ಹರಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಬೆರಕೆಗಳು

“ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಶಾಪ, ಗುರುಗಳ ಕೋಪ, ತಾಯಿಯ ಪ್ರಲಾಪ,  ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನದ್ದಾದ ಮಮ ಪ್ರಾಣಾಹಿ ಪಾಂಡವಾಃ,  ಆ ಕಡೆಯಿಂದ ಇಂದ್ರ , ಛೇ  ಈ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಯಾರು  ಒಬ್ಬ ಜೀವಾತ್ಮನ ಉತ್ಕರ್ಷಕ್ಕೆ ಮಂತ್ರಾಕ್ಷತೆಯನ್ನು ಹಾಕಬೇಕೋ  ಅವರೆಲ್ಲ ನನಗೆ ಮುನಿದರು, ಏನು ಮಾಡಲಿ? ಹಾಗಾದರೆ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ನಾನು ಬದುಕುವುದು ದಿವ್ಯಶಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ಸಹನೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ.  ಆದರೂ ಬದುಕಿದೆ  ಹಟದಿಂದ. ಇದು ಸೂರ್ಯನ ಮಗನಾದ್ದರಿಂದ ನನಗೆ ಬಂದಂತಹ ಯೋಗ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮರೆತು ಇನ್ನು ವಿಲಪಿಸದೆ  ಸೂರ್ಯನ ಉಪಾಸನೆ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಆ ಸೂರ್ಯನ ಉಪಾಸನೆಯಿಂದ ನನಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು  ಧಿಯೋಯೋನಃ ಪ್ರಚೋದಯಾತ್. ಆ ಧೀಶಕ್ತಿ ಮಾತ್ರ. ಈಗ ಮರಣ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಆ ಧೀಶಕ್ತಿಯನ್ನೇ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ನಾನು ದೇಹವಲ್ಲ, ನಾನು ಮನಸ್ಸಲ್ಲ,  ನಾನು ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲ, ನಾನು ನಾನೇ ಎಂಬ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಭಾವದಿಂದ ಕುಳಿತು ಬಿಡುತ್ತೇನೆ.” 

ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಳೆದು ಕೊಂಡ ಕರ್ಣ ಉಳಿದ ದೇಹವನ್ನೂ ಮನಸ್ಸನ್ನೂ ಭಗವಂತನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಜಾರುವ ಕ್ಷಣ. ಯಕ್ಷಗಾನ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯ ಚರಮ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷವಾಗ್ಮಿ ಹರಿದಾಸ ಶ್ರೀ ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರು ಕರ್ಣನಾಗಿ ಆಡಿದ ಭಾವ ಸದೃಶ ಮಾತುಗಳಿವು. ದೇಹ ಮನಸ್ಸು ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲದ ಓರ್ವ ಮನುಷ್ಯನ ಕೊಟ್ಟ ಕೊನೆಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ಚಿತ್ರಣ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕಿನ ನೈಜ ದರ್ಶನ. ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಸಾರ ಈ ಮಾತುಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂದರೆ ಅದು ಕೇವಲ ರಂಜನೆಯಲ್ಲ, ಭಾವ ಪ್ರಕಟನೆಯೂ ಅಲ್ಲ. ಇವೆಲ್ಲವನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಇದಲ್ಲದ ಅದೇನೋ ಒಂದು ಅಲ್ಲಿದೆ. ಕಟು ಸತ್ಯವನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಮನುಷ್ಯ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚುವಂತೆ ಈ ಸತ್ಯವನ್ನೂ ಅರಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಲೋಕ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚುತ್ತದೆ.

ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ದಿವ್ಯ ವಚನಗಳು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರವಾದ ಚಿಂತನೆ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದಷ್ಟೇ ಸತ್ಯ. ಇಂತಹ ತಾತ್ವಿಕ ವಿಚಾರಗಳು ಚಿಂತನೆಗಳು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವಷ್ಟು ವಿಪುಲವಾಗಿ ಬೇರೆ ಯಾವ ಸಾಹಿತ್ಯ ಲೋಕದಲ್ಲೂ ಸಿಗಲಾರದು. ಯಕ್ಷ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯದು. ಗೀತೋಪದೇಶದ ತತ್ವಗಳು ಚಿಂತನೆಗಳು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯನ್ನು ಓದದೇ ಇದ್ದರೂ ಸಹ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿಗೆ ಚಿರ ಪರಿಚಿತವಾಗುತ್ತವೆ.  ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳು ಹಲವು ಸಿಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಲೋಕ ಈ ತಾತ್ವಿಕತೆಯನ್ನು ಎಷ್ಟು ಅರಗಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದರೆ ವಿಷಾದವಾಗುತ್ತದೆ.

ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ  ಯಜ್ಞ ತಪಸ್ಸು ಪೂಜೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವು ವಿವರಣೆಗಳಿವೆ. ಅದರಂತೆ, ಪೂಜೆಯಲ್ಲೂ     ಸಾತ್ವಿಕ,  ರಾಜಸ ಮತ್ತು ತಾಮಸ  ಹೀಗೆ ಮೂರು ವಿಧಗಳಿಂದ ವಿಂಗಡಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಐಹಿಕವಾದ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿಫಲಾಪೇಕ್ಷೆ ಇಲ್ಲದೇ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದ ಮಾಡಿದ ತಪಸ್ಸು ಸಾತ್ವಿಕ ತಪಸ್ಸು. ಇದು ಪರಮಾತ್ಮನ ಸ್ಥಿರವಾದ ಶಾಶ್ವತವಾದ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು  ಕೊಡುತ್ತದೆ.  ಗೌರವ, ಪರಾಕರ್ಷಣೆ, ಫಲಾಪೇಕ್ಷೆ ಮತ್ತು ಸ್ವಾರ್ಥದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪೂಜೆಯನ್ನು ರಾಜಸ ತಪಸ್ಸು ಹಾಗೇನೆ ತನ್ನನ್ನೂ ಹಿಂಸಿಸುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಪರರನ್ನು ಹಿಂಸಿಸಿ, ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಮಾಡುವ ತಪಸ್ಸು ಪೂಜೆಗಳು ತಾಮಸ ತಪಸ್ಸು ಅಂದರೆ ರಾಕ್ಷಸಿ ತಪಸ್ಸು ಎಂದು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ. ಮೊದಲೆರಡು ವಿಧದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು, ಆದರೆ ಕೊನೆಯ ತಾಮಸೀ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಸಮಾಜ ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹೇಗೆ? ಆದರೆ ಇಂದು ಆಗುತ್ತಿರುವುದೂ ಅದೇ.  ಇದು  ವಿಷಾದನೀಯ.

ನಿಜಕ್ಕಾದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ವಿಚಾರಧಾರೆಗಳು ಹರಿದು ವೈಚಾರಿಕ ಚಿಂತನೆಗಳು ಪ್ರಚೋದನೆಗೊಳ್ಳಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ ರಂಗದ ವೇಷಗಳಂತೆ ಕೇವಲ ರಂಗದಲ್ಲೇ ಗಿರಕಿ ಸುತ್ತುವ ವಿಚಾರಧಾರೆಗಳು ರಂಗದ ಹೊರಗೆ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ವೈಚಾರಿಕವಾಗಿ ಬಡತನವೂ ಅಲ್ಲದ  ಒಂದು ರೀತಿಯ ಔದಾಸಿನ್ಯ  ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.

ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಭಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಹರಕೆ ಮೇಳಗಳ ದೇವಿಮಹಾತ್ಮೆ ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುವುದು. ಆದರೆ ಕೇವಲ ಹರಕೆಯಾಗಿಯೇ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ಉಳಿದು ಬಿಡುವ ಈ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಉಪಯೋಗವಿದೆ ಎಂಬುದು ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಒಂದಷ್ಟು ಆರ್ಥಿಕ ಆದಾಯ ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತದರ ಸಂಬಂಧೀ ವರ್ತುಲಗಳ ಒಳಗೆ ಆಗುವ ಆದಾಯ ಬಿಟ್ಟರೆ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಯಾವ ಉಪಯೋಗವೂ ಇಲ್ಲ. ಯಕ್ಷಗಾನ ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾದ ಸೇವೆ, ದೇವಿಯ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರವಾಗುವ ಹರಕೆ ಸೇವೆ ಅಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತ. ದೇವಿಗೆ ಪ್ರಿಯವಾಗುವ ಸೇವೆಯಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಷ್ಟು ಇದೆ ಎಂದು  ಸ್ವತಃ  ದೇವಿಯೇ ಭಕ್ತರ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೋಸ್ಕರ  ಹುಡುಕುವಂತಹ ಸ್ಥಿತಿ ಬಂದಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮನುಷ್ಯ ನಿರ್ಮಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ  ಕಾರಣ .

ಒಂದು ಹರಕೆಯಾಟ ಆಡಿಸುವುದಿದ್ದರೆ ಅದರ ಅದ್ಧೂರಿಯ ಆಡಂಬರದ ಪ್ರದರ್ಶನ  ಶ್ರೀಮಂತಿಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಭಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಪ್ರಕಟನೆ. ದೇವಿಯ ಹರಕೆಗಾಗಿ ತಾನೆಷ್ಟು ವೆಚ್ಚಮಾಡುತ್ತೇನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿ ವೈಭವೀಕರಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಉದ್ದೇಶ.   ಭಕ್ತಿ ಎಂಬುದು ಅಂತರಗದ ವಿಷಯವಾಗಬೇಕೆ ಹೊರತು ಪ್ರದರ್ಶನದ ವಸ್ತುವಾದರೆ ಅದರ ಉದ್ದೇಶ ಫಲ ಸಿದ್ದಿಯಾಗಬಹುದೇ? ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಂತೆ ಇದು ರಾಜಸ ತಪಸ್ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಪರಮಾತ್ಮನ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಪ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬೇರೆ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಅದ್ಧೂರಿಯ ಭಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ತೋರಿದರೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಗೀತೆಯ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಶ್ಲೋಕಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮಾತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವಾಗ ಭಕ್ತಿ ಪ್ರಕಟನೆ ಸರಳವಾಗಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಭಕ್ತಿ ಮಾತ್ರ ಮಾಲಿನ್ಯವಾಗುವುದಲ್ಲ. ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನವೂ ಮಾಲಿನ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಶ್ರೀದೇವಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಿಯವಾದ ಕಲೆ. ದೇವಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಉಳಿದ ಹೂ ಹಣ್ಣು ಸುವಸ್ತುಗಳು ಕಲ ಬೆರಕೆಯಾದಂತೆ ಯಕ್ಷಗಾನವೂ ಕಲಬೆರಕೆಯಾಗಿದೆ. ಅಬ್ಬರದ ವೇಷ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಯುದ್ದ ಸನ್ನಿವವೇಶಗಳಿಗೆ ಚೆಂಡೆಯ ನಾದ ವೈವಿಧ್ಯ ಕೇಳುವುದೇ ಸೊಗಸು. ಇವುಗಳಿಂದಲೇ  ಯಕ್ಷಗಾನದ ನಿಜವಾದ ಅನುಭವ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈಗ ಅಂತಹ ಮಧುರಾನುಭವ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಚೆಂಡೆಯ ಬಡಿತ ಕೇಳುವುದೇ ಬೇಡ ಎಂಬಂತೆ ಬ್ಯಾಂಡು ವಾದ್ಯಗಳ ಶಬ್ಧಗಳು ಯಕ್ಷಗಾನ ಹಿಮ್ಮೆಳವನ್ನು ಕಲಬೆರಕೆ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಮೊದಲು ಕೇವಲ ಹರಿಕೆ ಬಯಲಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಬಳಸಲಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಬ್ಯಾಂಡು ವಾದ್ಯಗಳು ಈಗ ಸಾಮಾನ್ಯ ಹವ್ಯಾಸಿ ಯಕ್ಷಗಾನಗಳಲ್ಲೂ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದಿರುವುದು ಖೇದನೀಯ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅನಧಿಕೃತ ಪರಂಪರೆಯಂತೆ ಈ ಬ್ಯಾಂಡು ವಾದ್ಯ ಸುಡು ಮದ್ದು ಬೆಳೆದು ಬಂದಿವೆ.  ಯಕ್ಷಗಾನದ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಸವಿಲ್ಲದೇ ಈ ಆಡಂಬರದ ಮೊರೆ ಹೋಗುವುದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅವಹೇಳನೆವೇ ಆಗುತ್ತಿದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಿಯ ಶ್ರೀದೇವಿಯ ಅನುಗ್ರಹ ಇದರಿಂದ ಸಾಧ್ಯವಾಗಬಹುದೇ?  ಆಡಂಬರ ಅದ್ದೂರಿಗಳು ರಂಗದ ಹೊರಗಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಗಿಂತ ರಂಗದ ಒಲಗಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಯಾದಲ್ಲಿ ನೈಜ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸೇವೆಯಾದಂತೆ.  ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ದೇವಿಯನ್ನು ಪ್ರಸನ್ನೀಕರಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಸುವ ಹರಕೆಗೂ ಅರ್ಥವಿದೆ.

ಆಡಂಬರದ ಭಕ್ತಿ ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಗೂ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿಗೂ ತೊಂದರೆ.  ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದಂತೆ ಪರರಿಗೆ ತೊಂದರೆಯಾಗುವ ಪೂಜೆ ಪುನಸ್ಕಾರಗಳು ತಾಮಸ ಸ್ವಭಾವದವುಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಹರಕೆ ಬಯಲಾಟಗಳು ರಾಕ್ಷಸೀ ಸ್ವಭಾವವನ್ನೇ ಬಿಂಬಿಸುವುದರಿಂದ ಹರಕೆಯ ಫಲ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆಯೇ? ಹರಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುವವರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗದೇ ಇದ್ದರೆ ಹರಕೆ ಪಡೆಯುವವರಾದರೂ ಇಂತಹ ಕೆಟ್ಟ ಪರಂಪರೆಗೆ ನಿಷೇಧ ಹೇರಬೇಕು. ಆದರೆ ಅದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಯಲಾಟಕ್ಕಿಂತ ಹಣದ ಆಟವೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಬಯಲಾಟದಂತೆ ಬಯಲಾದ ಸತ್ಯ.

ಗೀತೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ವಾಕ್ಯಗಳು ಕೇವಲ ರಂಗದೊಳಗೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿಬಿಡುತ್ತವೆ. ಇದೊಂದೇ ಅಲ್ಲ, ನಾನು ಎಂಬ ಅಹಂಭಾವವನ್ನು ಬಿಡು ಎಂದು. “ನಾನು “ ಎಂದರೇನು? ದೇಹದಿಂದಲೇ ? ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೇ? ಆತ್ಮದಿಂದಲೇ? ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ಸುಂದರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತೇವೆ. ಪರಸ್ಪರ ವಾದ ಮಾಡಿ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ವಿಜ್ರಂಭಿಸುವಾಗ ಚಪ್ಪಾಳೆ ತಟ್ಟಿ ನಮ್ಮ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಮ್ಮೆ ಪಟ್ಟು ಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ನಾನು ಎಂಬ ಅಹಂಭಾವದ ಬಗ್ಗೆ ಅರ್ಥ ಹೇಳಿ ಚಪ್ಪಾಳೆ ಗಿಟ್ಟಿಸಿದವರೇ ದುರಹಂಕಾರ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹರಿಸುವುದು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಎಲ್ಲಾ ತತ್ವಗಳು  ಆಚರಣೆಗೆ ಕಠಿಣವಾದವುಗಳೇ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಏನು ಹೇಳಿರುವುದೋ ಅದನ್ನು ಅಣಕಿಸುವಂತೆ ವ್ಯವಹಾರವಾಗಬಾರದಲ್ಲ.?

ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಮನೆಯ ಹತ್ತಿರ ಆಟದ ಮೇಳ ಶಿಬಿರ ಹೂಡುವಾಗ ಅಜ್ಜ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರು   “  “ಯಾವುದು ಪ್ರಸಂಗ? “   “ ದೇವಿ ಮಾಹಾತ್ಮೆ”...ಆಗ ಅಜ್ಜ ವ್ಯಂಗ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು...” ಈ ಆಟಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಭೂತ ಕೋಲಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ ಒಳ್ಳೆದು”

ಆಗ ಅಜ್ಜನ ಮಾತಿನ ಅಣಕ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ  ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ ಬಯಲಾಟದ ಬಗ್ಗೆ ಮನೋಭಾವ ಬದಲಾಗಿಲ್ಲ. ಭೂತಕೋಲದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುವ ಬಯಲಾಟದಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಯಾವ ಪ್ರಯೋಜನವಿದೆ? ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಂವಾದ ಬಿಟ್ಟರೆ ಮತ್ತೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬೊಬ್ಬೆ ಆರ್ಭಟೆಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಭಾಗವೆಷ್ಟು? ಹೋಗಲಿ  ಬ್ಯಾಂಡು ಗರ್ನಾಲುಗಳ ನಡುವೆ  ಲಕ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಸುರಿದು ಅಲಂಕರಿಸಿದ ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ  ತೋರಿಸುವ ಅಲ್ಪ ಆಟದಲ್ಲಿ  ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಷ್ಟು ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದರೆ ವಿಷಾದವಾಗುತ್ತದೆ. ರಂಗಸ್ಥಳದ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕೆ ಲಕ್ಷಗಟ್ಟಲೆ ಹಣವನ್ನು ವ್ಯಯ ಮಾಡಿ ಉದ್ದೇಶ ಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಸುಂದರ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿಗೆ ಸಿಗದಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಅಲಂಕಾರದ ವಿನ್ಯಾಸದ ನಡುವೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಯಾವ ಅಂಗ ನಿಚ್ಚಳವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ?  ಯಕ್ಷಗಾನವೇ  ಅಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುವ  ಇದಕ್ಕೆ ಹೆಸರು ಯಕ್ಷಗಾನ ಸೇವೆ.  ಹರಕೆ ಆಟವೆಂದರೆ ಅದು ವಾಣಿಜ್ಯವಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ನಡೆಸುವ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಉದ್ಯಮವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಇದರೊಳಗೆ ಒಂದಷ್ಟು ಅಧಿಕೃತ ಅನಧಿಕೃತ ವ್ಯವಹಾರಗಳು, ನಮಗೆ ಅರಿಯದೇ ಇರುವ ಭೂಗತ ಶಕ್ತಿಗಳು . ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸೇವೆ ಎಂದರೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ತಾಮಸೀ ಸೇವೆಯಾಗಿ ಬದಲಾಗಿ ಹೋಗಿರುವುದು ತೀರಾ ವಿಷಾದನೀಯ.

ಒಂದು ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಆಡಂಬರ ಅದ್ದೂರಿಗಾಗಿ ಅನಗತ್ಯ ವೆಚ್ಚ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟು ಕೊಂಡು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕಾಗಿ ವೆಚ್ಚ ಮಾಡಿದಲ್ಲಿ ಅದು ನಿಜವಾದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸೇವೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬೇಡ ಇದನ್ನು ಹಲವು ಸಮಾಜ ಮುಖೀ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿದರೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅದು ದೇವರ ಸೇವೆಯಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ತೀರಾ ಅಗತ್ಯ ಆವಶ್ಯವಿರುವುದನ್ನು ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಸಮಾಜ ಯಾವತ್ತಿಗೂ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ತೋರುವುದಿಲ್ಲ.