್ತದೆ.  ಈ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿರುವ ಕೇವಲ ಹಿಮ್ಮೇಳವನ್ನಷ್ಟೇ ಪರಂಪರೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ದಾಖಲಿಸುವಾಗ ಅದು ಆರುಘಂಟೆಗಳಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ಲಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕುಣಿತ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಹೆಚ್ಚೇಕೆ ನಿರುಪಣೆಯೂ ಇಲ್ಲದೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ದೀರ್ಘ ಅವಧಿಯನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇಂದಿನ ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಕಾಲಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಇಂದು ಈ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಬೇಕಾದರೆ ಮತ್ತೆರಡನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಬಯಲಾಟವಾಗಿ ಆಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗಿದೆ ಮತ್ತು ಬದಲಾದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಹೇಗೆ ಬಡಕಲಾಗಿ ವಿಕಲಾಂಗದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಊಹಿಸಬಹುದು.  ಬಹಳಷ್ಟನ್ನು ಕಳೆದು ಛೇದಿಸಿ ಪ್ರಸಂಗದ ಮನರಂಜನೆಯ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ತೋರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.  ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅಭಾಸಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ  ಇಲ್ಲಿ ಅಮೂಲ್ಯವಾದವುಗಳು ಮಾಯವಾಗಿ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.  ಹಾಗೆ ಕಳೆದು ಹೋದಂತಹ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಅರಸುತ್ತ ಅದನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ. ಒಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ರಸವನ್ನು ಅರಸುವುದು ಎಂದು ಬಗೆಯಬಹುದು. ಆದುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಈ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಕೇಳುತ್ತಾ ಸಾಗಿದಂತೆ ಕಳೆದು ಹೋದವುಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮದರ್ಶನಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ನಗರದಿಂದ ಹೊರಟ ಬಂಡಿ ಹಳ್ಳಿಯನ್ನು ಹಾದು ಹೋದಾಗ,  ಕಂಡು ಬರುವ ಹಳ್ಳಿ ಮನೆಗಳಂತೆ ಈ ಯಕ್ಷಯಾನದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯದನ್ನು ಕಾಣುವ ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.  

            ಇಲ್ಲಿ ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಭಾಗವತರಾಗಿ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅಗ್ರಗಣ್ಯರಾದ ಶ್ರೀ ಬಲಿಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತ, ಪುತ್ತಿಗೆ ರಘುರಾಮ ಹೊಳ್ಳ ಮತ್ತು ಪದ್ಯಾಣ ಗಣಪತಿ ಭಟ್. ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಪದ್ಯಾಣ ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಭಟ್, ಲಕ್ಷ್ಮೀಶ ಅಮ್ಮಣ್ಣಾಯ ಮತ್ತು ಆಡೂರು ಗಣೇಶ ರಾವ್ ಸಹಕರಿಸುತ್ತಾರೆ.  

            ಸ್ತುತಿ ಪದದೊಂದಿಗೆ ಪರಂಪರೆಯ ಪೀಠಿಕೆ ವಾದನದ ಜತೆಗೆ  ಒಡ್ಡೋಲಗದ ಅನಾವರಣ ಹೀಗೆ ಇತಿಮಿತಿಯೊಳಗಿನ ಪ್ರಯತ್ನ ಶ್ಲಾಘನೀಯ. ಆರಂಭದ ಪ್ರಮೀಳಾರ್ಜುನ  ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಲ್ಲದಿದ್ದರೂ  ನಂತರದ ಬಬ್ರುವಾಹನ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕಿಡಿಯನ್ನು ಹಾರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದೊಂದು ಹೊಸ ಬಗೆಯ ಯೋಜನೆಯಾದುದರಿಂದ ಇದರ ಅನುಭವವವೂ ಹೊಸತು. ಹಾಗಾಗಿ  ಒಟ್ಟು ಯೋಜನೆಯ ಸ್ಕಿಪ್ಟ್ ಎಂದು ನಾವೇನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೋ ಅದರ ಕೊರತೆ ಪ್ರಥಮದಲ್ಲಿ ಕಂಡರೆ ನಂತರದ ಬಬ್ರುವಾಹನದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ರೂಪುರೇಷೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆನಂತರದ ಎಲ್ಲ ಪದಗಳು ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಮೂಡಿಬರುತ್ತವೆ. ಹತ್ತು ಹಲವು ಪದಗಳು ಪುನರಾವರ್ತನೆಗೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವಷ್ಟು ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿದೆ. ಇಂದು ಮಾಯವಾಗಿಯೇ ಹೋದ ಹಲವು ಪದಗಳು ಕಿಲುಬನ್ನು ಕಳೆದ ಪುತ್ತಳಿಯಂತೆ ಹೊಸತನದ ಮೆರುಗನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ.  ಕೆಲವು ಪದಗಳನ್ನು ಕೇಳುವಾಗ ಇಂದು ಪ್ರಸಂಗ ಪುಸ್ತಕದಿಂದ ಈ ಪುಟಗಳನ್ನೇ ಹರಿದೆಸೆಯಲಾಗಿದೆಯೋ ಎನ್ನುವ ಅನುಮಾನದ ಹತಾಶೆ ಭಾವನೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ.

ನರನೆ ಕೇಳೀ ರಾಜ್ಯದರಸು ಶೇಷನ ಮೊಮ್ಮ 

ಕಟ್ಟಾಳು ಮೂರು ನರ ಲೋಕಗೆ,

ತಂದೆಯಲ್ಲವೇ ನಿನಗರ್ಜುನ   ಹಿರಿಯ ತಂದೆಯಲ್ಲವೇ ಧರ್ಮನಂದನ

ತಪ್ಪ ಪಾಲಿಸಿಕೊಂಬುದೆಲೆ ತಾಯೆ

ಪಾರ್ಥ ತಾತನೆಂಬುದೆಂತು ಎಲೆ ತಾಯೆ

ಮಧುತಿಷ ಹರಿ ಸರ್ವೋತ್ತಮನೆಂದು...

ಕರೆದೆಯ್ದು ಸಿಂಹಾಸನವೇರಿಸುತ್ತಲಾಗ

ಶೀಲ ಸಾಧು ಗುಣವಂತ..

ಹೀಗೆ ಹತ್ತು ಹಲವು ಪದಗಳು  ಸುಂದರವಾಗಿ ಆಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತವೆ. ಹಾಗೇನೆ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಸಂಗಗಳು ವೀರರಸ ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರಸಂಗಗಳು, ಇಲ್ಲಿನ ಏರು ಪದಗಳು ಯಕ್ಷಗಾನದ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕೇವಲ ಧ್ವನಿ ಮಾತ್ರದಿಂದ ತೆರೆದಿಡುವಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧಿಸುತ್ತವೆ.

            ಇಂತಹ ದಾಖಲೀಕರಣಗಳು ದೃಶ್ಯ ಶ್ರಾವ್ಯ ಹೀಗೆ ಎರಡೂ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾತಿಗೊಳಿಸಬೇಕಾದದ್ದು ಇಂದಿನ ಕಾಲಘಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಅನಿವಾರ್ಯ. ಇದೀಗ ಧ್ವನಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ ದಾಖಲೆಗೆ ಸೇರಿ ಹೋಗುವಲ್ಲಿ ಸುಣ್ಣಂಗುಳಿ ಮಿತ್ರರ ಶ್ರಮ ಸ್ತುತ್ಯರ್ಹ ಎನ್ನುವುದರಲ್ಲಿ ಮಾತಿಲ್ಲ. ಇಂದಿನ ವರ್ತಮಾನವೆ ಭವಿಷ್ಯತ್ ನಲ್ಲಿ ಭೂತವಾಗಿ ದಾಖಲೆಯ ಪುಟಗಳ ಅಕ್ಷರಗಳಾಗುವುದರಿಂದ ವರ್ತಮಾನ ಹೇಗೆ ಸಂದು ಹೋಗಿದೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿಯೂ ಇದು ಶ್ಲಾಘನೀಯ ಕಾರ್ಯ.  ಇನ್ನು ಮುಂದೆ ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಇದೇ ಮಾದರಿಯ ಕಾರ್ಯಗಳು ನೆರವೇರಲಿ ಎಂಬ ಹಾರೈಕೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗುತ್ತದೆ.