ಶ್ರಿ ಮಹಮ್ಮಾಯಿ ಕೃಪಾಪೋಷಿತ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಂಡಳಿ, ಸುರತ್ಕಲ್

ಅದು ಮಂಗಳೂರಲ್ಲಿ ಕೆಲಸಕ್ಕಿದ್ದ ಸಮಯ. ಕೈಯಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಕಾಸು ನನ್ನದು ಅಂತ ಒಡಾಡ್ತಾ ಇತ್ತು. ದುಂದು ವೆಚ್ಚದಲ್ಲಿ ನಾನು ಮೊದಲಿಂದಲೂ ಹಿಂದೆ. ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಮನೆಗೆ ಬರುವ ಕ್ರಮ. ಶನಿವಾರ ಕೆಲಸ ಮುಗಿಸಿ ಅವಾಗ ತಾನೆ ಮಂಗಳೊರಿನ ಕೆ ಎಸ್ ಅರ್ ಟಿ ಸಿ ಬಸ್ ಸ್ಟಾಂಡ್ ಹೊಸದಾಗಿ ಬಿಜೈ ಯಲ್ಲಿ ಸುರುವಾಗಿದ್ದ ಕಾಲ. ಮೊದಲು ಆ ಜಾಗ ತೆಂಗಿನ ತೋಟವೂ ಹೊಲಗದ್ದೆಯಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಕೆಲಸ ಮುಗಿಸಿ ಕಾಸರಗೋಡಿಗೆ ಇದ್ದ ಏಕ ಮಾತ್ರ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರಿ ಬಸ್ ಗೆ ಕಾದು ಕುಳಿತಿದ್ದೆ. ಹೊಸದಾಗಿ ಆದ ಬಸ್ ಸ್ಟಾಂಡ್ ಕೇವಲ ಕೆಲವೇ ಮಂದಿ ಹಾಗು ಅದರಂತೆ ಕೆಲವೆ ಬಸ್ಸುಗಳು. ಒಂದೆರಡು ಅಂಗಡಿ.

ನನ್ನ ಪಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದ ಒಬ್ಬಾತ ಆಗಂತುಕ ಅಂದಿನ ಉದಯವಾಣಿ ಓದುತ್ತಾಇದ್ದ. ಪೇಪರಿನ ಕೋನೆ ಪುಟದಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ಜಾಹೀರಾತು ನನ್ನ ಕಣ್ಣೆಗೆ ಬೀಳಬೇಕೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಅದು ನನ್ನ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳದಿರುತ್ತಿದ್ದರೆ..ಅಂದು ಬಸ್ ಗೆ ಒಂದು ಜನ ನನ್ನ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಅದೊಂದು ಆವಾಗ ಮಮೂಲಾಗಿದ್ದ ಅಟದ ಜಾಹಿರಾತು. ಅದೆ ಕೊನೆಯ ಪುಟದ ಎಡಭಾಗದ ತಳದಲ್ಲಿ ಆವಾಗ ಚಾಲ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಯಕ್ಷಗಾನಾ ಮೇಳಗಳ ಎರಡು ದಿನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅಲ್ಲಿ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ತುತ್ತ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಸ್ಠಳ ಮೇಳ , ಅದರ ಕೆಳಗೆ ಕರ್ಣಾಟಕ ಮೇಳ ಆ ನಂತರ ಮೂರನೆಯದಾಗಿ ಸುರತ್ಕಲ್ ಮೇಳ..

ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಆವಾಗೆಲ್ಲ ನನ್ನ ಕಣ್ಣು ಉದಯವಾಣಿ ಕಂಡ ಕೂಡಲೆ ಮೊದಲು ಓಡುತ್ತಿದ್ದ ಜಾಗ ಅದು. ಅದರಲ್ಲೂ ಮೂರನೆಯದಾಗಿದ್ದ ಸುರತ್ಕಲ್ ಮೇಳದ ಆಂದಿನ ಆಟ ಎಲ್ಲಿ ಎಂದು ನೋಡುವ ಸಹಜ ಚಪಲ ಅಂದು ಕೂಡ ನನ್ನ ಪ್ರಯಾಣದ ಯೋಜನೆಯನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿತು. ಹೌದು ಅಂದು ಸುರತ್ಕಲ್ ಮೇಳದ ಆಟದ ಜಾಹಿರಾತು ಕಂಡೊಡನೇ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸಂಪೂರ್ಣ ಬದಲಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಅಂದು ಮೇಳದ ಆಟ ಮಂಗಳೊರಿನ ಕೇಂದ್ರ ,ನೆಹರೂ ಮೈದಾನಿನಲ್ಲಿ. ಅದೂ ಪ್ರಸಂಗ ನೋಡಿದ ಕೂಡಲೆ ಮತ್ತೆ ಪುನಃ ಯೊಚಿಸುವ ಮನಸ್ಸು ಆಗಲಿಲ್ಲ.



ಶ್ರಿ ಮಹಮ್ಮಾಯಿ ಕೃಪಾಪೋಷಿತ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಂಡಳಿ, ಸುರತ್ಕಲ್. ಈ ಮೇಳದ ಅಂದಿನ ಆಟ ಮತ್ತು ಆಮೇಳದ ಹಿಟ್ ಪ್ರಸಂಗವಾದ ಶ್ರೀ ಬಪ್ಪನಾಡು ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಹಾತ್ಮೆ..ಇನ್ನು ಬೇರೆ ಬೇಕೆ? ಅದಾಗಲೆ ಯಾವ ಬಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದೆನೋ ಆ ಬಸ್ಸು ಖಾಲಿಯಗಿ ಬಂದು ನಿಂತಿತ್ತು. ಮನಸ್ಸು ಎರಡಾಗುವ ಮೊದಲೇ ಕುಳಿತಲ್ಲಿಂದ ಎದ್ದು ಹೊರಬಂದೆ. ಉಪ್ಪಳದ ಸಾಯಿಬರೊಬ್ಬರು ಬಸ್ ಸ್ಟಾಂಡಿಂದ ಹೊರಬರುವ ನನ್ನ ಪರಿಚಿತ ಮುಖ ನೋಡಿ ಒಳಗೆ ಹೋದರು.. ಅವರು ಅದೇ ಬಸ್ ಗೆ ಏದುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ನಾನು ಮಾತ್ರ ಪೂರ್ಣ ನಿರ್ಧರಿಸಿ ನೆಹರೂ ಮೈದಾನಿನತ್ತ ನಡೆದೆ.
ಇದು ನನಗೆ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆ ಮೇಳದಲ್ಲಿದ್ದ ಆಕರ್ಷಣೆ...!!!

ಹತ್ತು ಹಲವು ವೃತ್ತಿಪರ ಮೇಳಗಳು ಕಾರ್ಯಪ್ರವೃತ್ತವಾಗಿದ್ದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಯ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸುವರ್ಣಯುಗದ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಮೇಳಗಳೂ ತಮ್ಮದೆ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕವಾದ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ತೋರುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲವದು. ಈ ಸುರತ್ಕಲ್ ಮೇಳ ನನಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗಿದ್ದುದು ಅದರ ಬಹುಮುಖ ಪ್ರತಿಭೆ. ಹಲವು ಸೂಪರ್ ಹಿಟ್ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಅದು ಎಲ್ಲಾ ರಂಗಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಹಲವು ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಸಂಗಳಂತೆ ತುಳು ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ತನ್ನದೆ ಆದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿತ್ತು.ನನಗಿನ್ನೂ ನೆನಪಿದೆ ಸುರತ್ಕಲ್ ಮೇಳದ ಆಟ ನಾನು ನೋಡಿದ್ದು ಅದು ಉಪ್ಪಳದಲ್ಲಿ ಆದ ರಾಣಿ ರತ್ನಾವಳಿ ಪ್ರಸಂಗ. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಕಥಾಹಂದರವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ಈ ಪ್ರಸಂಗ ಆಗಿನ ಪ್ರಬುದ್ದ ಕಲಾವಿದರಿಂದಾಗಿ ಇಂದೂ ಅದು ನೆನಪಿನಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವಂತಾಗಿದೆ. ಆವಾಗಿನ್ನು ಶಿವರಾಮ ಜೋಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪುಂಡುವೇಷಧಾರಿಯಾಗಿದ್ದ ಕಾಲ ಅವರಿಗೆ ಹಾಸ್ಯದಲ್ಲಿ ಜತೆಯಾಗಿ ವೇಣೂರು ಸುಂದರ ಆಚಾರಿ ಸಹ ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ತೋರುತ್ತಿದ್ದ ಯುವ ಹಾಸ್ಯಗಾರ. ಇಷ್ತೆ ಅಲ್ಲ, ಅತ್ಯುತ್ತಮ ರಾಜ ವೇಶದಲ್ಲಿ ಮಿಂಚುತ್ತಿದ್ದ ಮಧೂರು ಗಣಪತಿ ರಾವ್ ಹಾಗು ಖಳ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಜೀವ ತುಂಬುತ್ತಿದ್ದ ಬಾಬು ಕುಡ್ತಡ್ಕ, ಬಣ್ಣದ ವೇಷಕ್ಕೆಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ದರೂ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಣ್ಣದ ವೇಷಕ್ಕೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ನಿಂತ ಬಣ್ಣದ ಮಾಲಿಂಗ, ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ನಾನು ನೋಡಿದ ಆರಂಭದ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಈಶ್ವರ ಭಟ್ ಕೊಕ್ಕಡ ತಮ್ಮ ಲಾಸ್ಯ ಬೆಡಗು ಬಿನ್ನಾಣಕ್ಕೆ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಎಂ. ಕೆ. ರಮೇಶ ಆಚಾರ್ಯ ತಮ್ಮ ವಿಶಿಷ್ಟಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದರು. ಅಂತೆ ಶ್ಯಾಮಸುಂದರ ಅವರು ಇವರೊಂದಿಗೆ ಜತೆಯಾಗಿ ತಮ್ಮದೇ ಸ್ಥಾನ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಇವೆಲ್ಲದಕ್ಕು ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಹಿರಿಯರಾದ ಶ್ರೀ ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ ಆ ಮೇಳದ ಪ್ರಧಾನ ಅಂಗವಾಗಿದ್ದುದು ತಿಳಿಯದವರಾರು? ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದ ಆನಂದ ಮಾಸ್ತರ್ ತೆಕ್ಕಟ್ಟೆ ಇವರ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಪ್ರತೀ ವೇಷಗಳೂ ಕಳೆ ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದವು. ಇನ್ನು ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಅಗರಿ ರಘುರಾಮ ಭಾಗವತ, ಮತ್ತು ಪದ್ಯಾಣ ಗಣಪತಿ ಭಟ್, ಚೆಂಡೆ ಹಾಗು ಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಪದ್ಯಾಣ ಶಂಕರ ನಾರಾಯಣ ಭಟ್ ಮತ್ತು ಕಡಬ ನಾರಾಯಣ ಅಚಾರಿ. ಹೀಗೆ ಒಟ್ಟಂದದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಂಡವಾಗಿ ಸುರತ್ಕಲ್ ಮೇಳದ ಆಟಗಳು ತಮ್ಮದೆ ಆದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದವು. ಈ ಮೇಳದ ಹಲವು ಅದ್ಭುತ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ಆಟಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ.

ಅವುಗಳ ನೆನಪು ಇನ್ನೂ ಹಸಿರಾಗಿರುವಂತೆ ಅವುಗಳು ಗಾಢವಾದ ಮುದ್ರೆಯೂನ್ನೊತ್ತಿವೆ. ಮೊದಲಾಗಿ ಸಮಗ್ರ ಭೀಷ್ಮ. ಶಂತನು ಮಹಾರಾಜನ ಒಡ್ಡೋಲಗದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಈ ಪ್ರಸಂಗ ಭೀಷ್ಮ ಪರ್ವದವರೆಗೂ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಶಂತನುವಾಗಿ ಮಧೂರು ಗಣಪತಿ ರಾವ್,ಗಂಗೆಯಾಗಿ ಕೊಕ್ಕಡ ಈಶ್ವರ ಭಟ್ ಮೊದಲಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರೆ.ಭೀಷ್ಮ ಪ್ರತಿಙ್ಙೆಯ ಸತ್ಯವೃತನಾಗಿ ಶಿವರಾಮ ಜೋಗಿ ,ದಾಶರಾಜನಾಗಿ ತೆಕ್ಕಟ್ಟೆ ಆನಂದ ಮಾಸ್ತರ್, ಸತ್ಯವತಿಯಾಗಿ ಪುನಃ ರಂಗವೇರುವ ಈಶ್ವರ ಭಟ್ ,ಆನಂತರ ನಡುವಿರುಳು ಕಳೆದು ಶೇಣಿಯವರ ಭೀಷ್ಮ ಪ್ರವೇಶವಾದರೆ ಎಂ. ಕೆ. ರಮೇಶ ಅವರ ಅಂಬೆ, ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಆ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ ಆ ಪ್ರಸಂಗ ಇನ್ನು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚೋತ್ತಿದೆ.

ಹೆಸರಿಸುತ್ತಾ ಹೋದರೆ ಹಲವಾರು ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಅದ್ಭುತ ವರ್ಣನೆಯನ್ನೆ ಮಾಡಿಬಿಡಬಹುದು. ಸಮಗ್ರ ವಾಲಿ, ರಾಜಾಯಯಾತಿ, ಇವೆರಡೊ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಸಮಗ್ರ ವಾಲಿಯ ಮೊದಲ ವಾಲಿ ಜೋಗಿ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರೆ ನಂತರದ ಶೇಣಿಯವರ ವಾಲಿ ಚರಿತ್ರಾರ್ಹವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ರಾಜಾ ಯಯಾತಿಯಲ್ಲಿ ಸುರತ್ಕಲ್ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಅಡಕವಾಗಿದ್ದ ಪ್ರತಿಭೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಹೊರಬರುವಂತಹ ಪ್ರಸಂಗವಾಗಿತ್ತು. ರಾಜಾ ಯಯಾತಿ ಅಥವಾ ಧರ್ಮ ದಾಸಿ ಎಂದು ಇದ್ದ ಪ್ರಸಂಗ ಸುರತ್ಕಲ್ ಮೇಳಕ್ಕೆ
ಇನ್ನಿಲ್ಲದ ಪ್ರಸಿದ್ದಿಯನ್ನು ತಂದು ಕೊಟ್ಟಿತ್ತು. ಮೊದಲ ಯಯಾತಿಯಾಗಿ ಜೋಗಿ.. ನಂತರ ಶೇಣಿಯವರು.. ದೇವಯಾನೆಯಾಗಿ ಎಂ. ಕೆ. ರಮೇಶ ಆಚಾರ್ಯ, ಶರ್ಮಿಷ್ಟೆಯಾಗಿ ಕೊಕ್ಕಡ ಈಶ್ವರ ಭಟ್. ಹೀಗೆ ಹಿಮ್ಮೇಳದ ಅದ್ಭುತ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಿಂದ ಈ ಪ್ರಸಂಗ ಅಂದು ವಿಮರ್ಶಕರ ಪ್ರಶಂಸೆಗೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತು. ಈ ಮೇಳದ ಇನ್ನು ಹಲವು ಪ್ರಸಂಗಗಳು, ಚಂದ್ರಾವಳಿ ವಿಲಾಸ, ರಾಣಿ ರತ್ನಾವಳಿ, ಸತೀ ಶೀಲವತಿ ವೀರಚಂದ್ರ ವಿಜಯ, ಪಾಪಣ್ಣ ವಿಜಯ ಗುಣಸುಂದರಿ, ತಿರುಪತಿ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಾಹಾತ್ಮೆ, ಈ ಪ್ರಸಂಗವಂತೂ ಇತ್ತಿಚೆಗೆ ಹೃಸ್ವಗೊಂಡು ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಕಲ್ಯಾಣವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾದರೂ, ಅಗರಿಯವರ ಈ ಪ್ರಸಂಗ ಅಂದು ಈ ಮೇಳ ಆದ್ಭುತವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಶೇಣಿಯವರ ಮಾಧವ ಭಟ್ಟ ಮರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವೆ? ಹಾಗೆ ಜೋಗಿ ಮತ್ತು ವೇಣೂರು ಜತೆಯ ಕಿರಾತನ ಪಾತ್ರವೂ ಈಗ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾಗುವ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಕಲ್ಯಾಣ ವನ್ನು ತುಲನೆ ಮಾಡುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಎಂತಿದ್ದರು ಸರಳ ಹಾಗು ಸುಂದರಾವಾದ ಅಂದಿನದೇ ಹಲವು ಸಲ ಉತ್ತಮ ಅನ್ನಿಸಿಬಿಟ್ಟಿದೆ.

ಈ ಮೇಳದ ಇನ್ನೊಂದು ಅದ್ಭುತ ಪ್ರಸಂಗ ಕಡುಗಲಿ ಕುಮಾರ ರಾಮ.. ಎಂಬ ಚಾರಿತ್ರಿಕ ಪ್ರಸಂಗ..ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಇದನ್ನು ಅಳವಡಿಸಿದ ರೀತಿ ಮಾತ್ರ ಅದ್ಭುತ. ಇಂದಿನ ಹಲವು ನವ್ಯ ಪ್ರಸಂಗ ಕರ್ತರು ಈ ಪ್ರಸಂಗ ನಡೆಯನ್ನು ಒಂದು ಸಲ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಉತ್ತಮ. ಇದರ ಮುಖ್ಯ ಆಕರ್ಷಣೆ ಶೇಣಿಯವರ ಔರಂಗ ಜೇಬ್ ನ ಪಾತ್ರ. ಇದೊಂದು ಪ್ರಸಂಗದಂತೆ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆಯೂಚರಿತ್ರಾರ್ಹ.
ವಿಲಕ್ಷಣ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಔರಂಗ ಜೇಬನ ಪಾತ್ರ ಶೇಣಿ ಮುಖೇನ ಅನಾವರಣ ಗೊಳ್ಳುವ ಪರಿ ಮಾತ್ರ ಅಸಾದೃಶವಾಗಿತ್ತು. ಕುಮಾರ ರಾಮನಾಗಿ ಜೋಗಿಯವರ ಮಿಂಚಿನ ಅಭಿನಯ, ಖಳ ಪಾತ್ರವೊಂದರಲ್ಲಿ ಬಾಬು ಕುಡ್ತಡ್ಕ, ಮಾತಂಗಿಯಾಗಿ ಎಂ. ಕೆ ರಮೇಶ ಅಚಾರ್ಯ ಎಂದೂ ಮರೆಯದ ಅಭಿನಯ ನೀಡಿದರೆ, ಹಾಸ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ವೇಣೂರು ನಕ್ಕು ನಗಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಔರಂಗಜೇಬನ ಮಗಳ ವೇಶವನ್ನು ಶ್ಯಾಮಸುಂದರ್ ಎಂಬ ಸ್ತ್ರೀ ಕಲಾವಿದ ಪರಕಾಯ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಲವು ಸಮಯದ ನಂತರ ಇದೆ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡ ಚಲನ ಚಿತ್ರ ಬಂದರೂ ಎಂದಿಗೂ ಅದು ಈ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲೂ ಸಾಟಿಯಾಗಲೇ ಇಲ್ಲ.

ಹೀಗೆ ಹತ್ತು ಹಲವು ಪ್ರಸಂಗಗಳ ನೆನಪು ಮನಸೆಂಬ ಕ್ಷೀರ ಸರೋವರದ ಕೆನೆಯಂತೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಶಾಶ್ವತ ಕುರುಹಾಗಿ ನಿಂತಿದೆ.