ವ್ಯಸನವಾಗದಿರೆ ಕಲೆಯು

ವ್ಯಸನ ಮತ್ತು ಹವ್ಯಾಸ ಮನುಷ್ಯನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಜೀವನಾಂಶವಲ್ಲದೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಬೆಳೆದು ಬಂದದ್ದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಹವ್ಯಾಸ ಬದುಕನ್ನು ಅರಳಿಸಿದರೆ ವ್ಯಸನ ಬದುಕನ್ನು ಕಮರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಎರಡೂ ಬದುಕನ್ನು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆಸಮಾನ ಭಾವದಂತೆ ಕಂಡರೂ ಇದು ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿ ಬದುಕನ್ನು ವ್ಯಾಪಿಸಿ ಬಿಟ್ಟಿವೆ. ಇದನ್ನು ಅಂಟಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿಯೂ ಇದರ ವೆತ್ಯಾಸ ತಿಳಿಯದೆ ಹವ್ಯಾಸ ವ್ಯಸನವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟು ಕೊನೆಗೆ ಹವ್ಯಾಸದ ಮೇಲೆಯೇ ಬಣ್ಣ ಲೇಪನವಾಗುತ್ತದೆ. ಹವ್ಯಾಸ ಹುಚ್ಚು ಎಂದು ಕರೆಸಲ್ಪಡುವುದು ಅವಾಗಲೇ.

          ಊರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಟೆಂಟ್ ಮೇಳಗಳ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟಗಳ ಭರಾಟೆ. ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮೇಳ ಬಂದು ಡೇರೆ ಹಾಕಿತು ಎಂದಾಕ್ಷಣ ಪಾಮರಾದಿಗಳವರೆಗೂ ಸಂಚಲನ ಮೂಡಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಗೋಳಿಮರದ ಕಟ್ಟೆಗೋ ರಸ್ತೆ ಬದಿಯ ಗೋಡೆಗೋ ಆಟದ ಭಿತ್ತೀ ಪತ್ರ ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಮೊದಲೇ ಲಗತ್ತಿಸುವಾಗ ಆಟದ ದಿನಕ್ಕೆ ಕೆಳಮುಖವಾದ ಎಣಿಕೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಟದ ದಿನವಂತೂ ಆಟದ ವಾಹನಗಳು ಬಂದು ಊರ ಬಯಲಲ್ಲಿ ಡೇರೆ ಮೇಲೆದ್ದು ನಿಲ್ಲುವಾಗ ಪ್ರಚಾರದ ಮೈಕು ಸದ್ದು ಕೇಳುವಾಗ ಊರ ಮಂದಿ ಅಂದಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ಸಂಭ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆಟಕ್ಕೆ ಹೋಗುವವನು ಪ್ರತಿಕ್ಷಣವನ್ನು ಎದಿರುಗೊಂಡು ಸಂಭ್ರಮಿಸಿದರೆ ಹೋಗಲಿಕ್ಕಾಗದವನು ಹೇಗಾದರೂ ಹೋಗಿಬಿಡಬೇಕು ಎಂಬ ಹವಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಕಿ ಉಳಿದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಮುಗಿಸಿಬಿಟ್ಟು ಮರುದಿನದ ರಜೆಗೆ ಸಿದ್ದತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಕಾರ್ಮಿಕ ವರ್ಗದಲ್ಲಿ ಇದು ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚು. ಹೇಗಾದರೂ ಹೋಗಿಯೇ ತೀರಬೇಕು ಎಂಬ ಹವಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಟಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಕೊನೇಯ ಬಸ್ಸಿನವರೆಗೂ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾನೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಅಂದಿನ ದುಡಿಮೆ ಅಂದಿಗೆ ಮುಗಿಯುವಾಗ ಆಟಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ಅದೂ ಕುಟುಂಬ ಸಹಿತ ಹೋಗುವುದು ಕನಸಿನ ಮಾತೇ ಸರಿ. ಆದರೂ ಪ್ರಯತ್ನವಂತೂ ನಡೆದೇ ತೀರುತ್ತದೆ ಅಂತಹ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕುವ ಸಾಲವನ್ನು ಪಡೆದಾದರೂ ಆಟ ನೋಡಿಯೆಬಿಡುವ ತವಕ. ಎಲ್ಲೂ ಹುಟ್ಟಿಲ್ಲ ಅಂದರೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅಡವಿಡುವಂತಹ ವಸ್ತುವನ್ನೋ ಅಥವಾ ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆ ಎತ್ತಬಹುದಾದ ಚಿಟ್ಟೀ (ಕುದಿ)  ಹಣವನ್ನು ಪಡೆದು ಆಟಕ್ಕೆ ಹೊರಟೇ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಇಂತಹ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಹವ್ಯಾಸ ಎಂಬುದು ವ್ಯಸನವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಮರುದಿನದಿಂದ ಈ ಸಾಲದ ಶೂಲ ಇರಿಯಲು ಆರಂಭಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ.

          ಇಲ್ಲಿ ಹಲವು ವಿಚಿತ್ರ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅದು ಕಲೆಯನ್ನು ಹವ್ಯಾಸವೆಂದು ವ್ಯಸನವಾಗಿಸಿದವರ ಅನುಭವಗಳು. ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಬದುಕಿನ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯ ಬದಲಾವಣೆಗಾಗಿ ಒಂದಿಷ್ಟು ನಿರಾಳವಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಹವ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನಾಗಿಸುವುದುಂಟು. ಕಲೆಗೆ ನೆಲೆಯಾಗುವುದೇ ಇಂತಹ ಹವ್ಯಾಸಗಳು. ಆದರೆ ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಬದುಕು ಏನುಂಟೋ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಈ ಹವ್ಯಾಸ ಯಾತನಾಮಯ ಬದುಕಾಗಿ  ಹಲವು ಸಲ ತೋರುವುದುಂಟು.

           

                ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮರುಳು, ( ಮರುಳು ಎಂದು ಬಹಳ ಖೇದದಿಂದ ಉಚ್ಚರಿಸುತ್ತೇವೆ) ಹಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡ ನಾವು, ನಮ್ಮ ಅಭಿಮಾನವನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಕೇಳಿ ಕೇಳಿ ಈಗ ಹೊಗಳುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಖಾತರಿಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಕೇಳುವುದನ್ನೇ ಬಿಟ್ಟು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ. ಬಹುಶಃ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಹವ್ಯಾಸವನ್ನು ವ್ಯಸನವಾಗಿ ಕಂಡದ್ದೇ ಇರಬೇಕು. ಒಬ್ಬರ ಮನೆಗೆ  ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಹೋಗಿ ಅತಿಥೇಯ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದನ್ನು ಭಯದಿಂದಲೇ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತೇವೆ. ಭಯ ಯಾಕೆಂದರೆ ಅದೇ ಮರುಳು ಮನೆಯವರಿಂದ ಮಂತ್ರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಲ್ಲ? ಆದರೂ ಹೋಗುತ್ತೇವೆ.  ಇಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟವಾಗುವುದು ಯಾಕೆಂದರೆ ಉಪಚಾರ ಸತ್ಕಾರ ಯಕ್ಷಗಾನದಿಂದಲೇ ಇಲ್ಲಿ ಆಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ !!! ಆದರೆ ಹವ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ವ್ಯಸನಗಳ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ   ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುವುದು ಇಂತಹ  ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲೇ.

          ನಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿ ನಮ್ಮ ಅಭಿಮಾನ, ಅದು ಅಪವ್ಯಯ ಆಗಬಾರದೆಂದು ನಾವು ಬಹಳಷ್ಟು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ. ಪ್ರೀತಿ ಅಭಿಮಾನವೆಂಬುದು ವ್ಯಯವಾದಷ್ಟೂ ಪುನಃ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಾಧನ. ಇದು ವ್ಯಯಿಸಿದಷ್ಟು ಖಾಲಿಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಅಲ್ಲವೇ?  ಇದು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಬಾರದೆಂಬ ಬಯಕೆ.  ಒಬ್ಬ ಭಿಕ್ಷುಕನಿಗೂ ನಾವು ಚಿಲ್ಲರೆ ದುಡ್ಡನ್ನು ಭಿಕ್ಷೆ ಹಾಕುವಾಗ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತೇವೆ ಇದು ಅಪವ್ಯಯ ಆಗದಿರಲಿ ಎಂದು. ನಮ್ಮಿಂದ ಭಿಕ್ಷಾಹಣ ಪಡೆಯಲು ಒಬ್ಬ ಕುಡುಕ ತಂದೆ ಮತ್ತು ಮಗುವಿಗೆ ಮೊಲೆಯೂಡಿಸುವ ಆತನ ಹೆಂಡತಿ ಹರುಕು ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುತ್ತಾಳೆ. ಸಹಜವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಭಿಕ್ಷೆ ನೀಡುವ ಕೈ ಆಕೆಯ ಬೊಗಸೆಯತ್ತಲೇ ಭಿಕ್ಷೆಯನ್ನು ಚೆಲ್ಲಿ ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಯಾಕೆ? ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಸದ್ವಿನಿಯೋಗವಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಭರವಸೆ ನಮ್ಮದು.  ಭಿಕ್ಷೆ ಕೊಟ್ಟ ಮೇಲೆ ಅದು ನಮ್ಮದಲ್ಲ ಆದರೂ ಅದು ಸೇರುವ ಸ್ಥಳ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಬೇಕೆಂಬ ಬಯಕೆ. ಒಂದು ಚಿಲ್ಲರೆ ದುಡ್ಡಿಗೂ ಇಷ್ಟು ಯೋಚಿಸುವಾಗ  ಕಲೆಯನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಪ್ರಾಯೋಜಕನಿಗೂ ಅದೇ ಮನೋಭಾವ ಇರಬಹುದಲ್ಲವೇ? ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಗಂತೂ ಈಗ ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಾಯೋಜಕರು ಲಭಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅವರಿಂದ ಕಲೆಯ ಪೋಷಣೆಗಾಗಿ ಕೊಟ್ಟ ದಾನ, ಕುಡಿತ ಮೋಜು ಮಸ್ತಿಯಂತಹ ಕೀಳಭಿರುಚಿಗೆ ವ್ಯಯವಾದಲ್ಲಿ ಆ ದಾನದ ಉದ್ದೇಶ ಎಷ್ಟು ಸಾರ್ಥಕವಾದೀತು? ದಾನಿ ತನ್ನ ಸುಖವೊಂದಷ್ಟನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು ಕೊಡುವಾಗ  ಪಡೆದುಕೊಂಡವರು ಆ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕರಾಗಿರಬೇಕಾದದ್ದು ಕಲೆಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಗೌರವವಾಗುತ್ತದೆ.

          ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯದ ಕೆಲವು ಅಭಿಮಾನ ಸ್ವಾಭಿಮಾನವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಯಾವ ಸಹಾಯವೂ ಇಲ್ಲದೇ ಯಕ್ಷಗಾನ ತಂಡ ಕಟ್ಟಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ನೀಡುವ ಅಭಿಮಾನ ಹವ್ಯಾಸವಾಗಿ ಕಾಣುವಾಗ ಬಹಳ ಗೌರವ ಆದರ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಎಂತಹಾ ಅಭಿಮಾನವಿದು? ಇಲ್ಲಿ ಖೇದವಾಗುವುದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮಾಡಿ ಎಲ್ಲರಿಂದ ಪ್ರಶಂಸೆಯನ್ನು ಪಡೆದು ಮರುದಿನ ಬಾಧ್ಯತೆಗಳೆಲ್ಲಾ ಸಾಲವಾಗಿ ಬದಲಾದಾಗಿ ಶೂಲವಾದಾಗ,   ಇಲ್ಲಿ ಹವ್ಯಾಸವನ್ನು ವ್ಯಸನವೆನ್ನದೆ ವಿಧಿಯಿಲ್ಲ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ಸಾಲಗಾರರಾದ ಹಲವರನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತಿಂದುಣ್ಣುವುದಕ್ಕೆ ಶ್ರಮ ಪಡುವಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಸಾಲವೂ ಒಂದು ಮಣೆಹಾಕಿ ತನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ತಟ್ಟೆಯಿರಿಸಿ ಕುಳಿತುಕೊಂಡುಬಿಡುತ್ತದೆ.

          ಅಭಿಮಾನದ ಪರಮೋತ್ಕಟ ಸ್ಥಿತಿ ಎಂದರೆ ತಾನು ಕೆಳಬಿದ್ದರೂ ಕಲೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿಹಿಡಿವಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ತನ್ನ ದುಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಮರೆತು ತನು ಮನ ಧನವನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ಅರ್ಪಿಸಿದಾಗ ಧನ್ಯತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬಹುದು. ಗಾಢವಾದ ಅಭಿಮಾನ ಅದನ್ನು ಮಾಡುವಂತೆಯೂ ಪ್ರೇರೆಪಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲೆ ಅಭಿಮಾನದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೇ ಅದು. ಆದರೂ ತಾರ್ಕಿಗವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಿದಾಗ ಕಲೆ ಬದುಕು ಇವುಗಳ ಸಂಬಂಧ ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ಅಲ್ಲವೇ? ಹೊಟ್ಟೆ ಪಾಡಿಗೆ ಅಥವಾ ಇನ್ನವುದೋ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಗೆ ವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಅಂಟಿಸಿಕೊಂಡ ಏಕತಾನತೆಯ ಬದುಕಲ್ಲಿ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಮನಸ್ಸು ಬಂಧಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆವಾಗ ಮನಸ್ಸು ನಿರಾಳವಾಗಿ ವಿಹರಿಸಬಲ್ಲ ಪರ್ಯಾಯ ಬದುಕಿನತ್ತ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಕಲೆ ಸಾಹಿತ್ಯ ಇನ್ನಿತರ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಅನುಭವ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ದೈನಂದಿನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿರುವ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ನೋವನ್ನು ಮರೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕಲೆಯನ್ನು ಅಂಟಿಸಿಕೊಂಡಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ನೋವು ಅಮರಿಕೊಂಡರೆ ಅಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾದ ಬದುಕು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ.  ಕಲೆ ಬದುಕನ್ನು ಅರಳಿಸಬೇಕು ಅದು ಬದುಕನ್ನು ಕಮರುವಂತೆ ಮಾಡಬಾರದು. ಬದುಕು ಕಮರಿಕೊಂಡಲ್ಲಿ ಕಲೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ನೈಜ ಮೌಲ್ಯ ಸಿದ್ದಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಕಲೆ ಹವ್ಯಾಸವಾದರೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅರಳಿಸುತ್ತದೆ ವ್ಯಸನವಾದರೆ ಬದುಕೂ ಅರಳುವುದಿಲ್ಲ ಕಲೆಯೂ ಅರಳುವುದಿಲ್ಲ.

          ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಆದರೂ ಕಲೆಯನ್ನು ವೃತ್ತಿ ಎಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದವರಿದ್ದಾರೆ. ಅದರಲ್ಲೆ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಆರ್ಜಿಸಿಕೊಂಡವರಿದ್ದಾರೆ. ಏಳು ಬೀಳಿನ ನಡುವೆ ಇದುವೇ ಬದುಕು ಎಂದು ಸರ್ವಸ್ವವನ್ನು ಕಂಡವರಿದ್ದಾರೆ. ಬದುಕು ಅರಳುವುದನ್ನು ಕಲೆ ಅರಳುವುದರಲ್ಲೇ ಕಂಡವರಿದ್ದಾರೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಕಲೆಯನ್ನು ಅರಳಿಸಿದವರಿದ್ದಾರೆ. ಏಳು ಬೀಳು ನಗು ಅಳು ಈ ದ್ವಂದ್ವಗಳು ಬದುಕನ್ನು ಹೇಗೆ ಆವರಿಸಿದೆಯೋ ಕಲೆಯನ್ನೂ ಆವರಿಸಿದೆ.  ಕಲೆಗೂ ಬದುಕಿಗೂ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಬಂಧವಿದೆ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಕಲೆಯನ್ನು ಸಹ ಬದುಕಾಗಿ ಕಂಡಿರುವುದು. ಆದರೂ ಕಲೆ ವ್ಯಸನವಾಗಿಸದೆ ಹಸನಾಗಿ ಅರಳಲಿ ಎಂದೇ ಕಲಾಭಿಮಾನಿಯಾಗಿ ಹಾರೈಸಬೇಕಲ್ಲವೇ?