ಸ್ಥಿತ್ಯಂತರ ಒಂದು ಕಧೆ

ಭಾಗ-೧

ಒಂದು ಕಥೆ ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಹೊರಟಾಗ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಗಂಟು ಹಾಕಿ ಹುದುಗಿಸಿಟ್ಟುದನ್ನು ಹೊರತಂದು ಬಿಚ್ಚಿದಂತೆ. ದೂರದಿಂದ ಹೊರೆಯೊಂದನ್ನು ಹೊತ್ತು ತಂದು ಇಳಿಸಿ ಬಿಚ್ಚಿ ಒಳಗಿನ ಕೌತುಕದ ವಸ್ತುವನ್ನು ತೋರಿಸಿದಂತೆ. ಒಂದು ನಿರಾಳ ಭಾವ. ಆ ವರೆಗಿನ ಆಯಾಸವೆಲ್ಲ ಪರಿಹಾರವಾದಂತೆ. ಕಥೆ ಅಂದರೆ ಅದನ್ನು ಸಂದರ್ಭಾನುಸಾರ ಹಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದುಂಟು. ಸೂಚ್ಯಾರ್ಥವನ್ನು ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ. ಹೇಳಬೇಕಾದುದನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಅಸಾಧ್ಯಾವಾದಗ ಕಥಾ ಮೂಲಕ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಹೇಳಿ ಉದ್ದೇಶ ಈಡೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ,   ಕೆಲವೊಂದು ಸಲ ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ಹೇಳಲು ಮುಜುಗರ ಪಡುವಾಗ ಕಥೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದುಂಟು. ದೂರವಾಣಿ ಎಂಬ ಸಂಪರ್ಕಸಾಧನ ಬಂದಂತಹ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು, “ಮುಖಾಮುಖಿಯಾಗಿ ಬೈದು ಹೇಳಲಿಕ್ಕೆ ಅಸಾಧ್ಯವಾದದನ್ನು ಸಾಧ್ಯ ಮಾಡುವಂತಹ ಸಂಪರ್ಕ ಸಾಧನ ಈ ದೂರವಾಣಿ ದೂರದಿಂದಲೆ ಬೈದು ಬಿಡಬಹುದು.”  ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಇದ್ದರು ಎದುರಿಗೆ ಕಂಡರೆ ಬಹಳ ಸೌಜನ್ಯದ  ಸಾಧು ಮನುಷ್ಯ. ಪರರು ಹೇಳಬೇಕಾದುದೆಲ್ಲವನ್ನು ಹೇಳಿದರೂ ತಾನು ಹೇಳಬೇಕಾದುದನ್ನು ಹೇಳಲು ಸಂಕೋಚ ಪಡುವ ಪಾಪದ ಮನುಷ್ಯ. ಆದರೆ ಈ ಫೋನು ಮಾಡುವಾಗ ಅದೆಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೋ,  ಮುಖನೋಡಿ ಬೈಯಲಾಗದೇ ಇದ್ದುದನ್ನೆಲ್ಲ ಕಕ್ಕಿ ಮನಸ್ಸು ಹಗುರ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವರ ಸ್ವಭಾವ. ಇಂದು ಫೋನಿನಲ್ಲಿ ವಾಚಾಮಗೋಚರವಾಗಿ ಬೈದು ಮರುದಿನ ಸಿಕ್ಕಿದಾಗ ಅದೇ ಮಾಮುಲೀ ಸಾಧು ಮನುಷ್ಯನಂತೆ ಮಾತನಾಡವುದನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ, ಈ ಫೋನ್ ಎಂಬ ಸಾಧನ ಬಾರದಿರುತ್ತಿದ್ದರೆ ಈ ಮನುಷ್ಯ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಭಾವಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈ ಕಥೆಗೂ ಈ ಯಾವುದೇ ವಿಷಯಗಳಿಗೂ ಪರಸ್ಪರ ಸಂಬಂಧವೇ ಇಲ್ಲ. ಇದು ಕೇವಲ ಕಥೆ. ಕೆಡುಕಿಲ್ಲದ ವೈಷಮ್ಯವಿಲ್ಲದ ಲೋಕ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಸರಿ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅದು ಅಸಂಭವ.ಅವಾಸ್ತವಿಕ ಎನ್ನಬಹುದು. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಕಲ್ಪನೆಯ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ವಾಸ್ತವವಲ್ಲವೇ? ಹಾಗಾಗಿ ಆ ಪ್ರಯತ್ನ ಇಲ್ಲೀಯೂ ಬರಿಸುವ ಯತ್ನ. ವೈಷಮ್ಯವಿಲ್ಲದ ಕೆಟ್ಟವರಿಲ್ಲದ ಕೆಟ್ಟ ಯೋಚನೆಗಳಿಲ್ಲದ ಲೋಕ. ಪ್ರಾರಭ್ದವಶಾತ್ ದೈವ ಚಿತ್ತ ಮಾತ್ರ ಕೆಡುಕಾಗಬಹುದು, ಮನುಷ್ಯಚಿತ್ತ ಕೆಡುಕಾಗಬಾರದು. ಕೆಟ್ಟ ದೇಹ...ಅಂಗವಿಹೀನ ದೇಹ ಅದು ದೈವ ಚಿತ್ತ. ಆದರೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಯೋಚನೆಗಳು ಮನುಷ್ಯ ಚಿತ್ತ.

ಈಚಣ್ಣ ತನ್ನ ಪಾತ್ರ ಮುಗಿಸಿ, ಚೌಕಿಯ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಕಳಚಿಟ್ಟ ವೇಷದ ಒಂದೊಂದೇ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದೇನು ಕಥೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಪಾತ್ರ ಮುಗಿಸಿ ವೇಷ ಕಳಚಿತೇ? ಹೌದು, ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರ ನಿಜ ಕಥೆ ಆರಂಭವಾಗುವುದು ವೇಷ ಕಳಚಿದ ಮೇಲೆಯೆ. ರಂಗದ ಮೇಲಿನ ಪಾತ್ರಗಳು ಹಲವು ಸಲ ಹೃದಯದ ದ್ವನಿಯಾಗುತ್ತವೆಯೋ ಹೊರತು ಅದು ವಾಸ್ತವವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕನ್ನಡಿಯ ಒಳಗಿನ ವಸ್ತು ಅದೇನಿದ್ದರೂ ಮಿಥ್ಯ.  ಕೈಗೆ ಸಿಗದು. ಕನ್ನಡಿಯ ಒಳಗಿನ ವಸ್ತು ಸಿಗಬೇಕಾದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಅಭಿಮುಖವಾಗಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕೈಗೆ ಸಿಗಬಹುದೇನೋ. ಒಂದು ರೀತಿಯ ವಿರೋಧಾಭಾಸದ ಪಯಣವಾಗಬೇಕು.  ಕಲಾವಿದರ ಬದುಕು ಹಾಗೆ. ವಿರೋಧಾಭಾಸವೇ? ಅಲ್ಲಿ ತೆರೆದಾಗ ಇಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿತು. ಇಲ್ಲಿ ತೆರೆದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿತು.  ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ ಇದಕ್ಕೆ ತದ್ವಿರುದ್ದ ಎನಿಸಿದರು ಅದು ಸಹಜವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದುವೇ ಕಲಾಜೀವನ.

ಎಲ್ಲರಂತೆ ಕಲಾವಿದರಾದ ಈಚಣ್ಣನದ್ದು ಇಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿತು ಎಂದು ಸುಮ್ಮನಿರುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಇದು ಮುಚ್ಚಿದ ಮೇಲೆ ತೆರೆದುಕೊಂಡ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಿಜ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಅಭಿನಯಿಸಬೇಕು. ಇದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅನಿವಾರ್ಯ. ಆದರೂ ಕಥೆ, ಕಥೆಯಾಗಬೇಕಲ್ಲ? ಬಣ್ನ ಎಲ್ಲ ತೆಗೆದು ಹಾಗಿದ ಚಲ್ಲಣ ಕಳಚಿ ಪಂಚೆ ಅಂಗಿ ತೊಟ್ಟು ತಾಂಬೂಲ ಹಾಕಿದರೆಂದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪಾತ್ರ ಮುಗಿಯಿತು ಮತ್ತೊಂದು ಆರಂಭವಾಯಿತು ಎಂದೇ ಅರ್ಥ. ಒಂದರ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದರ ಆರಂಭ,  ಬಹುಷಃ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತವೋ ಎನೋ?

ತಾಂಬೂಲ ಜಗಿದು ಜಗಿದು ಉಗುಳು ರಸ ಬಾಯಿತುಂಬಿ ಮೈ ಮನ ಚುರುಕಾದಂತೆ ಅನಿಸಿದಾಗ, ಚುರುಕಾಗುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯೇ ಇಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಚಟುವಟಿಕೆಗೆ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯೇ ಇಲ್ಲದ ಮೇಲೆ ಚುರುಕಾಗುವುದೇನು ಬಂತು. ಅಥವಾ ಎಲೆ ಅಡಿಕೆ ಹಾಕಿದರೆ ಚುರುಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದಿಲ್ಲವಲ್ಲ. ಅವರರವ ಭಾವ ಅಷ್ಟೇ. ಬಾಯಿಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ತಾಂಬೂಲವನ್ನು ಸರಿಸಿ ಚೌಕಿಯಿಂದ ಒಂದಷ್ಟು ದೂರ ಹೋಗಿ ಬಾಯಿಯಲ್ಲೇ ಹಿಂಡಿದ ರಸವನ್ನು ಪಿಚಕ್ಕನೆ ಉಗಿದು ತಿರುಗಿದಾಗ ದೂರದಲ್ಲೇ ಬರುತ್ತಿರುವ ನಾರು ಭಟ್ಟರನ್ನು ಕಂಡು ಒಂದು ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಟ್ಟರು. ನಾರು ಭಟ್ಟರ ಕುರಿತು ಹೇಳುವುದಿದ್ದರೆ ಅವರ ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರು ಸಂತೇ ಮನೆ ನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟ ಅಂತ. ಅದನ್ನೇ ನಾರು ಅಂತ ಸಣ್ಣದು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೂ ಒಂದು ಕಾರಣವಿದೆ. ಅವರ ಸ್ವಭಾವ ನಾರಿನಂತೆ ಅಂತ ಬಲ್ಲವರು ಹೇಳುವುದಿದ್ದರೂ ಆ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಸಹಜ ಎನ್ನುವಂತೆ ಅವರ ಒಂದೊಂದೇ ಕೆಲಸಗಳು. ಸಂತೇ ಮನೆ ಅವರ ಹಿರಿಯರಿಂದ ಬಂದ ಮನೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ತೋಟ ಗುಡ್ಡೆ ಹೀಗೆ ಹಳ್ಳಿ ಜಮೀನು. ಆ ಊರಿಗೆ ಮೊತ್ತ ಮೊದಲಾಗಿ ರಬ್ಬರ್ ತಂದು ಅದರ ಕೃಷಿಮಾಡಿದವರು ಈ ನಾರು ಭಟ್ಟರು. ರಬ್ಬರಿನಂತಿರುವ ಅವರ  ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡ ರಬ್ಬರು ಕೃಷಿ ಅವರಿಗೆ ಈ ಹೆಸರನ್ನು ತಂದಿದೆ ಅಂತ ಕೆಲವರ ಅಂಬೋಣ. ಕೆಲವು ವರ್ಷ ಮೊದಲು ಇದ್ದ ತೋಟ ಮನೆ ಮಾರಿ ಮಕ್ಕಳ ಸಂಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಅಂತ ಜೀವನ ಸಾಗಿಸುತ್ತ ಇರುವಾಗ ಒಂದು ಸೈಡು ಬಿಸಿನೆಸ್ಸು ಅದುವೇ ಮದುವೇ ದಲ್ಲಾಳಿ. ಒಂದು ಸಲ ಗುರಿಯಿಟ್ಟು ಭಟ್ಟರು ಅಂಟಿಕೊಂಡರೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಮುಗೀತು. ಸ್ವಭಾವ ಸಹಜದಂತೆ ಈ ನಾರು ಬೇಗನೇ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕರಗುವುದೂ ಇಲ್ಲ.

ತನ್ನನ್ನೇ ಕಾಣಲು ಬರುವ ನಾರು ಭಟ್ಟರನ್ನು ಕಂಡ ಈಚಣ್ಣ ಚೌಕಿಯ ಒಳ ನಡೆಯುವ ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಚೌಕಿಯ ಒಳಗೆ ಈ ನಾರು ಹಿಡಕೊಂಡರೆ ಉಳಿದವರು ಏನು ಕಥೆ ಅಂತ ಸಂಕಲನ ಶುರು ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಮತ್ತೂ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರ ಹೋಗಿ ನಿಂತಾಗ ಊಹಿಸಿದಂತೆ ನಾರು ಅಲ್ಲಿಗೇ ಕಾಲೆಳೆದುಕೊಂಡು ಬಂದರು.

ಭಟ್ಟರು ಔಪಚಾರಿಕ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಚುಟುಕಾಗಿ ಮುಗಿಸಿ ಹೇಳಿದರು “ ಕೂಸಿನ ಜಾತಕ ಸರಿ ಹೋಗ್ತದೆ...”  ಇನ್ನು ಮುಚ್ಚು ಮರೆ ಏಕೆ? ಈ ಭಟ್ಟರ ಆಗಮನದ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣವೇ ಅದು. ಈಚಣ್ಣನಿಗೆ ಪ್ರಾಯಕ್ಕೆ ಬಂದು ನಿಂತ ಮಗಳಿದ್ದಾಳೆ. ಒಬ್ಬಳೇ ಮಗಳು ಸುನಂದ. ಅವಳಿಂದ ನಂತರ ಮಗ ಒಬ್ಬ ಇದ್ದಾನೆ ಅವನಿನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಚಿಕ್ಕವನು. ಬಡತನದ ಜೀವನ ಏಂದೋ ಕಳೆದಿದ್ದರೂ ಶ್ರೀಪತಿಯವರಿಗೆ ಈಗಲೂ ಬಹಳ ಅನುಕೂಲ ಎಂದು ಹೇಳುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಜೀವನ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬಳೇ ಮಗಳು.. ಇವಳು ಹುಟ್ಟುವ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಾ.....  ಎಂದು ಗುಣು ಗುಣಿಸಿದವರೂ ಇದ್ದಾರೆ.  ಹಾಗೆಂದು ಇವರಿಗೆ ಅಧೀರತೆ ಎನೂ ಇರಲಿಲ್ಲ ಯಾವುದಾದರೇನು ಭ್ರೂಣ ಮಾಗಿ ಅವಯವ ತುಂಬಿ ಮನುಷ್ಯ ರೂಪ ಪಡೆದಿಲ್ಲವೇ?

ಈಚಣ್ಣ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಹೊತ್ತು ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿ

“ ನಿಮಿಗೆ ಗೊತ್ತುಂಟಲ್ಲ ಈಗ ಬೇರೆ ಒಂದು ಕಡೆ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ ಜಾತಕ, ಆ ಮಾಣಿ  ದೊಡ್ಡ ಕಂಪೆನಿಯಲ್ಲಿ  ಒಳ್ಳೆ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ   ಬೇರೆ ಇದ್ದಾನೆ. ಬಹುಷಃ ಅಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಇಂಗ್ಲಂಡೊ ..ಅಲ್ಲಿದ್ದಾನ. ಬಹುಶಃ ಮಗಳು ಕೂಡ ಅದನ್ನೇ ನೋಡಿಯಾಳು.”

ಭಟ್ಟರಿಗೆ ಇದೆಲ್ಲ ಮಾಮೂಲಿ ಮಾತುಗಳು. ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಹುಡುಗಿಯರಿಗೆ ಈ ಮಾದರಿ ಡಿಮಾಂಡು ಬಂದಮೇಲೆ ಅವರು ಹೇಳಿದ್ದೇ ಮಾತು. ತಾನು ತಂದ ಹುಡುಗ ನಾಗೇಶನಿಗೆ ಕೆಲಸ ಹೇಳುವಂತಹುದು ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗೆಂದು ಅವನಿಗೆ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿ ಬದುಕುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯೂ ಇಲ್ಲ.  ಹತ್ತಿರದ ನಗರದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಫ್ಲಾಟ್ ಬಾಡಿಗೆ, ಒಂದು ವ್ಯಾಪಾರ   ಮನೆಯಲ್ಲಿ ತೋಟ ಅದು ಇದು ಅಂತ.. ಇರುವ ಒಬ್ಬನೇ ಮಗ. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಭಾವಿತ ಹುಡುಗ...

ಹೌದು ಹುಡುಗ ನಾಗೇಶನ ಬಗ್ಗೆ ಈಚಣ್ಣ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಲ್ಲರು. ಬಹಳ ಸಾಧು. ತೀರ ಅಪರಿಚಿತ ಏನೂ ಅಲ್ಲ. ಆದರೂ ನಾನು ಸೋಲ ಬಾರದಲ್ಲ. ಸುನಂದ ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೆ ಎಂ.ಬಿ. ಎ ಮುಗಿಸಿ ಇನ್ನೇನೋ ಕಲೀತಾ ಇದ್ದಾಳೆ. ಅವಳಿಗೂ ಆತುರ ಏನಿಲ್ಲ. ತನ್ನ ಕಾಲ ಮೇಲೆ ತಾನು ನಿಲ್ಲುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಉತ್ತಮ ಭವಿಷ್ಯದ ಯೋಜನೆ ಹಾಕಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ. ಹಾಗೆ ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸುವ ಹುಡುಗಿಯಲ್ಲ. ತಾನು ಕಲಿತು ಕೆಲಸ ಹಿಡಿದು ತನ್ನ ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಅಪ್ಪ ಮಾಡಿದ ಸಾಲವನ್ನು ತೀರಿಸಿದ ನಂತರೆವೇ ಮದುವೆ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚನೆ ಮಾಡುವ ಅವಳ ಮನಸ್ಸು ಕಂಡಾಗ ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಾದರೇನಂತೆ ಎಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಯೋಚನೆ ಮಾಡ್ತಿದ್ದಾಳೆ. ಮದುವೆಯಾದ ಮೇಲೆ ತನ್ನ ಆದಾಯ ಅಪ್ಪನಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುವಲ್ಲಿ ಅವಳಿಗೆ ವಿಶ್ವಾಸವಿರೆಲಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಈ ಭಟ್ಟರಿಗೆ ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಆಗ್ತದೆಯೆ? ಆದರೂ ಭಟ್ಟರು ಬಿಡಲಾರರು. ಭಟ್ಟರು ಒಂದುವಾರದಿಂದ ಬೆನ್ನು ಹತ್ತಿ ಪೋನ್ ಮಾಡಿ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಕಾದಿದ್ದರು. ಇಂದು ಮೇಳದ ಆಟ ಇಲ್ಲಿ ಅಂತ ಗೊತ್ತಿದ್ದ ಕಾರಣ ಏನೂ ಹೇಳುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ನಾಗೇಶನ ಮನೆ ಇರುವುದು ಇಲ್ಲೆ ಹತ್ತಿರ..!!!

ಪಂಚೆ ಎತ್ತಿ ಕಟ್ಟುತ್ತ ಭಟ್ಟರು ಹೊರಡುವ ಸೂಚನೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು. ಈಚಣ್ಣನನ್ನೇ ನೋಡುವ ಮುಖಭಾವದಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಭಾವ ಒಂದೇ ಸಲಕ್ಕೆ ಕಂಡ ಹಾಗಾಯಿತು. ನವರಸಗಳನ್ನೂ ರಂಗದಲ್ಲಿ ನಾಜೂಕಾಗಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಈಚಣ್ಣನೂ ಆ ಭಾವ ಪ್ರಕಟನೆಗೆ ಬೆರಗಾಗಿ ಹೋದರು. ಅಂದು ಆಟ ಆಡಿಸಿದ ಶೆಟ್ಟರ ಮನೆಯ ಹಿಂದಿನ ಗುಡ್ಡ ಹತ್ತಿ ಇಳಿದು ಚಿಕ್ಕ ತೊರೆಯನ್ನು ಸಂಕವನ್ನು ದಾಟಿದರೆ ನಾಗೇಶನ ಮನೆಯ ಬೇಲಿಯ ದಣಪೆಯನ್ನು ದಾಟಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪದೂರ ಅವರದೇ ತೋಟದ ಓಣಿಯಲ್ಲಿ ನಡೆದು ಆ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ದಣಪೆ ದಾಟಿದರೆ ಒಂದು ಮಣ್ಣಿನ ರಸ್ತೆ. ಇದು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಆದ ರಸ್ತೆ. ರಸ್ತೆಯ ಕೂಗಳತೆಯಲ್ಲೆ ನಾಗೇಶನ ಮನೆ.

ತೋಟವನ್ನು ಹಾದು ದಣಪೆ ದಾಟಿ ಮಣ್ಣರಸ್ತೆಗೆ ಇಬ್ಬರೂ ಬಂದರು. ದೂರದಲ್ಲಿ  ನಾಗೇಶನ ಮನೆಯ ಗೇಟು ಆ ಬದಿಗೆ ನಿಂತ ಕಾರು ಕಂಡಿತು. ಕಾರಿನ ಪಕ್ಕವೇ ಹೊಸ ಬೈಕು ಕಂಡಿತು. ಇದು ರಸ್ತೆಗೆ ತೆರೆದು ಕಾಣುವಂತೆ ಇದ್ದಹಾಗೆ ಭಾಸವಾಯಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಿಲ್ಲದಿಲ್ಲ. ಮದುವೆ ಪ್ರಾಯದ ಗಂಡು ಮಗ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಆ ಮನೆಯ ಸಿರಿವಂತಿಕೆ ಅಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊರಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗದಿದ್ದರೆ ಹೇಗೆ? ಗೇಟು ತೆರೆದು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಬೀರುತ್ತ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮನೆಯ ಅಂಗಳಕ್ಕೆ ಬಂದು ನಿಂತಾಗ ಈಚಣ್ಣ ದಂಗಾಗಿ ಬಿಟ್ಟರು.

          (ಮುಂದೆ ಭಾಗ ೨ರಲ್ಲಿ)

ಯಕ್ಷ ಪಾಂಚಾಲಿ

ಹಸ್ತಿನಾವತಿಯ ರಾಜಸಭೆಯಲ್ಲಿ ದುಶ್ಯಾಸನನ ಧಾಳಿಗೆ ನಲುಗಿದ ದ್ರೌಪದಿ ಅವಮಾನದಿಂದ ಬೆಂದು ಯಾಚನೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಸಭೆಯನ್ನು ದಿಟ್ಟಿಸುತ್ತಾಳೆ. ತಲೆ ತಗ್ಗಿಸಿ ಕುಳಿತ ತನ್ನ ಐವರು ಗಂಡಂದಿರ ಮುಖ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಭೀಷ್ಮ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ದ್ರೋಣ....ಹೀಗೆ ಹಸ್ತಿನೆಯ ಸಮಸ್ತ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಕಾಡುತ್ತಾಳೆ ಬೇಡುತ್ತಾಳೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಮೌನವಾದಾಗ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹಿಡಿದ ಸೀರೆ, ತೊಟ್ಟಿಕ್ಕುವ ಕಣ್ಣೀರು  .ಸುತ್ತಲೂ ನೋಡುವ ಆ ದ್ರೌಪದಿಯ ಹತಾಶೆಯನೋಟ ಏನೂ ಮಾಡಲೂ ತೋಚದೆ ದಯನೀಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ಅನಾವರಣವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಸ್ತಬ್ಧವಾದ ನಿಶ್ಯಬ್ದ ಸಭೆ ಹಸ್ತಿನಾವತಿಯ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮನ್ನು ಅವಾಹಿಸಿಕೊಂಡು ಮೈಮರೆಯುವ ಸನ್ನಿವೇಶ...  ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವತರ ಪದ   “ಕರುಣದಿ ಕಾಯೋ ಗೋವಿಂದ...ನಿನ್ನ ಮೊರೆಯ ಹೊಕ್ಕೆನು ವಸುದೇವ ಕಂದ..” ಭಗವಂತನ ಮೊರೆಯಿಡುವ ದಯನೀಯ ಸ್ಥಿತಿಯ ಪಾಂಚಾಲಿ ತನ್ನೆರಡುಕೈಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟಾಗ ಇಡೀ ಸಭೆಯೇ ಸ್ತಬ್ದ...  ಇದು ಕರ್ನಾಟಕ ಮೇಳದ ದಶಕಗಳ ಹಿಂದಿನ ಒಂದು ಪ್ರಸಂಗದ ಸನ್ನಿವೇಶ. 

ಅಲ್ಲಿ ಬಂದವರಿಗೆ ಅದೆಷ್ಟನೇ ಸಲವೋ ಅಕ್ಷಯಾಂಬರ ವಿಲಾಸ ಪ್ರಸಂಗ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತಿರುವುದು, ಮಹಾಭಾರತ ಕಥೆಯ ಪ್ರತಿ ಸನ್ನಿವೇಶ ಅರಿವಿದ್ದವರೂ ನಿಂತಲ್ಲೇ ಕುಳಿತಲ್ಲೇ ಗಲ್ಲಕ್ಕೆ ಕೈ ಊರಿ ಕಲ್ಲಾಗುವ ದೃಶ್ಯ,   ಪ್ರತಿಸಲವೂ ಹಸ್ತಿನಾವತಿಯ ರಾಜಸಭೆಯ ಅಂಗ ತಾವಾದಂತೆ ಬೆಕ್ಕಸ ಬೆರಗಾಗಿ ತನ್ಮಯರಾಗುವ ಅನುಭವಿದೆಯಲ್ಲ? ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅಂತರಂಗದ ಸತ್ವ. ದ್ರೌಪದೀ ವಸ್ತ್ರಾಪಹಾರ ಕಥೆ ತಿಳಿಯದವರು ಯಾರು? ಆದರೂ ರಂಗಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಅನುರೂಪವಾಗಿ ಸಭೆಯ ಈ ಉತ್ಕಟ ಭಾವಾವೇಶ ಯಾಕೆ? ಇದೆಲ್ಲವೂ ಸಹಜ ಅನ್ನಿಸುವುದು ಕೋಳ್ಯೂರು ರಾಯರ ಅಗ್ನಿಸಂಭವೇ ದ್ರೌಪದಿ ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಭಾವಾವೇಶಗೊಂಡಾಗ. 

ಯಕ್ಷಗಾನ ಅದರಲ್ಲೂ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನ ವೀರರಸಭರಿತ ಇದರಲ್ಲಿ ಅಬ್ಬರದ ವೀರಾವೇಶದ ಗಂಡು ವೇಷಗಳಿಗೇ ಮಹತ್ವ. ಹಲವಾರು ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಇಂತಹ ಪಾತ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ ಗಿರಕಿ ಹೊಡೆಯುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆಯಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಯಾರು ಎನ್ನುವುದು ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲ್ಲಗಿ ಮಹಿಷ. ಚಂಡ ಮುಂಡ, ರಕ್ತಬೀಜ ಈ ವೇಷಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಕುತೂಹಲ. ಇವುಗಳ ಪ್ರವೇಶವಾಗುವಾಗ ಆಸನದ ತುದಿಗೆ ಪೃಷ್ಠವನ್ನು ತಂದು ನೆಟ್ಟಗಾಗುವವರು ಎಷ್ಟು? ಇಂತಹ ವೀರ, ರೌದ್ರಾವತಾರದ ವೇಷಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಡ್ಡು ಹೊಡೆಯುತ್ತ ಸೀತೆಯೋ ಮಂಡೋದರಿಯೋ ಸೈರಂಧ್ರಿಯೋ ಆಗಿ ರಾಯರು ವಿಜ್ರಂಭಿಸಿದರೆ ಅದು ರಾಯರ ಅಂತಸತ್ವ ದರ್ಶನವಾದಂತೆ.

ಹೀಗೇ ಕೋಳ್ಯೂರು ರಾಮಚಂದ್ರ ರಾಯರ ಗತಕಾಲದ ವೈಭವಗಳ ನೆನಪುಗಳು ಅಂದು ಯುವನಿಕ ರಂಗಮಂದಿರವನ್ನು ಬಿಡುವಾಗ ಮನಸ್ಸಿನ ತುಂಬ ವ್ಯಾಪಿಸಿತ್ತು. ಅಂದು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಯುವನಿಕ ಸಭಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ಕೋಳ್ಯೂರರಿಗೆ ಸನ್ಮಾನವನ್ನು ಕಂಡು ಹೊರಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಕೋಳ್ಯೂರು ಎಂಬ ಮಹಾನ್ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಸನ್ಮಾನವಯಿತಲ್ಲ ಎಂಬ ತೃಪ್ತಿಯ ಭಾವ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ತುಂಬಿತ್ತು. ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಕೋಳ್ಯೂರರಿಗೆ ಆಗಬೇಕಾದ್ದೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ನೆರವೇರಿಸಿದ ಯಕ್ಷಪ್ರಭ ಸಂಘದ ಭಾರವಾಹಿಗಳು ಅಂದು ಸಂತೋಷದಲ್ಲಿ ನಿದ್ರಿಸಿರಲಾರರು. ಉತ್ತಮ ಶಿಸ್ತುಬದ್ದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ .. ಬಹುಶಃ ಇದಕ್ಕೂ ಕೋಳ್ಯೂರರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವೇ ಕಾರಣವಿರಬಹುದು. ಅರ್ಥ ಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, ಅದು ಕೋಳ್ಯೂರರ ಹಿರಿಯ ಒಡನಾಡಿಗಳ ಸ್ಮರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಎಂಬುದು ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 

ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರಾದ  ಬೋಳಾರ ನಾರಾಯಣ ಶೆಟ್ಟಿ ಮತ್ತು ಮಲ್ಪೆ ರಾಮದಾಸ ಸಾಮಗ, ಇವರ ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಕೋಳ್ಯೂರರ ಮುಡಿಗೇರಿದ್ದು ಬಹಳ ಅರ್ಥವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ.  ಬೋಳಾರರು ರಾವಣ, ಕಂಸ, ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪು ಮುಂತಾದ ಖಳ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾದರೆ, ಸಾಮಗರು ರಾಮ ಕೃಷ್ಣ... ಪರಮೇಶ್ವರನಂತಹ ದೈವೀ ಸ್ವಭಾವದ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾದವರು. ಹೀಗೆ ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಸುರಾಸುರ ಸ್ವಭಾವದ ಮಧ್ಯೆ ಬರುವ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಎರಡು ಬದಿಯಿಂದ ಕಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಸುವಂತೆ  ಹಿರಿಯ ಸಮರ್ಥ ಕಲಾವಿದರು ಮಾಡಿದ್ದರೆ ಅವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಆ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೋಳ್ಯೂರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದು ಅದರ ಔಚಿತ್ಯದ ಔನ್ನತ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈಗೀಗ ಇಂತಹ ಸದ್ಭಾವನೆ ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಡುವ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೇ  ಪ್ರಶಸ್ತಿಯನ್ನು ಕೊಡುವುದು ಸೂಕ್ತ ಅನ್ನಿಸಬಹುದು. ಯಾಕೆಂದರೆ  ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ತನ್ನ ಮೌಲ್ಯವನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ.   ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಈ ಅಯ್ಕೆಯಿಂದ  ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೇ ಸ್ ಮೌಲ್ಯ ಬಂದಿದೆ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ.

ಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಗಣ್ಯರು ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಮತ್ತು ಅವರ ವಿಶೇಷತೆಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿದರು. ಸಾಮಗರ ಹತ್ತು ಹಲವು ವಿಶೇಷತೆಗಳನ್ನು ಬಹಳ ಸುಂದರವಾಗಿ ಶ್ರೀ ವಸಂತ ಭಾರಧ್ವಾಜರು ಹೇಳಿದರೆ ಬೋಳಾರರ ಬಗ್ಗೆ ಶ್ರೀ ಭಾಸ್ಕರ ರೈ ಕುಕ್ಕುವಳ್ಳಿಯವರು ಸ್ಮರಿಸಿದರು. 

ಕೋಳ್ಯೂರರು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ತಮ್ಮ ಹಲವು ಅನುಭವಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಬೋಳಾರರಂತಹ ಸದ್ಗುಣ ಸಂಪನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿ ಬರಲೆ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ಹಲವು ಸಲ ಹೇಳಿದರು. ಅವರೊಂದಿಗಿನ ರಂಗ ಸ್ಥಳ ಚೌಕಿ ಮತ್ತು ಮೇಳದ ಬಿಡಾರದ ( ಈ ಮೂರೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದ ಯಾವಾಗಲೂ ಇರುವ ಮೂರು ಮನೆಗಳು. ಅದು ಬಿಟ್ಟರೆ ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ಬೇರೆ ಇಲ್ಲ) ಜೀವನವನ್ನುಅತ್ಯಂತ ಭಾವುಕವಾಗಿ ಹೇಳಿದರು. ಹಾಗೇ ತಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಯಕ್ಷದಂಪತಿಯ ಅನ್ವರ್ಥಕ್ಕೆ ಕಾರಣರಾದ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರಾದ ಸಾಮಗರನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಮೇಲೆ ಗಂಡನಿಲ್ಲದ ಹೆಂಡತಿಯಂತಾಗಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರು. ಯಾವುದೂ ಅತಿಶಯವೆಂದು ಅನ್ನಿಸಲೇ ಇಲ್ಲ. 

ಕೋಳ್ಯೂರು ತಾವು ಬೆಳೆದು ಬಂದ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅಂಗಳ ಇಂದು ಎಷ್ಟು ಕೊಳಕಾಗಿದೆ ಎಂದು ನೋವಿನಿಂದ ಹೇಳಿ..ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಅಭಾಸಗಳು ನಿಯಂತ್ರಣ ವಾಗಬೇಕಾದರೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಪ್ರತಿಭಟಿಸಬೇಕು. ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಮೀರುತ್ತದೆ. ರಾಮಾಯಣ ಮಹಾಭಾರತ ಮುಂತಾದ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಆಯಾಯ ಕಾಲವನ್ನೇ ತೋರಿಸಬೇಕು. ಕಲಿಕಾಲಕ್ಕೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬರಬಾರದು. ಅಂದರೆ ವರ್ತಮಾನಸ ಸಂಗತಿಗಳು ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಬರಬಾರದು. ಕಲಾವಿದ ರಂಗಸ್ಥಳ ತ್ರೇತಾ ದ್ವಾಪರ.ಯುಗಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ವ್ಯವರಿಸಿದರೆ ಅದು ಅಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಹಾದಿ ತಪ್ಪುವಾಗ ಚಪ್ಪಾಳೆ ಬಡಿವ ಬದಲು ಕಲ್ಲು ಬಡಿಯಬೇಕು. ಇದು ಅವರು ಬಹಳ ನೋವಿನಿಂದ ಹೇಳಿದಂತಹ ಮಾತು.

ಹೌದಲ್ಲವೇ? ಇಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗಸ್ಠಳವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸಭೆಯನ್ನೇ ಅತಿಕ್ರಮಿಸ ತೊಡಗಿದೆ. ರಂಗಸ್ಥಳವನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ಅಟ ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನವಲ್ಲ. ಸಿಡಿ ಮದ್ದು ಪಟಾಕಿಯೊಂದಿಗೆ ವಾದ್ಯದ ಸದ್ದಿಗೆ ಬರುವ  ಮಹಿಷ ಮುಂತಾದ ವೇಷಗಳು ರಂಗಸ್ಥಳವನ್ನು ಬಿಟ್ಟೇ ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇಂದಿನ ಹವ್ಯಾಸಿಗಳಾಗಲಿ ವೃತ್ತಿಪರರಾಗಲೀ ಅದುವೇ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಹೀಗೆ ಸಾಗಿದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ರೂಪ ಯಾವರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗಬಹುದು? 

ರಂಗಸ್ಥಳವನ್ನು ಬಿಟ್ಟ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ವಾರಸ್ಯವಾದ ಘಟನೆಯೊಂದು ಮೊನ್ನೆ ಸ್ಮರಣೆಗೆ ಬಂದು. ಬ್ರಹ್ಮ ಕಪಾಲ ಪ್ರಸಂಗದ ಈಶ್ವರನಾದ ಸಾಮಗರು.., ಈಶ್ವರ ಬೇಡುತ್ತಾ ಸಾಗುವ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ತಟ್ಟೆ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡು ಹೋದಾಗ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರಾದ ದೇರಾಜೆಯವರು ಕೈಲ್ಲಿದ್ದ ಸಿಗರೇಟ್ ತುಂಡನ್ನೇ ತಟ್ಟೆಗೆ ಹಾಕಿದರಂತೆ. ಸಾಮಗರು ಕಾರಣ ಕೇಳಿದಾಗ... ದೇರಾಜೆಯವರು ಹೇಳಿದ ಮಾತು ಶಿವ ಅದು ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ... ಸಭೆಗೆ ಬಂದರೆ ಬರೀ ಸಾಮಗ..ರಂಗಸ್ಥಳವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ವೇಶ ಬರಬಾರದು ಬಂದು ವ್ಯಹರಿಸಬಾರದು. ಅಂದಿನಿಂದ ಸಾಮಗರು ಆ ರೀತಿ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುವುದನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರಂತೆ. ಗಮನಿಸಿ..ಬ್ರಹ್ಮ ಕಪಾಲದದ ಈಶ್ವರ ಎಂದರೆ ಸಾಮಗರ ಅತ್ಯುತ್ಕೃಷ್ಟ ವೇಷಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಅಂತಹ ವೇಶ ರಂಗಸ್ಥಳ ಬಿಟ್ಟು ಬಂದಾಗ ಆ ರೀತಿಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರು ಮಾಡಬೇಕಿದ್ದರೆ ವಿಷಯದ ಗಾಂಭೀರ್ಯದ ಅರಿವಾಗಬಹುದು. ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗಸ್ಥಳದ ಚೌಕಟ್ಟಿನೊಳಗೇ ಇರಬೇಕು.

ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಕೋಳ್ಯೂರರ ಯಾವುದೇ ಪಾತ್ರವಾಗಿರಲಿ ಅದನ್ನು ಅಷ್ಟು ಮುತುವರ್ಜಿಯಿಂದ ಕಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. ಸ್ತ್ರೀಪಾತ್ರದ ಯಾವುದೇ ಸ್ವಭಾವಗಾಗಲೀ.. ಸೀತೆಯ ಕರುಣಾರಸ, ದ್ರೌಪದಿ ಪಾತ್ರದ ವಿಭಿನ್ನ ಸ್ವಬಾವಗಳು.. ಪ್ರಭಾವತಿಯಾಗಿ ದಾಕ್ಷಾಯಿಣಿಯಾಗಿ ವೀರ ಸ್ತ್ರೀ ವೇಷಗಳಾದ ಶಶಿಪ್ರಭೆ ಪ್ರಮೀಳೇ ಹೀಗೆ ಯಾವುದೇ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಅಷ್ಟು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಭಾವ ತುಂಬಿ ಅಭಿನಯಿಸುವ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ನಾನು ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ಇಂದು ಸ್ತ್ರೀವೇಶವೆಂದರೆ ಬರೀ ಶೃಂಗಾರಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅವಧಿ ಮೀರಿದ ನಾಟ್ಯಕ್ಕೇ ಸೀಮಿತಗೊಂಡಿದ್ದರೆ ಕೋಳ್ಯೂರರಂತೆ ಬಹುಮುಖ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಸ್ತ್ರೀಪಾತ್ರ ದರ್ಶನ ತೆಂಕು ಬಡಗು ಎರಡರಲ್ಲೀ ಎಲ್ಲೂ ಕಾಣುವುದಕ್ಕೆ ಸಿಗದು. ಅದು ಕೋಳ್ಯೂರರ ಕಲಾವಂತಿಕೆ. ಯಾವುದೇ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ಪಾತ್ರವಾಗಿ ಅದರ ಒಳ ಹೊಕ್ಕು ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ಭಾವಾವೇಶಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ತಾಳಮದ್ದಲೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಕೀಚಕ ವಧೆಯ ಸೈರಂಧ್ರಿಯನ್ನು ನೋಡುವ ಭಾಗ್ಯ ನನ್ನದಾಯಿತು. ಅಂದು ಕೋಳ್ಯೂರರ ಸೈರಂಧ್ರಿ ಭಾವಾವೇಶದಿಂದ ಕಣ್ಣೀರ್ಗರೆದು ನೆರೆದವರನ್ನು ಅಳುವಂತೆ ಮಾಡಿದ್ದು ಇಂದಿಗೂ ಕೋಳ್ಯೂರರ ಕಸುವು ಏಷ್ಟು ಕಠಿಣವಾಗಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಮಂಡೋದರಿಯಾಗಿ ಅತ್ತು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ, ದ್ರೌಪದಿಯಾಗಿ ವೀರಾವೇಶ ತಾಳುತ್ತಾರೆ. ಯಾವುದೇ ಪಾತ್ರವಾಗಲೀ ಸಮಾನವಾಗಿ ಅದಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಕೋಳ್ಯೂರರಿಗೆ ಸರಿ ಸಾಟಿ ಖಂಡಿತ ಯಾರು ಇಲ್ಲ

.

ಕೋಳ್ಯೂರರು ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಸಂಗಗಳಂತೆ ತುಳು ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲೂ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದು ಸಿರಿ ಮಹಾತ್ಮೆಯ ಸಿರಿಯಾಗಿರಬಹುದು, ಕಾಡ ಮಲ್ಲಿಗೆಯ ಬೊಮ್ಮಕ್ಕೆಯಾಗಿರಬಹುದು ಅದನ್ನು ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ಆದರೂ ಅವರ ಪೌರಾಣಿಕ ಪಾತ್ರಗಳ ಆ ಹಿರಿಮೆ ತುಳು ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಬರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ.  ದುರಂತ ಎಂದರೆ, ಇಂದು ಕೋಳ್ಯೂರರನ್ನು ನೆನಪಿಸುವಾಗ ಅವರ ಬೊಮ್ಮಕ್ಕನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬೇಗನೇ ನೆನಪು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಹೇಳತೊಡಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಪೌರಾಣಿಕ ಪಾತ್ರಗಳು ನೆನಪಿಗೆ ಬರುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಮನುಷ್ಯನ ಅಭಿರುಚಿಯ ಮಟ್ಟವನ್ನು ಇದು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಜಕ್ಕೂ ಅಂತಹ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಪೌರಾಣಿಕ ಪಾತ್ರಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಸೀತೆ, ಕೈಕೇ, ಮಂಥರೆ, ದ್ರೌಪದಿ ಅಥವಾ ಮಂಡೊದರಿ ಇಲ್ಲ ದಾಕ್ಷಾಯಿಣಿ  ಅಥವಾ ಅಂಬೆ  ಮುಂತಾದ ಹಲವು ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಹಲಾವರು ಉಪಕಥಗಳು ಪಾತ್ರಗಳು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಬೊಮ್ಮಕ್ಕೆಯಾಗಲಿ ಮಗುದೊಂದಾಗಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಅದೇ ಎಂಬಲ್ಲಿಗೆ ಸೀಮಿತ. ಇಲ್ಲಿ ಕೋಳ್ಯೂರ ಕಲಾವಂತಿಕೆ ಪೌರಾಣಿಕ ಪಾತ್ರಗಳಂತೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ ಅಂತ ಹೇಳಬಹುದು. ಅವರ ಭಾವಾವೇಶದ ದರ್ಶನ ಆಗುವುದು ಪೌರಾಣಿಕ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ. ಆದರೆ ಇಂದು ಬೊಮ್ಮಕ್ಕೆಯಾಗಿ ಕೋಳ್ಯೂರರನ್ನು ನೆನೆಸುವುದನ್ನು ಕಂಡಾಗ  ನಿಜವಾದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಭಿಮಾನಿ ನೋವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. 

ಇಂದು ಸ್ತ್ರಿ ಪಾತ್ರವೆಂದರೆ ಅದು ಮಿತಿ ಮೀರಿದ ರೂಪವಿಲ್ಲದ ಕುಣಿತವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. ನೆಲದಲ್ಲಿ ಇಡುವ ಹೆಜ್ಜೆ ತಟ್ಟೆಯ ಮೇಲೆ ಬಂದು ನಿಂತು ಸರ್ಕಸ್ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಅದನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕವರ್ಗ ಬೇರೆ.  ಗಂಟೆ ಕಟ್ಟಲೆ ಕುಣಿತ ಅಭಿನಯವೂ ಇಲ್ಲ ನಂತರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ಏನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದಕ್ಕೆ ರಂಗವೇರುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಸ್ವತಃ ಪಾತ್ರಧಾರಿಗೇ ಅರಿವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಜತೆಗೇ ಇದನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ. ಕೋಳ್ಯೂರರ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರ ಔಚಿತ್ಯ ಮೀರಿ ಕುಣಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲೆ ಮೀರಿ ವರ್ತಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ವೇಷ ಪಾತ್ರವಾಗಿಯೇ ಮೈತಳೆಯುತ್ತದೆ.ಅವರ ವೇಷ ಮಿತಿಮೀರಿ ಕುಣಿದದ್ದನ್ನು ಅಥವ ಮಾತಾಡಿದ್ದನ್ನು ಕಂಡವರಿಲ್ಲ. ಅಪ್ಪಟ ಯಕ್ಷಗಾನ ಶೈಲಿಯ ಹಾವಭಾವಗಳು ಕುಣಿತ ಶೈಲಿಗಳು.

ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಸ್ತ್ರೀಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಒಂದು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಇದೆ ಒಂದು ಆಯಾಮ ಇದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟವರು ಕೋಳ್ಯೂರರು. ಅದು ಯಾವ ರೀತಿಯ ಯಾವ ಬಗೆಯ ಪಾತ್ರವೇ ಆಗಲಿ ಕೋಳ್ಯೂರರಿಗೆ ಅವರೇ ಸಾಟಿ. ಹರಿತವಾದ ಧ್ವನಿ ಸಂಪತ್ತು. ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಒತ್ತು ಕೊಡುವ ಅಂಗಾಂಗ ಚಲನೆ. ಯಾವ ಭಾವವನ್ನೂ ಅತಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ತೋರಿಸುವ ಆ ಮುಖಭಾವ .. ಕಲಾವಿದ ಎನ್ನುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲವೇ.? ಯಾವುದೇ ಪ್ರಸಂಗವಾಗಲಿ ಒಂದು ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರ ಪ್ರವೇಶವಾದಾಗ ಪ್ರಸಂಗದ ವೇಗ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತು..ಇನ್ನು ಪ್ರಸಂಗ 

ಚಪ್ಪೆಗುದ್ದುತ್ತದೆ ಅಂತ ಅನ್ನಿಸುವಾಗ ಕೋಳ್ಯೂರರ ಸ್ತ್ರೀ ಪ್ರವೇಶ ಒಂದು ಮಿಂಚಿನ ಸಂಚಾರವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ. 

ಕೇವಲ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಲ್ಲ ಕೋಳ್ಯೂರರು ತಾಳಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲೂ ಅಷ್ಟೇ ನಿರರ್ಗಳವಾಗಿ ಮಾತಾಡಬಲ್ಲರು, ಎದುರಾಳಿಯ ಬೆವರಿಳಿಸಬಲ್ಲರು. ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ಜ್ಞಾನ ಅಪಾರ. ಅದು ಅಂಬೆಯಾಗಿಬರಬಹುದು ಮಂಡೋದರಿಯಾಗಿರಬಹುದು, ವಾಲಿವಧೆಯ ತಾರೆಯಾಗಿರಬಹುದು. ಯಾವುದೇ ಆದರೂ ಕೋಳ್ಯೂರರು ನಿರ್ವಹಿಸುವಾಗ ಇವರು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯೇ ಎಂಬ ಅನುಮಾನ ಯಾಕೆಂದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸ್ತ್ರೀ ನಿರರ್ಗಳವಾಗಿ ಮಾತಾಡುವುದು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಇಷ್ಟಾದರೂ ಕೋಳ್ಯೂರರದು ಚೌಕಟ್ಟು ಮೀರದ ಪರಿಶುದ್ದ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪಾತ್ರ ಪೋಷಣೆ.

 ಕೋಳ್ಯೂರರ ತಾಳಮದ್ದಲೆಯ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಇಲ್ಲಿದೆ

ನನಗೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಮೊನ್ನೆ ಯಕ್ಷಗಾನವಿಲ್ಲದ ಒಂದು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಮಕ್ಕಳ ಯಕ್ಷಗಾನ ಇದ್ದರೂ ನಾನು ಆವರೆಗೆ ಅಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಉಳಿಯದೆ ಕೇವಲ ಸಭಾಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮುಗಿದಾಗ ಸಂತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಬಂದದ್ದು ಇದೇ ಮೊದಲಿರಬೇಕು. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಎದ್ದು ಬರುವಾಗ ಅನಿಸಿದ್ದು ಇದು ಒಂದು ಅರ್ಥ ಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ, ಇದನ್ನು  ನೆರವೇರಿಸಿದ ಯಕ್ಷಪ್ರಭದ ಭಾರವಾಹಿಗಳು ಪ್ರಶಂಸಾರ್ಹರು

ಮತ್ತೆ ಇನ್ನು ಕೋಳ್ಯೂರರ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ಪಾತ್ರಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನನ್ನಂತಹವರು ಹೇಳುವುದು ಅದು ಪರ್ಯಾಪ್ತ ಎನಿಸದು. ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕೊಪ್ಪರಿಗೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಹಾಲನ್ನು ಅಳೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಕೆಲವರು ಸೇರನ್ನೋ , ಕುಡುತೆಯನ್ನೋ ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೆ..ಇವರ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ಹೇಳಿದರೆ ಸಣ್ಣ ಸೌಟಿನಿಂದ ಅಳೆದಂತಾದೀತು. ನಮ್ಮ ತಿಳುವಳಿಕೆ ತೀರ ಅಲ್ಪವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಅದರೂ ನನ್ನಿಂದಾದಷ್ಟು ಮೊಗೆದು ನೋಡುವ ಆಶೆ. ಸನ್ಮಾನ ಎಂದರೆ ಅದುವೆ. ಸತ್ ಮಾನ.. ಎಂದರೆ ಅಳೆಯಲಿಕ್ಕಾಗದ ಮಾನ.. ಅದೂ  ಒಂದು ಮಾನದಂಡ.

 ಅವರು ಹಲವಾರು ಪಾತ್ರ ಮಾಡಿರಬಹುದು. ಬಹುಶಃ    ಪೌರಾಣಿಕದ ಎಲ್ಲಾ ಬಗೆಯ ಸ್ತ್ರೀಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮಾಡಬಲ್ಲ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಕಲಾವಿದರು. ಅದು ಸೀತೆ, ಮಂಡೋದರಿ, ದಾಕ್ಷಾಯಿಣಿ, ಅಂಬೆ, ದ್ರೌಪದಿ, ಮಾಯಾ ಹಿಡಿಂಬೆ, ಮಾಯಾ ಶೂರ್ಪನಖಿ.. ಹೀಗೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪಾತ್ರ ಚಿತ್ರಣಗಳು ಅವರ ನೈಪುಣ್ಯತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಬರೀ ಸ್ತ್ರೀಪಾತ್ರವಾಗಿರದೇ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅವರು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಪುಂಡುವೇಷಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವವರಿದ್ದಾರೆ. ಚಕ್ರವ್ಯೂಹದ ಅಭಿಮನ್ಯು ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾಂತ ಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತಂತೆ. ಅದೇನಿದ್ದರೂ ಮಹಾಭಾರತದ ದ್ರೌಪದಿಯಂತೆ ... ವಿವಿಧ ರೂಪದ ಸ್ತ್ರೀ ಸಂಕೇತ ಅವಳು ಮಹಾಸಾಧ್ವಿಯಾಗಿ ಪತಿವೃತೆಯಾಗಿ ಒಲಿದರೆ ನಾರಿಯಾಗಿ ಮುನಿದರೆ ಮಹಾ ಚಂಡಿಕೆಯಾಗಿ ಬಗೆ ಬಗೆಯ ರೂಪಿನಿಂದ ಕಂಡಂತೆ ಕೋಳ್ಯೂರರು ರಂಗದಲ್ಲಿ ಬಗೆ ಬಗೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಪಾಂಚಾಲಿಯಂತೆ. ಸಂಫೂರ್ಣ ಯಕ್ಷ ಪಾಂಚಾಲಿ ಎಂದರೆ ಅದು ಕೋಳ್ಯೂರು ರಾಮಚಂದ್ರ ರಾಯರು.   

ಯುವ ಗಾನ ಲಹರಿ

ಒಬ್ಬ ಪಳಗಿದ ಓಟಗಾರ ದೂರಗಮನವನ್ನುಆರಂಭಿಸುವಾಗ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಆರಂಭಿಸಿ ನಂತರ ವೇಗವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡು ಇನ್ನೇನು ಗಮ್ಯ ಹತ್ತಿರವಿದ್ದು ಓಟ ಮುಕ್ತಾಯ ಹಂತಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿರಬೇಕಾದರೆ ವೇಗ ಗರಿಷ್ಠವಾಗಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ತುರ್ಯಾವಸ್ಥೆಗೆ ಬಂದು ತಲುಪಿರುತ್ತದೆ. ಸಹಜವಾದ ಮತ್ತು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಎಂದರೆ ಇದುವೇ. ಆರಂಭದ ವೇಗವನ್ನು ಕೊನೆಯ ಹಂತದವರೆಗೂ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳಲು ಬಹಳಷ್ಟು ಶ್ರಮಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆಆದುದರಿಂದ ನಿಧಾನವಾಗಿ ತೊಡಗಿ ಎಲ್ಲವೂ ಒಂದು ಹಂತಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ನಂತರ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ವೇಗವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು, ಇದು ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಡೆ. ಹೀಗೆ ನಿಧಾನವಾದ ಚಲನೆ ಭದ್ರವಾಗುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಪಂಚಾಗದ ಮೇಲೆ ಕಟ್ಟಿದ ಗೋಡೆಯಂತೆ. ಮೊದಲೆಲ್ಲ ಮಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆಯ ಕಾಲ. ಆವಾಗ ಮಣ್ಣಿನ ಗೋಡೆ ಕಟ್ಟಬೇಕೆಂದರೆ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಗೋಡೆಯನ್ನು ಕಟ್ಟುವುದು. ಮೊದಲ ಗೋಡೆಯ ಹಸಿ ಮಣ್ಣು ಒಣಗಿ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ಮೇಲೆ,  ಅಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಹೊಡಿ ಮಣೆಯಿಂದ ಪೆಟ್ಟು ತಿಂದು ಆ ಗೋಡೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಗಡುಸಾಗಿರುತ್ತದೆ  ಗೋಡೆ. ಹೀಗೆ ಗಡುಸಾದ ಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ನಂತರದ ಗೋಡೆ ಕಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.ಒದ್ದೆ ಮಣ್ಣಿನ ಮೇಲೆಯೇ ಅವಸರವಸರವಾಗಿ ಗೋಡೆ ಕಟ್ಟುವಂತಿಲ್ಲ.  ಹೀಗೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಏರುವ ಗೋಡೆ ಎಂತಹ ಜಡಿ ಮಳೆ ಬಂದರೂ ಕರಗದ ನಿದರ್ಶನ ಕಣ್ಣ ಮುಂದೇ ಇದೆ. ಈ ರೀತಿಯ ನಡೆಗಳು ಇಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವುದು ತೀರ ವಿರಳ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಕಲೆಯಾದ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ನಡೆಗಳು ಅನಿವಾರ್ಯವಾದರೂ ಅದು ಅನುಸರಿಸುವುದು ವಿರಳವಾಗುತ್ತಿದೆಯೇ?

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅವಸರದ ಬಿಡುವಿಲ್ಲದ ಸಮಯದ ನಡುವೆ ಒಂದು ವೀಡಿಯೋವನ್ನು ನೋಡುವ ಅವಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಿತು. ಒಟ್ಟು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಶಿಸ್ತುಬದ್ದವಾಗಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿತ್ತು. ಯುವ ಭಾಗವತರುಗಳ ಗಾನವೈಭವ. ಪಟ್ಲ ಸತೀಶ್, ರವಿಚಂದ್ರ ಕನ್ನಡಿ ಕಟ್ಟೆ, ಬಲಿಪ ಶಿವಶಂಕರ ಮತ್ತು ಪ್ರಪುಲ್ಲ ಚಂದ್ರ ಈ ಯುವ ಪ್ರತಿಭಾವಂತರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಬಹಳ ಸುಂದರವಾಗಿ ಅಚ್ಚು ಕಟ್ಟಾಗಿ ಮೂಡಿ ಬಂದಿತ್ತು. ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡುವಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಯಶಸ್ವಿಯಾಯಿತೆಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು. ಹೊರನೊಟಕ್ಕೆ ಯಶಸ್ವೀ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿಜವಾದರೂ ಕೆಲವೊಂದು ಜಿಜ್ಞಾಸೆಗಳು ಮೂಡಿಬಂದದ್ದು ಸುಳ್ಳಲ್ಲ.

ಎಲ್ಲರೂ ಬಿಸಿರಕ್ತದ ಯುವ ಕಲಾವಿದರು. ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಲ್ಲೂ ನಿರೀಕ್ಷೇ ಕುತೂಹಲ ಬಹಳಷ್ಟಿರಬಹುದು. ಸ್ವತಹ ಯುವಕಲಾವಿದರಲ್ಲೂ ಇದು ತುಂಬಿಕೊಂಡು ನಿರೀಕ್ಷೆ ಕುತೂಹಲ ನಂತರ ಉದ್ವೇಗಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿರಲೂ ಬಹುದು. ಆ ಉದ್ವೇಗ ಆರಂಭದ ಪಲ್ಲವಿಯಲ್ಲೇ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದ್ದು ವಿಶೇಷ. ಮೊದಲ ಹಂತದ ಪ್ರತಿ ಪದದ ಚರಣದಲ್ಲೂ ಅದು ಪ್ರಕಟಗೊಂಡು ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕತೆಯನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿ ಅದನ್ನೇ ಅವಾಹನೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡಂತೆ ಹಾಡತೊಡಗಿದರು. ಸಹಜವಾಗಿ ಬಹಳ ಮೇಲಿನ ಶೃತಿಯಿಂದಲೇ ತೊಡಗಿದಾಗ ಧ್ವನಿವರ್ಧಕದ ಸ್ವರವೇ ಅಧಿಕವಾಯಿತೋ ಎಂಬ ಭ್ರಮೆ. ಆದರೆ ಈ ಲೋಕದಿಂದ ಹೊರಬರಲು ಹೆಚ್ಚು ವೇಳೆ ಬೇಕಾಗಲಿಲ್ಲ... ಮೊದಲ ಹಂತ ಎರಡು ಪದ ಕಳೆದಾಗ ದೊಡ್ಡ ಮಳೆ ಬಂದು ನಿಂತು ಬಿಸಿಲು ಬಂದಂತಾದ ಅನುಭವ.

ಇದ್ದುದರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿಕಟ್ಟೆ ಆ ವೇಗವನ್ನು ಆ ರಭಸವನ್ನು ಕೊನೆಯ ವರೆಗೂ ಬಹಳ ಶ್ರಮವಹಿಸಿ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂದರೆ  ಪಟ್ಲ ಮತ್ತು ಪ್ರಪುಲ್ಲರು ಮೊದಲ ಎರಡು ಪದ ಬಹಳ ಸುಂದರವಾಗಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಿದರೂ ನಂತರ ಅದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವಲ್ಲಿ ಎಡವಿದಂತೆ ಅನಿಸಿತು.ಆರಂಭದ ಕ್ಷಮತೆ ಮತ್ತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತ ಹೋಯಿತು.ಹಾಗೆಂದು ಕಳಪೆಯೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಆ ಪ್ರಭಾವ ಮತ್ತೆ ತೋರಿಬರಲಿಲ್ಲ. ಸ್ಪರ್ದಾತ್ಮಕ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿದಂತೆ ಭಾಸವಾಯಿತು. ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಫಲಾಫಲಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇದ್ದ ಗಮನ ಅಸ್ತಿತ್ವದತ್ತ ಸರಿಯದೇ ಹೋಯಿತು.ಅಸ್ತಿತ್ವ ಗಟ್ಟಿಯಾದಮೇಲೆ ಬೆಳವಣಿಗೆಯತ್ತ ನೋಡಬೇಕು. ಆ ಮನೋಭಾವ ಗೋಚರಿಸದೆ ರಭಸದಿಂದ ಬಿದ್ದ ಮಳೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಇಂಗುವ ಮೊದಲೇ ರಭಸದಿಂದ ಹರಿದು ಹೋದಂತೆ ಮಳೆಯೇನೋ ಬಂತು ಆದರೆ ಪರಿಣಾಮ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಥಕವಾಯಿತು.

ಉಳಿದಂತೆ ಬಲಿಪ ಶಿವ ಶಂಕರ ನಿಧಾನವಾಗಿ ತೊಡಗಿದುದರಿಂದ ಈ ಸಮಸ್ಯೆ ಅವರ ಗೊಡವೆಗೆ ಬಂದಂತೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕವಾಗಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹಾಡುತ್ತಾ ಬಡಿದಿಟ್ಟ ಒಂದೊಂದೇ ಮೊಳೆ ಆಳವಾಗಿ ಭದ್ರವಾಗಿ ನೆಲೆಯೂರಿತು.

ಆರಂಭದ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಲ ಸತೀಶರು ಹಾಡಿದ “ ಆವಲ್ಲಿಗೆ ಪಯಣವಯ್ಯ ಪ್ರಾಣ ಕಾಂತ....” ಸುಧನ್ವ ಮೋಕ್ಷ ಪ್ರಸಂಗದ ಈ ಪದ ಸುಂದರವಾಗಿ ಮೂಡಿ ಬಂತು ಉತ್ತಮ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಉತ್ತಮ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿತ್ತು. “ ಕರುಣದಿ ಪೊರೆದೆನ್ನ...” ಪ್ರಪುಲ್ಲಚಂದ್ರ ಸುಂದರವಾಗಿ ಹಾಡಿದರೆ... ಕನ್ನಡಿಕಟ್ಟೆ ರವಿಚಂದ್ರ ಹೇಳಿದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸಿದರೂ “ಸತಿ ಶಿರೋಮಣಿ ಪ್ರಭಾವತಿ...” ಉತ್ತಮವಾಗಿತ್ತು. ಬಲಿಪ ಶಿವ ಶಂಕರ ಹಾಡಿದ ಅಪರೂಪದ ಪದ “ ಶ್ರೀಕರ ಶತಮುಖನುತ ತ್ರದಶಾ” ಬಹಳ ಉತ್ತಮವಾಗಿತ್ತು. ಕಷ್ಟಕರ ಚಂದಸ್ಸು ರಾಗಬದ್ಧವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂತು. 

ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಪದಗಳನ್ನೇ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದರ ಬದಲಾಗಿ ಇಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಅಪರೂಪದ ಪದಗಳನ್ನು ಬಹಳಷ್ಟಾದರೂ ಸೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ರಂಜನೆಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಪದಗಳ ಆಯ್ಕೆ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅಪರೂಪದ ಪದಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ಅದರಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವುದು ಕಲಾವಿದನ ನಿಜವಾದ ಸವಾಲಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸಿದ್ದ ಪದಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ಪ್ರಶಂಸೆಗಳಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಷಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಳ ಮಹಾರಾಜ ಬಡಕಲು ಕುದುರೆಯನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದಂತೆ ಯಾರೂ ಗಮನ ಹರಿಸದ ಪದಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಾಣುವುದು ಪ್ರತಿಭಾವಂತನ ಲಕ್ಷಣ.

 

ಯಕ್ಷಗಾನದ ಇಂದಿನ ಯುವ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಅಪಾರವಾದ ಪ್ರತಿಭೆಯಿದೆ. ಹಲವರು ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ವಿಧದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಾವಂತರು. ಬಹುಶಃ ಬೇರಾವುದೇ ಕಲೆಯಲ್ಲೂ ಕಂಡುಬಾರದ ಅನರ್ಘ್ಯ ಸಂಪತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಅದು ಸರಿಯಾದ ದಿಶೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸಬೇಕು. ಹಿಡಿದ ಕೈದೀಪ ಪ್ರಖರವಾಗಿ ಉರಿದರೆ ಸಾಕೆ? ಅದರ ಪ್ರಖರತೆ ಅಂಧಕಾರದತ್ತ ಹರಿದರೆ ಅದರ ಪ್ರಕಾಶ ಮತ್ತೂ ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಗುರು ಪಾಠದನಂತರ ಸರಿಯಾದ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಯುವ ಮನಸ್ಸು ತೆರೆದುಕೊಂಡು ಪ್ರತಿಭೆಯಗಂಧ ಹರಡುವಂತಾಗಬೇಕು. ಉದ್ವೇಗರಹಿತ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಮನೋಭಾವ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಾಗ ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರಪಂಚವೂ ತೆರದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು  ಕಲೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗುವ  ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.

ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಇರಬೇಕು ಅದು ಗುರಿಮುಟ್ಟುವುದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಇರಬೇಕು ಹಿಂದಿಕ್ಕುವುದಕ್ಕಲ್ಲ. ಯಾಕಂದರೆ ಸೋಲು ಗೆಲುವು ಅದು ಕಲಾವಿದನ ಸ್ವಂತ ಸೊತ್ತಲ್ಲ ಅದು ಕಲೆಯ ಸೊತ್ತು. ಕಲಾವಿದನ ಸೋಲು ಗೆಲುವೆಂದರೆ ಅದು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಕಲೆಯೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಕಲಾವಿದ ಗೆದ್ದರೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ಗೆದ್ದ ಹಾಗೆ, ಪ್ರದರ್ಶನ ಗೆದ್ದರೆ ಕಲೆಯೇ ಗೆದ್ದ ಹಾಗಲ್ಲವೆ?

ಯಕ್ಷ ಸಂಭ್ರಮ

("ಕಲಾ ಕೌಶಿಕ" ಎಂಬ ಬಿರುದು ಲೇಖನದ ಕಲ್ಪನೆಯೂ ಜತೆಯಾದದ್ದು ಒಂದು ಅಭಿಮಾನಕ್ಕೆ ಅರ್ಥವನ್ನು ತಂದುಕೊಟ್ಟಿತ್ತು)

ಎಲ್ಲ ಪ್ರತಿರೋಧಗಳಿಗೂ ಸಡ್ಡು ಹೊಡೆದು ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಗುರಿಸಾಧನೆಯ ಹಾದಿಯನ್ನು ಉಪಕ್ರಮಿಸಲು ಹೋರಾಟವನ್ನೇ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಹಲವು ಸಲ ಗೋಚರಿಸಬಹುದು. ತಾನು ಉನ್ನತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ  ಜೇವನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುನ್ನತಿ ಎಂಬುದು ಇನ್ನೊಂದಿದೆ ಎಂಬುದರ ಅರಿವಾಗುವಾಗ ಅದರ ಬೆನ್ನತ್ತಿ ಹೋಗಿ, ಅದನ್ನು ವಶವಾಗಿಸುವಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಸರಿದೂಗಿಸಿ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರತಿರೋಧದ ನಡುವೆ ಗೆಲ್ಲುವ ಛಲ ಇದು ಮಹತ್ತರ ಸಾಧನೆಗೆ ನಿಮಿತ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಪೌರಾಣಿಕದಲ್ಲಿ ಬರುವ ರಾಜಾ ಕೌಶಿಕನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಆ ಬಗೆಯದು. ಬ್ರಹ್ಮಋಷಿ  ಪದವಿ ಎಂಬುದೊಂದು ಇದೆ ಎಂದು ಅರಿವಾದಾಗ ಅದನ್ನು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಠಿಣ ಸಾಧನೆಗೆ ಉಪಕ್ರಮಿಸುವ ಕೌಶಿಕ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನಾಗಿ ಬ್ರಹ್ಮಋಷಿಯಾಗುವ ಹಾದಿ ಆ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಸತ್ವವನ್ನು ಬಹಿರಂಗಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.
YAKSHAGANA FILE INDEX

ಅದೇಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಕೌಶಿಕನಾಗಿ ಮೆರೆದವರು ನಮ್ಮ ಗೋವಿಂದಣ್ಣ. ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದ  ಮಹಾಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪ್ರಸಂಗದ ರಾಜಾ ಕೌಶಿಕನ ಪಾತ್ರದಂತೆ,  ನಿಜ ಬದುಕಿನ ಹಾದಿಯಲ್ಲೂ ಕೌಶಿಕನ ಛಲವನ್ನು ತೋರಿದವರು ಇಂದಿಗೂ ರಾಜಾ ಕೌಶಿಕನಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಎಗ್ಗಿಲ್ಲದೆ ರಂಗಸ್ಥಳವನ್ನೇರುವ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನ ರಂಗಸ್ಥಳದ ಆ ನಿಲುಮೇ ಮತ್ತು ಅತಿ ದೀರ್ಘ ಬದುಕು ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಕೈಗೆಟುಕದ ರೀತಿಯದ್ದು.

ಇಂತಹ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಸಂಭ್ರಮ ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ಆ ಕೌಶಿಕನ ಛಲದ ಹಾದಿಯೇ ಕಾಣಿಸುವುದು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೋ ಏನೋ ನನ್ನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನ ರಾಜಾ ಕೌಶಿಕ ಜೀವಿತಶ್ರೇಷ್ಠ ಪಾತ್ರ. ಒಬ್ಬ ಕಲಾವಿದನ ಪ್ರತಿಭೇ ಕೇವಲ ಒಂದು ಪಾತ್ರದ  ಕರಂಡಕದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ತುಂಬಿಸಿಡುವುದಲ್ಲ. ಆದುದರಿಂದಲೇ ಗೋವಿಂದಣ್ನ ನಿರ್ವಹಿಸದ ಪಾತ್ರವೇ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನಬಹುದು. ಪಾತ್ರ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು ಇಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷವೆಂದಿನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಹಸುರು ಮಾಸದ ಆ ಹುರುಪು ಆಶ್ಚರ್ಯವೆನಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಯಾವುದೇ ಪಾತ್ರವಾದರೂ ಸೈ.. ತೊಡುವ ಕೆಲವು ಕ್ಷಣ ಮೊದಲು ಹೇಳಿದರು ಯಾವುದೇ ಬಿಗುಮಾನವಿಲ್ಲದೆ ಗೋವಿಂದಣ್ಣ ತಲೆಗೆ ಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟಿ ಬಣ್ಣ ಬಳಿಯಲು ಅಣಿಯಾಗುತ್ತಾರೆ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನಾನು ನೋಡಿದ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನ ವೇಷಕ್ಕೂ   ಈಗ ನೋಡುವ ವೇಷಕ್ಕೂ,  ಕುಣಿತದಲ್ಲಾಗಲಿ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಾಗಲೀ ವೆತ್ಯಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವಲ್ಲಿ ನಾನು ಅಭಿಮಾನದಿಂದಲೇ ಸೋಲುತ್ತೇನೆ. ಪ್ರತೀ ಹಂತದಲ್ಲೂ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನ ಪಾತ್ರಗೆಲ್ಲುತ್ತದೆ ನಾನು ಸೋಲುತ್ತೇನೆ. ಮೊದಲು ಈಸಿ ಚೆಯರಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು (ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ) ಗೋವಿಂದಣ್ಣನ ಪ್ರವೇಶ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದವನು, ದೈಹಿಕವಾಗಿ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗಿದೆಯೇ ಹೊರತು ಅಣ್ಣನ ರಂಗಸ್ಥಳದ ಪ್ರವೇಶದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೇಯೇ ಇಲ್ಲ. ಅದೇ ರಭಸ.. ಅ ರಭಸಕ್ಕೆ ಕುಳಿತಲ್ಲೇ ನನ್ನ ದೇಹವನ್ನು ನಿಮಿರಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಈಗಲೂ ಇದೆ. ವಿಚಿತ್ರ ಎನಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆ?

ಇವರ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಾಗಲೀ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಾಗಲೀ  ವಿಶೇಷಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ತನ್ನಿಂತಾನಾಗಿ ಅನಾವರಣಗೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರ ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಒಂದೊಂದು ಗೋಚರಿಸಬಹುದು. ಆ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಕಂಡದ್ದು ಕೆಲವು.

ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಅತ್ಯಂತ ಖಚಿತವಾದ ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾದ ಶಾರೀರಿಕ ಭಾಷೆ. ಬಹುಶಃ ಭರತ ನಾಟ್ಯದ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ಒಲಿಸಿರಬೇಕು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪಾತ್ರಕುಣಿತದೊಂದಿಗೆ ರಂಗಸ್ಥಳಕ್ಕೇ ಒಂದು ಚಲನ ಶಕ್ತಿ ಆವೇಶಗೊಂಡ ಹಾಗೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಪದಕ್ಕಾಗಲೀ ಅಥವ ಅದರ ಕುಣಿತಕ್ಕಾಗಲೀ  ಶ್ರುತಿ ಮೀಟುವ ಕುಣಿತ ಇವರದ್ದು.ಅನಾವಶ್ಯಕ ಕುಣಿವ ಜಾಯಮಾನ ಕಂಡುಬರುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕುಣಿದದ್ದು ಮಾತ್ರ ಆ ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತ ಯಾವಾಗ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೋ ಆವಾಗ ಕುಣಿದು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಇದೇ ಶ್ರುತಿ ಮೀಟುವ ಕುಣಿತ ಅಂತ ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆ. ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ನಿಲುವು ಹತ್ತಾರು ಭಂಗಿಯ ಭಾವ ಒಂದರಲ್ಲೇ ತರುವ ಪ್ರಯತ್ನ, ನೋಡುಗರಿಗೆ ಅನಿಸುವುದುಂಟು,  ಎಲಾ,   ಯಕ್ಷಗಾನ ಕುಣಿತ ಇಷ್ಟೂ ಸುಲಭವೇ? ಗೋವಿಂದಣ್ಣನ ಕುಣಿತ ಅದು ದ್ವಾಪರದ ಗೋವಿಂದನ ಕುಣಿತ.

ಬಹಳ  ಆಸಕ್ತಿಪೂರ್ಣ ವಿಚಾರಗಳು ಕೇಳುತ್ತಾ ಹೋದರೆ ಹಲವರಲ್ಲಿ ಇರಬಹುದು ಹಲವಾರು ಸಿಗಬಹುದು.  ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರತೀ ಕಲಾವಿದರ ವಿಶೇಷತೆಗಳೂ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಪಾರ ಪ್ರತಿಭಾವಂತರ ಕಲೆ ಇದು. ಹೊರ ಪ್ರಪಂಚ ಯೋಚಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಂತಹ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯ ವಿಶೇಷಗಳು ಹಲವಾರು ಕಾಣ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಶ್ರೀಮಂತ ಕಲಾಸಾಮ್ರಾಜ್ಯದಲ್ಲಿ ಜೀವಿಸುವ ಶ್ರೀಮಂತ ಧನಿಕನ ಹಾಗೇ ಗೋವಿಂದಣ್ಣ. ಅವರ  ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನೇ ಸಾಕಷ್ಟು ಹೇಳುತ್ತಾ ಹೋಗಬಹುದು. ಇದು ಪ್ರತಿಭಾ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆ.

ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿಭೆಯಾಗಲೀ ಅದು ಅರ್ಹರಿಗೆ ಒಲಿದಲ್ಲಿ ಅದರ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸೂಕ್ತ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಮೊಳೆಕೆಯೊಡೆದ ಬೀಜದಂತೆ. ಬಹಳ ಬೇಗನೇ ಗಗನವನ್ನು ಚುಂಬಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಗೈಯ್ಯುತ್ತಾ ಬೆಳೆದು ನಿಂತು ಹೆಮ್ಮರವಾಗಿ ಫಲ ಪುಷ್ಪವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಗೋವಿಂದಣ್ಣನ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದರೆ ಇದನ್ನೂ ಹೇಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನಿಗೆ ಆ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಒಲಿದಿದೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅದು ಮತ್ತು ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ.. ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಇನ್ನೂ ಗಗನವನ್ನು ಚುಂಬಿಸುತ್ತಾ ಇದೆ.

ಇಂದಿಗೂ ಇವರ ರಾಜ ಠೀವಿಯ ರಂಗಸ್ಥಳ  ಪ್ರವೇಶವನ್ನು ನೋಡುವುದು ಒಂದು ಬಗೆಯ ಸಂಭ್ರಮ. ಪ್ರವೇಶದಲ್ಲೇ ಸರಳವಾಗಿ ಕುಣಿದು ಭಲ್ಲಿರೇನಯ್ಯಾ.. ಎಂದು ತೊಡಗುವಾಗ ಯಕ್ಷಗಾನ ಒಂದು ನಿಜ ವೇಷ ಅನಾವರಣಗೊಂಡ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ.ಯಕ್ಷಗಾನ ವೇಷವೆಂದರೆ ನನಗೆ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನ ಮುಖದ ವೇಷವೇ ಮೊದಲಿಗೆ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುವುದು. ಇದು ಇವರಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆ ಆವಾಹನೆಗೊಂಡ ಪರಿ.

ಇನ್ನೋಂದು ಬಹಳವಾಗಿ ನಾನು  ಗಮನಿಸಿದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಕೌತುಕದ ವಿಚಾರವೆಂದರೆ, ಇಷ್ಟು ವರ್ಷದ ದೀರ್ಘವಾದ  ರಂಗ ಪರಂಪರೆಯಿರುವ ಗೋವಿಂದಣ್ಣ ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಸುಸ್ತಾದವರಂತೆ ಕುಳಿತದ್ದು ಯಾರಾದರೂ ಕಂಡಿದ್ದಿರಾ? ಇದು ಅವರ ದೈಹಿಕ ಕ್ಷಮತೆ. ಒಂದು ವಿಧದ ದಣಿವರಿಯದ ಕಲಾವಿದ. ಕುಣಿ ಕುಣಿದು ಏದುಸಿರು ಬಿಡುವ ಇಂದಿನ ಯುವ ಕಲಾವಿದರೆಲ್ಲಿ ಎಪ್ಪತ್ತರ ಹರಯದ ಇವರೆಲ್ಲಿ... ಇದು ಗೋವಿಂದಣ್ಣ ಸಾಧಿಸಿದ ಅದ್ಭುತ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಆ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಯೇ ಬಚ್ಚಿಟ್ಟುಕೊಂಡ ಅದ್ಭುತ. ಸುಮಾರು ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷಕ್ಕೂ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನ ವೇಷ ನೋಡುತ್ತಾ ಬರುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಗೋವಿಂದಣ್ಣನ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾದ ಕಂಠಸ್ವರ ಹೇಗೋ ಕುಣಿವೂ ಅಷ್ಟೇ ಒಂದು ಬಗೆಯ ಹರಿತ.. ಒಂದು ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ. ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಗೋವಿಂದಣ್ಣ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಸುಸ್ತಾಗಿ ಕುಳಿತದ್ದನ್ನು ನಾನು ಕಂಡಿಲ್ಲ.  ಧೂಳಿಪಟಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಕುಣಿವ ಹಲವು ಕಲಾವಿದರೂ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಒರೆ ಹಚ್ಚಿದ ಆ ಕುಣಿತಕ್ಕಿಂತಲೂ  ಗೋವಿಂದಣ್ಣನ ರಂಗ ತುಂಬುವ ಆ ಸರಳ ನರ್ತನ ಶೈಲಿಗೂ ಒಂದು ಸಿರಿವಂತಿಕೆ ಇದೆ.

 ಇಷ್ಟು ದೀರ್ಘವಾದ ಇವರ ಕಲಾಜೀವನ ಬೆರಗು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಒಂದು ಸಲ ಇವರ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಅಚ್ಚರಿ ಪಡುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಯೋಗಾಭ್ಯಾಸದಿಂದ ಕಾಪಾಡಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಶರೀರ ಮತ್ತು ಶಾರೀರ ಸಂಪತ್ತು,  ಸಾತ್ವಿಕ ಜೀವನ ಶೈಲಿ, ಯಾವ ದುರ್ವ್ಯಸನವನ್ನು ಹತ್ತಿರವೂ ಬಿಡದ ಮಾನಸಿಕ ಸ್ಥಿರತೆ ಎಲ್ಲವೂ ಯಶಸ್ವೀ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಇವರದ್ದಾಗಲೀ ಇವರಂತೆ ಬಲಿಪ್ಪರದ್ದಾಗಲೀ.. ಮುಖದ ಗಾಂಭೀರ್ಯ ಆ ಓಜಸ್ಸು ಧೀಮತಿಕೆಯ ಕಳೆ ಖಂಡಿತ ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಒಲಿದದ್ದಲ್ಲ. ಅದು ಪರಿಶುದ್ದ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯ ಸಂಕೇತ.  ವೇಷಗಾರಿಕೆ ತೊಡಗುವ ಮೊದಲೇ ಹಲವಾರು ದುರ್ವ್ಯಸನ ದುಶ್ಚಟವನ್ನು ಅಂಟಿಸುವ ಕಲಾವಿದರು ಒಮ್ಮೆ ಇವರ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಇದು ಇವರು ಕೃತಿಯ ಮೂಲಕ ಸಾಗಿಬಂದು ನೀಡಿದ ಸಂದೇಶ.

ಈಗ ಉಡುಪಿಯ ಗೋವಿಂದನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಈ ಗೋವಿಂದನ ಯಕ್ಷಸಂಭ್ರಮ. ಅದು ಕೇವಲ ಗೋವಿಂದ ಸಂಭ್ರಮವಲ್ಲ.. ಅದು ಯಾವುದೇ ಕಲಾವಿದನ ಕಲಾಸಂಭ್ರಮ . ಯಕ್ಷಗಾನದ ಯಕ್ಷ ಸಂಭ್ರಮ.