ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ

            ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯಮಗಳ ದಾರಿ ವಿಶಾಲವಾದಂತೆ ಸಂವಹನದ ವೇಗವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ.  ರಸ್ತೆ ಅಗಲವಾದಾಗ ಸಂಚಾರ ತಡೆ ನಿವಾರಣೆಯಾದಂತೆ ಈ ಮಾಧ್ಯಮಗಳೂ ಅವುಗಳನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ರೀತಿಯೂ ಮನೋವೇಗಕ್ಕಿಂತಲೂ ವೇಗವೋ ಎಂಬಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.  ಯಾಕೆಂದರೆ ಊರ ಯಾವುದೋ ಮೂಲೆಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆಲ್ಲಿ ದಿನಾಂಕ ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಮೋದಲೇ ಅದರ ರೂಪು ರೇಷೆ ಇನ್ನೊಂದು ಭಾಗಕ್ಕೆ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತರವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ವಾರದಲ್ಲಿ ಕನಿಷ್ಟ ಪಕ್ಷ ಮೂರು ನಾಲ್ಕಾದರೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಆಮಂತ್ರಣ ವಿವಿಧ ಮಾಧ್ಯಮಗಳ ಮೂಲಕ ಕೈ ಸೇರಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ವಿಚಿತ್ರವೆಂದರೆ ಒಂದೇ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಹಲವು ವಿಧದ ಆಮಂತ್ರಣಗಳು  ವೆತ್ಯಸ್ತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಒದಗಿಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಮೇಲ್ ಮುಖಾಂತರ ಕಳುಹಿಸಿ ಮತ್ತೆ ವಾಟ್ಸಪ್ ಮುಖಾಂತರವೂ ಕಳುಹಿಸಿ ಸಾಲದೆಂಬಂತೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಗೋಸ್ಕರ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಕರೆ ಮಾಡಿ ಒತ್ತಾಯದ ಆಮಂತ್ರಣ ನೀಡುವ ಪ್ರಮೇಯವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಈಗೀಗ ಈ ಅಮಂತ್ರಣಗಳನ್ನು ಬಂದಂತೆ ಬದಿಗಿರಿಸಿ ಇಲ್ಲವೇ ಹರಿವ ನದಿಯಲ್ಲಿ ತೇಲಿಬಿಟ್ಟಂತೆ ಇನ್ನೋಂದು ಮಾಧ್ಯಮಕ್ಕೆ ತೇಲಿಸಿಬಿಡುತ್ತೇವೆ.     

            ಮೊದಲೆಲ್ಲ ಆಮಂತ್ರಣ ನೀಡಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಮನ್ನಿಸುವುದಿತ್ತು. ವ್ಯಕ್ತಿಗತ ಕಾರಣವೇನಿದ್ದರೂ ಗೌರವದಿಂದ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಆಮಂತ್ರಿಸಿದ್ದಾರಲ್ಲಾ ಎಂಬ ಭಾವದಲ್ಲಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದೂ ಇತ್ತು. ಈಗೀಗಲಂತೂ ಅದರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಒಂದು ರೀತಿಯ ವಿರಕ್ತಿ ಕಾಡಲಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಬ್ಬಿಬ್ಬರಿಗಲ್ಲ ಹಲವು ಜನರಲ್ಲಿ ಈ ಭಾವ ಬೆಳೆದು ಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿವೆ. ಮೊದಲೆಲ್ಲ ನಮ್ಮ ಆತ್ಮೀಯ ಪರಿಧಿಯೊಳಗಿನವರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಕರಪತ್ರ ಎಲ್ಲೋ ಸಿಕ್ಕಿದರೆ ಛೇ ನನಗೆ ಹೇಳಲೇ ಇಲ್ಲ ಮಾರಾಯ್ರೆ ಎಂದು ಮರುಗುವ ಕಾಲವಿತ್ತು. ಈಗ ಆ ಮರುಗುವಿಕೆಯ ಪ್ರಭಾವ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನಬಹುದು. ಮೊದಲು  ಹೇಳಲಿಲ್ಲವಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಆ ಅತ್ಮೀಯರಲ್ಲಿ ಮುನಿಸಿಕೊಂಡು ಮಾತು ಬಿಟ್ಟದ್ದು ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ ಈಗ ಹಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಆಮನಸ್ಸು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆ ಹೀಗೆ ? 

ಯಥೋ ಹಸ್ತ ತಥೋ ದೃಷ್ಟಿರ್ | ಯಥೋ ದೃಷ್ಟಿರ್ ತಥೋ ಮನಃ||

ಯಥೋ ಮನಃ ತಥೋ ಭಾವಃ | ಯಥಾ ಭಾವಃ ತಥೋ ರಸಃ ||

[ಹಸ್ತವು ಎಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತದೋ ಅಲ್ಲಿ ದೃಷ್ಟಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಿ ದೃಷ್ಟಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೋ ಅಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಿ ಮನಸ್ಸು ಹೋಗುತ್ತದೋ ಅಲ್ಲಿ ಭಾವ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಿ ಭಾವ ಸಂಚಾರವಿದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ರಸ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುತ್ತದೆ.]

ಇಲ್ಲಿ ರಸ ಎಂದರೆ ಅದು ಕಲೆ. ರಸೋತ್ಮತ್ತಿಯನ್ನೇ ಕಲೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಕಲೆ ಎಂದರೆ ಅದು ನೈಜವಲ್ಲ. ನೈಜವಾದರೆ ಅದು ಕಲೆ ಅಂತ ಅನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಪ್ರಾಜ್ಞರು ಹೇಳುವಂತಹ ಮಾತು. ಒಬ್ಬ ನಟನಾದವನು ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಪಾತ್ರವಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸಬೇಕು....ಅದರೆ ಪಾತ್ರವೇ ಅವನಾದರೆ ಅಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಭಿನಯಿಸುವುದೆಂದರೆ ಅದರಂತೆ ಎಂಬ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೇ ಅಲ್ಲಿ ಉಂಟಾಗಬೇಕು. ಅದುವೇ ಎಂದಾಗಬಾರದು. ಗಂಡನಾಗಿಯೋ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿಯೋ ಮಗನಾಗಿಯೋ ಅಭಿನಯಿಸಬೇಕು ಅದುವೇ ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ರಂಗಕ್ಕೆ ಅಭಾಸವೆಸಗಿದಂತೆ.

ಕೈ ಹೋದೆಡೆ ದೃಷ್ಟಿ ದೃಷ್ಟಿ ಇದ್ದೆಡೆ ಮನಸ್ಸು ಹೀಗೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ರಸೋತ್ಪತ್ತಿ ಉಂಟಾಗಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಬಲವಂತ ಕೂಡದು. ಅದರ ಅರ್ಥ ಕಲಾವಿದ ಹೃದಯದಿಂದ ಸ್ವತಃ ಭಾವ ತುಂಬಿ ರಸೋತ್ಮಾದನೆ ಮಾಡಬೇಕು. ಇನ್ನೊಬ್ಬನ ಒತ್ತಡಕ್ಕೋ ಬೇಡಿಕೆಗೋ ಪ್ರಚೋದನೆಗೋ ಒಳಗಾಗಿ ಆತ ತನ್ನ ಕಲೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದಾದರೆ ಅದು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ರಸೋತ್ಪತ್ತಿ ಎನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕೀಲಿ ಗೊಂಬೆಗೆ ಕೀಲಿತಿರುಗಿಸಿ ಬಿಟ್ಟಂತೆ ಕೀ ಕೊಟ್ಟ ಗೊಂಬೆಯಂತಾಗುತ್ತದೆ.  ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದಂತೆ ಅದು ಸಹಜ ಲಕ್ಷಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.  ಹಾಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದಾದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ರಸೋತ್ಮತ್ತಿಯೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ರಸೋತ್ಪತ್ತಿ ಇಲ್ಲದ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಿ ಕಲೆ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ? ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಯೋಚಿಸಿದಾಗ  ಕಲೆ ಇಲ್ಲದ ಮೇಲೆ ಕಲಾವಿದ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹೇಗೆ?

ಇಂತಹ ಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ಸಂಗತಿಯನ್ನು ಕಲಾವಿದನಾದವನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿ ಕಲಾವಿದನಾಗುವ ಪ್ರಯತ್ನದಲ್ಲಿಯಾದರೂ ವ್ಯಸ್ತನಾಗಬೇಕು. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಹಾಗಿಲ್ಲ.  ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಹೇಳಿದಿರೆಂದಾದರೆ ಹಾಸ್ಯದ ವಸ್ತುವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಲೆ ಅರಳುವಲ್ಲಿ ಸ್ವಾರ್ಥವಿರಬಾರದು. ಸ್ವಾರ್ಥವಿದ್ದಾಗ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಯಾವ ಕ್ರಿಯೇಯೂ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಬಂಧನದಿಂದಲೂ ದಮನದಿಂದಲೂ  ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾಗುವ ಕಲೆ ಅದು ಕಲೆ ಎನಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕೋಗಿಲೆ ಮಾಮರದಲ್ಲಿ ಕೂಗಿದಾಗ ಯಾರ ಒತ್ತಡವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲವಂತೆ.  ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಇಂದು ದಮನಕಾರೀ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಬೇಡ ಬೇಡವೆಂದರೂ ಸವಾರಿ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತದೆ.  ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಸಂಭಂಧಿಸಿ ಇದು ಹಲವುಸಲ ನಿಜವಾಗುವುದು ವಿಷಾದನೀಯ ಎನ್ನಬೇಕು.  ಹೀಗಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನದಷ್ಟು ಆವಿಷ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ಕಲೆ ಬೇರೆ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.  ಯಾಕೆಂದರೆ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪ ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತ ಮೊದಲ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೂ ಈಗಿನ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೂ ವೆತ್ಯಾಸ ಕಂಡಾಗ ಈ ಮಾತು ತರ್ಕಬದ್ಧವೆನಿಸುತ್ತದೆ.

ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಕಲಾವಿದ ತನ್ನ ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ  ಕಲೆಯನ್ನು ಹೊಮ್ಮಿಸುತ್ತಿರಬೇಕು. ಎಂದರೆ ಆತನಿಗೆ ತೋಚಿದ್ದು ಎಂದಲ್ಲ. ಆ ಕಲೆಗೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಯಾವ ಒತ್ತಡಕ್ಕೂ ಒಳಗಾಗದೆ ಕಲೆ ಹೊಮ್ಮುತ್ತಿರಬೇಕು. ಒಂದು ಹೂವು ಸಹಜವಾಗಿ ಅರಳುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅದು ಸಹಜವಾದ ಪರಿಮಳವನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಬಲವಂತವಾಗಿ ಆ ಹೂವಿನ ಎಸಳನ್ನು ತಮಗೆ ಬೇಕಾದಂತೆ ಅರಳಿಸಿದರೆ ಅದು ಅಸಹಜವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ.  ಈಗ ಇಂತಹ ಪ್ರಮೇಯಗಳೇ  ಒದಗಿ ಬರುವಾಗ ಸಹಜವಾದ ಕಲೆಯನ್ನು ಕಾಣುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕಲಾವಿದನಾದವನು ಯಾವುದೊ ಒತ್ತಡಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದಂತೆ ಬಾಸವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಭಾಗವತನ ಹಾಡುವಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಈ ತುಡಿತವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳು ಇರಬಹುದು. ಬಹುಪಾಲು ನ್ಯಾಯಯುತವಾದದ್ದೇ ಎಂದು ಭಾಸವಾಗಬಹುದು. ಅದರೆ ಇಲ್ಲೆಲ್ಲ ಮೌನವಾಗಿ ಕಮರಿ ಹೋಗುವುದು ಶ್ರೀಮಂತವಾದ ಕಲೆ. ಕಲ್ಪ ವೃಕ್ಷವಾದ ತೆಂಗಿನ ಫಲಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತು ಕಿತ್ತೂ ನಂತರ ಸಾಲದೆಂಬಂತೆ ಗರಿಗಳನ್ನೂ ಕೀಳತೊಡಗಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಏನು ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಅಸ್ಥಿಪಂಜರದಂತೆ ಕಂಬ ಮಾತ್ರ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ನಿಂತು ಬಿಡುತ್ತದೆ.

ವಿಚಿತ್ರವೆಂದರೆ ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಒತ್ತಡವಲ್ಲ ಇಂದು ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಕೂಡ ಈ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಅನಿಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದು ಈಗ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿದೆ.  

ದೈನಂದಿನ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಪ್ರಪಂಚದ ಒತ್ತಡಗಳು ಬದುಕಿಗೆ ಅನಿವಾರ್ಯ. ಅದರಿಂದ ಹೊರತಾಗಿ ಬದುಕನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಒತ್ತಡದಿಂದ ಕ್ಷಣ ಹೊತ್ತಾದರೂ ಹೊರ ಬರುವ ಎಂದು ಮನುಷ್ಯ ಕಲಾಸ್ವಾದನೆಯನ್ನು ಆಶ್ರಯಿಸುವುದು.  ಎಲ್ಲ ಒತ್ತಡದಿಂದಲೂ ಮುಕ್ತನಾಗಿ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದಕ್ಕೆ ದೇವಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ ಗ್ರಹಚಾರವೆಂಬಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಒತ್ತಡ ಅನುಭವಿಸುವುದಿದ್ದರೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುವ ಉದ್ದೇಶದ ಸಾರ್ಥಕತೆ ಏನು? ಕಲೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಅರಳಿಸಬೇಕೆ ಹೊರತು ಕೆರಳಿಸುವಂತಾಗಬಾರದು. ಆಗ ಅಲ್ಲಿಂದಲೂ ಪಲಾಯನ ಮಾಡುವ ಮನೋಭಾವ ಬೆಳೆದು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಇಂದು ಕಲೆ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಶಮನವಾಗಿಸುವ ಹಾಗಾಗುವುದು ಅದೃಷ್ಟವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ.

ಇಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಸಂಖ್ಯಾ ಹೋಲಿಕೆಯಿಂದ ನೋಡಿದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ವಿಪುಲವಾಗಿ ಆಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಗುಣಮಟ್ಟದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಗಾಬರಿಯಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಹವ್ಯಾಸಿಗಳು ವ್ಯವಸಾಯಿಗಳು ವರ್ಗೀಕರಣ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ವ್ಯವಸಾಯಿಗಳು ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡು ಎಂಬ ಧೋರಣೆಯಿದ್ದರೆ ಹವ್ಯಾಸಿ ಪಟ್ಟ ಎಂಬುದು ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಪರವಾನಿಗೆ (ಲೈಸೆನ್ಸ್) ತೆಗೆದುಕೊಂಡಹಾಗೆ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಹವ್ಯಾಸಿಗಳಲ್ವ ಇಷ್ಟುಧಾರಳ ಎಂಬ ಭಾವನೆ. ಆದರೆ ಧಾರಳತನದಿಂದ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಅಭಾಸಗಳನ್ನು ನೋಡುವ ದುರ್ದೈವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನದ್ದು.  ಕುಣಿಯಲು ಬಾರದವ  ಹಾಗೆ ಹೇಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಸರಿಯಾಗಿ ಕಲಿಯದವನು ಎಂದರೆ ಸೂಕ್ತ ವೇಷತೊಟ್ಟರೆ ಆತ ಆಷ್ಟು ಮಾಡಿದ್ದೇ ದೊಡ್ಡದು ಎನ್ನವ  ಶ್ಲಾಘನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಈ  ಅಭಾಸ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಕಂಡಾಗ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆ ಸ್ಪಂದನೆ ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿದ್ದರೆ ಉತ್ತಮ  ವಿಮರ್ಶೆ,  ಆದರೆ ಋಣಾತ್ಮಕವಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಬೆದರಿಕೆ ಹಂತದವರೆಗೂ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಎದುರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.  ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮುದಗೊಳಿಸಬೇಕಾದ ಕಲೆ, ಆ ಕಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಅಭಿಮಾನ ಇನ್ನಿಲ್ಲದ ಒತ್ತಡವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.  ಆಟದ ಆಮಂತ್ರಣದ ಉದ್ದೇಶ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕಲೆಯ ಹಿತ ಎಂಬುದು ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ.  ಕಲೆ ಎಂಬುದು ಹೆಸರುಗಳಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮವಾದಾಗ ಸ್ವಾರ್ಥ ಹೆಡೆಯಾಡಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ನಂತದರ ವಿಷಯವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ.  ಹಾಗಾಗಿ ಆಮಂತ್ರಣ ಓದುವುದಕ್ಕಷ್ಟೆ ಸೀಮಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅಭ್ಯಸಿಸಿ ತರಬೇತಿಗಳಿಸುವುದು ಅಸಂಭವ ಎನಿಸಿದರೂ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಏರಿದಾಗ ತಾನು ಪರಿಪೂರ್ಣನಲ್ಲ ಎಂಬ ಭಾವ ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಇದು ಆ ಕಲೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಈ ಭಾವಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕನಾದರೆ  ಯಾವ ರೀತಿಯ ವಿಮರ್ಷೆಯನ್ನಾದರೂ  ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಮನೋಭಾವ ತನ್ನಿಂತಾನೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಋಣವೋ ಧನವೋ  ಆ ಗುಣಗಳನ್ನು ನೋಡುವುದಿಲ್ಲ.  ಅದು ಒಳಗಿನ ಕಲೆಯನ್ನು ಉದ್ದೀಪನ ಗೊಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅಪೂರ್ಣತೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.  ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಅಪ್ರಾಮಾಣಿಕನಾದಗ ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನೋ ಅನಿಸಿಕೆಗಳನ್ನೋ ಧಿಕ್ಕರಿಸುವ ಮನೋಭಾವ ಸ್ಫುಟಿಸುತ್ತದೆ.  ಅವಾಗ ಸಹಜ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ದೂರ ಉಳಿದುಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ತಮ್ಮ ತಾಳಕ್ಕೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಕುಣಿಸಬೇಕೆಂಬ ಬಯಕೆ ಇದು.. ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ತಾಳ ತಪ್ಪಿಹೋಗುತ್ತದೆ.  ನಿಂತ ನಿಲುವುಗನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬ ವಾರೆಯಾದಾಗ ತಾವು ನೇರವಾಗುವ ಬದಲು ಕನ್ನಡಿಯನ್ನೇ ವಾರೆಯಾಗಿಸುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ.

ಯಕ್ಷ ಸತ್ಸಂಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಭಾಸಕರ ವರ್ತನೆ

ಕಟೀಲು ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಯಕ್ಷ ಸತ್ಸಂಗ ಎಂಬ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಅಭಾಸಕರ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಬೇಸತ್ತು,. ಇದರಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ನೊಂದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಈ ಅನಿಸಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಅತೀ ಹಿರಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೆನಿಸಿದವರ ಸಹಭಾಗಿತ್ವದಲ್ಲಿ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಒಂದು ಮೂರ್ಖತನದ ಪರಮಾವಧಿ ಇದು. 

ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗವತರುಗಳು ಹಾಡಿದ ಹಾಡುಗಳ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡುವ ಮೂಲಕ ತಮ್ಮಲ್ಲಿನ ಸ್ವಾರ್ಥ ಬುದ್ದಿಯ, ಕುತ್ಸಿತ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ ಎಂದೇ ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಯಾಕೆಂದರೆ, ಈ ಮುದ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷಯ ಕೃಷ್ಣ ರ ಸಂಗ್ರಹ ಎಂದು ಹಲವು ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕ್ರೋಢೀಕರಿಸಿ ಮುದ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಹಾಡುಗಳು ನನ್ನ ಸಂಗ್ರದಿಂದ ಈ ಮೊದಲು ಉಚಿತವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಸ್ವಾರ್ಥವಿಲ್ಲದೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಪ್ರಸಾರವಾದವುಗಳಾಗಿವೆ. ಇದನ್ನು ಅಕ್ಷಯ ಕೃಷ್ನರಲ್ಲಿ ಖಚಿತ ಪಡಿಸಿಯೇ ಈ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮಂಡಿಸುತ್ತಿರುವುದು. ಹೀಗಿದ್ದು ನನ್ನ ಅನುಮತಿ ಬಿಡಿ ನನಗೆ ಒಂದು ಸೂಚನೆಯನ್ನೂ ನೀಡದೇ ಈರೀತಿಯ ವರ್ತನೆಯನ್ನು ತೋರುವ ಸತ್ಸಂಗ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ನಿರ್ವಾಹಕರುಗಳಾದ ಡಾಕ್ಟರ್ ಶ್ರೀ ಪದ್ಮನಾಭ ಕಾಮತ್, ಶ್ರೀ ಹರಿನಾರಾಯಣ ಅಸ್ರಣ್ಣ ಮತ್ತು ಇತರರಿಗೆ ಶೋಭೆ ತರುವಂಥಹುದೇ? ಇದು ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಘನತೆಗೆ ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆಗೆ ತಕ್ಕುದಾದುದೆ? ಎಂಬುದು ಪ್ರಶ್ನೆ. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಮೂರ್ಖತನದ ದುಡ್ಡು ಮತ್ತು ಹೆಸರು ಮಾಡುವ ತೆವಲು ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು. ದುಡ್ಡುಮಾಡುವ ತೆವಲು ಇರುವುದು ಸಮಾಜದಲ್ಲೀ ಹೀನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ನಡೆಸುವವರಿಗೆ. ಆ ಕೆಲಸಕ್ಕೆ ಇವರು ಈ ಪವಿತ್ರವಾದ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಉನ್ನತವಾದ ಕಲೆಯನ್ನೂ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದಾದರೆ ಈ ಹೀನ ಸಂಸ್ಕೃತಿಗೆ ಏನು ಹೇಳಬೇಕು. 

ನನ್ನಲ್ಲಿರುವ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು ಏಳೆಂಟು ವರ್ಷಗಳ ಶ್ರಮವಿದೆ. ಅದು ಕೇವಲ ನನ್ನ ಒಬ್ಬನಿಂದ ಆಗಿ ಹೋದ ಕಾರ್ಯವಲ್ಲ. ನನ್ನಂತೆ ನನ್ನ ಮಿತ್ರ ಬಳಗ ನನ್ನ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರವನ್ನು ನೀಡಿ ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿ ಮತ್ತು ಆ ಸಂಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ನಿಸ್ವಾರ್ಥದಿಂದ ಕೇವಲ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಯ ಹಿತದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ನೆರವಾದವರು. ಈಗ ಯಾವುದೋ ಮೂರ್ಖರ ದುಡ್ಡಿನ ತೆವಲಿಗೂ ಹೆಸರು ಗಳಿಸುವ ತೆವಲಿಗೂ ಅದು ಉಪಯೋಗವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತು ಎಂದಾದರೆ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಶ್ರಮಕ್ಕೆ ನಮ್ಮ ಭಾವನೆಗೆ ಅವಹೇಳನ ಮಾಡಿದಂತೆ ಅಲ್ಲವೇ? ಇದರಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನವರೆಲ್ಲರೂ ಅತಿ ವಿದ್ಯಾವಂತರೂ ವಿದ್ವಾಂಸರೂ ಮಹನೀಯರು ಇವರಿಗೆಲ್ಲ ಇದು ಶೋಭೆ ತರುವಂತಹುದೆ? ಇದಕ್ಕೆಲ್ಲ ಅವರಲ್ಲಿ ಯಾವ ಉತ್ತರವಿದೆ? ಆದರೆ ಇವರೆಲ್ಲ ಇದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬಾಧ್ಯಸ್ಥರು. 

ನಾನಾಗಲೀ ನನ್ನ ಮಿತ್ರ ವರ್ಗವಾಗಲಿ ಈ ಮೇಲ್ ಮುಖಾಂತರ ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವನ್ನು ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಜಾಗೃತಿಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಲಿ ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಯಾವುದೇ ಫಲಾಪೇಕ್ಷೆ ಇಲ್ಲದೇ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಇದರ ಮೂಲ ಉದ್ದೇಶ ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಸೇವೆ ಮಾತ್ರ. ಈ ರೀತಿಯಿಂದ ನಾನು ಈ ಮೇಲ್ ನಲ್ಲಿ ಬಹಳ ದೊಡ್ದ ಬಳಗವನ್ನೇ ಹೊಂದಿದವನು. ಅದು ಐದಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಕಥೆ. ಆದರೆ ಈವರೆಗೆ ಎಲ್ಲೂ ಅದು ಸ್ವಾರ್ಥ ಪಿಶಾಚತ್ವಕ್ಕೆ ಬಲಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಈಗ ಅದು ಆಯಿತೆಂದರೆ ಮನುಷ್ಯನ ಪಿಪಾಸು ತನಕ್ಕೆ ಏನೆನ್ನಬೇಕು? 

ನನ್ನಿಂದ ಹಂಚಿಹೋದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ಹೇಳುವುದಲ್ಲ ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದ ಬಳಗವೇ ಮಾತನಾಡುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಗಳು ತೀರ ಜೀರ್ಣಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ತಡರಾತ್ರಿಯವರೆಗೂ ಛಲದಿಂದ ದುರಸ್ತಿಗೊಳಿಸಿ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ನಲ್ಲಿ ದಾಖಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಶ್ರಮವನ್ನು ವಿನಿಯೋಗಿಸಿದವನು. ಅದರ ಸಂಗ್ರಹಕ್ಕಾಗಿಯೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಮಯವನ್ನು ಧನವನ್ನೂ ವ್ಯಯಮಾಡಿದವನು. ಇದು ಕೇವಲ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನಗಳು ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದು ಬಿಡಲಿ ಎಂಬ ಉದ್ದೇಶಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲಿತ್ತು. ಈ ಯಕ್ಷಗಾನ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣಗಳನ್ನು ಮೂಲದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಮಿಸಿದ ಕಲಾವಿದರುಗಳಿಗೆ, ನಿರ್ಮಾತೃಗಳಿಗೆ ಸದಾ ಕೃತಜ್ಞನಾಗಿ ಇದು ಮಾರಾಟದ ವಸ್ತುವಾಗಬಾರದು. ಕೇವಲ ಚಿಲ್ಲರೆ ದುಡ್ಡಿನ ಆಸೆಗೆ ಇದರ ಮೌಲ್ಯ ಸೀಮಿತಗೊಳ್ಳದೇ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಾಗದ ವಸ್ತುವೆಂದೇ ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆ. ನನಗೆ ಇದರಿಂದ ಕೀರ್ತಿಯನ್ನೋ ಹಣವನ್ನೋ ಆರ್ಜಿಸುವ ಇರಾದೇ ಇರುತ್ತಿದ್ದರೆ ಇಷ್ಟುವರ್ಷ ಅದನ್ನು ಹಾಗೇ ಇರಿಸಬೇಕಿತ್ತೇ? ಬುದ್ಧಿ ಇದ್ದವರು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ನನ್ನಲ್ಲಿ ಬಂದು ಕೇಳಿದವರಿಗೆ ಧರ್ಮಾರ್ಥವಾಗಿ ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ಹಂಚಿದ ನನಗೆ ಈಗ ಇವರ ಈ ಸ್ವಾರ್ಥ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದ ತೀವ್ರವಾದ ಅಘಾತವಾಗಿದೆ. ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಕವರ್ ನಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಕಲರ್ ಪೋಟೋದೊಂದಿಗೆ ಸಿ, ಡಿ. ಅಥವಾ ಡಿವಿಡಿಯನ್ನು ಬಿಡುಗಡೆಮಾಡುವ ಇವರ ಪ್ರಚಾರ ಪ್ರಿಯ ಸ್ವಾರ್ಥ ಲೋಲುಪತೆಗೆ ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಶ್ರಮ ಬೇಕಾಗಿತ್ತೆ? 

ಒಂದುವೇಳೆ ಇಂತಹ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಉಚಿತವಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಹಂಚುತ್ತಿದ್ದರೆ ನಮ್ಮ ಆಕ್ಷೇಪವಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇದನ್ನು ಮಾರಟ ಮಾಡುವುದು ಮತ್ತು ಅವರಲ್ಲಿನ ಹೆಸರು ಮಾಡಬೇಕೆನ್ನುವ ಮೂಲ ಸ್ವಾರ್ಥಮಯ ಉದ್ದೇಶ ಮಾತ್ರ ನಮ್ಮ ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಅಣಕಿಸುವಂತೆ ಅವಹೇಳನ ಮಾಡುವಂತಹುದಾಗಿದೆ. ಇದೊಂದು ಅಕ್ಷಮ್ಯ ಅಪರಾಧ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ನನ್ನ ಯಾವುದೇ ಅಕ್ಷೇಪವಾಗಲೀ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಯಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನಂ ಗೆಲ್ಗೆ ಎಂದು ಹಾರೈಸುವವ ನಾನು. 

ಇದರ ಪದಾಧಿಕಾರಿಗಳು ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯಾದವರೆಲ್ಲರೂ ಈ ಸ್ವಾರ್ಥ ಸಾಧನೆಯ ಅಭಾಸಕ್ಕೆ ಉತ್ತರಿಸಬೇಕಾದವರು. ದಕ್ಷಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ಭಾಗಿಯದವರೆಲ್ಲರೂ ಈಶ್ವರ ದ್ವೇಷಿಗಳು ಎಂದು ಶಿವನು ಪರಿಗಣಿಸಿದ ಹಾಗೆ, ಇದು ಸಮಸ್ತ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಅವಮಾನಿಸಿ ಲೇವಡಿ ಮಾಡಿದಂತೆ. ತೀರಾ ವಿಷಾದನೀಯ ಮತ್ತು ಅವಹೇಳನಕಾರೀ ಕೃತ್ಯವಿದು. ಈ ಬಳಗದಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲರೂ ಇದಕ್ಕೆ ಜವಾಬ್ದಾರರು.

ಈ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಬಿಡುಗಡೆಯಾಗುವ ಪ್ರಕಟನೆಯನ್ನು ಕಂಡು ನಮ್ಮ ಹಲವು ಮಿತ್ರರು ಈಬಗ್ಗೆ ಹಾಡುಗಲನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ ಸಂಗ್ರಹಕಾರಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದಾಗ ಉಡಾಫೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಗಂಭೀರತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯದೇ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವತಃ ನಾನೂ ಸಹ ಅಕ್ಷಯ ಕೃಷ್ಣರಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದಾಗ ಅಗಲೂ ಅವರೂ ತೀರ ನೀರಸವಾಗಿ ಉಡಾಫೆಯಿಂದ ಸಂದೇಶದ ಉತ್ತರ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಖೇದನೀಯ. 

ಮೂಲತಃ ನಿರ್ಮಿಸುವಾಗ ನಾನಾಗಲೀ ನಮ್ಮ ಮಿತ್ರರಾಗಲೀ ಸಂಬಂಧಿಸಿದವರಿಂದ ನಿರ್ಮಾತೃಗಳಿಂದ ಯಾವುದೇ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಆಗಲೀ ಸಮ್ಮತಿಯನ್ನಾಗಲೀ ಪಡೆದಿಲ್ಲ ನಿಜ. ಅದು ಅಪರಾಧವೂ ಹೌದು. ಹಿಂದಿನನ ಮೌಲ್ಯ ಕಟ್ಟಲಾಗದ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಸಂರಕ್ಷಿಸುವಲ್ಲಿ ಇದು ಅಪರಾಧ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕಾದ್ದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ನಮ್ಮ ನಂಬಿಕೆ. ನಿರ್ನಾಮವಾಗಿ ಹೋಗುವ ಅಮೂಲ್ಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಏಕಮಾತ್ರ ಉದ್ದೇಶಮಾತ್ರ ಆಗ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಇದ್ದದ್ದು. ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಜನಮಾನಸದಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಕಲೆ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಜಾಗೃತವಾಗಿಸುವ ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಮಾಡಿದೆವು. ಇದನ್ನು ಚಿಕ್ಕಾಸೂ ಬೇಡದೆ ಮಾರಾಟ ಮಾಡದೆ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದೇವೆ. 

ಇನ್ನು ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಸೃಷ್ಟೀಕರಣವನ್ನೋ ಇನ್ನೇನೋ ಮುಚ್ಚಿಹಾಕುವ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಇವರುನೀಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಅಷ್ಟೆ ಸಾಕೆ? ಇದರಿಂದ ಸಂಗ್ರಹವಾದ ಹಣವನ್ನು ಕ್ಷೇಮನಿಧಿಯೋ ಮತ್ತೋಂದು ಎಂದು ಸಮಾಧಾನ ಪಡಿಸುವ ಮಾತುಗಳಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಒಂದು ಸಲ ಚೌರ್ಯತನದಿಂದ ಕದ್ದದ್ದನ್ನು ಕಾಣಿಕೆಯಾಗಿಯೋ ದಾನವಾಗಿಯೋ ನೀಡಿದ್ದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕಳ್ಳತನ ಅಪರಾಧ, ಸಾಚವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿದೆಯೆ? ಸಾಧ್ಯವಿದೇ ಎಂದಾದರೆ ಇವರ ಮನೋಭಾವದ ಬಗ್ಗೆ ಮರುಗಬೇಕು.

ತಿಳಿಯದೇ ಇರುವಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯುಬೇಕಾದವುಗಳು

ನಾವು ಮಗುವನ್ನು ದೇವರಂತೆ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ನಿಷ್ಕಲ್ಮಷ ಮುಗ್ದ ಮನಸ್ಸಿನ ಪುಟ್ಟ ಕಂದನನ್ನು ದೇವರಂತೆ ಕಾಣುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಇಲ್ಲಿ ಮಗುವಿನ ದೇಹವಾಗಲಿ ವಯಸ್ಸಾಗಲೀ ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುವುದಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ದೈವೀ ಭಾವ ಅಗೋಚರವಾಗಿ ಪ್ರೇರೇಪಣೆಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ದೈವೀಗುಣ  ವಿರಳವಾಗಿ ದರ್ಶನವಾದಾಗ ಅದು ಚಿರಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿ ಉಳಿದು ಬಿಟ್ಟು ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಸದ್ಭಾವನೆಯನ್ನು ಮೀಟಿ ಜಾಗೃತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಒಂದು ಘಟನೆ ಇದು.  

ಅದು ದೂರದರ್ಶನ ಚಂದನವಾಹಿನಿಯಲ್ಲಿ ಸಂದರ್ಶನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಚಿತ್ರೀಕರಣ. ಹಿರಿಯ ಭಾಗವತರಾದ ಶ್ರೀ ಬಲಿಪ್ಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತರ ಸಂದರ್ಶನ. ಸಂದರ್ಶಕ ಶ್ರೀ ಮಹಾಬಲ ಮೂರ್ತಿ ಕೊಡ್ಲೆಕೆರೆ ಮತ್ತು ಭಾಗವತರು ಕ್ಯಾಮೆರಕ್ಕೆ ಅಭಿಮುಖರಾಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದೆರಡು ಮಂದಿ ಬಿಟ್ಟರೆ ಅಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಇನ್ನೇನು ಸಂದರ್ಶನ ಆರಂಭವಾಗಬೇಕು. ಕ್ಯಾಮೆರ ಮತ್ತು ತಂತ್ರಜ್ಞರು ಸಿದ್ಧವಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ನಿರ್ದೇಶಕರು ಮೊದಲೇ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಮಾತನಾಡಕೂಡದು. ನಿಶ್ಯಭ್ದತೆಯನ್ನು ಪಾಲಿಸಬೇಕು. ಎಲ್ಲವೂ ನೀರವ ಗಂಭೀರ ಮೌನದ ವಾತಾವರಣ. ಕಣ್ಣು ಕೋರೈಸುವ ಬೆಳಕಿನಡಿ ಇಬ್ಬರು ಕುಳಿತಿದ್ದಾಗ ....ಬಲಿಪ್ಪರು ಕೇಳೀದರು  ಅವರಿಗೂ ಸುತ್ತಲಿನ ವಾತವಾರಣ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಭಯವನ್ನು ಕುತೂಹಲವನ್ನೂ ಹುಟ್ಟಿಸಿತ್ತು. ಶಿಸ್ತಿನಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಕುಳಿತಿದ್ದರು.  ಹಾಗಾಗಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕೇಳಿದರು

    " ಇದು.... ಕೈ ಎಲ್ಲ ತುರಿಕೆ ಆದ್ರೆ ತುರಿಸಬಹುದಲ್ಲಾ? "  ಈ ಪ್ರಶ್ನೆ ಅದೆಂತಹ ಮುಗ್ಧತೆಯ ದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿತ್ತು ಎಂದರೆ ಕೇಳುವ ಕಿವಿಯೂ ಕಾಣುವ ಕಣ್ಣೂ ನಂಬಲಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಳೆದು ಮತ್ತೊಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯಂತು ಮುಗ್ದತೆಯ ಸಾಕ್ಷಾತ್ ದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡಿಸಿತ್ತು.   ಅಲ್ಲೇ ಅವರೆದುರು ಒಂದು ಟೀಪಾಯ್ ಮತ್ತು ಅದರ ಮೇಲೆ ಎರಡು ಲೋಟ ನೀರು ಇಟ್ಟಿದ್ದರು. ಅದನ್ನು ನೋಡಿ " ಇದು ನೀರು ಬೇಕಿದ್ರೆ ಕುಡಿಬಹುದಲ್ಲಾ?"  ಇದು ಮುಗ್ಧತೆಯ ಪರಮಾವಧಿ !

          ಕೇಳುವಾಗ ಇದು ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವಾಗಿ ಕಾಣುವವರು ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದರೊಳಗಿನ ಭಾವ ಗುರುತಿಸುವಾಗ, ಇಂತಹವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಇರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವೇ? ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.  ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಮರಿಮಕ್ಕಳನ್ನು ಒಂದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇಂದಿಗೂ ಕಾಣುವ ಅವಿಭಕ್ತ ಕುಟುಂಬದ ಒಬ್ಬ ಹಿರಿಯ ಯಜಮಾನ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವೀ ಸಂಸಾರಿಯಾದ ಗೃಹಸ್ಥ ಹೇಳುವ ಮಾತು. ಹೌದು, ಇವರು ತನ್ನ ಮುಗ್ದತೆ ಸಧ್ಭಾವನೆಯಿಂದಲೇ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಕಂಡವರು ಪಡೆದವರು..   ಆದರೆ ಕಳಕೊಂಡವರು ಎಂದು ನಾನು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಕಳಕೊಂಡದ್ದೇನಿದ್ದರೂ ಅದು ಕಳೆದುಕೊಂಡದ್ದಲ್ಲ ಅದು ದೈವೀಗುಣದ ಪ್ರಸಾದರೂಪ. ಮದುವೆಯಾಗಿ ಕೆಲವು ದಿನಕ್ಕೆ ಬಂಧುವರ್ಗದಿಂದ ದೂರಾಗಿ  ಬದುಕುವ ಇಂದಿನ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಈ ಬಲಿಪ್ಪರದ್ದು ಮಹತ್ಸಾಧನೆ. ಇಂದಿನ ಜನಾಂಗಕ್ಕೆ ಬದಕನ್ನು ಬದುಕಿ ತೋರಿಸುವ ರೀತಿ ಇದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಮುಗ್ಧತೆಯನ್ನು ಕಾಣುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿ     ಸರಿ ಸುಮಾರು ಎಪ್ಪದರ ದಶಕದ ವಯೋವೃದ್ಧರ ಈ ಸರಳವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳು ಮೂಕ ವಿಸ್ಮಿತನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿತ್ತು.  ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಪ್ರತಿಯೋಂದನ್ನೂ ಗೌರವ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮನ್ನಿಸಿ ನೋಡುವ ಈ ವೃದ್ದ ಮನಸ್ಸಿನ ಗುಣ. ಎಲ್ಲಿ ಅಪಚಾರವಾದೀತೋ ಎಂಬ ಆತಂಕ. ದುರಹಂಕಾರದ ದಾರ್ಷ್ಟ್ಯ ರವಷ್ಟೂ ಇಲ್ಲದ ಸರಳತೆ. ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂದೇಕೇ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಣಲಾಗದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವಿದು.

    ಇಂದು ಪೂಜ್ಯನೀಯ ಎನ್ನಿಸಿಕೊಂಡವರು ತಮ್ಮ ದುರಹಂಕಾರಿ ಢಾಂಬಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಪೂಜನೀಯ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿ ಕಾಡುವಾಗ ಬಲಿಪ್ಪರ  ಈ ಮುಗ್ಧತನ ಪೂಜ್ಯನೀಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಕೂರಿಸುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಹಿಂದೆ ಚೂರಿ ಹಾಕುವುದನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದರೂ ಅಂತಹಾ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಇವರು ನಮ್ಮವರು ಎಂದು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಸೇರಿಸುವ ಗುಣ,  ಮಗು ಅತ್ತರೂ ನಕ್ಕರೂ ತಾನು ಮಗುವಾಗಿಯೇ ಇದ್ದುಬಿಡುವಂತೆ ಇರುವ ಗುಣ, ಇದು ಕೇವಲ ಮನುಷ್ಯ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ದಕ್ಕುವದ್ದಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಕಂಡಾಗ ನೆನಪಿಗೆ ತಂದುಕೊಂಡಾಗ ಎಂತಹ ಉದ್ರಿಕ್ತ ಮನಸ್ಸು ಶಾಂತವಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಹೌದು ಏನೂ ತಿಳಿಯದೇ ಇರುವಲ್ಲೂ ಕಲಿಯುವಂಥದ್ದು ಬಹಳಷ್ಟಿದೆ  ಎಂದನ್ನಿಸುತ್ತದೆಯಲ್ಲವೆ?

ಭಕ್ತ ರುಕ್ಮಾಂಗದ ಭಾಗ ೧

“ರಕ್ತಿ ಇದ್ದವನಿಗೆ ವಿರಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೊಂದುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯ. ಕಾಮ ಬಲ್ಲವನಿಗೆ ಅದರಿಂದ ದೂರವಾಗುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಜೀವನದಲ್ಲಿ ರಕ್ತಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದವನು ವಿರಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಹೊಂದುತ್ತಾನೆ. ಕಾಮ ಮತ್ತು ಯಮ ಜಂಟಿ ಜೀವಿಗಳು”  ಇದು  ರುಕ್ಮಾಂಗದ ಚರಿತ್ರೆಯ ಸ್ಥಾಯೀ ಭಾವ. ಕಾಮವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡೇ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಮಹಾನ್ ಭಗವದ್ಭಕ್ತ ರುಕ್ಮಾಂಗದನ ಭಕ್ತಿ ಚರಿತ್ರೆ. . ಯಕ್ಷಗಾನದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ರುಕ್ಮಾಂಗದ ಚರಿತ್ರೆ. ಬಯಲಾಟವಾಗಿಯೂ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯಾಗಿಯೂ ರಂಗಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಸಂಗವಿದು. ಈ ಪ್ರಸಂಗದ ಹಳೆಯ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯೊಂದರ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಮನುಷ್ಯ ಜೀವಿತದ ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಒಂದು ಸಲ ಸುತ್ತಾಡಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹಿಮ್ಮೇಳದ ಭಾಗವತರಾಗಿ ಹಿರಿಯರಾದ ಶ್ರೀ ನಾರಣಪ್ಪ ಉಪ್ಪೂರ ಮತ್ತು ಕಡತೋಕ ಮಂಜುನಾಥ ಭಾಗವತರ ಹೃದಯ ಸ್ಪರ್ಶೀ ಭಾಗವತಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಒದಗಿದರೆ, ರುಕ್ಮಾಂಗದನಾಗಿ ಶ್ರೀ ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ ಮತ್ತು ಜಗನ್ಮೋಹಿನಿಯಾಗಿ ಶ್ರೀ ಕೆ. ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಸಹಜವಾಗಿ ಈ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿಯೂ ರುಕ್ಮಾಂಗದನಾಗಿ ಶೇಣಿಯವರು ಆದ್ಯಂತವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಪಾತ್ರವನ್ನೂ,  ಜತೆಗೆ  ಪ್ರಸಂಗವನ್ನೂ ಮತ್ತದರ  ಸ್ಥಾಯೀ ಭಾವವನ್ನು ಮಾತಿನ ಮೂಲಕ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಿಬಿಡುವುದು ಅದು ಸುಲಭದ ಮಾತಲ್ಲ. ಕಾಮದ ವಶವರ್ತಿಯಾದ ರುಕ್ಮಾಂಗದ ಅದನ್ನು ಮೀರಿ ವಿರಕ್ತೀ ಭಾವದ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ  ಭಗವಂತನನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸುವ  ಪ್ರಸಂಗವಿದು. ಇದರಲ್ಲಿ ಮಗನಾದ ಧರ್ಮಾಗಂದನ ದಿಗ್ವಿಜಯಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಹತ್ವವನ್ನು ಕೊಡದೆ ರಕ್ತ ಮತ್ತು ವಿರಕ್ತದ ದರ್ಶನವನ್ನಷ್ಟೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.

ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ರುಕ್ಮಾಂಗದನ ಆಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ನಾರದನ ಆಗಮನವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬನು ದಾರ್ಶನಿಕ ಎಂದೆನಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ವ್ಯಷ್ಟಿ ದರ್ಶನವಾಗಿ ಆಮೇಲೆ ಪ್ರಪಂಚದ ಸಮಷ್ಟೀ ದರ್ಶನವಾಗಬೇಕು. ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ವೈಶಾಲ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಾಣಬೇಕಾದರೆ ಅದರ ಆಳ ಅಗಲ ಎತ್ತರವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ವ್ಯಷ್ಟಿ ದರ್ಶನದ ಮೂಲಕ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಈ ತಳಹದಿಯಲ್ಲಿ ಶೇಣಿಯವರು ರುಕ್ಮನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ವ್ಯವಹಾರಿಯಾಗಿ ಅರಸನಾಗಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ರುಕ್ಮಾಗಂದ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರೂ ತನ್ನ ತಾನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ತುಡಿತವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಾನು ಯಾರು ಎಂಬುದು ಅರಸನಾಗಿ ಜನಾಂಗ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡರೂ ನಾನು ಏನು ಎಂಬುದು ನಿರುತ್ತರವಾದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿಯೆ ಉಳಿದು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ನಾರದರು ಇದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರವನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಡುವಲ್ಲಿಂದ ಕಥಾಭಾಗ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

ನಾರದರನ್ನು ಯಥಾಪ್ರಕಾರ ಷೋಢಷೋಪಚಾರಮಾಡಿದಾಗ ನಾರದರೇ ಬಂದಕಾರಣವನ್ನು ಉಸುರುತ್ತಾರೆ. ಜೀವರುಗಳಿಗೆ ಹಿಡಿದ ಕರ್ಮಬಂಧನದ ಮುಕ್ತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಗಳಿಸಬಹದು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಮನುಷ್ಯನು ಹುಟ್ಟಿದಾಗ ಆತ್ಮನಿಂದ ದೂರಾಗಿ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಜೀವನನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾ ಜೇಡರ ಬಲೆಯಲ್ಲಿ ಜೇಡ ತಾನೇ ಸಿಲುಕಿದಂತೆ ತನ್ನ ಕರ್ಮದ ಬಂಧನದಲ್ಲಿ ತಾನೇ ಸಿಲುಕುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ವಿಕೃತಿ ಎಂದು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ.

          ವಿಕೃತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ರುಕ್ಮಾಂಗದ (ಶೇಣಿಯವರು)  ಒಂದು ನಿದರ್ಶನವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ಬಾಳೆಯ ಹಣ್ಣನ್ನು ಕಂಡಾಗ ನಾಗರೀಕತನದ ಸಂಸ್ಕಾರದಿಂದ ಆ ಬಾಳೆಯ ಹಣ್ಣಿನ ಸಿಪ್ಪೆತೆಗೆದು ಒಳಗಿನ ಹಣ್ಣನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ತಿನ್ನುತ್ತಾನೆ. ಇನ್ನು ಕೋಣವೊಂದು ಆ ಹಣ್ಣನ್ನು ಕಂಡರೆ ಅದನ್ನು ಸಿಪ್ಪೆ ಸಹಿತ ತಿಂದು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಮೊದಲನೆಯದ್ದು ಸಂಸ್ಕೃತಿ. ಎರಡನೆಯದ್ದು ಪ್ರಕೃತಿ. ಆದರೆ ಎರಡಕ್ಕೂ ಹೊರತಾಗಿ ಮೂರನೆಯ ಒಂದು ಕ್ರಮವಿದೆ ಅದು ವಿಕೃತಿ. ಇಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣನ್ನೂ ತಿನ್ನದೇ ಅದರ ರಸವನ್ನು ಹಿಂಡಿ ಅದನ್ನು ಸಂಸ್ಕರಿಸಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೋ ಪೇಯವನ್ನು ಮಾಡಿ ಅದು ವಿಕೃತಿ. ಅಹಂಕಾರ ರೂಪನಾದ ಜೀವಾತ್ಮನು ತಾನೇ ತಾನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಂತಹುದು.  ಹಾಗಾದರೆ ಇದರಿಂದ ಹೊರಗೆ ಬರುವುದು ಹೇಗೆ? ಆಗ ನಾರದರು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.

          ಮನುಷ್ಯನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ ಆತನಿಗೆ ನಾಲ್ಕು ದಾರಿಗಳು ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಪಾಪ ಮಾಡಿ ಅಧಃಪತನ ಅಧೋಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋಗಬಹುದು. ಪುಣ್ಯಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಪಿತೃಯಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗಬಹುದು, ಯೋಗಿಯಾಗಿ ದೇವಯಾನಕ್ಕೆ ಹೋಗಬಹುದು, ಭಕ್ತನಾಗಿ ಪರಮಾತ್ಮನ ಸಾಯುಜ್ಯವನ್ನು ಸೇರಬಹುದು. ಹಾಗಾಗಿ ಭಗವಂತನ ನಾಮ ಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡಿ ಭಗವಂತನ ಕೃಪೆಗೆ ಪಾತ್ರನಾಗಬೇಕು.

          ಆವಾಗ ರುಕ್ಮಾಂಗದ ಒಂದು ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತಾನೆ, ಭಗವಂತನ ಕೃಪೆ ಅದನ್ನು ಭಗವಂತ ನೀಡುವುದೋ ಅಲ್ಲಾ ನಾವು ಗಳಿಸುವುದೋ? ದೇವರಿಗೆ ಬೇಕಾದವನು ಅಥವಾ ಬೇಡದವನು ಎಂಬುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ದೇವರು ನಮಗೆ ಬೇಕು.   ಹಾಗಾಗಿ ಆ ಕೃಪೆಯೂ ನಮಗೆ ಬೇಕು. ಇದಕ್ಕೆ  ಬಹಳ ಸ್ವಾರಸ್ಯವಾದ ಸೂಕ್ತ ಉದಾಹರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಗಾಳಿ ಎಲ್ಲಾ ಕಡೆಯೂ ಬೀಸುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಾಗಿಲು ಹಾಕಿ ಕಂಬಳಿ ಹೊದ್ದು ಮಲಗಿ ಸೆಕೆ ಅಂತ ಬೊಬ್ಬೆ ಹೊಡೀತಾನೆ. ಅವನಿಗೆ ಸೆಕೆ ಆಗುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಗಾಳಿ ಹೊಣೆಯಲ್ಲ. ಆವಾಗ, ಕೋಣೆಯ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದಿಟ್ಟು, ಇನ್ನೂ ಗಾಳಿ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬಾಗ ಕೋಣೆಯಿಂದ ಹೊರಬಂದು ಮತ್ತೂ  ಗಾಳಿ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದಾಗ,  ಬೀಸಣಿಗೆಯಿಂದ ಬೀಸಿ ಗಾಳಿಯನ್ನು ಸಂಪಾದಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ ಬೀಸಣಿಗೆ ಒಳಗಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೋ.ಇಲ್ಲ,...     ಬೀಸಣಿಗೆ ಎಂಬುದು ಗಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉಪಾಧಿ.  ಗಾಳಿಯನ್ನು ಚಲಾಯಿಸುವಂತಹ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಬೀಸಣಿಗೆ ಎಂಬುದು ಉಪಾಧಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.

          ಭಗವಂತನ ಕೃಪೆಗೆ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು? ತಿಂಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಿವಸ ವೃತವನ್ನು ಆಚರಿಸಬೇಕು. ದಶಮಿಯಿಂದ ತೊಡಗಿ ಎಕಾದಶಿಯವರೆಗೆ ನಿದ್ರಾಹಾರವನ್ನು ತೊರೆದ ಉಪವಾಸವನ್ನು ದೇವರ ನಾಮಸ್ಮರಣೆ ಮಾಡಬೇಕು. ದ್ವಾದಶಿಯ ಸೂರ್ಯೋದಯದಲ್ಲಿ ಪಾರಣೆಯನ್ನು ಗೈಯ್ಯಬೇಕು.  ಉಪವಾಸವೆಂದರೆ ಸಮೀಪದವಾಸ. ಅಂದರೆ ಭಗವಂತನ ಸಮೀಪವಾಸ. ಭಗವಂತ ಸಮೀಪವಿದ್ದ ಅನುಭವದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವ ವೃತ. ಏಕಾದಶಿ ವೃತದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮನ್ನಾರಾಯಣ ಸ್ಮರಣೆಯಿಂದ ಆ ಭಗವಂತನ ಕೃಪೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿ ಆ ಮೂಲಕ ಪರಮಾತ್ಮನ ಸಾಯುಜ್ಯಪದವಿಯನ್ನು ಗಳಿಸಬೇಕು. ರಾಜನಾದವ ಈ ವೃತವನ್ನು ಆಚರಿಸಿದರೆ ಪ್ರಜೆಗಳೂ ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತಾರೆ.

          ಏಕಾದಶೀ ವೃತನಿಷ್ಠನಾದ ರುಕ್ಮಾಂಗದ ಪ್ರಜೆಗಳ ಮನವಿಯಂತೆ ಒಂದು ದಿನ ಬೇಟೆಗಾಗಿ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಕಾಡಿನ ಏಕಾಂತದ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಶೇಣಿಯವರು ರುಕ್ಮಾಂಗದನ ಪಾತ್ರದ ಸೂಕ್ಷ್ಮವನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿಡುತ್ತಾ ಪಾತ್ರದ ಅಸ್ತಿವಾರವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಬಲಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶೇಣಿಯವರ ಪಾತ್ರ ವೈಖರಿಯ ಸೊಗಸು ಇರುವುದು ಇಲ್ಲೇ. ಮುಂದೆ ಬರುವ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮೊದಲೇ ಸಿದ್ದಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಸಂಗ ನಡೆ ಮೊದಲೇ ಅರಿವಿದ್ದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಮಾತುಗಾರಿಕೆ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಮೊದಲೇ ಊಹಿಸಿ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ನಿರಾಳವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸಬಹುದು. ನಿರಾಳವಾಗಿ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಅರ್ಥವಿದೆ. ತುದಿ ಬುಡ ಅರಿವಾಗದ ಸಂಭಾಷಣೆ ಹಲವುಸಲ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿಗೆ ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯ ಜಾಡನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಕಷ್ಟ ಪಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ  ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕುವ ಹಾಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ.  ಅಪ್ರತಿಮ ವಾಗ್ಮಿಗಳಾದರೆ ಹಲವು ಸಲ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿಗೆ ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವೇ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ.

          ಇಲ್ಲಿ ರುಕ್ಮಾಂಗದ ಬೇಟೆಯಾಡಿ ಒಂದಷ್ಟು ವನವಿಹಾರವನ್ನು ಏಕಾಂತದಲ್ಲೇ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆವಾಗ ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನದ ಅಪೂರ್ಣತೆಯತ್ತ ದೃಷ್ಟಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯ ಎಂದು ಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ಅಪೂರ್ಣತೆ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಆ ಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದೇ ಜೀವನಾಂತ್ಯದವರೆಗಿನ ಸಾಧನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯಿಂದ ದೂರವಾಗಿ ಬಂದವನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಬಂದ ಬುತ್ತೀ ಊಟವನ್ನು ಉಣ್ಣುತ್ತಾನೆ. ಅರಮನೆಯ ನಿತ್ಯ ಮೃಷ್ಟಾನ್ನ ಉಂಡವನಿಗೆ ಈ ಸರಳ ಗಂಜಿ ಊಟವೂ ಮೃಷ್ಟಾನ್ನದ ಅಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನೇ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಮಧುರ ಸ್ವಾದಕ್ಕೆ ಸಂತಸ ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ಶೇಣಿಯವರು ನೀಡುವ ಬಗೆ ಹೀಗೆ,  ಹಳ್ಳಿಯ ಮಕ್ಕಳು ಶ್ರೀಮಂತರ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆವಾಗ ಒಳ್ಳೆಯ ರಸಬಾಳೆ ಹಣ್ಣನ್ನು ಬಯಸಿ ಕೇಳಿ ತಿನ್ನುವಾಗ, ಶ್ರೀಮಂತರ ಮಕ್ಕಳು ಹಳ್ಳಿಯವರಿಗೆ ಬೇಡದೇ ಆದ ಗೇರು ಹಣ್ಣು ಉಂಟ ಅಂತ ಕೇಳುವುದು. ಇದು ಎರಡೂ ಕಡೆ ಇರುವ ಅಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಸೂಚ್ಯವಾಗಿ ಅರಸನಾದ ರುಕ್ಮಾಂಗದ ಯಾವೂದೋ ಅಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

          ಎಲ್ಲ ಸುಖ ಸೌಭಾಗ್ಯಗಳು ಇದ್ದ ರುಕ್ಮಾಂಗದ ಸುಖದ ಹಾದಿ ತೋರಿಸಿ ಎಂದು ನಾರದರಿಗೆ ಶರಣು ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ನಾರದರ ಉಪದೇಶವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ವೈರಾಗ್ಯ ಬಡವನಿಗೆ ಬಂದರೆ ಪ್ರಯೋಜನ ಇಲ್ಲ. ವೈರಾಗ್ಯ ಬಂದರೆ ಅದು ಶ್ರೀಮಂತನಿಗೆ ಬರಬೇಕು. ಬಲು ದೊಡ್ಡ ಅತೃಪ್ತಿ ಅದು ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯಲ್ಲೇ ಬರುತ್ತದೆ. ಬಡವನಲ್ಲಿ ಆ ಅತೃಪ್ತಿ ಬಂದಲ್ಲಿ ಅದು ನಷ್ಟವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಏನೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

          ಹೊಟ್ಟೆತುಂಬ ಊಟ ಮಾಡಿ ಮಲಯಾಚಲದ ಮಲಯ ಮಾರುತಕ್ಕೆ ಮೈ ಒಡ್ಡಿದಾಗ ಮತ್ತೊಂದು ಅತೃಪ್ತಿ ಹೆಡೆಯಾಡುತ್ತದೆ. ಅದರ ಸಂಕೇತವೆಂಬಂತೆ ಮಲಯಾಚಲದ ಮಾರುತದಲ್ಲಿ ಗಾಯನವೊಂದು ಕೇಳಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಮಧುರವಾದ ಗಾಯನವನ್ನು ಹೊಗಳುವ ಪರಿ ಹೀಗಿದೆ.

          ಈ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಶುಷ್ಕವಾದ ಶಬ್ದ ಪ್ರಪಂಚದಿಂದ ವರ್ಣಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.  ವರ್ಣಿಸಿದರೆ ಅದರ ಮಾಧುರ್ಯ ಕೆಡ್ತದೆ. ಸಕ್ಕರೆಯ ಸಿಹಿಯನ್ನು ಏನೂಂತ ವರ್ಣನೆ ಮಾಡಬಹುದು? ಸಿಹಿಯಾಗಿದೆ. ಯಾವ ಸಿಹಿ? ಪ್ರಿಯವಾದ ರಾಗವಿದು ಕಲ್ಯಾಣಿರಾಗ  ಇಂಪಾಗಿ ಅಲೆ ಅಲೆಯಾಗಿ ತೇಲಿ ಬರುತ್ತಿದೆ. ಇದನ್ನು ಏನು ವರ್ಣಿಸಿದರೂ ಅದು ಶುಷ್ಕ ಪಾಂಡಿತ್ಯವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ.  ಇದು ಸಂಗೀತದ ಅನುಭವ. ಈ ಅನುಭವ ಸವಿಯಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಇದರ ನೆನಪು ಸವಿ ಹೆಚ್ಚು.  ಅನುಭವ ಅದು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ. ಆದರೆ ನೆನಪು ಅದು ಚಿರಕಾಲದ್ದು.

          ಕೇಳಿದ ಸಂಗಿತದಲ್ಲಿನ  ರಾಗದ ಅನುಭವದ ವರ್ಣನೆ ಹೀಗೆ, ಕೇವಲ ಒಂದು ಸ್ವರ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ಮೇಳವೇ ಬೇರೆ ಆಗಿ ಹೋಯಿತು. ಪ್ರತಿ ಮಧ್ಯಮವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದಾಗ ಕಲ್ಯಾಣಿ ರಾಗವಾದಂತೆ ಪ್ರತಿ ಮಧ್ಯಮದ ಬದಲಿಗೆ ಶುದ್ಧ ಮಧ್ಯಮವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದಾಗ ವರ್ಗವೇ ಬೇರಾಗಿ ರಾಗ ಶಂಕರಾಭರಣವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಏನು ಶಂಕರಾಭರಣವಿದು. ಇದಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಕಿವಿ ಇದ್ದರೆ ಸಾಲದು. ಹೃದಯದಲ್ಲೂ  ಗೊತ್ತಿರಬೇಕು. ಆಗ ಇದರ ಅನುಭವ ಹೃದ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

          ಎಂತಹಾ ಶ್ರುತಿ ಮಧುರವಾದ ಗಾಯನವಿದು. ಗಾಯನಕ್ಕೆ ಶ್ರುತಿ ಅಧಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಶ್ರುತಿ ಅದು ತಾಯಿ ಇದ್ದ ಹಾಗೆ. ಲಯ ಅದು ತಂದೆ ಇದ್ದಹಾಗೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತಂದೆಯ ಗುರುತಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಅದರ ಇರವಿನ ಅರಿವು ಇದ್ದರೆ ಸಾಕಾಗ್ತದೆ. ಅದು ಏನು ಎಂಬ ಅರಿವು ಇದ್ದರೆ ಸಾಕು. ಆದರೆ ತಾಯಿ ಗುರುತಿಲ್ಲದೇ ಇದ್ದರೆ ಬದುಕು ಹೇಗಾದೀತು?  ಶ್ರುತಿ ಆದ ಮೇಲೆ ಲಯ.

          ಈ ಪ್ರಪಂಚದ ಉತ್ಪತ್ತಿ ಕಾರಣೀ ಭೂತವಾದ ನಾದ, ನಾದದ ಮೂಲವೇ ಓಂಕಾರ. ನಾದದಿಂದಲೇ ಮಂತ್ರ. ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರಕ್ಕೆ ನಾದವೇ ಪ್ರಧಾನ. ಹೀಗೆ  ನಾದದಿಂದ ಪ್ರಪಂಚ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದಹಾಗೆ ತನ್ನ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ ಸಂಗೀತದ ನಾದದ ಅಲೆಯನ್ನು ಉತ್ಪತ್ತಿಗೊಳಿಸಿತು. ಈ ನಾದದ ಶಬ್ದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬಯಕೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿ ಹಾಕುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಸಲ ಈ ನಾದಮಯ ಶಬ್ದ ಕೇಳಿಸಿತೋ ಆನಂರ ಸ್ಪರ್ಶದ ಬಯಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಶಬ್ದ ಸ್ಪರ್ಶ ಎರಡು ಅನುಭವಾದಾಗ ರೂಪ ದರ್ಶನದ ಬಯಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇವಿಷ್ಟು ಬಯಕೆಗಳು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ಪತ್ತಿಯಾದಮೇಲೆ ನಂತರದ ಬಯಕೆಗಳು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ.ಎಂತಹಾ ಸುಂದರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಿದು?

          ನಾದ ಸ್ಪರ್ಶ ಅನುಭವವಾದ ಮೇಲೆ ರಸ ಗಂಧ ಇವುಗಳ ಬಯಕೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಶಬ್ದ ಸ್ಪರ್ಶ ಆದನಂತರ??? ರುಕ್ಮಾಂದನ  ಮನಸ್ಸು ಆ ರೂಪದರ್ಶನಕ್ಕೆ ತವಕಿಸುತ್ತದೆ. 

(ಮುಂದುವರೆಯುವುದು)

ಬೇಡವಾಗುವ ವಿಮರ್ಶೆ

               "ಪತಿತ ಪಾವನ ಶ್ರೀರಾಮ". 

           ಶಾಪಗ್ರಸ್ಥ ಜನ್ಮವನ್ನು ಮೋಕ್ಷಪದದತ್ತ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ರಾಮನ ಕುರಿತು ಹೇಳುವ ನುಡಿಯಿದು. ವೈಶಾಖ ಮಾಸದ ಬಿರು ಬೇಸಗೆಯ ಸಮಯ. ಬೀಸುವ ಗಾಳಿಯೂ ಸ್ತಬ್ಧವಾಗಿ ಶಾಖ ಇನ್ನೂ ಅಧಿಕವಾದ ಅನುಭವ. ಶಾಖ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಬೆವರು ಒಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಒಮ್ಮಿಂದೊಮ್ಮೆಗೆ ಮೋಡ ಕಪ್ಪಾಗಿ ಇನ್ನೇನು ಮಳೆ ಸುರಿಯಬಹುದು ಎಂಬ ಸೂಚನೆ. ಆದರೆ ಮಳೆ ಸುರಿಯುವುದಿಲ್ಲ.  ಉಷ್ಣ ಅಧಿಕವಾಗುತ್ತಾ ಒಂದು ಚರಮ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದಂತೆ ಒಮ್ಮೇಲೆ ಮಳೆ ಹನಿ ಸುರಿಯಲಾರಂಭಿಸಿ ತಂಪಾದ ಹವೆ ಬೀಸಿದಂತೆ,  ವೃಣಒಂದ ಕೀವು ಕಟ್ಟಿ ವೇದನೆ ಸಹಿಸದಾಗಿ ಯಾತನೆಯ ಉತ್ಕಟ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ವೃಣ ಒಡೆದು ಕೀವು ಹರಿದು ವೇದನೆಯ ಮೋಕ್ಷವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ನಿರಾಳ ಸ್ಥಿತಿಯಂತೆ ಕೈವಲ್ಯ ಧರ ಶ್ರೀರಾಮನ ಆಗಮನವಾದಾಗ ಬಿರುಬೇಸಗೆಯ ತಂಪಾದ ಹವೆಯ ಅಹ್ಲಾದಕರ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ.

          ಪಾದ ಪ್ರತೀಕ್ಷ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕ್ಷಣವೊಂದರ ಅನುಭವವಿದು. ಒಂದು ರೀತಿಯ ನೀರಸ ಘಳಿಗೆಯ ಮೋಕ್ಷವೋ ಎಂಬಂತೆ ಚೆಂಡೆಯ ಬಿರುಸಿನ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಮೊದಲು ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಪ್ರವೇಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಒಂದಷ್ಟು ದಿಗಿಣದ ಸುತ್ತು ಕಳೆದಾಗ ಸಹಜವಾಗಿ ರಾಮನ ಪ್ರವೇಶ ಹೇಗಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕುತೂಹಲ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕುಣಿದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀರಾಮನ ಪಾತ್ರದ ಕುಣಿತದ ಮಹತ್ವ ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಆಗ ರಾಮನಾಗಿ ವಾಸುದೇವ ರಂಗ ಭಟ್ಟರ ಪ್ರವೇಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂರು ದಿಗಿಣದಲ್ಲಿ ಕುಣಿತ ಮುಕ್ತಾಯವಾಗುವಾಗುತ್ತದೆ. ರಾಮನ ಪಾತ್ರದ ಇತಿಮಿತಿಯ ಕುಣಿತದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾದ ಪ್ರವೇಶ ಮತ್ತು ಕುಣಿತ. ನಿಜಕ್ಕೂ ಭಟ್ಟರ ಶ್ರದ್ಧೆ ಮತ್ತು ಕಾಳಜಿ ಇಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.  ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಪಾತ್ರಕ್ಕಿರುವ ಘನತೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಇರುವುದಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಪರಿಪೂರ್ಣ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ, ಮರ್ಯಾದಾ ಪುರುಷೋತ್ತಮನ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಕುಣಿತದಲ್ಲೂ ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಬಹಳ ತೂಕವುಳ್ಳದ್ದಾಗಿರಬೇಕು. ಇದರ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತಿಳಿಯದವರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದಲ್ಲಿ ರಾಮನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೇ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಅಪಚಾರವೆಸಗಿದಂತೆ.  ರಾಮನ ಪಾತ್ರ ಗಿರಕಿ ಸುತ್ತುವ ಪರಿಪಾಠವಿಲ್ಲ. ರಾಮನ ಗಿರಕಿ ಸುತ್ತುವುದಿದ್ದರೆ ಅದು ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕದ ಬಾಲ ರಾಮನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ.

          ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ರಂಗಾ ಭಟ್ಟರು ರಂಗಸ್ಥಳದ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರೂ ಪಾತ್ರದ ಪ್ರಭುದ್ದತೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಗನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹಲವು ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಹಲವು ನ್ಯೂನ್ಯತೆಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ಮತ್ತೋಂದು ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಅಳಿಸಿ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯಿಂದಲೋ ಅಭಿನಯದಿಂದಲೋ ಸಮಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದಲೋ ಕುಣಿತದ ಕೊರತೆಯನ್ನು ನೀಗಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇವರ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಪ್ರಮೇಯವೇ ಒದಗಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯದಲ್ಲಿ ತೋರುವ ಶ್ರದ್ಧೆ ತೃಪ್ತಿಕರ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಮಾತಿಗಿಳಿದರೆ ತಾನಿನ್ನೂ ಕುಣಿತ ರಂಗನಡೆಯ ಅಭ್ಯಾಸದಲ್ಲೇ ಇದ್ದೇನೆ ಎಂದು ವಿನಮ್ರವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡುಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಹಲವು ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ನೀಡುವಂತೆ ಕೇಳಿದರೂ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಧನಾತ್ಮಕ ಗುಣಗಳನ್ನಷ್ಟೆ ಬಹಳವಾಗಿ ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಋಣಾತ್ಮಕವಾಗಲಿ ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಲಿ ಅದನ್ನು ಅರಿತು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಲಿಗೆ ಭಟ್ಟರು ಸೇರುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಬಹಳ ವಿಶೇಷ ಅಂತ ಹೇಳಬೇಕು.

          ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಲಾವಿದನಾದವನು ತನ್ನ ಕೊರತೆಗಳತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸಬೇಕು. ಆಗಲೇ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯತ್ತ ಸಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇದು ತಿಳಿದಿರುವ ವಿಚಾರವೇ.  ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಅವಕಾಶಗಳಿದ್ದರೂ ಅದರತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸುವುದು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ತಮ್ಮ ನ್ಯೂನ್ಯತೆಗಳನ್ನು ರಂಗದ ಮೇಲೆ ತತ್ಸಮಯದಲ್ಲೇ ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿದ್ದಷ್ಟು ಬೇರೆ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಇದನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವವರು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಇಂದು ಬಹಳಷ್ಟು ಕಲಾವಿದರು ವಿಮರ್ಶೆಯನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಸಕಾರಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ನಿರ್ವಹಣೆ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಬೇಕು ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಫಲಿತಾಂಶದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಂಗಡಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಇಟ್ಟ ಉಡುಗೆಯಂತೆ ಅದು ದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ತೊಡುವುದಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲ.  ರಂಗಾ ಭಟ್ಟರ ವೇಶ ಕಾಣುವಾಗ ಈ ವಿಚಾರಗಳೆಲ್ಲ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಪಂದನೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡಿದೆಯೋ ಎಂಬ ಪರಿಪಕ್ವತೆ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ಕಲಾವಿದ ತನ್ನ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ತಾದಾತ್ಮ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೋ ಅದರ ಮೇಲೆ ಆತನ ಬದುಕು ಆಧರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಭಟ್ಟರು ಅದನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವಾಗುತ್ತಾರೆ. 

          ಒಂದು ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ. ಪಾತ್ರಧಾರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವಾಗ ಅದನ್ನು ವಿಮರ್ಶೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದುಂಟು. ಆದರೆ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ  ಬಹಳಷ್ಟು ಅರ್ಹತೆಗಳನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಗುರುತಿಸದೇ ವಿಮರ್ಶೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದರಿಂದ ಮೂಲಭಾವನೆಗೆ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕ್ಕೆ ಅದು ತೊಂದರೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ. ವಿಮರ್ಶೆ ಮತ್ತು ಅನಿಸಿಕೆ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ  ಪರಸ್ಪರ ತೀರಾ ಭಿನ್ನವಾದ ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದವುಗಳು. ಅವುಗಳ ವೆತ್ಯಾಸ ತಿಳಿಯದೆ ಅನಗತ್ಯ ಗೊಂದಲ ವಿವಾದಗಳಿಗೆ ಇದು ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಂದು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಹೇಳುವ ಮನಸ್ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಮೂಲ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಇದು ಸಂವಹನ ಉಂಟು ಮಾಡದೇ ಇದ್ದರೂ ಇದು ಅಪರಾಧವಲ್ಲ ಎಂದು ನನ್ನ ಭಾವನೆ.

          ಯಕ್ಷಗಾನ ವಿಮರ್ಶೆ ಎಂಬುದು ಈಗ ಬೇಡಿಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಪಡೆಯುವ ವಸ್ತುವಾಗಿದೆ.. ಒಮ್ಮಿಂದೊಮ್ಮೆ ವಿಮರ್ಶೆ ಮಾಡಿದರೆ ತನಗೆ ಎಷ್ಟು ತಿಳಿದಿದೆ ಎಂಬುದರ ಬದಲಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಕನ ಜ್ಞಾನವೇ ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹವಾಗುವುದು ಒಂದು ವಿಡಂಬನೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸೂಚಿಸಿದರೂ ಅದು ಕೇವಲ ಧನಾತ್ಮಕ ಅಂಶಗಳಷ್ಟೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಋಣಾತ್ಮಕವಾದುದನ್ನು ಹೇಳಿ ಈತನ ಜ್ಞಾನವು ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಲಾವಿದನೇ ವಿಮರ್ಶಕನಾಗುವ ಅಪಾಯವಿರುತ್ತದೆ! ಆದುದರಿಂದ ವಿಮರ್ಶೆ ಎಂಬುದು ಕತ್ತಿಯ ಅಲಗಿನಂತೆ ಪರಿಣಾಮ ಉಂಟುಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಮರ್ಶೆಗೂ ಪ್ರಶಂಸೆಗೂ ವೆತ್ಯಾಸ ತಿಳಿಯದೇ ಹೋಗುತ್ತದೆ.

          ವಿಮರ್ಶೆಯಾಗಲಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಋಣಾತ್ಮಕ ಅಂಶಗಳಿವೆಯೋ ಅವುಗಳು ಕಲಾವಿದನಲ್ಲಿ ಧನಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಬೀರಬೇಕು. ಹಾಗೇಯೆ ಧನಾತ್ಮಕ ಅಂಶಗಳು ಋಣಾತ್ಮಕ ಧೋರಣೇಯಲ್ಲೇ ಸ್ವೀಕರಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು. ಆದರೆ ಇಂದು ಧನಾತ್ಮಕವಾದವುಗಳು ಸ್ವೀಕೃತವಾಗಿ ಮಿಕ್ಕುಳಿದವುಗಳು ಕಸದ ಬುಟ್ಟಿಯನ್ನು ಸೇರುವ ಕಸವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. ವಿಮರ್ಶೆ ಮಾಡುವವನೂ ಆತಂಕವನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಇಚ್ಛೆಯಿಲ್ಲದೆ ಕಸವನ್ನು ಹೊರಗೆ ಎಸೆಯದೇ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಇರಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆಗಳನ್ನೂ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರೆ ಅದು ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುವ ಭಯ. ಹಾಗಾಗಿ ಒಂದು ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಹೇಳಿದುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೇಳದೇ ಇರುವದ್ದು ಬಹಳವಿದೆ ಎಂದನಿಸುತ್ತದೆ.

          ಯಕ್ಷಗಾನದ ವೇಷಧಾರಿಗೆ ಕನ್ನಡಿ ಎಂದರೆ ಅತ್ಯಂತ ಹತ್ತಿರದ ಸಹಚರನಿದ್ದಂತೆ.  ಆತನ ಕುಂದುಕೊರತೆಗಳನ್ನು ಮೊದಲು ತೋರಿಸುವ ಸ್ನೇಹಿತ. ಆದರೆ ಸಮಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ಕಲಾವಿದನಾದವನು ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಲ್ಲೇ ಇದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಕಾಣಲೇಬೇಕು. ಹಾಗಾಗಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನೆಂದರೆ ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ಕನ್ನಡಿಯಂತೆ. ಅದು ನೀರಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ನೀರ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದಂತೆ ಮರೆತು ಬಿಡುವುದೇ ಹೆಚ್ಚು. ಕಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀರ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವಾಗದೆ ಅದು ನೇರ (ಸತ್ಯ) ಪ್ರತ್ರಿಬಿಂಬವಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ಹೀಗಾಗಿ ಕಲಾಸ್ವಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಕರ್ತವ್ಯವೂ ಬಹಳ ಹಿರಿದಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿ ಯಥಾವತ್ ಸತ್ಯ ಬಿಂಬವನ್ನು ತೋರಿಸಿದರೆ ಆ ಕನ್ನಡಿಗೆ ಮಸಿ ಬಳಿದು ಕನ್ನಡಿಯ ಗುಣವನ್ನೇ ಅಡಗಿಸಿಬಿಡುವ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ಇಲ್ಲದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ಸತ್ಯದರ್ಶನವಾಗಬೇಕಾದರೆ ಅಂತಹ ಪರಿಸರವೂ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವದ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಪರಿಸರ ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಬೇಸರದ ಸಂಗತಿ.

          ಒಂದು ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ನೋಡಿ ಬರಿದೇ ಒಂದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಮಂಡಿಸಿದರೆ ಮಂಡಿಸಿದವನ ಜಾತಕ ಅನ್ವೇಷಣೆಗೆ ವಸ್ತುವಾಗುತ್ತದೆ. ಆತನ ಇತಿಮಿತಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅನಪೇಕ್ಷಿತ    ಭಾವ ಪ್ರಕಟನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಆತನಿಗೆಷ್ಟು ತಿಳಿದಿದೆ ಎಂಬುದಷ್ಟೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಆತನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯ ವಿಚಾರಗಳು ಗೌಣವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಉಂಡ ಅಹಾರ ಹುಳಿಯೋ ಒಗರೋ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವ ಪ್ರಧಾನ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನೇ ಇಂದಿನ ವಾತಾವರನ ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬಾಕೆ ತಾಯಿ ತನ್ನ ಪುಟ್ಟ ಎಳೆ ಮಗುವಿಗೆ ಅಂಬಲಿಯನ್ನು ಮಾಡಿ ಉಣಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಆ ಬಾಯಿಬಾರದ ಮಗು ಅದನ್ನು ತಿನ್ನದೇ ತಳ್ಳಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ತಾಯಿ ತಾಳ್ಮೆಯಿಂದ ಯಾವರೀತಿಯ ತಂತ್ರ ಮಾಡಿದರೂ ಮಗು ಅಂಬಲಿಯನ್ನು ಉಣ್ಣುವುದಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ ತಾಯಿ ಒಂದಿಷ್ಟು ಅಂಬಲಿಯ ರುಚಿ ನೋಡುತ್ತಾಳೆ ಆಗ ಅರಿವಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ ಅದಕ್ಕೆ ನಿತ್ಯ ಸಹಜವಾಗಿ ಹಾಕುವಂತಹ ಉಪ್ಪು ಅಥವಾ ಸಿಹಿಯೋ ಹಾಕುವುದನ್ನು ಮರೆತಿರುತ್ತಾಳೆ.  ಎಲ್ಲವನ್ನು ತಿಳಿದ ತಾಯಿಗೆ ಏನೂ ತಿಳಿಯದ ಪುಟ್ಟ ಮಗು ಅಂಬಲಿಯ ದೋಷವನ್ನು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಗುವಿಗೆ ಏನೂ ತಿಳಿಯದೇ ಇರುವುದರಿಂದ ಅದರ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹೇಳಿದ ಸತ್ಯ ಸತ್ಯವಾಗದಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ತಾಯಿಯಾದವಳು ತಿಳಿಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಸ್ವತಃ ತಾಯಿಯ ತಿಳುವಳಿಕೆ ವೃದ್ಧಿಯಾಗಿ ಮುಂದೆ ಹೀಗಾಗದೇ ಇರುವಂತೆ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ.

          ಶೇಣಿಯವರು ಹೇಳಿದ ಮಾತೊಂದು ನೆನಪಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಆಟವನ್ನು ನೋಡಿದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಮರುದಿನ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. “ ನಿನ್ನೆ ಎಂತಹ ರಾವಣ ಮಾರಾಯ್ರೆ.  ಭಾರಿ ಒಳ್ಳೆಯ ರಾವಣ.”  ಈ ಮಾತಿನ ಅರ್ಥವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವಲ್ಲಿ ನಾವು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕರಾಗಬೇಕು. “ರಾವಣ ಒಳ್ಳೆಯವನಾದರೆ ... ಹೋಗಿ ,  ಹೋಗಿ ರಾವಣ ಒಳ್ಳೆಯವ ಅಂತ ಹೇಳ್ತಾನಲ್ಲ?  ಲೋಕ ಉಳಿದಿತೋ ಅದೊಂದು ದುರಂತ ಅಲ್ಲವೇ?”  ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಈ ಮಾತಿನ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಭಾವ,  ಅದು ನಾವು ಅರ್ಥವಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿದೆ.  ಇಲ್ಲಿ ಆತ ಹೇಳಿದ್ದು ರಾವಣನ ಪಾತ್ರದ ರಸಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನಷ್ಟೇ ಹೇಳಿದ್ದು. ಬದಲಾಗಿ ರಾವಣ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲ. ಕೀಚಕ ವಧೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಎಂತಹಾ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೀಚಕ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ ಅದರ ಮೂಲಾರ್ಥವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವಾಗ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ದಮನಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ.   ಕಲೆ ಅಂದರೆ ಅಷ್ಟೆ. ಅದು ಕೇವಲ ರಸಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿ.  ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ರಸವನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುವುದಷ್ಟೇ ಅದರ ಉದ್ದೇಶ. ಆ ರಸವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವುದರಲ್ಲೇ ರಸಿಕನಾದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಇರುವುದು.  ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಕಿಂಚಿತ್ತೂ ಸಂಭಾವನೆ ಇಲ್ಲದವನು ಎಂದರೆ ಅದು ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಮಾತ್ರ. ಇದನ್ನು ಅರ್ಥವಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಸಂಭಾವನೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನು ಬಯಸುತ್ತಾನೋ ಅದು ಅವನ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಗೆ ಸಂದ ವಿಚಾರ. ಆದರೂ ಕಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಮುಕ್ತವಾದ ಪ್ರತಿಕ್ರೆಯೆಯೂ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ.

          ಕಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಮರ್ಶೆ ಬಂದರೆ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನ ಹರಿದಿದೆ ಎಂದರ್ಥ. ಕಲಾವಿದನಿಗೂ ಅವನ ಅಸ್ತಿತ್ವಕ್ಕೂ ಈ ವಿಮರ್ಶೆಗಳೇ  ನಿದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬನ ಪಾತ್ರದ ಬಗೆಯೋ ಅಥವ ಗಾಯನದ ಬಗೆಯೋ ಅವನಲ್ಲಿರುವ ಕಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಮರ್ಶೆ ಇಲ್ಲವೆಂದಾದರೆ ಕಲಾಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಆತನ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹವಾಗುತ್ತದೆ. 

’ಪಾದ ಪ್ರತೀಕ್ಷ’ ಹೊಸ ಪ್ರತೀಕ್ಷೆಗಳೊಂದಿಗೆ.

ಮಧುರತರಾಂಬುಜವದನೇ | ಮದಗಜಸನ್ನಿಭಗಮನೇ |

ಪದುಮದಳಾಯತನಯನೇ | ಪರಮಪತಿವ್ರತೆ ಶಬರೀ ||

ಸೀತೆಯ ಕಾಣದರಿಂದ | ಅರಸುತ ಬಂದೆ ಕಬಂಧ |

ರೀತಿಯ ಪೇಳಲು ನಮಗೆ | ಬಂದೆವು ನಾವ್ ನಿನ್ನೆಡೆಗೆ||

ಇದು ಶಬರೀ ಮೋಕ್ಷ ಪ್ರಸಂಗದ ಪದ. ಶಬರಿಯಲ್ಲಿ ರಾಮ ಕಂಡುಕೊಂಡ ಬಗೆಯನ್ನು ಕವಿ ವರ್ಣಿಸುವುದು ಬಹಳ ವಿಶಿಷ್ಟ ವಾಗಿದೆ. ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿಯೂ ಲೌಕಿಕವಾಗಿಯೂ ಅವರವರ ಚಿಂತನೆಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನೂ,  ಅದರ ಆಳವನ್ನೂ ಪರಿಕಿಸಬಲ್ಲ ಈ ಪದ ನಿಗೂಢ ಅರ್ಥ ಗಂಭೀರವನ್ನೇ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದೆ.

  ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಆಧ್ಯಾತ್ಮದತ್ತ ಮುಖಮಾಡಿ ಲೌಕಿಕ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ವಿರಕ್ತಳಾದ ಶಬರಿಯನ್ನು ಶ್ರೀರಾಮನ ಕಣ್ಣಲ್ಲಿ ಕವಿ ಹೀಗೆ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ ಎಂದರೆ, ಅದರಲ್ಲೂ ಅದು ಯಕ್ಷಕವಿ ಎಂದಾಗುವಾಗ ಬಹಳಷ್ಟು ಚಿಂತನೆಗೆ ಗ್ರಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಧುರತರಾಂಬುಜ ವದನೆ ಮದಗಜ ಸನ್ನಿಭಗಮನೇ ಇಲ್ಲಿ ಶೃಂಗಾರ ಕಾವ್ಯಕನ್ನಿಯ ವರ್ಣನೆ ಶಬರಿಯಾದರೆ, ನಂತರ ಆಜನ್ಮ ಪರ್ಯಂತ ಕನ್ಯೆಯಾಗಿ ವಿರಾಗಿಣಿಯಾದ ಶಬರಿಯನ್ನು ಪರಮ ಪತಿವೃತೆ ಎಂದು ಕೊಂಡಾಡುತ್ತಾನೆ.

ಶ್ರೀರಾಮ ಕಂಡ ವಿವಿಧ್ಯಮಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಶಬರಿಯ ಈ ಕಥಾನಕವೇ ಹೊಸನಗರ ಮೇಳದ “ಪಾದ ಪ್ರತೀಕ್ಷ”  ಎಂಬ ಪ್ರಸಂಗ.  ಒಂದಿಷ್ಟು ಅಬ್ಬರ, ಒಂದಿಷ್ಟು ಹಾಸ್ಯ ಶೃಂಗಾರ ಹೀಗೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ಈ ಪ್ರಸಂಗ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತ  ಮಂಗಳ ಹಾಡುತ್ತದೆ. ರಾಮಾಯಣ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಶಬರೀ ಪ್ರಸಂಗ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಯಲಾಟದಲ್ಲಿ ರಂಗವೇರುವುದು ಬಹಳ ಅಪರೂಪ. ಜಟಾಯು ಮೋಕ್ಷದ ನಂತರೆ ಕೆಲವೇ ಕೆಲವು ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುವ ಶಬರೀ ಮೋಕ್ಷ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಪುನಃ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ತರುವಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂಕಲನದ ಪ್ರಯೋಗವನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಹಲವು ಪ್ರಸಂಗ ಸೇರಿಸಿ ಒಂದು ಬಯಲಾಟ ಮಾಡಿದಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ಮೂಲತಹ  ಪ್ರಸಂಗನ್ನು ಒಂದಾಗಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಇದು ಹೊಸ ಪ್ರಯೋಗವೇನೂ ಅಲ್ಲ. ಏಕತಾನತೆಯ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಒಂದಿಷ್ಟು ತಿರುವು ಮರುವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವುದಷ್ಟೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಶಬರಿ ಮೋಕ್ಷದ ಜತೆಗೆ ಕಬಂಧ ಮೋಕ್ಷವೂ ಸೇರಿಕೊಂಡಿದೆ. ಮೂಲ ಪಾರ್ತಿ ಸುಬ್ಬನ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಒಂದೆರಡು ಪದಗಳ ಅಂತರದ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ರಾತ್ರಿಯ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ವಿಷಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ.

ಛಾಯಾ ಚಿತ್ರ ಕೃಪೆ : ಶ್ರೀ ಉಲ್ಲಾಸ್

            ಹಲವು ಪ್ರಸಂಗಗಳಂತೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ದೇವೇಂದ್ರನ ಒಡ್ಡೋಲಗ, ಅಲ್ಲಿ ಅಪ್ಸರೆಯ ನಾಟ್ಯ. ಅಸಹಜ ನಾಟ್ಯದಿಂದ ಶಚೀದೇವಿಯ ಆಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ಆಕೆಗೆ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಜನಿಸುವಂತೆ ಶಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಮುಂದೆ ಶ್ರೀರಾಮನ ಪಾದ ದರ್ಶನದಿಂದ ಶಾಪವಿಮೋಚನೆಯನ್ನೂ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಇದು ಶಬರಿಯ ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದರೆ.  ಇದರಂತೇ  ತನುವೆಂಬ ಗಂಧರ್ವ  ಕನ್ಯೆಯೊಂದಿಗೆ ಜಲಕೇಳಿಯಾಡುವಾಗ ಸ್ಥೂಲ ಶಿರವೆಂಬ ಮುನಿಗೆ ಅವಮಾನ ಮಾಡಿ ಶಾಪಗ್ರಸ್ಥನಾಗಿ ಕಬಂಧನೆಂಬ ದಾನವನಾಗಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಕಬಂಧನು ಮದೋನ್ಮತ್ತನಾಗಿ ಸ್ವರ್ಗಲೋಕಕ್ಕೆ ಧಾಳಿ ಮಾಡಿದಾಗ ದೇವೆಂದ್ರನ ವಜ್ರಾಯುಧದ ಅಘಾತದಿಂದ ಶಿರಸ್ಸು ಉದರದೊಳಗೆ ತಳ್ಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿಯೂ ರಾಮ ಪಾದ  ದರ್ಶನದಿಂದ ಶಾಪವಿಮೋಚನೆಯನ್ನು ದೇವೇಂದ್ರ ಸೂಚಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಇಬ್ಬರು ಪತಿತರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಶಾಪ ವಿಮೋಚನೆಗಾಗಿ ರಾಮನ ಪಾದ ದರ್ಶನದ ಪ್ರತೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿರುವುದೇ ಪಾದ ಪ್ರತೀಕ್ಷವಾಗುತ್ತದೆ.

ಛಾಯಾ ಚಿತ್ರ ಕೃಪೆ : ಶ್ರೀ ಉಲ್ಲಾಸ್

            ಮೂಲ ಕಥೆಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಬದಲಾವಣೆಗಳನ್ನು ಈ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಮೂಲದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಅರಿವಿನಂತೆ, ನ್ಯಗ್ರೋಧನೆಂಬ ವ್ಯಾಧನಿಗೆ ಸಂತಾನವಾಗದೆ ಇದ್ದಾಗ ಮತಂಗಮುನಿಗಳು ಪ್ರಸಾದರೂಪವಾಗಿ ನೀಡಿದ ಚೂತ ಫಲದಲ್ಲಿ ನ್ಯಗ್ರೋಧನಿಗೆ ಆಕೆಯ ಪತ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಸಂತಾನ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗಿ ಶಬರಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ತಂದೆ ತಾಯಿಯನ್ನು ಕಳೆದು ಕೊಂಡ ಈಕೆ ಮತಂಗರ ಆಶ್ರಮದಲ್ಲೇ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ವ್ಯಾಧನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವೊಂದು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಆಕೆಗೆ ಶಬರಿ ಎಂದು ನಾಮಕರಣ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬಲು ಮುಖ್ಯವಾದ ಚೂತ ಫಲ ಪ್ರಸಾದ ಉಲ್ಲೇಖ ಎಲ್ಲೂ ಕಂಡು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವಿನ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟಂತೆ  ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವಾದ ಅಂಶವೊಂದಕ್ಕೆ ಬೆಳಕು ಚೆಲ್ಲುವ ಅಗತ್ಯವಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಒಂದು ಹೆಣ್ಣು ಮಗು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಸಿಗುವುದು ಎಂದರೆ ಒಂದು ಅಸಹಜ ಕೊಂಡಿ ಕಳಚಿದಂತೆ.

 

ಛಾಯಾ ಚಿತ್ರ ಕೃಪೆ : ಶ್ರೀ ಉಲ್ಲಾಸ್

ಯಕ್ಷಗಾನದ ಹಲವಾರು ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಮೂಲ ಪುರಾಣ ಕಥೆಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಅದರಂತೆ ಪಾದ ಪ್ರತೀಕ್ಷ.  ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾಗುವಂತೆ ಹಲವು ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಈ ದೃಶ್ಯಗಳೂ ಪಾತ್ರಗಳು ಸಂಯೋಜನೆಗೊಂಡದ್ದು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಟ್ಟು ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸುವಾಗ ಅದು ತಪ್ಪೂ ಅಲ್ಲ. ಆದರೆ ಹಲವಾರು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಒಂದರೊಡನೊಂದು ಸಮನ್ವಯಸಾಧಿಸುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗುವುದರಿಂದ ಹಲವಾರು ಸಲ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿ ಬೀಳುತ್ತಾನೆ. ಹಲವಾರು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಒಂದೊಂದು ಆವರಣವನ್ನು ಅಲ್ಪವಿರಾಮ (ಕೋಮ) ವನ್ನು ಎಳೆದು ಮತ್ತೊಂದು ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಪ್ರಸಂಗ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ.  ಅಂದರೆ ಅದೆಷ್ಟೇ ಪೌರಾಣಿಕ ಮಾಹಿತಿ ಇದ್ದರೂ ಎಲ್ಲಿಂದಲೋ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವ ಪಾತ್ರಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಅರಿಯುವ ಮೊದಲೇ ಆ ಪಾತ್ರದ ಸನ್ನಿವೇಶ ಅಷ್ತರಲ್ಲೇ  ಪೂರ್ಣಗೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಬಹುಶಃ ಕಾಲ ಮಿತಿಗೆ ಇದನ್ನು ಹೊಂದಿಸುವಲ್ಲಿ ಇದು ಸಂಭವಿಸ್ತುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಬೇಕು.  ಹಲವು ಕಲಾವಿದರಿಗೋಸ್ಕರ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿದ್ದರೂ ಯಾವುದೇ ಪಾತ್ರ ಯಾವುದೇ ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಎಂದು ಮುಡಿಪಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಹಲವು ಕಲಾವಿದರೂ ನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ  ಪ್ರಸಂಗ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿರುವುದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಎನ್ನಬೇಕು. ಆದರೂ ಕಬಂಧನ ಪಾತ್ರ ಮತ್ತು ವೃದ್ದೆ ಶಬರಿಯ ಪಾತ್ರ ಈ ಪ್ರಸ್ತುತ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲದೇ ಬೇರೆಯವರು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಈ ಪಾತ್ರ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು.

            ಇಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಕಲಾವಿದರೂ ತಮ್ಮ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಕಂಡರೂ ಇಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ತಂಡವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಅಂದರೆ ಟೀಮ್ ಸ್ಪಿರಿಟ್   ಎನ್ನುವುದು ಕಂಡು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಒಂದು ದಿನದ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳೂವುದು ಕಷ್ಟವಾದರೂ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಇದರ ಕೊರತೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಲ ಕಂಡುಬಂದು ಯಾಂತ್ರಿಕವಾದ ಪ್ರಸಂಗದಂತೆ ಭಾಸವಾಯಿತು. ಅನಗತ್ಯ ಹಾಸ್ಯ ಲಂಬಿಸುವುದು, ಹಾಸ್ಯ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಲ ಲೌಕಿಕ ವಿಚಾರಗಳನ್ನೇ ಆಧರಿಸುವುದು ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ನಾಟಕದ ಹಂತಕ್ಕೆ ತಲುಪಿಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಂದೆಡೆ ಬಿಟ್ಟರೆ  ಹಾಸ್ಯವು ಪ್ರಸಂಗ ಗಾಂಭೀರ್ಯವನ್ನು ಪರಿಗಣಿಸಿದಲ್ಲಿ ಅದು ಅತಿರೇಕ ಅಂತ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ.  ಯಾಕೆಂದರೆ ಉಜ್ವಲವಾದ ಅಧ್ಯಾತ್ಮ ಜೀವನದ ದರ್ಶನದಂತಿರುವ ಈ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಅನಗತ್ಯ ಹಾಸ್ಯದ  ಸೃಷ್ಟಿ ಒಟ್ಟು ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವಲ್ಲಿ ತೊಂದರೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅಪರೂಪದ ಪ್ರಸಂಗ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ತಂದ ಕಾರ್ಯ ಶ್ಲಾಘನೀಯ. ಅದನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಪ್ರಯೋಗಿಸುವ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸಾಗಬೇಕು.

                       

ಮಾಡು ಸಿಕ್ಕದಲ್ಲ...?

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮಿತ್ರರ ಸಲುವಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟಕ್ಕೆ ಸಭಾಭವನ ಹುಡುಕುವ ಅನಿವಾರ್ಯ ಅವಕಾಶ ಒದಗಿಬಂತು. ಒಂದ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಇದು ಅನಿವಾರ್ಯವೂ ಹೌದು. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಲ್ಲವೇ? ಅದನ್ನು ಒಂದು ಸದವಕಾಶ, ಯೋಗ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಆ ನಂತರ ಈ ಅವಕಾಶ ಒಂದು ಯೋಗವೆಂಬಂತೆ ಕಂಡಿತಾದರೂ ಅದು ಯಾವ ರೀತಿಯ ಯೋಗ ಎಂಬುದಾಗಿ ಯೋಚಿಸುವಂತೆ ಆದದ್ದು ಮಾತ್ರ ವಿಪರ್ಯಾಸ ಎನ್ನಬೇಕು.

ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕೇಂದ್ರ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವ ರವೀಂದ್ರ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರ ಅದರ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಇರುವ ಪುರಭವನ ಮತ್ತದರ ಜತೆಗಿರುವ ಇತರ ಸಭಾಭವನಗಳು ದುರಸ್ತಿಗಾಗಿ ಕದಮುಚ್ಚಿಯಾಗಿತ್ತು. ಇದರಿಂದ ಸಭಾಭವನ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲವಾಗಿತ್ತು. ರಾಜಾಜಿನಗರದ ರಾಜ್ ಕುಮಾರ್ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರ ಈ ಮೊದಲೇ ದುರಸ್ತಿಗಾಗಿ ಮುಚ್ಚಿತ್ತು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಲಭ್ಯವಿದ್ದ ಭವನಗಳು ಹೀಗೆ ಎಕಾ ಎಕಿ ಮುಚ್ಚಿದ ಬಾಗಿಲನ್ನು ತೋರಿಸಿದಲ್ಲಿ ನಿಗದಿ ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿರ್ವಹಿಸ ಬೇಕಾದರೆ ಹೆಗಲಲ್ಲಿ ಮಣಭಾರದ ಹೊರೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತ ಅನುಭವ. ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಹೊರೆ ಇದ್ದಾಗ ಇನ್ನೊಬ್ಬನ ಹೆಗಲು ಬಯಸುವುದು ಸಹಜ. ಹಾಗಾಗಿ ನನ್ನ ಒಂದು ಭುಜ ಆ ಭಾರವನ್ನು ಹೊರುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಮಿತ್ರನ ಮನವಿಯಂತೆ ಒಂದಷ್ಟು ನಾನು ಸುತ್ತಾಡಿದೆ. ಅದು ವಿಚಿತ್ರ ಅನುಭವವನ್ನು ಒದಗಿಸಿಬಿಟ್ಟಿತು.

ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ವಿಭಿನ್ನ ಅಭಿರುಚಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ನಾವು, ಕಲೆಯಲ್ಲೂ ಅದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತೇವೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಂತಹ ವಿಬ್ಭಿನ್ನ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಅಭಿರುಚಿಯ ತಾಣದಲ್ಲಿ ಸಭಾಭವನ ಸಿಗದಿರಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬುದೇ ನನ್ನೆಣಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಹೊಳೆಗೆ ಹಾರಿದ ಮೇಲೆ ಸುಳಿಯ ಅನುಭವವಾದಂತೆ ಸಮಸ್ಯೆಯ ನಿಜವಾದ ಅನುಭವ ಆಗತೊಡಗಿತು. ಅದರಲ್ಲೂ ಒಂದು ಸಭಾಭವನ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲಿ ಆದ ಅನುಭವ ಬಹಳ ವಿಚಿತ್ರವೂ ಗಾಬರಿಯೂ ತರಿಸುವಂತಹುದಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲಿ ಹೋದಾಗ ಅಧ್ಯಕ್ಷ ಮಹಿಳಾ ಮಣಿ ಒಬ್ಬರು ಇಲ್ಲದೇ ಕಾದು ಕಾದು ಅವರ ಸಮಯ ಹೊಂದಿಸಿ ಹೇಗೋ ಬೇಟಿಯಾಯಿತು. ಸಭಾಭವನದ ಬೇಡಿಕೆ ಇಟ್ಟಾಗ ಬಹಳ ಆಕೆಗೆ ಸಂತಸವಾಯಿತು. ದಿನಾಂಕ ಎಲ್ಲ ಕೇಳಿ ಡೈರಿ ನೋಡಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದರು ಯಾವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ?  ಎಂದು  ’ಯಕ್ಷಗಾನ’ ಎಂದೊಡನೆ ಸನ್ನಿವೇಶವೇ ಬದಲಾದ ಅನುಭವ.  ’ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲ. ಕ್ಷಮಿಸಿ’  ಹೌಹಾರಿದಂತೆ ಹೇಳಿ ಮುಗಿಸಿದಳು. ಅಂಗವೈಕಲ್ಯವೋ ಕುಜದೋಷವೋ ಇದ್ದ ಹುಡುಗಿಗೆ ವಿವಾಹ ಸಂಭಂಧವನ್ನು  ಕೇಳಿದೆನೋ ಎಂಬ ಭಾವದಲ್ಲಿ ಆಕೆ ಹೇಳಿದಂತಾಯಿತು.  ಜತೆಗೆ ಕ್ಷಮಿಸಿ.... ಈ ಕ್ಷಮಾ ಯಾಚನೆಯ ಔಚಿತ್ಯ ಯಾಕೋ ಎಂದುಕೊಂಡೆ.

ಬಹಳಷ್ಟು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದೇ ಅನುಭವ. ರೂಪ ಬೇರೆಯಾದರೂ ಒಳಗಿನ ಭಾವ ಒಂದೇ. ಸಭಾಭವನ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮೇಲಿರಿಸಿದ ಅಭಿಮಾನಕ್ಕೆ ಈ ರೀತಿಯ ಮೌಲ್ಯಮಾಪನವಾದೀತು ಎಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆ ನನಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಡಿ ಹೊಗಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಾವಿರವಿರುತ್ತದೆ ಆದರೆ ವಾಸ್ತವದ ಚಿತ್ರಣ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಹಳಷ್ಟು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟ ಕಾರಣ ಸಾಮಾನ್ಯ ಒಂದೇ....ಅದು ಮೇಲೆ ನೋಡಿ ಉಗುಳಿದಂತೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯತ್ತ ನೋಟ ಹರಿಸಬೇಕೆಂಬುದೇ ತಿಳಿಯದಂತಾಯಿತು. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಇದ್ದ ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಜೀವನವೇ ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹವಾದಾಗ ಯಾವುದರತ್ತ ಬೆರಳು ತೋರಬೇಕು? ಇನ್ನಾದರೂ ಎಚ್ಚತ್ತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಕಾರಣ ಇಷ್ಟೆ, ಒಂದು ಕಡೆ ಶಾಲಾವಠಾರದಲ್ಲಿನ ರಂಗಮಂಟಪದಲ್ಲಿ ಮೊದಲೊಮ್ಮೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಯಿತು. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಮರುದಿನ ಶಾಲೆಯ ಶೌಚಾಲಯ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ಸಿಗರೇಟು ತುಂಡು, ಗುಟ್ಕಾವರ್ಣಗಳಿಂದ ತುಂಬಿ ಗಬ್ಬೆದ್ದು ನಾರುವಂತಾಗಿತ್ತು. ಅಷ್ಟು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಶಾಲೆಯ ಚಿಣ್ಣರಿಗೆ ಎಂದು ಕಾಣದ ಹೆಂಡದ ಬಾಟಲಿ ಕಂಡರೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮವೇನಾಗಬಹುದು. ಒಂದು ವೇಳೆ ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭ ಎದುರಾದರೆ ನಾವೆಷ್ಟು ಶಾಲೆಯ ಆಢಳಿದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಭಟಿಸುವುದಿಲ್ಲ?  ಯಾರೋ ಕೆಲವರ ಮತಿಗೆಟ್ಟ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಮುದಾಯವೇ ಮೌಲ್ಯ ಮಾಮನಕ್ಕೆ ತುತ್ತಾದದ್ದು ಖೇದನೀಯ ವಿಚಾರವಾಗುತ್ತದೆ.

ದುಶ್ಚಟಗಳು ದುರ್ವ್ಯಸನಗಳು ಸ್ವತಃ ಆತನನ್ನು ಬಾಧಿಸಿದರೆ ಅದು ಆತನ ವಿಧಿ. ಆದರೆ ಅದು ಪರರಿಗೆ ಬಾಧೆಯಾದರೆ? ಪುಟ್ಟ ಮಗುವನ್ನು ಮುದ್ದಿನಿಂದ ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಗರೇಟು ಇರಿಸಿ ಅದರ ಹೊಗೆಯನ್ನು ಆ ಮಗುವಿನ ಮುಖಕ್ಕೆ ರಾಚಿದರೆ ಪರಿಣಾಮ ಅದೇ ಮಗು ಅನುಭವಿಸುವಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಹಾಗೆ. ಮುದ್ದಿನಿಂದ ತಮ್ಮ ಬಾಧೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬರ ಹೆಗಲಿಗೇರಿಸಿದಂತೆ.  ಇಲ್ಲಿ ಯಾರದೋ ದುರ್ವ್ಯಸನದ ಬಾಧೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅಂಟಿಸಿದಂತೆ.

 ಇನ್ನು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು  ನಡೆಸುವಾಗ ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಫಲಕ ಹಾಕುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಒದಗಿಬರುತ್ತದೆ. ’ ಮದ್ಯ ಮಾಂಸ ಧೂಮ ಪಾನ ಮುಂತಾದವುಗಳು ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ’. ಇದು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ನಾವೇ ಗುರುತಿಸಿದಂತೆ. ಇವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ನಿಯಮ ನಿಬಂಧನೆ ಒದಗಿಸಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ನಾವು ತಲುಪಿದ್ದೇವೆ ಎಂದರೆ ಯಾವುದನ್ನು ಬೆರಳೆತ್ತಿ ತೋರುವುದು? ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಹಾಸ್ಟೆಲ್ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಹೊರಗೆ ಒಂದು ನಿಯಮಾವಳಿಯ ಫಲಕ ತೂಗು ಹಾಕಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ನಿಯಮ, ’ ಮದ್ಯ ಮಾಂಸ ಧೂಮ ಪಾನ ಮುಂತಾದವುಗಳು ನಿಷೇಧಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ’. ಇದನ್ನು ಕಂಡು ಆವಾಗ ಅನ್ನಿಸಿತ್ತು ನಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಮೌಲ್ಯವನ್ನೇ ಈ ನಿಯಮ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದಂತೆ ಅಲ್ಲವೇ? ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ನಿಲಯದಲ್ಲಿ ನಿಯಮ ಮಾಡಿ ನಿಷೇಧಿಸುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನಮ್ಮ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳ ಜೀವನ ಮೌಲ್ಯ ತಗ್ಗಿದೆ ಎಂದರೆ ಅದು ನಿಜ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ನೋಡಿ ಉಗುಳಿದ ಹಾಗೆ. ಇಂತಹ ವಿಚಾರ ಸೂಕ್ಷ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಜ್ಞಾನ ನಮಗಿಲ್ಲವಾಗಿದೆ. ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ತಿಜೋರಿಗೆ ನಾವು ಬೀಗ ಹಾಕುವಾಗ ನಮ್ಮ ಮನೆ ಮಂದಿಯನ್ನೂ ನಾವು ಅನುಮಾನಿಸಿದಂತೆ ಅಲ್ಲವೇ ? ಬಹಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಚಾರವಿದು.  

ಎದುರು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ನಿಯಮಗಳ ನಿಷೇಧಗಳ ಫಲಕವನ್ನು ಹಾಕಿದರೂ,  ಒಳಗೆ ವೇಷ ರೈಸ ಬೇಕು ಎಂದು ಮದಿರೆಯನ್ನು  ನಾವೇ ಒದಗಿಸಿ ಅತಿಥಿ ಸತ್ಕಾರ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತೇವೆ. ಅದೇನೋ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸುವಲ್ಲಿ ಇದೆಲ್ಲ ಅನಿವಾರ್ಯ ಅಂಗಗಳಾಗುವುದು ದುರಂತ ಎನ್ನಬೇಕು.  ಎಂತಹ ವಿಪರ್ಯಾಸ?  ಊಟ ವಸನಕ್ಕಿಂತ ಅದುವೇ ಪ್ರಧಾನವಾದರೆ,  ಅದರ ಪರಿಣಾಮ ಮರುದಿನ ಸುತ್ತಲ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾಗಿ ಈಗ ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣ  ಜಗತ್ತನ್ನೇ ಅವರಿಸಿದೆ. ಈಕಾರಣದಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಸಭಾಭವನವೇ ಲಭ್ಯವಿಲ್ಲವಾಗುವುದು ಒಂದು ಅಪರಾಧಿ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನಾದರೂ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಸುವುದಿಲ್ಲವಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಖೇದನೀಯ. ದುರ್ವ್ಯಸನ ಕೇವಲ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಲ್ಲ. ಆದರೂ ಪ್ರಹಾರದ ಪೆಟ್ಟು ಬೀಳುತ್ತಿರುವುದು ಇಲ್ಲಿಗೇ ಅಂತ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವ ದುರಂತದತ್ತ ನಮ್ಮ ಮುಖ ತಿರುಗಿದೆ? ದುಶ್ಚಟಗಳಿಗೆ ಯಾರೂ ಹೊರತಲ್ಲ ಎಂದು ಉಡಾಫೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರೂ ಅವುಗಳ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನವಾದರೂ ಇರಬೇಕು. ಇದನ್ನು ಮಾನವೀಯತೆ ಎಂದು ಗುರುತಿಸಬೇಕು. ಹಾಗಾಗಿ ಇನ್ನಾದರೂ ಎಚ್ಚೆತ್ತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಿಯಮದಿಂದ ನಿಬಂಧನೆಯಿಂದ ಕಟ್ಟಿಹಾಕುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ತನವನ್ನು ನಾವು ಗೌರವಿಸಿ ಜತನದಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಆಗ ನಮ್ಮ ಜತೆಗೆ ನಮ್ಮ ಪರಿಸರವೂ ಹಿತಕರವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ನಾವು ಪರಿತಪಿಸಬೇಕು ಮಾಡು ಸಿಕ್ಕದಲ್ಲ...?

ಯಕ್ಷಗಾನಂ ಗೆಲ್ಗೆ