ಗೇರು ಕಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೊಂದು ಕಂಬನಿ

ಅಂದು ನನಗೆ ನೆನಪಿದೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಎಡನೀರು  ಮಠದ ಆ ದುರ್ಘಟನೆ. ಅಪ್ರತಿಮ ಚೆಂಡೆ ವಾದಕ ಚಿಪ್ಪಾರು ಕೃಷ್ಣಯ್ಯ ಬಲ್ಲಾಳರ ನಿಧನ. ಎಡನೀರು ಮೇಳದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟ ನೋಡಲು ಹೋಗಿದ್ದೆ. ಮೊದಲ ದಿನ ಬಲ್ಲಾಳರಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿಸಿದಾಗ ಆತ್ಮೀಯತೆಯಂದ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಕೈ ಹಾಕಿ “ ದಾನೆ ಅಣ್ಣೆರೆ...” ಅಂತ ಕುಶಲ ವಿಚಾರಿಸಿದ ಬಲ್ಲಾಳರು ಕೇವಲ ನೆನಪಿನ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಜರಿ ಹಾಕಿ ಹೋಗಿದ್ದರು. ರಂಗಸ್ಥಳದ ಬಳಿಯಲ್ಲೇ ಇನ್ನೇನು ರಂಗಸ್ಥಳ ಏರಬೇಕು ಎನ್ನುವಾಗ ಕುಸಿದು ಬಿದ್ದು ಇನ್ನಿಲ್ಲವಾದ ಬಲ್ಲಾಳರು ಇಹಲೋಕ ತ್ಯಜಿಸಿದ್ದರು. ಮೊದಲ ದಿನ ಚೌಕಿ ಪೂಜೆಗೂ ಮೊದಲು ದೇವಾಲಯದ ಮಹಾಮಂಗಳಾರತಿ ಬರಿ ಮೈಯಲ್ಲಿ ಚೆಂಡೆ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿ ನಿಂತ ಬಲ್ಲಾಳರನ್ನು ಮರೆಯುವುದಕ್ಕೇ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇಂದಿಗೂ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋದರೆ ಅದುವೇ ಮತ್ತೂ ಮತ್ತೂ ನೆನಪಿಗೆ ಬಂದು ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಮನಸ್ಸು ವಿಚಲಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಾದ ನನಗೇ ಈ ಅನುಭವವಾದರೆ ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿ ಬೆರೆಯುವ ಕಲಾವಿದರ ಮನಸ್ಥಿತಿ ಹೇಗಾಗಬೇಡ.?

ಕಳೆದ ದಿನ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟಿನ ಅಗ್ರಮಾನ್ಯ ಕಲಾವಿದ ಶ್ರೀ ಗೇರುಕಟ್ಟೆ ಗಂಗಯ್ಯ ಶೆಟ್ಟರು ರಂಗದಲ್ಲಿ ಕುಸಿದು ಬಿದ್ದ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದಾಗ ಮೇಲಿನ ಘಟನೆ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ನೆನಪಿಗೆ ಬಂದು ಬಿಟ್ಟಿತು. ಅಂದು ಶೆಟ್ಟರು ಬಣ್ಣ ಬಳಿಯುವಾಗ ತಿಳಿದಿದ್ದರೆ?  ಈ ಬಣ್ಣ ಉಸಿರ ಕೊನೆಯಲ್ಲೂ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಹಾಗೆ ಇರುತ್ತದೆ ಎಂದು. ಈ ತೊಟ್ಟ ವೇಷವನ್ನು ಸ್ವತಃ ನಾನು ಕಳಚುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು?   ಆದರೆ ಇದು ತಿಳಿದಿತ್ತೋ ಎಂಬಂತೆ  ಕೊನೆಯ ವೇಷದಲ್ಲಿದ್ದ  ಅವರ ಹುರುಪು ಆ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಿತ್ತು.  ತಾನಿನ್ನೂ ಕುಣಿಯಬಲ್ಲೇ ಎಂದು  ಸಾವರಿಸಿಕೊಂಡು ಸಿಂಹಾಸನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಬಿಟ್ಟು ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಉಸಿರನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದರು. ತೊಟ್ಟ ವೇಷದ ಅಸುರೀ ಆವೇಶ ದೇಹದಲ್ಲಿ ಹುಮ್ಮಸ್ಸನ್ನೂ ತುಂಬುತಿದ್ದರೂ ಯಾವುದನ್ನೂ ಹಿಡಿದು ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗದೇ ಚೆಂಡೇ ಬಡಿತದ ಸದ್ದಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠಕಲಾವಿದನ ಎದೆಬಡಿತವೂ ಲೀನವಾಗಿ ಹೋದದ್ದು ವಿಪರ್ಯಾಸ ಎನ್ನಬೇಕು. ರಂಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರವೃತ್ತರಾಗಿದ್ದ ಸಹ ಕಲಾವಿದರು ಕಂಗಾಲಾಗಿ ಹೋದರು. ಕ್ಷಣ ಮೊದಲು ರಂಗಸ್ಥಳದ ಧೂಳೆಬ್ಬಿಸಿ ಬೆವರು ಚೆಲ್ಲಿದ ಕಲಾವಿದ ಇನ್ನಿಲ್ಲವಾದ.

ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಕೊನೆಯ ಉಸಿರಿನೊಂದಿಗೆ  ಕೊನೆಯ ಎದೆಯ ತಾಳವನ್ನು ಬಡಿದ ಕಲಾವಿದರು ಹಲವರು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಇತಿಹಾಸದೊಂದಿಗೆ ಇತಿಹಾಸವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಮತ್ತೊಂದು ಇತಿಹಾಸದ ಪುಟ. ಈ ವಾರ್ತೆ ಟಿ ವಿ ಯಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತರವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಹಿರಿಯ ರಂಗ ಕರ್ಮಿ ಮಾಸ್ಟರ್ ಹಿರಣ್ಣಯ್ಯ ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. “ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಕಲಾವಿದ ಬಯಸುವುದು ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಆತ್ಮಾರ್ಪಣೆಯಾಗಬೇಕು. ಅದರಂತೆ ಕೂಡಿಬಂದಿದೆ. ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇದು ಕಲಾವಿದನ ಭಾಗ್ಯ. ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಪುಣ್ಯಸ್ಥಳ ಬೇರೆ ಯಾವುದು. ಅನೇಕ ವರ್ಷಗಳ ತಪಸ್ಸಿನ ಫಲ.” ಆದರೆ ಜತೆಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಈ ಆಘಾತದಿಂದ ಹೊರಬರಬೇಕಾದರೆ ಇನ್ನು ಕೆಲವು ಸಮಯವಾದರೂ ಬೇಕು. ರಂಗದ ಕಂಬ ಕಂಬಗಳೂ ಈ ನೆನಪಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದ ನೆನಪಾಗಿ ಕಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಅದನ್ನು ಮರೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಆತ್ಮ ಬಲ ಜಾಗೃತವಾಗಬೇಕು.

ಯಾವುದೇ ವಸ್ತುವು ಅದರ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಕಳೆದುಕೊಂಡಾಗಲೇ ಅದರ ಮೌಲ್ಯ ಹೆಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಆವಾಗ ಹಲುಬುತ್ತೇವೆ ಅನರ್ಘ್ಯ ರತ್ನವೊಂದನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆ ರತ್ನದ ಮೌಲ್ಯ ತಿಳಿದು ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ....?   ಗಂಗಯ್ಯ ಶೆಟ್ಟರ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ನಿರ್ಗಮನ ಅಪರಾಧಿ ಮನೋಭಾವಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ರಜತ ಪರ್ವಗಳ ಉತ್ಸವ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಗಯ್ಯ ಶೆಟ್ಟರ ನಲ್ವತ್ತೇಳು ವರ್ಷದ ಅತೀ ದೀರ್ಘ ಕಲಾಸೇವೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನೇ ಅಣಕಿಸುತ್ತದೆ. ಶೆಟ್ಟರದ್ದು ಕೇವಲ ನಲವತ್ತೇಳರ ಅಂಕೆಯ ಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲುವ ಸಾಧನೆಯಲ್ಲ. ಪರಂಪರೆಯ ವೇಷಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಭದ್ರವಾದ ಮೈಲಿಗಲ್ಲನ್ನು ನೆಟ್ಟವರು. ರಾಜವೇಷವಿರಲಿ ಬಣ್ಣದ ವೇಷವಿರಲಿ ಶೆಟ್ಟರದು ತಮ್ಮದೆ ಛಾಪನ್ನು ಒತ್ತುವ ಬಿಸು ಸುಯ್ಯುವ ಸರಿಮಿಗಿಲೆನಿಸದ ಪಾತ್ರಗಳು. ತೆಂಕು ತಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣದವೇಷವೆಂದರೆ ಬರೀ  ಅಬ್ಬರದ ಆರ್ಭಟೆ. ಅಲ್ಲಿ  ಮಾತಿಲ್ಲ, ಕುಣಿತವಿಲ್ಲ  ಎಂದು ತಿಳಿದವರಿಗೆ ಶೆಟ್ಟರು  ತಮ್ಮ ಸರ್ವಾಂಗೀಣ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ಉತ್ತರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟವರು.  ಸ್ಪಷ್ಟ ಮಾತುಗಾರಿಕೆ, ಪರಂಪರೆಯ ಕುಣಿತ. ಇದು ಸಮರ್ಥ ಗುರುಗಳ ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವದ ಕುರುಹುಗಳು. ಆದರೆ ರಜತ ಪರ್ವಗಳ ಭರಾಟೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಆಟಕ್ಕಿಲ್ಲದ ಚೆಂಡಿನಂತೆ ಅವಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತು. ರಂಗದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಿಂಲೇ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ವೇಗವನ್ನು ಪ್ರಭೆಯನ್ನು ತಂದುಕೊಡುವ ಗಂಗಯ್ಯ ಶೆಟ್ಟರ ಸಾಧನೆಗೆ  ಸಿಗಬೇಕಾದ ಮನ್ನಣೆ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲವೆಂದೇ ಪ್ರಬುದ್ದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರೇಕ್ಶಕರ ಅನಿಸಿಕೆ.  ಈಗ ರತ್ನ ಕೈಜಾರಿ ಹೋಗಿದೆ.  ಇನ್ನು ಶ್ರದ್ದಾಂಜಲಿಯೊಂದೇ ಉಳಿದಿರುವುದು. ಅದೂ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸರಕಾಗದೇ ಪರಮಾರ್ಥದಿಂದಲೂ ಶ್ವದ್ದೆಯ ಕಂಬನಿಯಾಗಬೇಕು.

ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಘಟನೆಗಳು ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಪ್ರಕೃತಿ ಕಲಿಸುವ ಪಾಠಗಳು ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯ ಅದನ್ನು ಘಟನೆಯಾಗಿಯಷ್ಟೇ ಪರಿಗಣಿಸುವುದು ವಿಪರ್ಯಾಸ. ರಂಗದ ಮೇಲೇ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿರುವಾಗಾ ನಾನು ನನ್ನದು ಎಂಬ ಹಮ್ಮು ಇರುತ್ತದೆ. ತನಗೆ ಮುಂದೆ ಬರಲಾಗದೇ ಇದ್ದರೆ ಮುಂದೆ ಇದ್ದವರನ್ನು ಹಿಂದೆ ಎಳೆಯುವ ಪ್ರಮೇಯ. ಸದಾ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಸ್ವಾರ್ಥ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನ ಮಾನಗಳು ಇದರ ನಡುವೆಯೇ ಗಿರಕಿ ಹೊಡೆಯುವಾಗ ಇಂತಹ ಘಟನೆಗಳು ನಮಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಬೇಕು. ಜೀವನ ಮೌಲ್ಯಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಗೌರವಿಸಬೇಕು. ಮೌಲ್ಯಗಳು ಕೂಡ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸ್ವಾರ್ಥ ಸಾಧನೆಗೆ ದಾರಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತವೆ......ಬಹುಷಃ ಯಕ್ಷಗಾನದಂತಹ ಕಲೆ ಇಂದು ಈ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಕಳೆದು ಹೋದವರ ಜ್ಞಾನ ಬದುಕಿದ್ದಾಗ ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಪಡೆಯುವ ಹಂಬಲವಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೆ ನಮ್ಮ ಹಲುಬಾಟಕ್ಕೆ ಅರ್ಥವೆಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.? ಒಂದೊಂದು ರತ್ನ ಕಳಚಿ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಲೋಕ ಅದನ್ನು ನೋಡಿ ಮತ್ತೆ ಯಥಾ ಸ್ಥಿತಿ ಎಂಬಂತೆ ಪೂರ್ವನಿಗದಿಯ ರಸ್ತೆ ಇದುವೇ ಎಂದುಕೊಂಡು ಅದೇ ಜಾಡು ಹಿಡಿಯುತ್ತದೆ.

ಕಲಾವಿದನೊಬ್ಬ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಇಲ್ಲದೇ ಆದಾಗ ಅದರಿಂದ ಕಲಿಯುವ ಪಾಠವಿರುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದೇ ಇರುವಂತಹುದು ಬಹಳಷ್ಟಿದೆ ಎಂಬ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ತಮ್ಮ ಸ್ವಾರ್ಥ ಸಾಧನೆಯನ್ನು, ಕೀಳು ರಾಜಕೀಯವನ್ನು  ಬಿಟ್ಟು ಕೇವಲ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಯನ್ನಷ್ಟೇ ನೋಡಿ ಕಲಾವಿದ ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಬದುಕಬೇಕು. ಇದು ಗತಿಸಿದ ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ಅರ್ಪಿಸುವ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಶ್ರದ್ದಾಂಜಲಿಯಾಗಬಹುದು