ಯಕ್ಷಗಾನಂ ಗೆಲ್ಗೆ

ಯಕ್ಷಗಾನ ಹವ್ಯಾಸ ತುಂಬಾ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ಹವ್ಯಾಸ. ಅದರ ಹುಚ್ಚು ಹಿಡಿಸಿಕೊಂಡವ ಒಂದು ಸಲವಾದರೂ ಮನೆಯವರಿಂದ ಬೈಗಳು ತಿನ್ನದೇ ಇರಲಾರ.ಯಾಕೆಂದರೆ ಅದರ ರೀತಿ ಅದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದರೂ ಆ ಬೈಗುಳಗಳೂ ಒಂದು ತರಹ ಹೊಗಳಿಕೆಯಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಕಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಅಭಿಮಾನ ಅತಿ ಚೋದ್ಯ.ಈಗೀಗ ಇದರ ಹವ್ಯಾಸ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅದೇ ಆಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಒಂದು ಪಕ್ಕಾ ಹವ್ಯಾಸಿ ಕಲೆ. ಇದು ಎಂದಿಗೂ commercial art ಆಗಲೇ ಇಲ್ಲ. ವೃತ್ತಿ ಪರ ಕಲಾವಿದರು ಇರಬಹುದು ಮೇಳಗಳು ಇರಬಹುದು ಆದರೆ ಈ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಬೇರೆ ಕಲಾಪ್ರಾಕಾರವನ್ನು ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪಕ್ಕಾ ಹವ್ಯಾಸಿ ಕಲೆ. ಸದ್ಯ ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥ ಪೂರ್ಣ ಅಂತ ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗಲ್ಲಾಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಯಶಸ್ವಿ ಕಲಾವಿದನನ್ನು ಮಾನದಂಡದ ಕೆಳಗೆ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು ಅಷ್ಟೊಂದು ಸಮಂಜಸ ಅಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಯಾವುದೇ ಕಲಾವಿದನಾಗಲಿ ಇದರಿಂದ ಸಿರಿವಂತ ಅಂತ ಅದ ಉದಾಹರಣೆ ಇದೆಯೇ?

ಮೊದಲು ಎಷ್ಟೊಂದು ವ್ಯವಸಾಯಿ ಮೇಳಗಳು ಟೆಂಟು ಕೊಡವಿ ಮಳೆಗಾಲ ಮುಗಿದೊಡನೆ ಪಾಂಡವಾಶ್ವಮೇಧ ಸೇವೆ ಮಾಡಿ, , ದಿಗ್ವಿಜಯಕ್ಕೆ ಹೊರಡುತ್ತಿದ್ದವು.ಈಗ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮೇಳಗಳು ಹವ್ಯಾಸಿಗಳಂತೆ ಸೇವೆ ಆಟಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ.ವ್ಯವಸಾಯಿಗಳು ಹವ್ಯಾಸಿಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಾಡು ಹೊಂದುವ ಕಾಲವಿದು. ಆದುದರಿಂದಲೇ ಇಂದು ಹವ್ಯಾಸಿಗಳಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಇದೆ. ವ್ಯವಸಾಯಿಗಳಿಗೆ ಆದರೆ ಒಂದು ಮಿತಿ ಅಥವಾ ಒಂದು ನಿಯಂತ್ರಣ ಇರುತ್ತದೆ. ಮನಸ್ಸಿಗೆ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿಯೋ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಗೊಳ್ಳುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಇದೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಅದುವೇ ಕಲಾವಿದನ ಜೀವನ. ಆತನನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿದವರಿಗೆ ಜೀವನಾಧಾರ ಅವನ ಕಾಲ್ಗೆಜ್ಜೆಯ ಸದ್ದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಹಲವು ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಇರುವಾಗ, ಹವ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಕೇವಲ ಇದು ಹವ್ಯಾಸ, ಹಾಗಿರುವಾಗಲೇ ಕಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವಾಗ ಹವ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಇರುವ ಅಥವಾ ಇರಬೇಕಾದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಅಧಿಕ ಅಲ್ಲವೇ? ಬಹುಶ ಈಗಿನ ಕಾಲಮಾನಕ್ಕೆ ಅನುಸರಿಸಿ ಹವ್ಯಾಸಿಗಳೇ ಕಲೆಯ ಜೀವನಾಡಿ ಎನ್ನಬಹುದು. ಹವ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಇದು ಕೇವಲ ಹವ್ಯಾಸ ಆದುದರಿಂದ ಅವರಿಂದ ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ನಿರ್ವಹಣೆಯನ್ನು ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರ ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.

ಕೆಲವು ದಿನಗಳ ಮೊದಲು ಮಿತ್ರರೊಬ್ಬರು ಕೇರಳದ ಹವ್ಯಾಸಿ ಕಲಾವಿದರ ಕಥಕ್ಕಳಿ ನೋಡಿ ಆ ಅನುಭವವನ್ನು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡಿದ್ದರು. ಆದಿನದ ಕಥಕ್ಕಳಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಶಿಸ್ತು ಮತ್ತು ಕಥಕ್ಕಳಿಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯದೆ ಇರುವವನ್ನು ಕೂಡ ಆ ಪರಿಧಿಯೊಳಗೆ ತರುವ ಪರಿಸರ ನಿರ್ಮಾಣ ಇವು ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಮೊದಲ ಅಂಶ. ವೇದಿಕೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ. ವೇದಿಕೆಯ ಪರಿಕರಗಳು. ಮತ್ತು ಸಭಾಂಗಣದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಎಲ್ಲವೂ ಅದಕ್ಕೆ ಅನುಯೋಜ್ಯವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಂತೆ ಇತ್ತು. ಆದುದರಿಂದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆರಂಭವಾಗುವ ಮೊದಲೇ ಅದರಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತೇವೆ.ಇಂತಹ ವಾತವರಣ ಕಲೆಯ ತವರೂರಲ್ಲಿ ಉಂಟುಮಾಡುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಸ್ವನಿರ್ಮಿತ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ ಮಾತ್ರ.. ಇದೆ ರೀತಿ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೇ. ಯಾವುದನ್ನು ಅನುಕರಿಸುತ್ತೆವೋ ಅದು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದಾರಿ ತಪ್ಪಿದಂತೆ ಅನ್ನಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದೆಲ್ಲ ಆಭಾಸಗಳಿಗೆ ಎಡೆಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಕಡೆ ಹಿಮ್ಮೆಳದವರು ಕೂರುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೇ ಸರಿಯಿರದೆ ಏನೋ ಒಂದು ಹರಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದಂತೆ ಇರುವುದು. ಯಕ್ಷಗಾನ ಪಾತ್ರಗಳು ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೂರುವ ಆಸನ ಸಿಂಹಾಸನ ಯಾವುದೊ ಒಂದು ಪ್ಲಾಸ್ಟಿಕ್ ಕುರ್ಚಿ ಇಟ್ಟಿರುತ್ತಾರೆ ವೇಷಧಾರಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಕೂರಬೇಕಾದರೆ ಭಯ ಪಟ್ಟೇ ಕೂರುವಂತ ಸ್ಥಿತಿ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕುಳಿತನೆಂದರೆ ಆಸನ ಅವನ ಸಹಿತ ಎದ್ದು ಬಂದು ಬಿಡುತ್ತವೆ.ಇಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಾದರೂ ಸಿಗುವುದಲ್ಲ ಎಂದು ತೃಪ್ತಿ ಪಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಭವವೇ ಅಧಿಕ. ಇದೆಲ್ಲ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ತೀರ ಅಭಾಸಗಳಿಗೆ ಎಡೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತವೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಬೆಳೆದು ಬಂದ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಆಟ ನೋಡಿದವನಿಗೆ ಏನೂ ಅನ್ನಿಸದೇ ಇರಬಹುದು ಆದರೆ ಹೊಸತಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ನೋಡುವವ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿಮುಖನಾಗುವ ಸ್ಥಿತಿ.. ಕೇವಲ ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ಝಗ ಮಘಿಸುವ ವೇಷ ಭೂಷಣದಿಂದ ಚೆಂಡೆಯ ಸದ್ದಿನಿಂದ ಸೆಳೆದಿಡಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಇದ್ದರೂ ಅದು ಕೇವಲ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಆಗುವ ಸಂಭವವೇ ಹೆಚ್ಚು.

ಎಲ್ಲವನ್ನು ಹೊಂದಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಸಂಘಟಕ ಸುಸ್ತಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಇಷ್ಟಾದರೂ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಾಯಿತಲ್ಲ ಎಂಬ ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಹೇಗೋ ಮುಂದುವರಿಯುತ್ತದೆ. ಕಲಾವಿದರೂ ಅಂತೆ ಹಲವು ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿಯೇ ಸಿದ್ದರಾಗುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ. ಬಿಡುವಿಲ್ಲದ ವೃತ್ತಿ ಚಟುವಟಿಕೆಯಿಂದ ದೈಹಿಕವಾಗಿಯೂ ಸುಸ್ತಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಎಷ್ಟು ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತೋ ಅಷ್ಟು ಎಂಬಲ್ಲಿಗೆ ತೃಪ್ತಿಪಡುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಇರುವುದು ಕೂಡ ಸಹಜ.

ಈ ಯಕ್ಷಗಾನ ತೀರ ಅಪರಿಚಿತವಾಗಿರುವ ಒಂದು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ತೆಂಕು ಹವ್ಯಾಸಿಗಳ ಒಂದು ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಚೌಕಿ ಪೂಜೆಯಾಗಿ ಪೀಠಿಕೆ ಆರಂಭಿಸಲು ಹಿಮ್ಮೇಳದವರು ವೇದಿಕೆಯೇರಿ ಭಾಗವತರು ಮದ್ದಲೆಯವರು ಕುಳಿತು ಚೆಂಡೆಯವರು ನಿಂತು ಪೀಠಿಕೆ ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಆವಾಗ ಅಲ್ಲೇ ಇದ್ದ ಒಬ್ಬ ಕುರ್ಚಿಯೊಂದನ್ನು ತಂದು ಚೆಂಡೆಯವರನ್ನು " ಯಾಕೆ ಸಾರ್ ನಿಂತೇ ಇದ್ದೀರಾ..ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳಿ ಸಾರ್ " ಎಂದು ಕೂರುವುದಕ್ಕೆ ಒತ್ತಾಯ ಮಾಡಿದ್ದೂ ನಂಗೆ ಇನ್ನೂ ನೆನಪಿದೆ. ಪಾಪ ಅವನಿಗೇನು ಗೊತ್ತು ಚೆಂಡೆಯವರು ನಿಂತೇ ಬಾರಿಸುವುದು ಅಂತ. ಹೀಗೆ ಅತಿ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಪರಿಸರದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರದರ್ಶನ ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಿನ ಕೆಲಸ. ಮತ್ತು ಅಷ್ಟೇ ಜಾಗರೂಕರಾಗಿರಬೇಕಾದ ಸಮಯವೂ ಹೌದು. ಈಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಒಂದು ವಿಷಯ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸುವುದಿದ್ದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕುದಾದ ವಾತವರಣವನ್ನು ಮೊದಲೇ ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯ. ಅಂತೆ ಕಲೆಯಬಗ್ಗೆ ಏನೊಂದೂ ತಿಳಿಯದಲ್ಲಿ ಮೊದಲೇ ಅದರಬಗ್ಗೆ ಗೌರವ ಬರುವಂತೆ ಪರಿಸರ ನಿರ್ಮಾಣ ಅತಿ ಅಗತ್ಯ. ಏನೋ ಒಂದು ಹರಕೆ ಸಂದಾಯ ಮಾಡಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸೇವೆ ಮಾಡಿದೆವು ಎಂದು ಧನ್ಯರಾಗುವ ಬದಲು ಮಾಡಿದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಹೇಗಾಯಿತು ಎಂದು ವಿಮರ್ಶೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಳಿತಲ್ಲವೇ. ರಾತ್ರಿ ಯಿಂದ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವದ ವರೆಗೆ ನಡೆಯುವ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೂ ಈ ಕಾಲಮಿತಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೂ ಹಲವು ಭಿನ್ನವಾದ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಮಹಿಷಾಸುರನ ಪ್ರವೇಶವಾಗುವಾಗ ಸರಿ ಸುಮಾರು ನಡು ರಾತ್ರಿ ಕಳೆದು ೧-೨ ಗಂಟೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಆವಾಗ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ನಿದ್ದೆಗೆ ಶರಣಾಗುವ ಹೊತ್ತು ಹಾಗೆಂದು ಬಡಿದೆಬ್ಬಿಸುವಂತೆ ಮಹಿಷನ ಪ್ರವೇಶ ಆದರೆಯೇ ಆಟಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸೊಗಸು.ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕಲರವ ಉಂಟು ಮಾಡಿ ಮಹಿಷ ಪ್ರವೇಶ ಸಾಧಾರಣ ಒಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಕಾಲಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಅಂತಹ ಭಾಗವನ್ನು ಆದಷ್ಟು ಮೊಟಕು ಗೊಳಿಸುವುದು ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲವೇ? ಪ್ರೇಕ್ಷಕರೊಂದಿಗೆ ಅನಗತ್ಯ ವಿನೋದವಾಡಿ..ಒಂದು ರೀತಿ ಕಬ್ಬಡ್ಡಿಯಾಡಿ ಕೊಂಡು ವ್ಯರ್ಥ ರಂಜನೆಯನ್ನುಂಟು ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು ತೀರ ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವಾಗಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕಂಡು ಬರುವುದು. ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮನರಂಜನೆಯಾದರೂ ಒಟ್ಟು ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ಅದು ದೂರವಾಗುವ ಸಂಭವವೇ ಹೆಚ್ಚು. ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಏನು ಬಯಸುತ್ತಾರೋ ಅದನ್ನು ಕೊಡುವಂತಾಗಬಾರದು. ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಕಲೆಯ ಅಂತರಂಗದ ತಿರುಳೇನಿದೆ ಅದರ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿಸಬೇಕು.

ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಹವ್ಯಾಸಿಗಳಿಂದ ಖಂಡಿತ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಇದೇನೂ ಅವರಿಗೆ ಉದ್ಯೋಗವಲ್ಲ.. ಇದರಿಂದ ಬರುವ ಆದಾಯಕ್ಕೆ ಕಾಯುವ ಕೈಗಳಿಲ್ಲ. ಸಂಬಳ ಕೊಡುವ ಮೇಳದ ಯಜಮಾನನ ನಿಬಂಧನೆ ಕಟ್ಟುಪಾಡುಗಳಿಲ್ಲ. ಹೊಸತನ್ನೇ ಆವಿಷ್ಕರಿಸಬೇಕೆನ್ನುವ ತುಡಿತವಿರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.