ಗೀತೋಪದೇಶ ಯಕ್ಷಗಾನ ಹೀಗೊಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಭಾಗ – ೨ " ನಾನು ಮತ್ತು ನನ್ನದು"

“ಧರ್ಮ ಸಂಸ್ಥಾಪನಾರ್ಥಾಯ ಸಂಭವಾಮಿ ಯುಗೇ ಯುಗೇ”  ಎಂಬ ಭಗವಂತನ ನಿಯತಿಗೆ ಹಲವು ಸವಾಲುಗಳು ಎದುರಾಗುತ್ತದೆ. ಕೌರವ ಮೊದಲಾಗಿ ಹರಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ ಚಕ್ರವನ್ನು ಧರಿಸದೇ ಇರಬೇಕು. ಆದರೆ  ಹರಿಗೆ ಧರ್ಮ ಸ್ಥಾಪನೆಗೋಸ್ಕರ  ತಾನು ಹೋರಾಡದೆ ತನ್ನ ಹೋರಾಟ ಸಂಘಟಿಸಬೇಕು. ಆ ಮೂಲಕ ಅಧರ್ಮಿಯರನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿ ಧರ್ಮವನ್ನು ಸ್ಥಿರವಾಗಿಸಬೇಕು. ಹೋರಾಟದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಎದುರಾಗುವ ಸವಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕೌರವಾದಿಗಳ ಯುದ್ದ ತಂತ್ರಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಸವಾಲುಗಳು ಒಂದು ಬಗೆಯಾದರೆ ತಾನು ಯಾವುದನ್ನು ಅಯುಧವಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿರುವೆನೋ ಅದನ್ನು ಸಿದ್ಧಗೊಳಿಸಿ ಜಾಗ್ರತಗೊಳಿಸುವುದು ಇನ್ನೊಂದು ಸವಾಲು. ಅವೆಲ್ಲದರ ನಡುವೆ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಆವರಿಸಿದ ಈ ಮೋಹ ಅದರಿಂದ ಉಂಟಾದ ಕ್ಲೈಬ್ಯ ಅಥವಾ ಷಂಢತನ ಇದನ್ನು ಸಹ ಸವಾಲಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು. ಇದಕ್ಕಾಗಿಯೆ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಧರ್ಮ ಕರ್ಮಗಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮದ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಗಳಿಗೆ, ಧರ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೇ ಉತ್ತರವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ ಶ್ರೀ ಹರಿ. ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಗೀತೋಪದೇಶ ಪ್ರಸಂಗದ ಕೃಷ್ಣನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸುವುದು ಒಂದು ಸವಾಲೇ  ಆಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕ್ಷಿಷ್ಟ ವಿಷಯದ ಪಾಠ ಪುಸ್ತಕವಿರುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ಅದನ್ನು ಮೊದಲಾಗಿ ಅದೆಷ್ಟು ಬಾರಿ ಓದಿದರೂ ಅರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅಧ್ಯಾಪಕನಾದವನು ಆ ಪಾಠವನ್ನು ಉಪದೇಶಿಸಿದ ನಂತರ ಅದು ಸುಲಭವಾಗಿ ಗ್ರಾಹ್ಯವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಈ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ ಗೀತೆಯ  ವಿಚಾರ ಸರಳವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ.

“ಕೆರಳಿ ಮುರಹರನಾಗಲು ಎಲೆ ನರನೇ ಧುರದಿ ಮರುಕವಿರಿಸುವರು........................”

ಅಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದ ಆ ಹನ್ನೊಂದು ಅಕ್ಷೋಹಿಣಿ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ  ಒಬ್ಬರೇ ಒಬ್ಬರು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಕಾಣಲಾರದ ಸ್ಥಿತಿ ಅರ್ಜುನನದ್ದು. ಆತನಿಗೆ ಆವರಿಸಿದ ಮೋಹ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ತನ್ನ ಹಾದಿಯ ಮುಳ್ಳಾಗಿ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಆತನ ಮೋಹವನ್ನು ಕೃಷ್ಣ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವ ರೀತಿ ಹೀಗೆ. ವಿರೋಧಿ ಪಾಳಯದಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳು ಗೋಚರಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅರ್ಜುನನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಭಾವ. ಯಾಕೆ? ಇಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನಲ್ಲದೇ ಇದ್ದವರದ್ದು ದೃಷ್ಟಿದೋಷ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಬಹುದೇ? ಅರ್ಜುನನಲ್ಲದೇ ಪ್ರತಿಪಕ್ಷವಾಗಿ ಇನ್ನು ಇದ್ದಾರೆ.ಅವರೆಲ್ಲರ ದೃಷ್ಟಿಯುಲ್ಲಿ ವೈರಿಗಳು ಗೋಚರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಈ ಇಷ್ಟೂ ಜನರಿಗೆ ವೈರಿಗಳು ಕಾಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿರೋಧಿಗಳೇ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ.

ಆ ಮುದುಕ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಮಹಾರಾಜ, ಆತನಿಗೆ ಜನ್ಮ ಪರ್ಯಂತ ಏನನ್ನೂ ನೋಡುವ ಬಯಕೆ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಹೆಂಡತಿ ಕಪ್ಪೋ ಬಿಳಿಯೋ ಅದನ್ನು ತಿಳಿವ ಆಶೆ ಉಂಟಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕೌಟುಂಬಿಕವಾದ ಸಾಂಸಾರಿಕವಾದ ಯಾವುದನ್ನೂ ಕಾಂಚನವಾಗಲೀ ಕಾಮಿನಿಯಾಗಲೀ ನೋಡುವ ಬಯಕೆ ಹುಟ್ಟಲಿಲ್ಲ. ಹೋಗಲಿ ತನ್ನನ್ನು ಸ್ವತಹ ನೋಡುವ ಆಶೆಯೂ ಹುಟ್ಟದವನಿಗೆ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಆಶೆ,  ಯುದ್ದವನ್ನು ಕಾಣಲಾರೆನಲ್ಲಾ? ಹಿರಿಯರಾದವರಿಗೆ ಮಕ್ಕಳು ಜಗಳವಾಡುವುದನ್ನಾಗಲೀ ಸಾಯುವುದನ್ನಾಗಲಿ ಕಾಣುವ ಬಯಕೆ ಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಅವುಗಳು ಒಂದು ವೇಳೆ ಬಂದರೂ ಇದ್ದ ಕಣ್ಣನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ನೋಡಲಾರೆ ಎಂದು ಕುಳಿತಿರಬೇಕಾದಲ್ಲಿ ಇವನಿಗೆ ಅದನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಬಯಕೆ...!!! ಅದೂ ಹೇಗೆ ವರ ಪಡೆದು ಶ್ರಮ ವಹಿಸಿ ಮಕ್ಕಳು ಜಗಳಾಡುವುದನ್ನು ದೃಷ್ಟಿ ಇಲ್ಲದ ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ನೋಡುವ ಹಂಬಲ. ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನ ಈ ಯುದ್ಧದ ಹಂಬಲವೇ ಕೌರವಾದಿಗಳ ರಕ್ತದಲ್ಲೂ ಹರಿದು ಬಂತು. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅವನೇ ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟು, ವಾಸಮಾಡಲು ಕಳುಹಿಸಿದ ಅರಗಿನಾಲಯ ಸುಟ್ಟು ಹೋಯ್ತು ಆನಂತರ ಪಾಂಡವರು ಸುಟ್ಟು ಹೋದರು ಎಂದು ಕಣ್ಣೀರು ಹಾಕಿದ.  ಕುರುಡ ಕಣ್ಣೀರು ಹಾಕಿದ. ಅವನ ಕಣ್ಣೀರು ಅವನಿಗೇ ಕಾಣಿಸದು. ಅದರಂತೇ ಆ ಪ್ರಕರಣದ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಯನ್ನು,  ಹಸ್ತಿನಾವತಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅರಮನೆಗೆ ಬೆಂಕಿ ಕೊಟ್ಟವನಾರು? ಇದನ್ನೆಲ್ಲ  ವಿಚಾರಣೆ ಮಾಡುವ ಯೋಚನೆಯೂ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ.

ದ್ರೌಪದಿಗೆ ತಾನೇ ಸ್ವತಃ ವರವಾಗಿ ನೀಡಿದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಸುಹ್ರುದ್ಯೂತವಾಡಿ ಪುನಃ ವಶ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನೋಡಿ ಕುರುಡ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚಿದ. ಮಹಾ ಪಾತಕಿಗಳಾದ ದುರ್ಯೋಧನಾದಿಗಳು,  ಇನ್ನು ಅಜ್ಜ ಭೀಷ್ಮ, ಪಾಂಡವರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರೀತಿ ಉಂಟು ಆದರೆ, ನೆಂಟರಬಗ್ಗೆ ಪ್ರೀತಿ ಉಂಟು ಆದರೆ ಧಾನ್ಯ ವೆಚ್ಚ ಮಾಡ್ಬೇಕಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿದ ಹಾಗೆ. ಅಂತಹ ಭೀಷ್ಮರು ಯುದ್ದೋತ್ಸಾಹದಿಂದ ಸೇನಾಪತಿಯಾಗಿ ಶಂಖವನ್ನು ಮೊಳಗಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಯುದ್ದಾರಂಭಕ್ಕೂ ಮೊದಲೇ ಧರ್ಮರಾಯನಲ್ಲಿ ಭೀಷ್ಮರು ಹೇಳಿದ್ದರು ’ಎಲ್ಲರೂ ಅರ್ಥ ದಾಸರು. ಆದರೆ ಅರ್ಥ ಯಾವಾಗಲೂ ದಾಸ್ಯವನ್ನು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ’  “ಅರ್ಥಸ್ಯ ಪುರುಷೋ ದಾಸಃ”  ಇಲ್ಲಿ ಭೀಷ್ಮ ಬಂದದ್ದು ಹಾಗೆ ಅರ್ಥದಾಸನಾಗಿ. ಬಂದವರೆಲ್ಲರೂ ಅರ್ಥದಾಸರಾಗಿ. ಅದುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ಜಿಜ್ಜಾಸುವಾಗಿ ಯೋಚಿಸುವುದಲ್ಲ. ಪುರುಷರೆಲ್ಲ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಟ್ಟರೆ ಶ್ಮಶಾನವಾಗುತ್ತದೆ ಸ್ತ್ರೀಯರೆಲ್ಲರೂ ವಿಧವೆ ಯಾದರೆ ವರ್ಣ ಸಂಕರವಾಗುತ್ತದೆ, ಸನಾತನ ಧರ್ಮವೇ ಕೆಟ್ಟುಹೋಗುತ್ತದೆ. ನಿನ್ನಂತಹವನಿಗೆ ಈ ಚಿಂತನೆ ಬರುವುದು ಸಹಜವೇ ಆದರೂ ಅದು ಅಸ್ಥಾನದಲ್ಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆದುದರಿಂದ ಆ ಮಾನಸಿಕ ದೌರ್ಬಲ್ಯವನ್ನು ಬಿಡು ಎತ್ತು ಗಾಂಢೀವ ಮಾಡು ಯುದ್ದ.  ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಪರಿ ಪರಿಯಾಗಿ ವಿವೇಚಿಸಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.

ಆದರೂ ಅರ್ಜುನನ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಚೋದನೆಗೆ ಒಳಗಾಗುದಿಲ್ಲ. ಹರಿಯ ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಮಾತುಗಳು ಉತ್ಸಾಹವನ್ನು ತರುವುದಿಲ್ಲ...

“ಅರಿಗಳು ಪಂಚ ಪಾತಕರೆಂದು ಬಲ್ಲೆನು |  ತರಿಯಲೀವರ ವಂಶವಳಿದು ಪರದೊಳು ತಿಲಜನ  ಶೂನ್ಯ ರಾಪರು ಮತ್ತೆ ತರುಣೀಯರಿಗೆ ಶೋಕವಹುದು || ”

ಅದುವರೆಗೆ ಶತ್ರುತ್ವ ಅರಿಯದ ಬಗ್ಗೆ ಪಾರ್ಥ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರೆ ಈಗ ಶತ್ರುತ್ವ ಯಾಕಾಗಿ ಇರಬೇಕು? ಶತ್ರುತ್ವದ ಅರ್ಥವಾದರೂ ಏನು ? ಈ ಬಗ್ಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ ಚಿಂತನೆ. ಲಾಕ್ಷಾಗೃಹದ ಘಟನೆ. ಅಣ್ಣ ಭೀಮಸೇನನಿಗೆ ವಿಷ ಉಣ್ಣಿಸಿದ್ದು, ಕಪಟ ದ್ಯೂತವಾಡಿದ್ದು, ದ್ರೌಪದೀ ವಸ್ತ್ರಾಪಹಾರ,  ಇದಾವುದೂ ಪ್ರತೀಕಾರವನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆ? ಯಾವುದು ಕೇಳಿದರು ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥ್ರಿರತೆ ಒದಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯುದ್ದ ಎಂದಾಗ ಯುದ್ದೋತ್ಸಾಹ ಬರಬೇಕು. ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಚೈತನ್ಯ ಬರಬೇಕು. ಆನಂತರ ಯುದ್ದ. ಇದೆಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಮುಖ್ಯ ವಿಪಕ್ಷದಲ್ಲಿದ್ದವರ ಮೇಲೆ ಶತ್ರು ಭಾವ ಬರಬೇಕು. ಶತ್ರುತ್ವ ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಆ ಯುದ್ದ ಸರಿಯಾದ ಯುದ್ದವೇ?

ಶತ್ರುತ್ವ ಯಾಕೆ ಹುಟ್ಟಬೇಕು. ಪ್ರತೀಕಾರದಿಂದ. ನಮಗಾದ ಕಷ್ಟ ವಂಚನೆಗೆ ಅದನ್ನು ಎಸಗಿದವನ ಮೇಲೆ ಪ್ರತೀಕಾರ. ಅದರಿಂದ ಯುದ್ದ. ಯುದ್ದ ಅಂದರೆ ಕೊಲ್ಲುವುದು. ನಮಗೆ ಆಗದ ಶತ್ರುವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು. ಒಂದೋ ನಾವು ಸಾಯಬೇಕು ಇಲ್ಲಾ ಅವನು ಸಾಯಬೇಕು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಅವನು ಸತ್ತರು ನಾವು ಏನು ಶಾಶ್ವತರೆ? ಒಂದು ಘಳಿಗೆ ಯಾರು ಮೊದಲು ಸಾಯುತ್ತಾನೋ ಅದೇ ಯುದ್ದದ ಉದ್ದೇಶ. ಕೊಲ್ಲುವುದು ಅಂದರೆ ಅದು ಶಾರೀರಿಕವಾದಂತಹ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುವಂತಹುದು. ಇದೆಲ್ಲ ಬೇಕಾಗುವುದು ಯಾವಾಗ? ಮನುಷ್ಯರಿಗೆ ವಿವೇಚನೆಗೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕಾಣದಾದಾಗ ಮತ್ತೆ ಅಯುಧ ಕೈಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದು. ಈ ಅಯುಧ ಅಂದ್ರೆ ಎರಡು ಕೋಣಗಳು ಇದ್ದ ಹಾಗೆ. ಅಲ್ಲಿ ಬುದ್ಧಿಗೆ ಸ್ಥಾನವಿಲ್ಲ. ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಏಷ್ಟು ಶಕ್ತಿ ಉಂಟೋ ಅದರ ಹಾಗೆ. ಯಾರು ಗೆಲ್ತಾನೋ ಅವನು ತೋರಿಸಿದ್ದೇ ನ್ಯಾಯ. ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಈ ಯುದ್ದ ಅಂದ್ರೆ ಕೊಲ್ಲುವುದು... ಯಾರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು? ಯಾಕೆ ಕೊಲ್ಲುವುದು? ಯಾರನ್ನಾದರೂ ಕೊಂದರೂ ತಾನೇನು ಅಜರಾಮರನೇ? ಯಾವಾಗಲಾದರೂ ನಾನೂ ಸಾಯಬೇಕು. ಯುದ್ದ ಕ್ಕೆ ಹೊರಟವರು ಯೋಚಿಸುವುದೇನು? ತಾನು ಸಾಯುವ ಮೊದಲು ಅವನು ಸಾಯಬೇಕು. ಇದೆ ಅಲ್ಲವೆ ಯುದ್ದ?   ಹಾಗಾದರೆ ಕೊಲ್ಲುವುದು ಇದು ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರವಲ್ಲ. ಇದು ತನ್ನಿಂದಾಗದು. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರು ಬದುಕಲಿ. ಅರ್ಜುನ ಹೇಳ್ತಾನೆ “ ನಾನು ಸಾಯಬೇಕಾದರೆ ಸಾಯ್ತೇನೆ. ಆದರೆ ಕೊಲ್ಲಲಾರೆ ಕೃಷ್ಣಾ” ಯಾಕೆ ಈ ದೌರ್ಬಲ್ಯವೋ, ಇದು ಹೃದಯ ದೌರ್ಬಲ್ಯವೇ?”  ತಿಳಿಯದೇ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಲ್ಲೇ  ಶ್ರೇಯಸ್ಸಿನ ಹಾದಿಯನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆ ಹಾದಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಗುರುತ್ವವನ್ನು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ.

ಈವರೆಗೆ ಶತ್ರುತ್ವ ಕಾಣಲಾರೆ ಎಂದವನು ಈಗ ಕೊಲ್ಲಲಾರೆ, ಬಂಧು ವರ್ಗ ಗುರು ಹಿರಿಯರು ಇವರೆನ್ನಲ್ಲ ಕೊಂದು ಪಾತಕಿಯಾಗಲಾರೆ ಎನ್ನುತ್ತಿದ್ದಾನೆ.  ಮುಂದೆ ಕೊಲ್ಲುವುದರ ಬಗ್ಗೆ, ಪಾತಕದ ಬಗ್ಗೆ  ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ವಿಶ್ಲೇಶಿಸುವಂತಾಗುತ್ತದೆ.

“ ಅರ್ಜುನ, ಇದು ಹೃದಯ ದೌರ್ಬಲ್ಯವೇ? ಆದರೆ ಯಾಕೆ?  ನೀನು ಕೇವಲ ಭಾವುಕನಾಗಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಿರುವೆ. ವಿವೇಕವನ್ನು ಜಾಗೃತ ಗೊಳಿಸಿಲ್ಲ. ವಿವೇಕ ಬುದ್ದಿ ಶಕ್ತಿ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇದೆ.ಇದಕ್ಕೆ ವ್ಯವಸಾಯತ್ಮಕವಾದ ಬುದ್ದಿ ಬೇಕು.  ಕೌರವ ಕರ್ಣಾದಿಗಳಿಗೂ ಬುದ್ಧಿ ಇದೆ. ಆದರೆ ಧರ್ಮರಾಯನ ತಮ್ಮ ನೀನು. ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಿರುವಂತಹ ಬುದ್ದಿ,  ಧಿಯೋಯೋನಃ ಪ್ರಚೋದಯಾತ್ ಅಂತ ಹೇಳುವ ಸದ ಸದ್ವಿವೇಕ. ಅದರಿಂದ ಇದನ್ನು ನೋಡಬಲ್ಲೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪರಿಕಿಸು ಪಾರ್ಥನೇ  ಅಂತ ಹೇಳಿದ್ದು.”

ಆದರೆ ಅರ್ಜುನ ಭಾವುಕ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಷ್ಟೇ ಪರಿಕಿಸಿದ. ಭಾವುಕ ಮನಸ್ಸು ವಿವೇಕವನ್ನು ಆವರಿಸಿತ್ತು. ಭಾವುಕತನ ಹೃದಯ ವೈಶಾಲ್ಯ ಇರಬೇಕು ಆದರೆ ಅದನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸುಂತಹ  ವಿವೇಕ, ಗಾಳಿ ಇಲ್ಲದ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ದೀಪ ಹೇಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಉರಿಯುತ್ತದೋ ಅದೇ ರೀತಿ ಆ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬುದ್ದಿ ಇರಬೇಕು. ಅರ್ಜುನನಲ್ಲಿ ಇರುವ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಬುದ್ದಿ, ಜ್ಯೋತಿಗೆ ಆವರಣ ಇದ್ದು  ಆ ಆವರಣ ಮಾಸಿದಂತೆ,  ಭಾವುಕತನದ ಲೇಪನ ಅದನ್ನು ಮಾಸಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ ಆ ಭಾವುಕತನವನ್ನು ಕಳಚಿಟ್ಟು ಯೋಚಿಸಬೇಕು.     ವಿವೇಕದ ನಿಜವಾದ ಪ್ರಭೆ ಹೊರಗೆ ಬರಬೇಕು.

ಕೊಲ್ಲಲಾರೆ ಎಂದ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ,  ಈಗ ಕೊಲ್ಲುವುದು ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಡುವುದು ಇವೆರಡರ ಬಗೆಗಿನ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಸರಳವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಅಹಂಮಿಕೆ, ಅಥವಾ ಅಹಂಕಾರದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯೂ ಆಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ.  

ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ  “ ಅರ್ಜುನ, ಕೊಲ್ಲುವುದು, ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಡುವುದು. ಇದು ಎರಡೇ ವಿಷಯ ಇಲ್ಲಿ. ನೀನು ಕೊಲ್ಲುವುದು. ಅವರು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಡುವುದು ನಿನ್ನಿಂದ.  ಕೊಲ್ಲುವುದು ಯಾರು?”

ಅರ್ಜುನ  “ ನಾನು. ನಾನು ಕೊಲ್ಲುವುದು.” 

ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ : “ ನಾನು... ಈ ನಾನು ಅಂದ್ರೆ ಏನು?”

ಈಗ ಜ್ಯೋತಿಯ ಆವರಣ ಮಸುಕಾಗಿದ್ದದ್ದು ತುಸು ತಿಳಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅರ್ಜುನ ಹೇಳ್ತಾನೆ

ಅರ್ಜುನ:  “ ನಾನು ಅಂದ್ರೆ  ನಾನೇ..ನಾನೇ ಕೊಲ್ಲುವುದು.”

ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ : “ ನಿನ್ನಿಂದ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಡುವುದು ಯಾರು? ಇದನ್ನು ನೀನಲ್ಲ ಅವರು ಹೇಳ್ಬೇಕು ಹೇಗೆ?. ಸಾಯಲ್ಪಡುವುದು

’ನಾನು’ “  ಈ ನಾನು ಎಂಬುದು ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನ ಸ್ವಗತ. ನಿನ್ನನ್ನು ನೀನು ಹೇಗೆ ನಾನು ಅಂತ ಹೇಳ್ತಿಯೋ ಹಾಗೆ, ಅವರನ್ನು ಅವರು ಹೇಳುವುದು “ ನಾನು”  ಅಂತಲೇ ..ನಾನು ಎಂಬುದು ಸರ್ವನಾಮ.”

ಅರ್ಜುನ : “ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಾನು ಎಂಬ ಹೆಸರು ಉಂಟು. ಆದರೆ ನಾನು ಎಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ.”

ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ : “ ಹಾಗಾದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಲ್ಲಿಯೂ  ಇದ್ದ ನಾನು ಯಾರು? ಭೀಷ್ಮ ದ್ರೋಣ ಅವರೂ ಸ್ವಕೀಯವಾಗಿ ಹೇಳುವಾಗ ನಾನು ಅಂತಲೇ ಹೇಳಬೇಕಲ್ಲವೆ? ನೀನು ನಿನ್ನನ್ನು ನಾನು ಅಂತ ಹೇಳುತ್ತಿ. ಹಾಗಾದರೆ ಕೊಲ್ಲುವುದು ಯಾರೂಂತ ಆಯಿತು? ಕೊಲ್ಲುವುದು ಯಾರು?  ನಾನು, ಸಾಯುವುದು ಯಾರು?  ನಾನು.”

ನಾನು ಮತ್ತು ನನ್ನದು ಇದರ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧ ಇಲ್ಲಿ ಸರಳವಾಗಿ ವಿಶ್ಲೇಶಿಸಲಾಗಿದೆ.

ಅರ್ಜುನ ಮುಂದುವರೆಸುತ್ತಾನೆ.. ನಾನು ಎಂದು ಎಲ್ಲರೂ ಹೇಳಬಹುದು. ಇಂಥವನ ಮಗ.. ಮೊಮ್ಮಗ ಗೋತ್ರ ಸೂತ್ರ ಪ್ರವರ ಎಲ್ಲವು ಹೇಳಬಹುದು. ನಾನು ಅಂತ ಅವನು ಹೇಳುವುದು ಯಾರನ್ನು ಅವನನ್ನೇ.!!!

“ ನಾನು ಅಂದರೆ ಯಾರು? ನಾನು ಅಂದರೆ ಅರ್ಜುನ. ಹಾಗಾದರೆ ನನ್ನ ಶರೀರ ಅಂತ ಹೇಳುವಾಗ, ನಾನು ಬೇರೆ ಶರೀರ ಬೇರೆ ಅಂತ ಅಯ್ತಲ್ಲ?  ನಾನು ಮತ್ತು ನನ್ನ ಶರೀರ. ಹಾಗೇ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ನನ್ನ ಮನೆ. ಹೀಗೆ ನನ್ನದು ನನ್ನದು ...ಹಾಗಾದರೆ ನನ್ನ ಅಂತ ಹೇಳುವಾಗ ನಾನು ಅಂತ ಬೇರೆ ಉಂಟು ಅಂತಾಯ್ತು. ಹಾಗೆ ನನ್ನ ಬುದ್ಹಿ. ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು, ನನ್ನ ಭಾವ, ನನ್ನ ಹೃದಯ, ಹೀಗೆ ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಹೇಳುವಾಗ ದೇಹದ ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ವಿಭಾಗಿಸಿ ಹೇಳಿಕ್ಕೆ ಆಗ್ತದೆ. ನನ್ನ ತಲೆ, ನನ್ನ ಕಾಲು,  ನನ್ನ ಕೈ.”

ಇಲ್ಲಿ ’ನಾನು ಮತ್ತು ದೇಹವನ್ನು’ ಬೇರೆಯಾಗಿಸುವ ಚಿಂತನೆ ಬಹಳ ಸರಳವಾಗಿ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆ. ದೇಹದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಗವನ್ನು ನನ್ನ ಕೈ ನನ್ನ ಕಾಲು ಅಂತ ಬೇರೆ ಬೇರೆಯಾಗಿ ತೆಗೆದಿರಿಸಿದರೆ.. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಎಂಬುದು ಎಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ.. ನಾನು ಎಂಬುದು ಷಷ್ಠೀ ವಿಭಕ್ತಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ನನ್ನದು ಎಂಬುದು ಸಮಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಅಲ್ಲದೇ ಹೋಗ್ತದೆ.

ಹಲವು ಸಲ ನಾನು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ನನ್ನ ಜೀವ ಅಂತ ಹೇಳುವುದುಂಟು. ಜೀವ ಹೋಯ್ತು...ಆಗ ನಾನು ಬೇರೆ ಜೀವ ಬೇರೆಯಾಗಿ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಈಗ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಎಲ್ಲ ತೊಡಕಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ನಾನು ಬೇರೆ ಜೀವ ಬೇರೆ ಎಂಬ ತತ್ವಾರ್ಥವಾಗುವಾಗ ಈ ತೊಡಕು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ  ಆ ತೊಡಕನ್ನು ಗುರುತಿಸದೇ ಇದ್ದವರು ಈಗ ಅಯುಧ ಹಿಡಿದು ವಿರೋಧಿಗಳಾಗಿ ಕೊಲ್ಲುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಮುಂದೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.

ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ಬಂಧು ಮೋಹ ಅದರಿಂದ ಉಂಟಾದ ಯುದ್ದ ನಿರುತ್ಸಾಹ, ಈಗ ಬಂಧು ಮೋಹ ಹರಿಸುವಂತಹ ಚಿಂತನೆ.

ನಾನು ಬೇರೆ ಶರೀರ ಬೇರೆ. ನಾನು ನನ್ನದು ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಎಂಬ ಸಿದ್ದಾಂತ ಅರಿವಾದಾಗ ನನ್ನದು ಎಂಬುದು ನಾನಲ್ಲ ಎಂದಕೊಂಡಾಗ. ‘ನನ್ನ ಬಂಧುಗಳು’ ಅದೂ ಬೇರೆಯಾಗಿಯೇ ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಬಂಧು ಇದು ಕೂಡಾ ಷಷ್ಠೀ ಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುವುದು. ಆವಾಗ ’ನನ್ನದು’  ಎಂಬ ಷಷ್ಠಿಯ  ನಾಶ ಯಾವುದರಿಂದ ’ನಾನು’  ಎಂಬ ಪ್ರಥಮದಿಂದ. ನಾನು ಎಂಬುದರಿಂದ ನನ್ನದು ಎಂಬುದನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿದಾಗ ನಮ್ಮನ್ನು ನಾವೇ ನಾಶ ಮಾಡಿದ ಹಾಗೆ ಆಗುವುದೇ? ಹಾಗಾಗಿ ನಾನು ನನ್ನದು..ನನ್ನದು ನಾನಲ್ಲ..ಈ ಎರಡು ವಿಭಜನೆ ಒಟ್ಟು ತಾತ್ಪರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಈಗ ಅರ್ಜುನ ’ನಾನು’  ಏನು ಎಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳತೊಡಗುತ್ತಾನೆ. ನಾನು ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಪಡೆದಂತಹ ಈ ದೇಹ ನಾನಲ್ಲ ಹಾಗಾದರೆ ನಾನು ಯಾರು?

 (ಇನ್ನೂ ಇದೆ ಮುಂದಿನಭಾಗದಲ್ಲಿ)

         

ಗೀತೋಪದೇಶ ಯಕ್ಷಗಾನ ಹೀಗೊಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಭಾಗ ೧

ಗೀತೋಪದೇಶ ಯಕ್ಷಗಾನ ಹೀಗೊಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಭಾಗ ೧

“ಪರಿಕಿಸು ಪಾರ್ಥನೆ .......... ... ಕರದೊಳು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರವ ಧರಿಸುತ  ತಿರುವುತ ಮೀಸೆಯನು...”  ಕುರು ಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಸೇನೆಯ ಮಧ್ಯೆ ರಥವನ್ನು ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸು ಎಂದ ಅರ್ಜುನನ್ನು ನೋಡಿ  ಕೃಷ್ಣ ಅನುಮಾನದಿಂದ ಪಾರ್ಥನ ಮುಖ ನೋಡಿ ಹೇಳುವ ಮಾತಿದು

“ ಕೌರವ ಸೇನೆಯ ಮಧ್ಯ ತಮ್ಮ ರಥವನ್ನು ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸು ಕೃಷ್ಣಾ. ಬಹು ಸಮಯದಿಂದ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದ ಸಮಯವಿದೋ ಬಂದಿದೆ. ಆ ಕೌರವನ ಕಡೆಯಿಂದ ಬಂದವರ ಆ ಸುಟ್ಟ ಮುಖವನ್ನೊಮ್ಮೆ  ನೋಡಿ ಬಿಡುತ್ತೇನೆ.” ಆವರೆಗೆ ಹತಾಶರಾಗಿ ಕಾದಿದ್ದು ಬಳಿಕ ಕ್ರೋಧ ಭುಗಿಲೆದ್ದು ಎಲ್ಲ ಸಿದ್ದತೆಯನ್ನು ಈ ದಿನಕ್ಕಾಗಿ ಮೀಸಲಿರಿಸಿದ ಅರ್ಜುನನ ಮಾತು ಹರಿಗೆ ಅನುಮಾನವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ.

ಅವಾಗ ನಂತರದ ಮಾತಿಗೆ ಪೀಠಿಕೆಯಾಗಿ ಕೃಷ್ಣನಾಗಿ ಶೇಣಿಯವರು ಅರ್ಜುನನಲ್ಲಿ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ, ಆತನ ಕ್ರೋಧದ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಮಾನಿಸಿ ಕೇಳುತ್ತಾರೆ.” ಹೌದಲ್ಲ...? ಹೌದಲ್ಲ..?” ಹೀಗೆ ಎರಡು ಬಾರಿ ಕೇಳುವ ಅಗತ್ಯವಾದರೂ ಏನು ? ಮಹಾಭಾರತ ಅಥವಾ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ಮಾತೇಕೆ. ಭಗವತ್ಗೀತೆಯ ಸನ್ನೀವೇಶವನ್ನು ಅರಿಯದೇ ಇರುವವರು ಯಾರು? ಪವಿತ್ರ ಗೀತೋಪದೇಶದ ದಿವ್ಯ ಜ್ಯೋತಿಯನ್ನು ಬೆಳಗುವುದಕ್ಕೆ ಇದೊಂದು ಕಿಡಿಹಚ್ಚಿದ ಮಾತು. ಹೌದಲ್ಲಾ?  ಕೌರವಾದಿಗಳ ಮೇಲೆ ಉಕ್ಕಿಬಂದ ಕ್ರೋಧ ಆ ಸಿಟ್ಟು ನಿಜವಾದದ್ದೇ? ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಅನುಮಾನ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಹೌದಲ್ಲಾ? ಎಂಬ ಉದ್ಗಾರ. 

ಬಹಳ ಸ್ವಾರಸ್ಯ ಪೂರ್ಣ ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯ ಪ್ರಸಂಗ ಗೀತೋಪದೇಶದ ಮಹತ್ವದ ಪುಟ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಇಲ್ಲಿಂದ. ಪುಣ್ಯಾತ್ಮರು ಸಂಘಟಿಸಿದ ಅಪೂರ್ವವಾದ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಇದು. ಶೇಣಿ, ಪೆರ್ಲ ಮಾರೂರು, ಜೋಷಿ ಮುಂತಾದವರ ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯ ಎನ್ನಬಹುದೇ?  ಇದನ್ನು ಕೇವಲ ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿ ಅಂದಾಜಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಚಾತುರ್ಯದ ಮಾತಿಗಿಂತಲೂ ಸತ್ವಯುತ ಮಾತುಗಳು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ಆ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಮರು ಸೃಷ್ಟಿ ಎನ್ನಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸಂಗ ಭೀಷ್ಮ ಸೇನಾಧಿಪತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಅರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.  ಹಸ್ತಿನಾವತಿಯ ರಾಜ ಸಭೆಯ ಮಂತ್ರಾಲೋಚನೆಯಂತೆ  ಭೀಷ್ಮರನ್ನು ಸೇನಾಧ್ಯಕ್ಷನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದು,  ಅದರ ಉಪಕ್ರಮದಂತೆ ಕೌರವ ರಾತ್ರಿ ಭೀಷ್ಮರಿದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಭೀಷ್ಮರನ್ನು ಒಡಂಬಡಿಸುವ ಸಂಭಾಷಣೆ. ಕೌರವನಾಗಿ ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಷಿ ಮತ್ತು ಭೀಷ್ಮನಾಗಿ ಮೂಡಂಬೈಲು ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಅರ್ಥಧಾರಿಗಳಾದರೆ ನಂತರ ಗೀತೋಪದೇಶ ಆನಂತರ ಚಕ್ರ ಗ್ರಹಣ. ಹೀಗೆ ಮೂರು ಭಾಗವನ್ನು ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಿ ಒಂದು ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ. ಅದರೂ ಇದರಲ್ಲಿ ತಾಳ ಅಡಿರೇಖೆ ಎಳೆದಂತೆ ಗೀತೋಪದೇಶ ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಪ್ರಯೋಗವೆನಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಹದಿನೆಂಟು ಅಧ್ಯಾಯದ ಭಗವದ್ಗೀತೆಯನ್ನು..ವಿಷಾದ ಯೋಗ, ಸಾಂಖ್ಯಯೋಗ, ಕರ್ಮ ಯೋಗ...ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ತಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವೆಲ್ಲವನ್ನು ಇನ್ನೂ ಕಿರಿದಾಗಿಸಿ ಬರಹದಲ್ಲಿ ತರುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಇದು. ಇದು ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿ ಕೋನದ ಅಪೂರ್ಣ ಭಾವಾನುವಾದ ಎನ್ನಬಹುದು. ಯಾಕೆಂದರೆ, ಪ್ರತಿ ಸಲ ಕೇಳಿದಾಗಲು ಹೊಸ ಹೊಸ ಅರ್ಥವನ್ನು ಒಡಲಿಂದ ಹೊರ ಹಾಕುವ ಇದರ ಪರಿಪೂರ್ಣವನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನಬಹುದು.

ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂದಾಗ ಬರೀ ಯುದ್ದರಂಗದ ಬಿಸಿ ಬಿಸಿ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಕಲ್ಪನೆಯ ಹೊರತಾಗಿ ಗೀತೋಪದೇಶವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಾತ್ಮಕವಾಗಿ ತೋರಿಸಿದ್ದು ಅದ್ಭುತವೆನಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅರ್ಜುನ ತನ್ನನ್ನಾವರಿಸಿದ  ಬಂದ  ಕ್ಲೈಬ್ಯದಿಂದ ಖಿನ್ನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಸುತ್ತಲೂ ಸೇರಿದ ಬಂಧುವರ್ಗವನ್ನು ಕಂಡು ಮೋಹಪರವಶನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಆವಾಗ ಕೃಷ್ಣ ಮಹತ್ವವಾದ ಗೀತೋಪದೇಶವನ್ನು ಮಾಡಿ ಮೋಹನಷ್ಟವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಈ ಭಾಗ ಯಾರಿಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ ಹೇಳಿ.  ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಪ್ರವಚನವಾದರೆ ಅದೆಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುವುದೋ ಆದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕಿಂತ ಸರಳವಾಗಿ ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಗೀತೋಪದೇಶದ ಸಾರವನ್ನು  ಸಾರುವ ಕಲೆ ಬೇರೆ ಇರಲಾರದು. ಯಕ್ಷಗಾನದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಇದು ಮೂಡಿ ಬಂದಿದೆ. ಗೀತೆಯ ಸಾರವನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ತೋರಿಸಿದ ರೀತಿಯಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನ ತಾಳಮದ್ದಲೆಯ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ಒಂದು ಟಿಪ್ಪಣಿ ಬರೆದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೌರಾವಾದಿಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಪಾರ್ಥನ ಮಾತಿನಂತೆ ರಥ ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ ಕೃಷ್ಣ. ‘ಹೌದಲ್ಲ ಹೌದಲ್ಲ’  ಎಂಬ ಮಾತಿನ ಧ್ವನಿ ಅರಿವಾಗುವುದು ಆವಾಗಲೇ. ಕ್ರೋಧ ಭಾವದಿಂದ ವೈರಿಗಳ ಸುಟ್ಟ ಮುಖವನ್ನೊಮ್ಮೆ ನೋಡಿಬಿಡುತ್ತೇನೆ ಎಂದ ಪಾರ್ಥನ ಮಾತು ಆ ವೈರ ಭಾವ ಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯದೇ…ಆ ಮುಖಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಕ್ರೋಧ ವೈರ ದೂರಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಮೋಹ…ಬರೀ ಮೋಹ ಆವರಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಮಹಾಭಾರತ ಮಹತ್ತರ ಘಟನೆಗೆ,  ದಿವ್ಯ  ಮುಹೂರ್ತಕ್ಕೆ ಈ ಮೋಹವೇ ಕಾರಣವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತು. “ಹೌದಲ್ಲ’  ಎಂಬ  ಕೃಷ್ಣನ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿದ್ದ ಶಂಕೆ ಏನೂಂತ ವೇದ್ಯವಾಗುವುದು ಮುಂದೆ.

 ಎಂದಿನ ಶೈಲಿಯಂತೆ ಶೇಣಿಯವರು ಕಷ್ಣನಾಗಿ ತಮ್ಮ ಮಾತನ್ನು ಮಧ್ಯದಿಂದಲೇ ಪ್ರಾರಂಬಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ.  ಬಂದವರನ್ನೇಲ್ಲಾ ಅದೇ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪಾರ್ಥ ಕಾಣಲಾರ ಎಂಬ ಸಂದೇಹ ನಿಜವಾಗುತ್ತದೆ. .” ಹೌದಲ್ಲಾ...” ಎಂಬುದರ ನಿಗೂಢಾರ್ಥ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ಮುಂದಿನ ಘಟನೆಗೆ ಇದು ಮಾತಿನ ಪೀಠಿಕೆ.

“ಪರಿಕಿಸು ಪಾರ್ಥನೆ ನಿಂದಿಸ ರಿಪುಮೋಹರದೊಳು ರಥಿಗಳನು. ಕರದೊಳು ಶಸ್ತ್ರಾಸ್ತ್ರಗಳುರೆ ಧರಿಸುತ ತಿರುಹುತ ಮೀಸೆಯನು”

 ಸೇನೆಯ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ರಥವನ್ನು ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ಕೃಷ್ಣ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಪರಿಕಿಸು ಪಾರ್ಥನೆ  ಎಂದು ತೊಡಗುತ್ತಾ   ವಿರೋಧಿಗಳಾಗಿ ಬದಲಾದ ದಾಯಾದಿಗಳನ್ನು, ಇಲ್ಲಿ ನಾವಾಗಿ ಬಯಸದೇ ಇದ್ದರೂ ಈಗ ಸನ್ನಿಹಿತವಾಗಿರುವ ಈ ಯುದ್ದ,  ಇಲ್ಲಿ ಯಾರೆಲ್ಲ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ ಪರಿಕಿಸು. ಬೇಡದೇ ಇದ್ದರೂ ನಿರ್ಣಯವಾದ ಈ ಯುದ್ದ. ನಾವಾಗಿ ಬಯಸದೇ ಇದ್ದರೂ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ರಣವೀಳ್ಯವನ್ನು ಕೈನೀಡಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಪಾಂಡವರ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಹೋದಾಗ ಇಲ್ಲಿ ಈಗ ಯಾರೆಲ್ಲ ಬಂದಿದ್ದಾರಲ್ಲ ಅವರೆಲ್ಲ ಅಲ್ಲಿದ್ದರು. ಅಲ್ಲಿ ಇವರೆಲ್ಲ ಇದ್ದಂತೆ ಏನಾಯಿತು ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ದೈಹಿಕವಾಗಿ ಬಂಧಿಸುವಲ್ಲಿಯ ವರೆಗೂ ಹೋಯಿತು. ಆಗ ಯಾರು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಲಿಲ್ಲ. ರಾಯಭಾರಿತ್ವವನ್ನು ತುಸು ಬದಿಗಿರಿಸಿ ಬಂದ ವಿಪತ್ತನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಕೃಷ್ಣ ಹೊರಬಂದುದಾದರೂ ಯಾಕೆ? ಕೃಷ್ಣನಾಗಿ ಶೇಣಿಯವರು ಕೊಡುವ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ,  ಕೃಷ್ಣ ರಾಯಭಾರಿಯಾಗಿ ಹೋದವನು. ಯುದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋದವನಲ್ಲ, ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಕೌರವನೊಡನೆ ಕೃಷ್ಣನ ಯುದ್ದವಲ್ಲ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಕೌರವನಲ್ಲಿ ಯುದ್ದ ಎಂದಾದರೆ ಆ ಕೌರವ ಮತ್ತೆ ಒಳಗೆ ಹೋದಾನೋ? ತಾನು ಆಯುಧಗ್ರಹಣ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಮಾತಿದೆಯಲ್ಲ? ಯುದ್ದಕ್ಕಾಗಿ ಹೋದವನೂ ಅಲ್ಲ,   ಹಾಗಾಗಿ  ಅಯುಧ ಹಿಡಿಯದ ತನಗೆ ಆದ ಅಪಮಾನವನ್ನು ಪಾರ್ಥ ಹೇಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ? ಪಾರ್ಥನ ಪ್ರತಿವಿಧಿ ಏನು?  ಶಸ್ತ್ರ ರಹಿತನಾದ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಸುರಕ್ಷಿತ ಸ್ಥಳ ಪಾರ್ಥ ಸಾನ್ನಿದ್ದ್ಯದ ರಥವಲ್ಲದೇ ಬೇರೆ ಯಾವುದು?  ಪಾರ್ಥನ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಕೃಷ್ಣ ತನ್ನ ಭರವಸೆಯನ್ನು ಹೀಗೆ ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸುವ ಮರ್ಮವಾದರೂ ಏನು? ಪಾರ್ಥ ಮೋಹಪರವಶನಾಗಬಾರದು.  ಹೀಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಪಾರ್ಥನ ರಥ ಸೇನೆಯ ಮಧ್ಯೆ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಕಾರಣವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗೆ ಪಾರ್ಥನ ರಥಿಕನಾಗಿ  ಕೇಳುತ್ತಾನೆ ಕೃಷ್ಣ. ..ಪರಿಕಿಸು ಪಾರ್ಥನೇ..

“ ಕೂಡೆ ಪರಿಕಿಸುತಾಗ ಪಾರ್ಥನು ಮೂಡಿದಶ್ರುಗಳಿಂದ ಶಿರವೊಡೆದಾಡಿದನು .........”

ಸೇನೆಯ ಮಧ್ಯೆ ನಿಂತ ಅರ್ಜುನ ಕೃಷ್ಣನ ಅನುಮಾನದಂತೆ ಭಾವ ಪರವಶನಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಕೌರವನ ಕಡೆಯಿಂದ ಬಂದ ಮೂರ್ಖರ ಸುಟ್ಟ ಮುಖವನ್ನೊಮ್ಮೆ ನೋಡುವ ಬಯಕೆಯನ್ನಾಡಿದ ಅರ್ಜುನ, ಕೌರವ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರನ್ನೇ ಗುರುತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಬಂಧುಗಳು. ತಾವಾದರೋ ಫಲಾಪೇಕ್ಷೆಯಿಂದ ಯುದ್ದ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಬಂದವರು. ಆದರೆ ಯಾವುದೇ ಫಲಾಪೇಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದೆ ಬಂದವರು.. ಗುರುಗಳಾದ ದ್ರೋಣ , ಕೃಪ..ತುತ್ತು ಕೊಟ್ಟು ಸಲಹಿದ ಭೀಷ್ಮ , ಇತರ ಬಂಧು ಮಿತ್ರಾದಿಗಳು, ನಾವು ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಬೇಕಿದ್ದರೆ ಜಯ ಪಡೆಯಬೇಕು. ಅದೆಂತಹ ಜಯ? ಇವರನ್ನೆಲ್ಲ ಕೊಂದರೆ ಮಾತ್ರ. ಇವರನ್ನು ಕೊಂದ ಮೇಲೆ ಎಲ್ಲ ಬಂಧು ಬಳಗ ಹತರಾದ ಮೇಲೆ ಸಿಗುವ ಆ ಜಯ, ಆ ಜಯದ ಅಗತ್ಯವಾದರೂ ಏನು? ಯುದ್ದರಂಗಕ್ಕೆ ಬಂದು ಇವರನ್ನೆಲ್ಲಾ ಕಂಡಾಗ  ತನ್ನಲ್ಲಿ ಬಂದ ಈ ಭಾವ, ಮೊದಲಾಗಿ ತನ್ನಣ್ಣ ಧರ್ಮಜನಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ನಿರ್ಣಯದ ಮೊದಲೇ ಬಂದಿತ್ತಲ್ಲವೇ? ಆತ ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದ.  ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಕೃಷ್ಣನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದ, ಕುಲನಾಶದಿಂದ ಮಲಿನವಾಗುವ ಆ ಶ್ವೇತ ಛತ್ರ ಬೇಡ ನನಗೆ.  ಕೇವಲ ರಾಜ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಮಣ್ಣಿಗಾಗಿ  ಅಧಿಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಯುದ್ದ.  ಅವರು ಬುದ್ಧಿ ಶೂನ್ಯರು ಮೂರ್ಖರು ಆದರೆ ನಾವು ತಿಳಿದವರು,  ನಮಗೆ ಬುದ್ಧಿ ಬೇಡವೇ? ಎಂತಹ ಪಾಪ ಕಾರ್ಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು,

“ ಕೃಷ್ಣಾ. ಪರಿಕಿಸಿ ನೋಡಿದೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೋಡಿದೆ.”

“ಪರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಏನು ಕಂಡಿತು?”

“ ಬಂಧುವರ್ಗವ ನಿಷ್ಕಾರುಣ್ಯದಿಂದಲೆ ಕೊಂದು | ಬಂದಿಹ ರಾಜ್ಯ ಬೇಡೆನಗೆ | ಇಂದಿರೇಶನೆ ಧುರಕಾಂಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲೆನಗೀಗ | ಬೆಂದಿತೆನ್ನೊಡಲು ಮೋಹದೊಳು | ಇಂದಿರೇಶನೆ | “

“ ಓ ಶ್ರೀಹರೀ..ಶತ್ರುಗಳಾಗಿ ಬಂದವರ ಮುಖನೋಡುವ ಕಾತುರವಿತ್ತು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ,  ಈಗ ಈ ಸೇನಾ ಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ  ಒಬ್ಬನೇ ಒಬ್ಬ ಶತ್ರುವನ್ನು ಗುರುತಿಸದಾದೆ.” ಅರ್ಜುನ ಹತಾಶನಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.( ಪೆರ್ಲ ಪಂಡಿತರು ಸಹಜವಾಗಿ ಅರ್ಜುನನ ಕಾಯ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ) ಎಲ್ಲರೂ ಬಂಧುವರ್ಗವು. ಇಲ್ಲಿ ಶತ್ರುಗಳು ಯಾರು?  ಎಲ್ಲರನ್ನು ಬಂಧು ಮಿತ್ರ ಸಹಜರನ್ನಾಗಿಯೆ  ಕಂಡು ಶತ್ರುವನ್ನು ಕಾಣದಾದ ಅರ್ಜುನ. ಈಯುದ್ದದ ಕೊನೇಯ ಫಲ ಏನು? ಜಯ... ಆ ಜಯದಿಂದ ತಮ್ಮ ರಾಜ್ಯಪ್ರಾಪ್ತಿ. ರಾಜ್ಯ ಯಾಕೆ? ಪ್ರಪಂಚದ ಭೋಗ ವಿಲಾಸಗಳನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದಕ್ಕೆ. ಈ ಇಂದ್ರಿಯಗಳ ದಾಸನಾಗುವುದಕ್ಕೆ..ಅಷ್ಟಕ್ಕಾಗಿ ಈ ಬಂಧು ಹತ್ಯೆ. ಎಲ್ಲರನ್ನು ಕೊಂದು ಬಹುದೊಡ್ಡ ಶ್ಮಶಾನ ನಿರ್ಮಾಣ ಮಾಡಿ ಮತ್ತೆ ರಾಜ್ಯ? ಆದುದರಿಂದ ಬೇಡ ರಥವನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಿರುಗಿಸು. ಯಾವುದು ಬೇಡ.. ಕಾಡಿಗೆ..ನಾನು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗ್ತೆನೆ.

ಕೃಷ್ಣ ಕೇಳ್ತಾನೆ “ ಮಧೆಯ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಲೇ?  ಕಾಡಿಗೆ ರಥವನ್ನು ಹಾರಿಸುವ. ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಹೋಗಿ ಏನು ಮಾಡುವುದು?”

 “ ತಪಸ್ಸು ...ಇದೆಯಲ್ಲ?”

“ಊಟಕ್ಕೆ?”

“ಕಂದಾಹಾರ, ವಾತಾಹಾರ .ಜಲಾಹಾರ....”

“ ಹಾಗಿದ್ರೆ ಅದು ಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಇದು ಬೇಡ ಮತ್ತೊಂದು ಬೇಕು... ಅದು ಒಂದು ಬೇಕು..” 

ಈ ಇಂದ್ರಿಯದ ಆಶೆಯ ಗೂಡಾರ್ಥವನ್ನು ಶೇಣಿಯವರು ಸರಳವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾರೆ.

(ಇನ್ನೂ ಇದೆ ಮುಂದಿನಭಾಗದಲ್ಲಿ)

“

ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಉಚ್ಚಾರ ಶುದ್ದಿ

ಒಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟ.  ಪುಂಡು ವೇಶದ ಪ್ರವೇಶ. ತಾಯಿ ಕರೆದಾಗ ಬರುವ ವೇಷವದು. ಕೋಲ್ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ವೇಶ ಒಂದಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಕೈ ಬಾಯಿ ದಣಿಯುವಹಾಗೆ ದಿಗಿಣ ಸುತ್ತಿ ನಿಂತುಬಿಟ್ಟಿತು. ಕುಣಿತ ಬಹಳ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿತ್ತು. ಕುಣಿತವೊಂದೇ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಹೇಳುವಂತಿದ್ದರೆ ಅನ್ನಿಸಿದ್ದು ಮಾತನಾಡಲು ತೊಡಗುವಾಗ. ಆ ಪಾತ್ರ ಮಾತನಾಡ ತೊಡಗಿದ್ದು ಹೀಗೆ “ ಅಮ್ಮಾ....ನೀಣು ಕರೆದಾಗ ಓಡೋಡಿ ಬಂದೆ............ಜೋರು ಹಸಿವಾಗುತ್ತಿದೆಯಮ್ಮ. ನಾಣು ಹೇನನ್ನು ತಿನ್ನಲಿ?”  

ಎಂತಹಾ ಆಭಾಸ ! ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣದ ತಳಹದಿ ಕುಸಿದ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೋ ಶಬ್ದ ಯಾವುದೋ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದಾಗ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ಅರ್ಥವಾದರೂ ಏನು ಎಂದು ಯೋಚಿಸುವ ಹಾಗಾಗುತ್ತದೆ. ಉಚ್ಚಾರ ಶುದ್ದಿ ಹಲವು ಕಲಾವಿದರೂ ಬೇಕೆಂದೇ ಔದಾಸಿನ್ಯ ತೋರುವ ಭಾಗವಿದು. ಒಂದಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ಕುಣಿದು ಧೂಳೆಬ್ಬಿಸಿದರೆ ಆ ಧೂಳಿನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲ ಮಾಯವಾಗುವುದೆಂಬ ಗ್ರಹಿಕೆ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ನಾನು ನೀನು ಮುಂತಾದ  ’ನ’ ಕಾರಗಳು ಕಷ್ಟ ದಿಂದ ಸುತ್ತಿ ಉಚ್ಚಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಇವರಿಗಿರುವ ನಕರಾತ್ಮಕ ಧೋರಣೆಯನ್ನೇ ಪ್ರಕಟಪಡಿಸುವುದು ವಿಪರ್ಯಾಸ.

ನಾವು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಶಿಕ್ಷಣ ಮುಗಿಸಿ ಪ್ರೌಢ ಶಿಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಕಾಲಿರಿಸಿದಾಗ ಹದಿ ಹರೆಯದ ಋತು ಆರಂಭವಾಗುವ ದಿನಗಳು.  ಪ್ರಪಂಚದ ಬಗ್ಗೆ ಕುತೂಹಲದ ಜತೆಗೆ ಎಲ್ಲವೂ ತಿಳಿದಿದೆ ಎಂಬ ಹಮ್ಮೂ ಮನಸ್ಸಿನ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಶರೀರದ ನರನಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುವ ಬಿಸಿ ರಕ್ತ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಅಜೇಯವಾದ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ತುಂಬಿಸಿದಂತೆ ಭಾಸವಾಗಿ ವಿಶ್ವ ದಿಗ್ವಿಜಯದ ಸೇನಾನಿಗಳಂತೆ ತಲೆ ಎತ್ತಿ ತಿರುಗಾಡುವ ವಯಸ್ಸು. ಪ್ರೌಢ ಶಿಕ್ಷಣ ಎಂಟನೇ ತರಗತಿಯಿಂದ ಆರಂಭ. ಅಲ್ಲಿ ಮೊದಲ ದಿನ ಬಂದ ಕನ್ನಡ ಅಧ್ಯಾಪಕರು ಬಂದು ಎಲ್ಲರಲ್ಲೂ ಕನ್ನಡ ಅಕ್ಷರ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಬರೆಸುತ್ತಾರೆ. ಎಲ್ಲ ಬಲ್ಲವರಂತೆ ವರ್ತಿಸುವ ವಯೋಮಾನಕ್ಕೆ ಅದು ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ವಿಷಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾಸ್ತರ್ ನಮ್ಮನ್ನು ತಮಾಷೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೋ? ಇದು ಒಂದು ಲೇವಡಿಯೇ?  ಎಂಬ ಅನುಮಾನ. ಒಂದನೇ ತರಗತಿಯ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ಮಾಡಿಸಬಲ್ಲ ಕೆಲಸವನ್ನು ನಮ್ಮಿಂದ ಯಾಕಾದರೂ ಮಾಡಿಸುತ್ತಾರೋ? ನಾವು ಅಕ್ಷರ ಮಾಲೆಯನ್ನು ಬರೆಯುವುದೇ ಒಂದು ಅವಮಾನ ಎಂದುಕೊಂಡು ಮಕ್ಕಳು ಬರೆಯಲು ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಮಾಸ್ತರ ಉದ್ದೇಶ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುವುದು ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ಪುಸ್ತಕ ಕಂಡಾಗ. ಎರಡು ಮೂರು ಮಂದಿ ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದ ನಲ್ವತ್ತಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮಕ್ಕಳು ಉಗುಳು ನುಂಗುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ಬಂದು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ !  ನಮ್ಮ ಎಂಟನೆಯ ಮಕ್ಕಳು,   ಐವತ್ತೆರಡು ಅಕ್ಷರಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಅಕ್ಷರ ಬರೆದಾಗ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಅಕ್ಕ ಪಕ್ಕದವರ ಪುಸ್ತಕ ಇಣುಕುವುದಕ್ಕೆ ತೊಡಗುತ್ತಾರೆ. ಯಾವುದಾದ ನಂತರ ಯಾವುದು. ವ್ಯಂಜನಾಕ್ಷರದ ಜತೆ ಕಾಗುಣಿತ ಸೇರಿಸಬೇಕೆ ಬೇಡವೇ? ಒಟ್ಟು ಗೊಂದಲ. ಎಂಟನೇ ತರಗತಿಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಕನ್ನಡ ಬರೆಯುವುದು ಬಿಡಿ ಉಚ್ಹಾರವೂ ಸರಿಯಾಗಿ ಸಿದ್ದಿಸದೇ ಇರುವುದು ಕಂಡಾಗ  ಹಾರುತ್ತ ಓಡಿದ ದನದ ಎಳೇ ಕರುವನ್ನು ಎಳೆದು ಗೂಟಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿ ಹಾಕಿದ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ..

ಲೆಕ್ಕದ ಮಾಸ್ತರಿಂದಲೂ ಇದೇ ಪರೀಕ್ಷೆ ! ಒಂದರಿಂದ ನೂರವರೆಗೆ ತಪ್ಪಿಲ್ಲದೇ ಯಾರು ಬರೆಯುತ್ತಾರೆ? ಬಹಳ ಸುಲಭ. ಆದರೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಗಾಬರಿಯಾಗುವುದು ಯಥಾ ಪ್ರಕಾರ ಎರಡು ಮೂರು ಮಂದಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಉಳಿದವರೆಲ್ಲರೂ ತೆಲೆಕೆರೆದು ಕೊಳ್ಳುವಾಗ.  ಎಷ್ಟು ಸರಳವಾದ ವಿಚಾರ. ನಾವು ಎಡವುದು ಇಲ್ಲೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಶಿಕ್ಷಣದ ಬುನಾದಿ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು. ಆಡಿಪಾಯದ ಕಲ್ಲು ವಕ್ರವಾದರೆ ಮುಂದಿನ ಶಿಕ್ಷಣದ ರೂಪವಾದರೂ ಹೇಗಿರಬಹುದು?

ನನ್ನಜ್ಜನಲ್ಲಿ  ವೇದಪಾಠ ಕಲಿಯಲು ಯರಾದರೂ  ತೊಡಗಿದಾಗ ಅಜ್ಜನ ಶಿಕ್ಷಣವೂ ಇದೇ ರೀತಿಯಾಗಿತ್ತು. ಕೇವಲ   ಪ್ರಾರಂಭದ ಅ ಆ ಇ ಈ ಯಿಂದಲೇ ಅಭ್ಯಾಸ ತೊಡಗಿಸಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದು ಬರವಣಿಗೆ ಕಲಿಯುವ ಕಾಲವಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಅನುಕೂಲವೂ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಅದ್ಯಾಕ್ಷರಗಳು ಕೇವಲ ಉಚ್ಚಾರಕ್ಕಾಗಿ ಪಾಠದ ವಿಷಯಗಳಾಗಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಅ, ಆ, ಇ, ಈ  ಹೇಳಲಾಗದವನು ಮುಂದಿನ ವಿದ್ಯೆಗೆ ಅರ್ಹನೇ ಅಲ್ಲ.  ಅಜ್ಜನ ಮಂತ್ರ ಉಚ್ಚಾರ ಎಂದರೆ ಹಾಗೆ. ಅಲ್ಲಿ ಬರವಣಿಗೆಗೆ ಪ್ರಾಶಸ್ತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಉಚ್ಚಾರ,  ಅದು ನಿರರ್ಗಳ ಉಚ್ಚಾರ. ಒಂದು ಪ್ರಾಣಾಕ್ಷರದ ಪ್ರಹಾರ ಸ್ವಲ್ಪ ಮೃದುವಾದರೆ ಪೂರ್ಣ ಮಂತ್ರದ ಸತ್ವವೇ ಕಳೆದು ಹೋದಂತೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಮಂತ್ರ ಮಂತ್ರವಾಗಿ ಭಾಸವಾಗಬೇಕಾದರೆ ಒಂದೊಂದು ಅಕ್ಷರದ ಉಚ್ಚಾರಣೆಯೂ ಸ್ಫಟಿಕಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿರಬೇಕು. ಉಚ್ಚಾರದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಇರಬೇಕು. ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ ಮಂತ್ರ ಕೇವಲ ಅಕ್ಷರ ಜೋಡಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಹೊರತು ಅದು ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸರಿಯಾಗಿ ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರ ಪಠಿಸುವ ನಾಲಗೆಯ ಉಚ್ಚಾರ ಶುದ್ದಿ,  ಪಾಚಿಗಟ್ಟಿದ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಭದ್ರವಾಗಿ ಮೂಡಿಸುವ ಹೆಜ್ಜೆಯಂತೆ. ಜಾರಿದರೂ ಕಚ್ಚಿ ಹಿಡಿದು ನಿಲ್ಲುತ್ತದೆ.

ಯಾವುದೇ ಪ್ರಾಣಿಗೂ ಇಲ್ಲದೇ ಇರುವ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಶಕ್ತಿ ಮನುಷ್ಯನಿಗಿದೆ. ಅದು ಮಾತುಗಾರಿಕೆ. ಈ ಮಾತುಗಾರಿಕೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉಚ್ಚಾರಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ ಅದು ಶೋಭಿಸುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ ಒಂದು ಅಂಗ ಎಂದರೆ ಅದು ಮಾತುಗಾರಿಕೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರಗಳು ಅಭಿನಯದೊಂದಿಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತವೆ. ಕುಣಿತದ ಚಮತ್ಕಾರ ಒಂದು ಬಗೆಯಾದರೆ ಮಾತಿನ ಚಮತ್ಕಾರ ಹಲವು ಸಲ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟತೆಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಕುಣಿತ ಅರಿಯದ ಕಲಾವಿದರೂ ತಮ್ಮ ಸಮಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲೂ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಊನ ಬಾರದಂತೆ ವ್ಯವಹರಿಸಿದ ನಿದರ್ಶನ ಹಲವಿದೆ. ಮಾತುಗಾರಿಕೆಗಿಂತ ಸ್ಪಷ್ಟವಾದ ಉಚ್ಹಾರ ಶುದ್ದಿ ಹಲವು ಸಲ ಮಾತಿನ ನಿಖರತೆಯನ್ನು ತೋರಿದ ನಿದರ್ಶನವೂ ಇದೆ. ಆದರೆ ಇದೇ ಮಾತುಗಾರಿಕೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಉಚ್ಚಾರ ತೊದಲಿ ಅನರ್ಥವೇ ಸೃಷ್ಟಿಯಾದರೂ ಪರಿವೆ ಇಲ್ಲದಂತೆ ತಾನೊಬ್ಬ ದೊಡ್ಡ ಕಲಾವಿದ ಎಂದು ಕಿರೀಟ ಕುಣಿಸಿದ ನಿದರ್ಶನವೂ ಇದೆ.

ಕುಣಿತದಂತೆ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉಚ್ಚಾರವೂ ಒಂದು ಕಲೆ. ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಇದು ಬಹಳ ಮಹತ್ವದ ಅಂಶ. ಆದರೆ ಇದನ್ನೇ ಬಹಳಷ್ಟು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.  ನಾರದನೋ ಬ್ರಹಸ್ಮತಿಯಾಗಿ ಬಂದವನು ನಾಣು ನೀಣೂ ಎಂದು ತೊದಲಿದರೆ ಆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಸಹಿಸಿಬಿಡುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ. ಸಹಿಸಿ ಆ ಭಾಗವನ್ನೇ ಬಿಡಬೇಕಷ್ಟೇ. ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯ ಜತೆಯಾದರೆ ಇದನ್ನು ಆಧರಿಸಿಕೊಂಡು ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯಿಂದ  ಪಾತ್ರ ಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿ ಭದ್ರಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ಮೊದಲಭಾಗ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಉಚ್ಹಾರ ಸಂಸ್ಕಾರಹೀನವಾದರೆ ಪಾತ್ರದ ಭಾವನೆಗೆ ಪೂರ್ಣವಿರಾಮ ದಕ್ಕುವುದಿಲ್ಲ. ಪಾತ್ರ ಹೇಳುವಂತದ್ದು ಅಪೂರ್ಣವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ಭಾವ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಉಚ್ಚಾರ ಶುದ್ದಿ ಕಲಿಕೆಯ ಆರಂಭಿಕ ಹಂತದಲ್ಲೇ ತಿದ್ದುವಂತಾಗಬೇಕು. ಕೇವಲ ಅಭಿನಯ ಮತ್ತು ನಾಟ್ಯದಿಂದ ಮಾತ್ರವೇ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಕಲೆ ಯಕ್ಷಗಾನವಲ್ಲ. ಉಚ್ಚಾರ ಶುದ್ದಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಮಾತುಗಳು ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರತೆಯನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತವೆ.. ಕನ್ನಡ ಪರಿಶುದ್ಧವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುವುದು ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಎಂದು ಕನ್ನಡ ನುಡಿಯಬಗ್ಗೆ ನಮ್ಮಲ್ಲೆ ನಾವು ಹೆಮ್ಮೆ ಪಡುತ್ತಾ ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಕಾರಣವಾಗಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಆ ಅಭಿಮಾನ ಅರ್ಹವಾದದ್ದು   ಎಂದು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ನಂಬಬಹುದೇ?  

ಸ್ಪಷ್ಟ ಉಚ್ಚಾರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದಲ್ಲೇ ತಿದ್ದಿಕೊಳ್ಳುವಂತಾಗಬೇಕು. ಆರಂಭದ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ದೆಸೆಯಲ್ಲೇ ಕುಣಿತಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೊದಲು ಉಚ್ಚಾರ ಶುದ್ಧಿಯನ್ನು ಕಲಿಸಬೇಕು.  ಕಲಿಸುವವರಿಗೂ ಇದರ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ ಸಿದ್ದಿಸಿರಬೇಕು. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಕುಣಿತ ಬಲ್ಲವರೆ,   ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಲ್ಲವನು ಎಂದು ದೃಢೀಕರಣ ಪತ್ರ ನೀಡಿಬಿಡುವ ಪರಿಪಾಠ ನಿಲ್ಲಬೇಕು.

ಪಾತ್ರದ ಅಂತರಂಗದ ಸಂವಾದ

"ಯಕ್ಷ ಚಿಂತನ” ಓದಿ ಹಲವರು ಹೇಳಿದ್ದಿದೆ, ಲೇಖನ ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ ಚೆನ್ನಾಗಿದೆ.ಅದರ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ಅವರು ಬಿಂಬಿಸಬಹುದು ಆದರೆ ನನ್ನಿಂದಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪತ್ರಿಕೆಗೆ ಬರೆದಾಗ ಅದು ಹೋಟೇಲಿನ ಪ್ಲೇಟು ಊಟದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಲಿ ಬಿಡಲಿ ಅಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೊಂದು ಮಿತಿ ಎಂಬುದು ಇರುತ್ತದೆ. ತೆಟ್ಟೆ ಖಾಲಿಯಾದಾಗ ಊಟ ಅಗಿ ಹೋದ ತೃಪ್ತಿಯನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ತರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟ ಹಣ್ಣಿನ ಬುಟ್ಟಿಯ ಹಾಗೆ ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅಲಂಕಾರದ ಶಿಸ್ತು ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೇ ನಮ್ಮದೇ ಮನೆಯಂಗಳದಲ್ಲಿ..... ಹೇಗೆ ನಲಿದರೆ ಏನು? ಎಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ನಲಿದರೂ ಅಡ್ಡಿ ಇಲ್ಲ. ತಾಳ ತಪ್ಪಿದರೂ ಲಯ ಹೋದರೂ ನಮ್ಮ ತೃಪ್ತಿಯ ಕುಣಿತ ಆಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಯಕ್ಷಚಿಂತನದ ಪುಟಗಳು ನನ್ನ ಮನೆಯಂಗಳ ಇದ್ದಂತೆ. ಪ್ರೇರಣೆ ಬಂದಂತೆ ಕುಣಿಯುತ್ತೇನೆ. ಆ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ಮಾತ್ರ ಶಿಸ್ತಿನೊಡನೆ ಸುಸಂಸ್ಕೃತವಾಗಿ ಇರಿಸುವುದು ಅವಶ್ಯ. 

ಹಲವುಸಲ ಔದಾಸಿನ್ಯದಿಂದಲೇ ನಮ್ಮ ಯೋಚನೆಗಳು ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟುತ್ತವೆ. ನೆನಪುಗಳು ಹೊರ ಬರದೇ ಒಳಗಿಂದೊಳಗೆ ಕುಲುಕುತ್ತ ನಗುತ್ತಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದೆಳೆ ಬಂದರೂ ಸಾಕು ಅದಕ್ಕೆ ರೂಪ ಕೊಡಬಲ್ಲೆ ಎಂಬ ವಿಶ್ವಾಸವೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮನಸ್ಸಿನ ಜಾಡ್ಯದಿಂದ ಶಿಥಿಲವಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾವನೆಗಳು ಪ್ರತಿಘಳಿಗೆಗೂ ನಿತ್ಯ ನೂತನವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಮನಸ್ಸು ಇರುವುದೇ ಈ ಸುಳಿಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ. ಇವುಗಳಿಗೆ ಯಾವುದೇ ನಿಯಬಾಧಕವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಕೇವಲ ಸ್ವಭಾವ ಜನ್ಯವಾಗಿ ತಿರುಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಪ್ರಮೇಯ ಒದಗಿಬಂದರೂ ಬರವಣಿಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. “ದಾಸ್ತಾನು ಇಲ್ಲ” ಎಂಬ ಫಲಕ ಹೊರ ಹಾಕಿದಂತೆ  ಭಾವನೆಗಳ ಅಂಗಡಿ ಬಾಗಿಲು ಜಡಿದಂತೆ, ಸೂರ್ಯನ ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಮುಖಒಡ್ಡುತ್ತಾ ನಿಂತು ಬಿಟ್ಟಿವೆ. ಅದೇ ಶುಷ್ಕ ಭಾವನೆ ಒಣ ಹವೆಯಂತೆ ತಿರುಗುವಾಗ ಸುಳಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ ತರಗೆಲೆಯ ಸದ್ಧಿನಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ವಿಷಯ ಸದ್ದು ಮಾಡಿತು ನೋಡಿ.

“ಎನುತಲಾಜ್ಞೆಯೊಳಿಂತು ಕಾಶೀ ಜನಪ ನಂದನೆಯರನು ಕರೆಯುತಾ ವಿನಯದಿಂ ಪೇಳಿದನು ಗಂಗಾ ತನಯರವರನು ಮೋದದಿ…”

ಭೀಷ್ಮ ವಿಜಯ ಪ್ರಸಂಗದ ಒಡ್ದೋಲಗದ ಪದವಿದು. ಇದರಿಂದಲೂ ಮೊದಲು ಅಂಬೆ ಮತ್ತು ಸಾಲ್ವನ ಪ್ರಕರಣವನ್ನು ಹೊರತು ಪಡಿಸಿದರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಭೀಷ್ಮ ವಿಜಯ ಆರಂಭವಾಗುವುದು ಈ ಪದದೊಂದಿಗೆ.   ತಾಯಿ ಸತ್ಯವತಿಯ ಆಜ್ಞೆಯಂತೆ ಕಾಶೀ ರಾಜನ ಪುತ್ರಿಯರನ್ನು ತಂದು ಅವರಿಂದ ಅಭಿಮತವನ್ನು ವಿನಯದಿಂದ ಕೇಳುವಲ್ಲಿಂದ ಸಂದರ್ಭ ಹಾಗು ಪ್ರಸಂಗ ಶುರುವಾಗುತ್ತದೆ.   ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟಕ್ಕೂ ತಾಳಮದ್ದಲೆಗೂ ಪಾತ್ರ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿ ತೀರ ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಆ ಪಾತ್ರದ ನಿಲುವು ಏನು? ಹಿಂದಿನ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆ ಪಾತ್ರ ತೆರೆದುಕೊಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ರೂಪಗಳೇನು.ಇದೆನ್ನೆಲ್ಲ ಪರಿಗಣಿಸಿ ಆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕಟ್ಟಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.  ಬಯಲಾಟದಲ್ಲಿ ಮೌಖಿಕ ಆಂಗಿಕ ಅಭಿನಯದೊಂದಿಗೆ ವೇಷಗಾರಿಕೆಯೂ ಇರುವುದರಿಂದ ಪಾತ್ರ ಬೇಗನೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಬರೀ ಕೇಳುವುದರಿಂದಲೇ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ಮಿಸುವ ಸವಾಲು ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಿದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಸಲ ಭೀಷ್ಮ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಭೀಷ್ಮನ ಪೂರ್ವಾಪರದ ಜತೆಗೆ ತಂದೆ ಶಂತನುವಿನ ವೃತ್ತಾಂತಗಳನ್ನು ಸಂದರ್ಭಾನುಸಾರ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡು ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಆದರೂ ಪ್ರಸಂಗದ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ  ತೋರಲೇ ಬೇಕಾದ ವಿಷಯವೆಂದರೆ  ಕಾಶೀರಾಜ ಇಟ್ಟ ಸ್ವಯಂವರ,  ಕಾಶೀರಾಜನ ಸ್ಥಾನ ಮತ್ತು ನಿಲುವು ಮತ್ತು ಭೀಷ್ಮ ಕೈಗೊಂಡ ನಿರ್ಥಾರದ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಇವಿಷ್ಟನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ ನಂತರವೇ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಪೀಠಿಕೆ ಹಾಕಿದಂತಾಗುತ್ತದೆ.

  ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ನಾವು ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯನ್ನು ನೋಡುವುದು ಮತ್ತು ಕೇಳುವುದು ಎರಡು ಇದ್ದರೂ ಅದು ನೋಡದೇ ಕೇಳುವಂತಿದ್ದರೆ..?  ಈ ತುಡಿತದಿಂದಲೇ ಒಂದು ಪಾತ್ರ ಹೇಗೆ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅವಲೋಕನ ಜತೆಯಲ್ಲೇ ಇದ್ದರೆ,  ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯ ಅಸ್ವಾದನೆ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪದಕ್ಕೆ,  ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆಯ ಧೀಂಗಿಣಕ್ಕೆ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಅಭಿನಯ ನಮ್ಮ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಮನಸ್ಸು ಪೂರಕವಾಗಿ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ  ದೃಷ್ಟಿಗೆ ಕೆಲಸ ಕಡಿಮೆ ಇರುವುದರಿಂದ ಗಮನವೆಲ್ಲವೂ ಕೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ.    ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಶ್ರಾವ್ಯ ಕಾವ್ಯ.

          ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ಪಾತ್ರದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಒಂದೊಂದು ಬಗೆಯಲ್ಲಿದ್ದು ಅದು ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿ ಅದ್ಭುತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಇದು ಭಿನ್ನವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಸಲ ಇದು ಸಾತ್ವಿಕವಾಗಿ ಅನುಕ್ರಮದಲ್ಲೇ ಪಾತ್ರದ ಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಪೂರಕವಾದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ಘಟನೆಗೆಗಳನ್ನು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸಂಭಂಧಗಳನ್ನು ಹೊಸೆದು ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡಿದರೆ, ಕೆಲವು ಸಲ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ವಿತಂಡವಾದವನ್ನೇ ಮುಂದಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ವಿಪರ್ಯಾಸಗಳನ್ನೇ ಬೆರೆಸಿಕೊಂಡು ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ.  ಇನ್ನೊಂದು ಪಾತ್ರದಿಂದ ತನ್ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಜಾಣತನದ ಹಾದಿಯೂ ಇರುತ್ತದೆ. ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತ ಆಸ್ವಾದಿಸಿದರೆ ಇದೊಂದು ಅದ್ಭುತ ಕಾವ್ಯಪ್ರಪಂಚ. ಮೊಳಕೆಯೊಡೆದ ಚಿಕ್ಕ ಸಸಿಯನ್ನು  ಅದರ ಬುಡದೊಂದಿಗೆ ಮಣ್ನು ಸಮೇತ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದಂತೆ ಪಾತ್ರಗಳು. ಅದನ್ನು ಆ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸಬೇಕು. ಆ ಸಸಿಯನ್ನು ಬೇರೆ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೆಟ್ಟಾಗ ಮೂಲಗುಣವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡು ಸಸಿ ಬೇರೆಯೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದಂತೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯ ಪಾತ್ರಗಳು. ಹಲವು ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಇವುಗಳು ಚಿಗುರೊಡೆದು ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.  ಸಸಿ ಬೆಳೆದಂತೆಲ್ಲ ನಾವು ನಿತ್ಯ ಅದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದ ಹಾಗೆ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗಬೇಕು. ಆವಾಗ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯ ಕಾವ್ಯ ಪ್ರಪಂಚದ ಸುತ್ತಾಟ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುವುದು.

          ಒಂದೊಂದು ಪಾತ್ರವೂ ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾದರೆ ಆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾತ್ರನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಪುನಹ ಕವಲುಗಳಾಗಿ ಅಲ್ಲೂ ವಿವಿಧತೆಯನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಒಂದು ಗಹನವಾದ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೀತಿಯ ಉತ್ತರಗಳನ್ನು ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಸೃಷಿಟಿಸುವ ಕಲೆ ಬಹುಶಃ ತಾಳಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ವಿಪುಲವಾಗಿದೆ.  ಸುಕ್ಷಾತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಚಾರಗಳ ಹೊಲಬನ್ನು ಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕೆ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಮಯಾವಕಾಶವು ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಗಮನಕ್ಕೆ ಇದು ಬರುವುದಿಲ್ಲ.   ಯಾಕೆಂದರೆ,  ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕಟ್ಟಡವನ್ನು ಕಟ್ಟುವಾಗ ನಮ್ಮ ಗಮನ ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಕಲ್ಲು ಇಟ್ಟಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಮಾತ್ರಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಒಂದು ಮರಳಿನ ಕಣ ಸಣ್ಣದ್ದಾದರೂ ಕಟ್ಟಡದಲ್ಲಿ ಅದು ತನ್ನ ದೇಣಿಗೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಗಮನಕ್ಕೇ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಂದು ಆ ಮರಳಿಲ್ಲವಾದರೆ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಾಣವೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಷಯಗಳೂ ಕೂಡ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯ ಒರೆಗಲ್ಲಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿಬಿಡುತ್ತದೆ.  ಭೀಷ್ಮನ ಪಾತ್ರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡುವಾಗ  ಬ್ರಹ್ಮ ಚಾರಿ ವೃತಸ್ಥನಾದ ಭೀಷ್ಮ ಸ್ವಯಂವರ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಹೊಕ್ಕಿದ್ದು ಅಪರಾಧ..ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಭೀಷ್ಮನ ಪ್ರವೇಶ ಅಪರಾಧವೆಂದು ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ಒಳಗಾದಾಗ,   ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಬೇರೊಬ್ಬನನ್ನು ಕಾಮಿಸಿ ಅವನಿಗೆ ಮಾತು ಕೊಟ್ಟ ಆನಂತರ,  ಸ್ವಯಂವರ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಲಿಕ್ಕೆ ಅಂಬೆ ಎಷ್ಟು ಅರ್ಹಳು? ಅವಳು ಪ್ರವೇಶಿಸಬಹುದೇ? ಇಲ್ಲಿ ಅಂಬೆಯ ಪಾತ್ರವೂ ವಿಮರ್ಶೆಯ ಅಲುಗಿ ಸಿಕ್ಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.  ಒಂದು ವೇಳೆ ಅಂಬೆ ಮಂಟಪಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡದೇ ಇರುತ್ತಿದ್ದರೆ..?   ಯಾಕೆ ಬರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರದ ಹುಡುಕಾಟ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ? ಸಾಲ್ವನಿಗೆ ಮಾತು ಕೊಟ್ಟಾಕೆ  ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುವುದೂ ಸಹ ಆ ಸಭೆಗೇ ವಂಚನೆ ಮಾಡಿದಂತೆ ಅಲ್ಲವೆ?  ಹಾಗಾಗಿ,   ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಎರಡೂ ಪಾತ್ರಗಳೂ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಕಾರಣವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಿಸಿದರೂ ಆ ಎರಡು ಪ್ರವೇಶ ಬೇರೆಯೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಕಥೆಯ ಹಣೆಬರಹವನ್ನು ಬರೆದು ಬಿಟ್ಟಿತು.

“ತರಣೀ ಸುತ ಸುಗ್ರೀವ  ೠಷ್ಯಮೂಕದೊಳು.. “  ವಾಲಿ ಸುಗ್ರೀವಕಾಳಗ ಪ್ರಸಂಗದ ಪದವಿದು. ಋಷ್ಯ ಮೂಕದಲ್ಲಿ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಕುಳಿತಾಗ ಸುಗ್ರೀವ ಪರಿತಪಿಸುವ ಪದವಿದು. “ಹೀಗಾಯ್ತಲ್ಲ..ಸುಗ್ರೀವ ಪರಿತಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆತ ಋಷ್ಯ ಮೂಕ ಪರ್ವತದಲ್ಲಿ ಆಶ್ರಯಿತನಾಗಿ ಉಳಿದಿರುವುದನ್ನು ನೆನಯುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನಣ್ಣನ ವಾಲಿಗೆ ಮತಂಗ ಮುನಿಗಳ ಶಾಪವಿದ್ದುದರಿಂದ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ವಾಲಿಯ ನೆರಳು ಹಾದು ಹೋಗುವಂತಹುದಲ್ಲ. ಅಣ್ಣನೊಡನಾದ ವೈಮನಸ್ಯ ಪ್ರಕರಣ, ಕೈ ಹಿಡಿದ ಮಡದಿ ಪರವಶಳಾಗಿರುವುದು ಹೀಗೆ ಸುಗ್ರಿವ ಪರಿತಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ ಸುಗ್ರೀವ ಅರ್ಥಧಾರಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ ... “ ಹೀಗಾಯ್ತಲ್ಲ? ಆಗ ಹಾಗಿದ್ದು ಈಗ ಹೀಗಾಯ್ತಲ್ಲ.... ? ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ತಾಯಿಯಂತೆ ಆದ ತಂದೆ ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಜನಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಒಂದಾಗಿ ಭಾತೃಪ್ರೇಮದಿಂದ ಬದುಕಿ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಮಾದರಿಯಾದವರ ಬದುಕು ಹೀಗಾಯ್ತಲ್ಲ? ತರಣಿ ಸುತ ಸುಗ್ರೀವ... ಸೂರ್ಯನ ಮಗನೇ ಆದರೂ..ಬದುಕು ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ.  ದೀಪದ ಅಡಿಗೆ ಕತ್ತಲು ಎಂಬ ಹಾಗೆ. ಜ್ಯೋತಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಉಂಟಂತೆ ಯಾವುದೇ ಗ್ರಹದ ಚಾರಸ್ಥಿತಿಯಿಂದಾಗಿ ಜಾತಕದವನಿಗೆ ಗಂಡಾಂತರ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಯಿತೋ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ನಮಸ್ಕಾರ ಮಾಡಿದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಪರಿಹಾರ್ಯ..ಸರ್ವ ರೋಗಕ್ಕೂ ಸೂರ್ಯ ನಮಸ್ಕಾರ ಪರಿಹಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸೂರ್ಯನ ಮಗನಿಗೇ ಗ್ರಹಚಾರ ಬಿಡದೇ ಇದ್ದರೆ.? ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಗುರುಗಳು ಹೇಳಿದ್ದರಂತೆ ಯಾವುದೇ ಜನ್ಮ ಹುಟ್ಟಿ ಬರುವುದಿದ್ದರೂ ಪೂರ್ವ ಜನ್ಮದ ಪಾಪಕರ್ಮದಿಂದ ಆದರೆ ವಾಲಿ ಸುಗ್ರೀವರ ಜನನ ಇದಕ್ಕೆ ವಿಹಿತವಾದದ್ದು. ಯಾಕೆ? ವೃಕ್ಷ ರಜಸ್ಸು ಎಂಬ ಕಪಿರಾಜ ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಸುಖವನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸಿದ ನಂತರ ಕಾಡಿಗೆ ಬಂದನಂತೆ, ಬಂದವ ಕೊಳವೊಂದರಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡಿದಾಗ ಹೆಣ್ಣಾಗಿ ಬದಲಾದನಂತೆ. ಈ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಕಂಡು ಮೇಲೆ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ದೇವೆಂದ್ರ ಆಕರ್ಷಿತನಾಗಿ ಕೆಳಗೆ ಬಂದನಂತೆ. ಮತ್ತೆ ಕೂಡಿದನಂತೆ...ಇಲ್ಲಿ ಸುಗ್ರೀವ ಯೋಚಿಸುವ ರೀತಿ .. .. ವೃಕ್ಷ ರಜಸ್ಸು ಎಷ್ಟಾದರೂ ಮಂಗನ ಮುಸುಂಡಿನವನು. ಯಾವ ಕೆರೆಗೆ ಹಾರಿದ್ರು ಹೇಗೆ ವೇಷ ಹಾಕಿದ್ರು ಅವನದ್ದು ಮಂಗನ ಮುಸುಂಡು.. ಆದರೂ ದೇವೆಂದ್ರ ಕಣ್ಣು ಹಾಕಿದ. ರಂಭಾದಿ ನಾರಿಯರನ್ನು ಕಂಡವನು ಶಚೀಪತಿ ಈ ಎಲ್ಲ ಸೌಂದರ್ಯವೂ ಈ ಮಂಗನ ಮೂತಿಯ ಹಿಂದೆ ಮರೆಯಾಯಿತೆ? ಹಾಗೆ ಹುಟ್ಟಿದವ ವಾಲಿ. ನಂತರ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಕಾಣುವ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಗಂಡು ಹೆಣ್ಣಾದ ಮುಖ ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಂಡದ್ದು ವಿಪರ್ಯಾಸವೇ ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಹುಟ್ಟಿದ್ದು ನಾನು ಸುಗ್ರೀವ...ಸುರ್ಯನ ಮಕ್ಕಳಾದ ಯಮನಿಗೂ ನಾನು ಹೆದರುವುದಿಲ್ಲ ಶನಿಗೂ ನಾನು ಹೆದರುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಈಗ ಅಣ್ಣ ವಾಲಿಗೆ ಹೆದರುವ ಗ್ರಹಚಾರ ಬಂದಿದೆಯಲ್ಲ. ಶನಿಯೂ ಯಮನೂ ಒಬ್ಬನೇ ಆಗಿ ಕಾಡ್ತಾ ಇದ್ದಾನಲ್ಲ.” ಗುರುಗಳ ಮಾತಿಗೆ ಸುಗ್ರೀವನಾಗಿ ಹೇಗೆ ತನ್ನದೇ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಸುಂದರವಾಗಿ ಮಂಡಿಸುತ್ತಾರೆ.

“ಧೈರ್ಯ ತಾಳಯ್ಯ ಸೂರ್ಯ ನಂದನ | ಕಾರ್ಯವೆಸಗಲು ಮೋಸವಾಯಿತು | ವಾಲಿಯೊಳ್ ನಿನ್ನ ಕಾಣಲೀರ್ವರ ಆಳ ಭೇದವೇ ತಿಳಿಯದಾಯಿತು|”

ಇದು ವಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಸೋತು ಧೃತಿಗೆಟ್ಟು ರಾಮನನ್ನು ಮೂದಲಿಸಿ ಮಾತನಾಡಿದ ವ್ಯಾಕುಲ ಚಿತ್ತ ಸುಗ್ರಿವನಿಗೆ ರಾಮ ಸಾಂತ್ವಾನ  ಪಡಿಸುವ ಪದ. ಇಲ್ಲಿ ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ರಾಮನ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಒಂದೊಂದು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಂತ್ವಾನದ ಅರ್ಥ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.

ಆವರೆಗೆ ಸೋಲುತ್ತಿದ್ದ ವಾಲಿ ಆದಿನ ಗೆಲ್ಲಬಾರದು  ಯಾಕೆ?  ರಾಮನ ಬೆಂಬಲದ ಆತ್ಮ ವಿಶ್ವಾಸ ಆದಿನ ವಾಲಿಯನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದಲ್ಲಿ.,  ಬಿದ್ದವನು ವಾಲಿಯೇ ಆಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು,  ನಿಂತವನು ಸುಗ್ರೀವನಾದರೆ. ಬಿದ್ದವನು  ಸುಗ್ರೀವನೆಂದು ಬಗೆದು ನಿಂತ ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಬಾಣ ಬಿಟ್ಟರೆ ಅದು ಅಚಾತುರ್ಯವಲ್ಲವೇ?

ಸುಗ್ರೀವ ಸೋತ, ಸೋತು ಬಿದ್ದ ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು ಕೋಪ ತಣಿವವರೆ ವಾಲಿ ತುಳಿದು ಬೆನ್ನು ಹಾಕಿ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆ ಬೆನ್ನು ಹಾಕಿ ಹೋಗುವ ವಾಲಿಯನ್ನು ಒಂದು ಮೃಗವನ್ನು ಹೊಡೆದ ಹಾಗೆ ಹೊಡೆದು ಕೊಲ್ಲುವುದು ಸರಿಯೇ? ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಚೋದ್ಯ ವಿದೆ. ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ ರಾಮ ವಾಲಿಗೆ ಭಾಣಾಘಾತ ಮಾಡುವುದು ಮರದ ಮರೆಯಲ್ಲಿ ನಿಂತೇ..ಆದರೂ ಇದೂ ಒಂದು ಮುನ್ಸೂಚನೆಯಂತೆ ಭಾವಿಸಬಹುದು.

ಹೀಗೆ ವಾಲಿಯಾರು? ಸುಗ್ರೀವ ಯಾರು? ಎಂಬ ಸಂದೇಹ ಇದ್ದಾಗ, ಅನುಮಾನದಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸ ಸತ್ಫಲವನ್ನು ನೀಡೀತೆ. ಕೊಲ್ಲುವುದು ಯಾವಾಗಲೂ ಕೊಲ್ಲಬಹುದು ಆದರೆ, ರಾಮ ಹೇಳುವ ಮಾತು ಇದೂ ಒಂದು,

 “ಬಿಟ್ಟ ಬಾಣ ವಾಲಿಯ ಬದಲು ಸುಗ್ರೀವನಿಗಾದರೆ? ಸುಗ್ರೀವ ನನ್ನ ರಕ್ಷೆಯ ಕಕ್ಷೆಗೆ ಒಳ ಪಟ್ಟವನು. ವಾಲಿ ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ವಧಾರ್ಹನೇ. ಕೊಲ್ಲುವುದು ಯಾವಾಗಲೂ ಅದೀತು. ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಶಿಕ್ಷಿಸಿದ ಮೇಲೆ ಆದೀತೇ?”  ಆಹಾ ಎಂತಹ ಮಾತಿದು. ಶಿಕ್ಷೆಯ ಮೇಲಿನ ರಕ್ಷೆ ಅದು ರಕ್ಷೆಯಾಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಇಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೇ ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಮಾತನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ ರಾಮ. “ ಈಗ ವಿಶ್ರಾಂತಿ ತೆಗೆದುಕೊ. ಈ ರಾತ್ರಿ ಕಳೆಯಲಿ ಅಲ್ಲ ಇನ್ನೂ ಹಲವು ರಾತ್ರಿ ಕಳೆಯಲಿ ನೀನೇ ಹೊರಾಟ ಮಾಡಿ ಪಡಿಯಬೇಕು.   ಈಗ ನಿನಗೆ ಸೋಲಾಗಿರಬಹುದು. ನಿರಾಶೆಯಲ್ಲಿ ನೀನೇನು ಹೇಳಿದೆ ?  ನನಗೆ ಯೋಗ ಇದ್ದರೆ ಹೆಂಡತಿ ಸಿಕ್ಕಿಯಾಳು? ಹಾಗಲ್ಲ ಅದು,   ಇರಲಿ ...ವಾಲಿಯಲ್ಲಿ. ಏನಾಯಿತು? ಅವಳು ವಾಲಿಯಲ್ಲೇ ಇರಲಿ. ಏನಾಗಿ ಇರಲಿ? ಆಲೋಚಿಸಿದೆಯಾ? ವಾಲಿಯ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿ ಇರ್ತಾಳೋ ಇರ್ಲಿ. ಆದರೆ ಸುಗ್ರೀವನ ಹೆಂಡತಿಯಾಗಿ ವಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ರೆ?  ಆಗ ನೀನು ಗಂಡುಸಾಗಿ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಮುಖ ತೋರಿಸುತ್ತಿ? ಅದು ನೀನೆ ಪಡೀಬೇಕು. ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ನಾನು ವಾಲಿಯನ್ನು ಯುದ್ದಕ್ಕೆ ಕರೀಲಿಲ್ಲ. ನಾನು ಹೊಡೆದು ನಿನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯನ್ನು ನಿನಗೆ ಕೊಡಿಸುವುದು ನಿನ್ನ ಗಂಡಸುತನಕ್ಕೆ ಯೋಗ್ಯವಲ್ಲ ಹೊಡಿಯುದು ನೀನೆ. ನಾನು ಕೊಡಿಸಿದೆ ಎಂದಾಗಬಾರದು. ನೀನೇ ಹೋರಾಟ ಮಾಡಿ ಪಡೆದೆ ಎಂದಾಗಬೇಕು.”

ಬಹಳ ಸ್ವಾರಸ್ಯವಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ರಾಮನದ್ದು. ಈ ಒಂದು ಮಾತಿನಿಂದ ರಾಮನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಪ್ರಭಾವವೂ ಗಾಢವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಬಾಹ್ಯ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಯಾರು ಹೇಗೇ ಇದ್ದರೂ ಅಂತರಂಗದ ಹೇಗಿರುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಮುಖ್ಯ. ಅದೇ ರಾಮನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ. ಬಹಿರಂಗದ ಪ್ರಪಂಚ ಅದು ಮುಖ್ಯವಲ್ಲ ಅಂತರಂಗದ ಭಾವ ಮುಖ್ಯ. ಸುಗ್ರೀವ ಸಖ್ಯವೇ ಇದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನ. ಬಹಿರಂಗದಲ್ಲಿ ಸುಗ್ರೀವ ಒಂದು ಕಪಿ.  ವಾನರ ಮುಖದವನು. ಆದರೆ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ? ರಾಮ ಬಯಸಿದ್ದೇ ಅದನ್ನು ಸುಗ್ರೀವನಲ್ಲಿ. ಇದನ್ನು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ರಾಮನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಎಂತದ್ಧು ಎಂದು ಸುಗ್ರೀವನಲ್ಲಿ ಮುದ್ರೆಯೊತ್ತಿದ ಹಾಗೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ರಾಮನಿಗೆ ತನ್ನ ನಿಲುವು ಏನು ಎಂದು ಪ್ರತಿ ಹಂತದಲ್ಲೂ ಸ್ಪಷ್ಟ ಪಡಿಸಬೇಕಿದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ತುಲ್ಯಾರಿ ಮಿತ್ರತ್ವ ಎಂದಾಗ ಸುಗ್ರೀವ ಇನ್ನೊಂದು ತುಲನೆಯನ್ನೂ ರಾಮನಿಗೆ ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ಹೆಂಡತಿಯಂತೆ ರಾಮನ ಹೆಂಡತಿಯೂ ಅಪಹೃತಳಾಗಿದ್ದಾಳೆ. ಆದರೆ ರಾಮ ಇದರ ವೆತ್ಯಾಸವನ್ನು ಈ ಮೂಲಕ ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಅವನಿಗೆ ಅರಿವಿದೆ. ಸೀತೆಯನ್ನು ರಾವಣ ಅಪಹರಿಸಿದರೂ ಆಕೆ ರಾವಣನ ವಶದಲ್ಲಿ ಹೇಗಿರಬಹುದು? ಸೀತೆಯ ಅಂತರಂಗವನ್ನೇಲ್ಲ ಬಲ್ಲ ರಾಮ ಸುಗ್ರೀವನಿಗೆ ಅದನ್ನೇ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಪಾಠಮಾಡುತ್ತಾನೆ.

ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಸ್ಥೂಲ ನೋಟಗಳು ಬಹಳ ನಿಗೂಢವಾಗಿ ಅಡಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವ್ಯಕ್ತಿಯಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಪಾತ್ರದಿಂದ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಇದು ತೀರ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಪ್ರಕಟಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಗಮನಿಸುವ ನೋಟ ನಮ್ಮದಾಗಿರಬೇಕು. ಇದ್ದೂ ಇಲ್ಲದಂತಹ ವಿಚಾರಗಳ ನಿಗೂಢತೆಯನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದಾಗಲೇ ಅದರ ಸ್ವಾರಸ್ಯ ಗೊತ್ತಾಗುವುದು. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಎಂದಾಕ್ಷಣ ಒಂದು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆ ಇದೆ. ಚರ್ಚೆ ಆಗ್ಬೇಕು ಪರಸ್ಪರ ಕಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಆವಾಗಲೇ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ರಂಗೇರುವುದು ಎಂದು. ಆದರೆ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಎಂಬ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಇಂತಹ ಭಾವಗಳಿಂದ ಹೊರತಾಗಿರಬೇಕು. ಅಲ್ಲಿ ಚರ್ಚೆ ಇದ್ದು ಅದು ಸಂವಾದವಾಗಿರಬೇಕು. ಅದು ಪರಿಹರಿಸಲಾಗದ ಮೇಲಾಟದ ಜಗಳವಾಗಬಾರದು. ಸ್ಪರ್ಧೆ ಇರಬೇಕು, ಆದರೆ ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿಸುವ ಚಪಲ ಇರಬಾರದು. ಪಾತ್ರದ ಮನೋಭಾವದಲ್ಲಿ ಕಥೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಸಂಘರ್ಷ ಇರಬೇಕು. ಆದರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಗತವಾಗಿ ವೈಷಮ್ಯ ಇರಬಾರದು. ಗೆಲುವಿನ ಹಪಹಪಿಕೆ ಅದು ಕೇವಲ ತನ್ನ ಪಾತ್ರವೊಂದಕ್ಕೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿರಬಾರದು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಸೋತರೂ ಅದು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ತಾಳಮದ್ದಲೆಯ ಪರಿಕಲ್ಪನೆ ಸೋತಂತೆ. ಆಲ್ಲಿ ಸೋಲುವುದು ವ್ಯಕ್ತಿಯಯಲ್ಲ ಪಾತ್ರವಲ್ಲ ಎಂಬ ಪರಿಜ್ಞಾನ ಸದಾ ಜಾಗೃತವಾಗಿರಬೇಕು. ಗಮನಿಸಿ ಜಗಳದ ಹಿಂದಿಕ್ಕುವ ಅಥವಾ ಕಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳು ತುರುಸಿನ ಚರ್ಚೆಯಾದಲ್ಲಿ ಭರ್ರನೆ ಸುರಿವ ಮಳೆಯಂತೆ ಅಲ್ಲಿ ವೈಚಾರಿಕ ಸಂಘರ್ಷವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಗಹನವಾದ ವಿಚಾರಗಳೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಬುದ್ಧಿಮತ್ತೆ ಎಲ್ಲ ಸೋಲಿಸುವುದರಲ್ಲೇ ಕೇಂದ್ರೀಕೃತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ವಿಚಾರಗಳು ಯಾವುದು ತೇಯುವುದೇ ಇಲ್ಲ.  ಇಂತಹ ವಿಚಾರಗಳು ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಎಂದಾಕ್ಷಣ, ಚರ್ಚೆ ಪರಸ್ಪರ ಚುಚ್ಚು ಮಾತಿನ ವರಸೆಗಳು, ಹೇಗಾದರೂ ಮಟ್ಟ ಹಾಕಬೇಕೆಂಬ ಮನೋಭಾವ. ರಾಮ ಸೋತರೂ ರಾವಣ ಗೆಲ್ಲಬೇಕೆಂಬ ಮನೋಭಾವ ಇದು ಯಾವ ವಿಪರೀತವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆಯೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಅರಿವಿಗೆ ಬಾರದೇ ಇರುವ ದುರಂತ.

 ಒಂದು ಬಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನಾವು ಪಯಣಿಸುತ್ತಾ ಇದ್ದೇವೆ. ಬಸ್ಸು ಚಲಿಸುತ್ತಾ ಇದೆ.  ಆಗ ಬಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಒಂದು ಪಂತಂಗ ಹಾರಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಬಸ್ಸಿನೊಳಗೆ ಯಾವುದನ್ನೂ ಅದು ಆಧರಿಸಿಕೊಳ್ಳದೇ ಬಸ್ಸಿನೊಳಗಿನ ಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಹಾರಾಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಗಮನಿಸಿ ಅದು ಬಸ್ಸಿನೊಳಗಿನ ಯಾತ್ರಿಕನೇ? ಅಲ್ಲ ಸ್ವಯಂ ಯಾತ್ರಿಕನೆ? ಬಸ್ಸಿನ ವೇಗಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿ ಅದು ಹಾರಾಡಿದರೂ ಅದು ತನ್ನ ಪೂರ್ಣ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಹಾರಾಟಕ್ಕೆ ವ್ಯಯ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಬಸ್ಸಿನ ಹೊರಗಾದರೂ ಒಳಗಾದರೂ ಅದಕ್ಕೆ ವ್ಯಯವಾಗುವ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಶ್ರಮ ಅದು ಒಂದೇ ತೆರನಾಗಿಲ್ಲವೇ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ನಾವು ಏನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೇ ನಮ್ಮೊಂದಿಗಿನ ಸಹಯಾತ್ರಿಕನಂತೆ ಆ ಪತಂಗವನ್ನು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ. ಇದೇ ರೀತಿಯ ಹಲವು ಇದ್ದೂ ಇಲ್ಲದಂತಿರುವ ವಿಚಾರಗಳತ್ತ ಗಮನಿಸುವುದೇ ಒಂದು ಸ್ವಾರಸ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಎಂಬ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಲೋಕವನ್ನು ನಾವು ವೈಚಾರಿಕ ತುಮುಲವನ್ನು ಇರಿಸಿ ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪ್ರತಿಯೋಂದು ಪಾತ್ರಗಳು ನಮ್ಮ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಸಂವಾದಿಗಳಾಗುತ್ತದೆ.

ಪಾತ್ರಾವಲೋಕನ

(ಚಿತ್ರ: ಮಿಥುನ್ ಸುಣ್ಣಂಗುಳಿ)

“ಕೇಳು ಜನಮೇಜಯನೆ ಕುರುಕುಲ ಮಾನಧನನಿಗೆ ಗೈದ ದ್ರೋಹವ……” ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ಯುದ್ದದ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಭೀಮನಿಂದ ಕೌರವ ಹತನಾದಾಗ ದ್ರೋಣ ಪುತ್ರ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ ಕ್ರೋಧಗೊಂಡು ಸಿಡಿಲಿನಂತೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಪದವಿದು. ಆರಂಭದಿಂದಲೇ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಕಿಚ್ಚು ಹಚ್ಚಿದಂತಾಗಿ ಪ್ರಸಂಗ ನಡೆ ತೀವ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ರೋಮಾಂಚಿತನಾಗುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ವೃಂದ ಪ್ರಸಂಗದ ಮುಂದಿನ ನಡೆಗೆ ಕಾತುರವಾಗುತ್ತ ಬಂದ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನ ದಿಗಿಣವನ್ನು ನೋಡುತ್ತದೆ. ಈ ದಿಗಿಣದಿಂದಲೇ ಕಥೆಯ ಮುಂದಿನ ಹಂದರವನ್ನು ಮರೆಯಬಾರದಲ್ಲ?  ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ಯುದ್ದ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಕೊನೆಯದಿನ ರಾತ್ರಿ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನ ರಾತ್ರಿಯಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ತಾನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನೆಂಬುದನ್ನು ಮರೆತು ಪೈಶಾಚಿಕ ಕೃತ್ಯವನ್ನೇ ಎಸಗಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಘೋರ ರಾತ್ರಿಯ ಭೀಭತ್ಸ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಚಿತ್ರಣವೇ ರಕ್ತ ರಾತ್ರಿ ಪ್ರಸಂಗ. ರನ್ನನ ಗಧಾಯುದ್ದದ ಹಲವಾರು ಪದಗಳನ್ನು ಹೊಸೆದು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಜನಪ್ರಿಯ  ಪ್ರಸಂಗವಿದು.

          ತನ್ನೊಡೆಯ ಸುಯೋಧನನ್ನು ಅರಸುತ್ತಾ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ರಣಭೂಮಿಗೆ ಕಾಲಿಡುವ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ, ಅದೃಷ್ಟ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ಮೊದಲಾದ ಲಕ್ಷ್ಮೀ ತ್ರಯರು ಕೌರವನಿಂದ ದೂರಾಗಿ ಪಾಂಡವರ ಬಿಡದಿಯತ್ತ ಸಂಚರಿಸುವುದನ್ನು ನೋಡಿ ತಡೆದು ನಿಲ್ಲಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕೌರವನ ಸುದಿನಗಳು ಮುಗಿದುದರ ಸಂಕೇತವಾಗಿ ಅವರ ನಿರ್ಗಮನವನ್ನು ಅರ್ಥವಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಕಟು ಸತ್ಯವನ್ನು ನಂಬಲಾಗದೇ  ಕೌರವನ ಮೇಲಿನ ಅಂಧಾಭಿಮಾನ ಅವನನ್ನು ಭ್ರಾಂತನನ್ನಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಆ ಆವೇಶದಿಂದ ಲಕ್ಷ್ಮೀತ್ರಯರನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಎಳೆದೊಯ್ದು ಕೌರವನ ಜಂಘೆಗೆ ಎಸೆಯುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನಿಂದೇನಾಗಬೇಕು?  ಇನ್ನಾದರೂ ಸೇನಾ ಪತಿತ್ವವನ್ನು ಕೊಡುವಂತೆ ಅವೇಶದಿಂದ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅದಾಗಲೇ ಸೇನೆಯೆಲ್ಲ ಬರಿದಾಗಿದ್ದರೂ ಅದರ ಅಧಿಪತಿತ್ವವನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಒಂದು ವಿಪರ್ಯಾಸದಂತೆ ಭಾಸವಾದರೂ ಕೊನೇಯ ಉಸಿರಿನವರೆಗೂ ಪಾಂಡವ ದ್ವೇಷವನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲಾಗದ ಸೂಯೋಧನ ಕಟ್ಟ ಕಡೆಯದಾಗಿ ’ನಿಷ್ಪಾಂಡವ ಪೃಥ್ವಿ ’ ಎಂಬ ವಿಚಿತ್ರ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತಾನೆ. ಕೇವಲ ಐದು ತಲೆಗಳ ಸನ್ನೆಯನ್ನಷ್ಟೇ ತೋರಿದರೂ ಅಶ್ವಾತ್ಠಾಮ ಕೌರವನ ಇಂಗಿತವನ್ನು ಅರಿತು ಅಲ್ಲಿಂದ ಪಾಂಡವರ ಬಿಡದಿಯತ್ತ ಆ ನಡುವಿರುಳೇ ತೆರಳುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ನಡೆಯುವುದೇ ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ದದ ಕೊನೆಯ ಅತ್ಯಂತ ಭೀಭತ್ಸ ಮಯ ರಾತ್ರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮತಿ ಭ್ರಾಂತನಂತೆ ಪ್ರವರ್ತಿಸುವ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ ಅ ಒಂದು ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ರಕ್ತರಾತ್ರಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಪಾಂಡವರೆಂದು ತಿಳಿದು ದ್ರೌಪದೀ ಪುತ್ರರ ತಲೆಯನ್ನು ಮಲಗಿದಲ್ಲೇ ಕಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ಯಾವುದನ್ನೂ ಸಾಧಿಸಲಾಗದೇ  ಹುಚ್ಹನಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ.

          ಈ ಪ್ರಸಂಗದ ಕಥೆ ಬಹಳ ಸರಳವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಇದು ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಅಚ್ಚೋತ್ತಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ವಿವೇಚನೆಗೆ ಬಿಟ್ಟ ವಿಚಾರ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಒಂದೋಂದು ಪದಕ್ಕೂ ಅಭಿನಯ ಮತ್ತು ಮಾತಿಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ಕುಣಿತಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಾಗಿರಿಸಿದರೆ ಕಥಾಭಾಗ ಅಚ್ಚೊತ್ತುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ? ರಾಮಾಯಣ ಕೇಳಿ ರಾಮನೀಗೆ ಸೀತೆ…. ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಕಲಾವಿದರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಇರುವುದು ಇಲ್ಲೇ ಆದರೂ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಗಮನಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ ಹಲವು ಅಂಶಗಳು ಇನ್ನೂ ಇರುತ್ತವೆ. ಹಲವು ಸಲ ಅನ್ನಿಸುವುದಿದೆ ಕಲಾವಿದ ತನ್ನ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಪಳಗಬೇಕೋ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಅದನ್ನು ಅಸ್ವಾದಿಸುವುದರಲ್ಲೂ ಪಳಗಬೇಕು. ಯಕ್ಷಗಾನದಂತಹ ಕಲೆಯನ್ನು ಅಸ್ವಾದಿಸುವುದನ್ನೂ ಕಲಿತುಕೊಳ್ಳದಿದ್ದರೆ ಕಲೆ ಕೊಳದ ನೀರಾಗುತ್ತದೇ ಹೊರತು ತೊರೆಯ ನೀರಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಕಲೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ ಇರುವುದು  ಅದನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿದ್ದಲ್ಲಿ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಹಸಿವಿಲ್ಲದವನಿಗೆ, ರೋಗಗ್ರಸ್ಥನಿಗೆ ಮೃಷ್ಠಾನದ ಭೋಜನ ಎದುರು ಇರಿಸಿದಂತೆ.

          ರಕ್ತ ರಾತ್ರಿ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ವೀರಾವೇಶದಿಂದ ಪ್ರವೇಶವಾಗುವ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನ ಪಾತ್ರ ಕ್ರೋಧಾವಿಷ್ಟನಾಗಿಯೇ ಇರುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅತ್ಯಂತ ವಿಲಕ್ಷಣ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನೂ ತೋರುವುದು ಪಾತ್ರದ ಔಚಿತ್ಯ. ಆದರೆ ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಇಂದು ಬರೀ ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ದೃಶ್ಯವೈಭವಕ್ಕಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿ ವೇಗದ ನಡೆಯನ್ನಷ್ಟೇ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.  ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಅರ್ಥವಿಸಿಕೊಂಡು ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಅಭಿನಯಿಸಿದರೂ ಸಹ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ದಿಗಿಣದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರ ಮತ್ತು ಕುಣಿತದಲ್ಲೇ ಮೈಮರೆತು ಏನು ನೋಡಬೇಕೋ ಅದನ್ನು ಸವಿಯದೇ ವಂಚಿತರಾಗುತ್ತಾರೆ. ವಂಚಿತರಾಗುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ನಿಜ ಅಸ್ವಾದನೆಯನ್ನೇ ಮರೆತು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ.

          ಪ್ರತಿಯೋಂದು ಪ್ರಸಂಗದ ಪ್ರತೀ ಪಾತ್ರವೂ ಒಂದು ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು ಆ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ,  ಪಾತ್ರದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ  ಔಚಿತ್ಯವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಪ್ರೇಕ್ಷಕನೂ ಆ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲೇ ವೀಕ್ಷಿಸಿದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ರಸಾಸ್ವಾದನೆಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.  ಆದರೆ ಇಂದು ಪಾತ್ರವನ್ನು ಯೋಜನಾ ಬದ್ಧವಾಗಿ ಕಟ್ಟುವ  ಕಲಾವಿದರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕ್ಷೀಣಿಸುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಯಾವುದನ್ನು ಹೇಗೆ ಆಸ್ವಾದಿಸಬೇಕೋ ಹಾಗೇ ಅಸ್ವಾದಿಸುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಗಣನೀಯವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಒಂದಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ಕುಣಿದಾಗ ಅದೇ ಅಭಿನಯವೆಂದು ಭಾವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕುಣಿದ ಮೇಲೇ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಔಚಿತ್ಯವಾಗಿ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯೂ ಒಂದು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾರ್ಗವೆಂದು ಮರೆತು ಬಿಡುವ ಪ್ರಮೇಯವೇ ಹೆಚ್ಚು. ಪ್ರೇಕ್ಷಕನೂ ಅದರತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸದೇ ಏಕತಾನತೆಯ ಕುಣಿತಕ್ಕೆ ಚಪ್ಪಾಳೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತಾನೆ. ಪರಿಣಾಮ ಕಲೆಯ ಸತ್ವ ದರ್ಶನವಾಗದೇ ಕಲೆ ಅನಾಥವಾಗುತ್ತದೆ.

          ಲಕ್ಷೀತ್ರಯರ ಸೆಳೆದು ಕೊಂಡುಯ್ಯುವಾಗ ಕೇವಲ ಮಂದಲೆಗೆ ಕೈ ಯಿಕ್ಕಿ ಎಳೆದೊಯ್ಯುವುದರ ಬದಲು ಸಾಮಾನ್ಯ ನಾಟಕದಂತೆ ಅವರನ್ನು ಬಲಾತ್ಕರಿಸಲು ಬೆಂಬತ್ತಿದಂತೆ ಅಭಿನಯಿಸುವುದು ಪಾತ್ರಕ್ಕೂ ಔಚಿತ್ಯವೆನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೂ ಔಚಿತ್ಯವೆನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಪಾತ್ರದ ನಿಜವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮತ್ತು ಸನ್ನಿವೇಶ ಏನೆಂದು ಗಮನ ಹರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರೇಕ್ಷಕನೂ ಅಷ್ಟೇ ಇಂದು ಕಥಾ ಸಾರಾಂಶವಾಗಲೀ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನಾಗಲೀ ಅರಿಯದೇ ಇರುವವರು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಪ್ರೇಕ್ಶಕರೂ ಸಹ ಇಂತಹ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಚಾರವನ್ನು ಗಮನಿಸದೇ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ವೀಕ್ಷಿಸಿದರೇ ಆ ಕಲೆಯ ನಿಜವಾದ ಅಸ್ವಾದನೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರತೀ ಪಾತ್ರಕ್ಕೂ ಒಂದು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಎಂಬುದು ಇರುತ್ತದೆ. ಅದು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತವಾಗದೇ ಇದ್ದರೆ ಕಲೆ ಸೋತಂತೆ ಅಲ್ಲವೇ? ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ ಕಾಮಾಂಧನಂತೆಯೋ ರಾಕ್ಷಸನಂತೆಯೋ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ ಅದೆಷ್ಟು ಅಭಾಸವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ? ಆದರೆ ಆಟ ಒಟ್ಟು ರೈಸಿದರೆ ಸಾಕು ಎಂಬ ಭಾವದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲಿ ಸಲ್ಲುವಂತಾಗುತ್ತದೆ.  

          ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ ಪ್ರಸಂಗದ ಸನ್ನಿವೇಶ,

 “ಕಾಮ ಪಿತನಿದ ಬಲ್ಲನಾ,, ಬಲರಾಮ ನರಿವನು ಪಾರ್ಥ ತಿಳಿವನು | ಭೂಮಿಯಲಿ ಸುರಪತಿಯ ಮೊಮ್ಮನು ಬಲ್ಲ ಹೋಗಲಿಕೆ | ಕ್ಷೇಮದಲಿ ಬರಲರಿಯ ಅವನೀ ಸೀಮೆಯಲಿ ಮಿಕ್ಕವರ ಕಾಣೆನು| ಹಾ ಮಹಾ ದೇವನುತ  ಚಿಂತಿಸುತನೀರ್ದನು ಅವನೀಶ || 

ಧರ್ಮರಾಯ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹವನ್ನು ಭೇದಿಸಬಲ್ಲವರು ಯಾರು ಎಂದು ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಕಣ್ಣೀರಿಡುವಾಗ ವೀರಾವೇಶದಿಂದ ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ಪ್ರವೇಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ರಭಸದ ಪ್ರವೇಶವೇ ಪ್ರಸಂಗದ ದಿಕ್ಷೂಚಿ. ಮಂದ್ರವಾಗಿದ್ದ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಏಕಾ ಏಕಿ ಕಿಚ್ಚು ಹತ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ ಅಭಿಮನ್ಯು. ಆ ಪ್ರವೇಶ ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನನ್ನು ಬಡಿದೆಬ್ಬಿಸಿದಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದನ ಅರ್ಥ ಕೆಲಸ ಮುಗಿದಂತೆ. ಇಂದು ಇದರಲ್ಲೂ ಏಕತಾನತೆ ಬಂದಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಬಲಿಪ್ಪರು ಇಂದಿಗೂ ಕೋಳ್ಯೂರು ರಾಮ ಚಂದ್ರರಾಯರ ಅಭಿಮನ್ಯುವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಅದೆಂತಹ ಪ್ರವೇಶ..?  ಯಾವುದೇ ಪಾತ್ರವಾದರೂ ಅದರಲ್ಲಿ  ಪರಕಾಯ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿ ಪಾತ್ರವೇ ತಾವಾಗಿ ಆವೇಶದಿಂದ ಲೀನವಾಗುವುದು ರಾಯರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ.  ಮತ್ತೆ ಕೇಳಬೇಕೆ. ಚೆಂಡೆಯ ಬಡಿತಕ್ಕೆ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಮನೆಯಂಗಳದಲ್ಲೇ ಇದೆ ಎಂದು ಪ್ರವೇಶಿಸುವ ಆ ವೇಗದ ತುಡಿತ ಕೇವಲ ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ಪಾತ್ರವನ್ನಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ಸಹಪಾತ್ರವನ್ನೂ ಆವೇಶ ಬರುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದೇ ವೇಗ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ನಿರಂತರ ಕಾಯ್ದು ಕೊಂಡು ಬರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ತಾಯಿ ಸುಭದ್ರೆ ಮತ್ತು ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲೂ ಆ ತುಡಿತ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿಗೆ ಮನದಟ್ಟು ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ಒಂದು ಪದ ಅರ್ಧ ತಾಸಿಗೂ ಮಿಕ್ಕಿ ಎಳೆದರೆ ಒಟ್ಟು ಪ್ರಸಂಗದ ಭಾವಕ್ಕೇ ಕೊಡಲಿ ಏಟು ಕೊಟ್ಟಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಣಿತದಲ್ಲೂ ಪಾತ್ರದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಗೋಚರವಾಗಬೇಕು. ಸನ್ನಿವೇಶದ ಧಾವಂತ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವಂತಿರಬೇಕು. ಆದರೆ ಇದೆಲ್ಲ ಈಗಿನ ನವೀಕರಣದಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ ಎನಿಸದೇ ಇರುವುದು ವಿಪರ್ಯಾಸ. ಪಾಂಡವ ಪಾಳಯಕ್ಕೇ ಅಂಧಕಾರದ ಚಕ್ರವ್ಯೂಹ ಸುತ್ತಿರುವಾಗ ಇಲ್ಲಿ ಅಭಿಮನ್ಯು ಚಿತ್ರ ವಿಚಿತ್ರ ಕುಣಿತದ ಸರ್ಕಸ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಗಾಂಭೀರ್ಯವೇ ಹೊರಟು ಹೋಗುತ್ತದೆ.

          ಮೊದಲ ದೃಶ್ಯದಿಂದಲೇ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಹೊಂದಿರಬೇಕು. ಅದಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಅರಿತಿರುವುದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ರಾವಣನಾದವ ಕುಂಭಕರ್ಣನ ನಡೆಯನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿದರೆ ಸಹ್ಯವಾಗುತ್ತದೆಯೇ? ಪಾತ್ರ ಎಷ್ಟೇ ಚಿಕ್ಕದಾದರೂ ಸರಿ ಅದರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಛಾಪು ಮೂಡದಿದ್ದರೆ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯೊಂದಿಗೆ ಪಾತ್ರವೂ ಸೋಲುತ್ತದೆ, ಪ್ರಸಂಗವೂ ಸೋಲುತ್ತದೆ,  ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಕಲೆಯೂ ಕಮರಿಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಬಹಳ ಹಿಂದೆ ದಮಯಂತಿ ಸ್ವಯಂವರ ಎಂಬ ಪ್ರಸಂಗ ನೋಡಿದ್ದೆ. ಪ್ರಸಂಗ ತಿಳಿದವರಿಗೆ ಗೊತ್ತಿರುತ್ತದೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪುಷ್ಕರನ ಪಾತ್ರದ ಸಮಯ ಎಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕದು ಎಂದು. ಆದರೆ ಪಳಗಿದ ಕಲಾವಿದ ಪಾತ್ರದ ಕಾಯವನ್ನು ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದರೆ...?? ಆದಿನ ಮಲ್ಪೇ ವಾಸುದೇವಸಾಮಗರು ಆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದರು. ಪಾತ್ರದ ಪ್ರವೇಶದಿಂದಲೂ ಈ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಹೀಗೆ ಎಂದು ಯೋಜನಾಬದ್ದವಾಗಿ ರಂಗದಲ್ಲಿ ತಂದರು. ಅಭಿನಯದಿಂದ, ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಕುಣಿತದಿಂದ ’ಪುಷ್ಕರ ’ ಕೇವಲ ಪಾತ್ರವಾಗಿ ಉಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಇಡೀ ಪ್ರಸಂಗದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಒಂದಾದ ಪರಿ ಈಗಲೂ ನೆನಪಲ್ಲಿ ಉಳಿದು ಬಿಟ್ಟಿದೆ.  ಇಂತಹ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಗಮನಿಸುವ ದೃಷ್ಟಿಯಿರಬೇಕು.  ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರು ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಹಾಗೆ ಬಂದು ಹೀಗೆ ಹೋಗುವ ಪಾತ್ರ ಮಾಡುವಾಗ ವಿಚಿತ್ರವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲೂ ಅವರು ಮೂಡಿಸುವ ಛಾಪು ಮುಖ್ಯವೆನಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದನ ನೈಪುಣ್ಯ ಯಾವ ಬಗೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆಯೋ ಅದೇ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನೂ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ ರಾಗಜ್ಞಾನ ಇಲ್ಲದವನಲ್ಲಿ ಇಂಪಾದ ಸಂಗೀತ ಹಾಡಿದರೆ ಬರೀ ಇಂಪು ಮಾತ್ರವೇ ಉಳಿದು ರಾಗದ ಪ್ರಭಾವವೇ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಸಂಗೀತದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಸಂವೇದನೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕಲಾವಿದನ ಶ್ರಮವೂ ನಿರರ್ಥಕವೆನಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ.

ಸಮಗ್ರವಾಲಿ ಪ್ರಸಂಗದ ವಾಲಿಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಒಂದೇ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಮಾಡುವಾಗ ಪಾತ್ರ ಮನೋಭಾವದ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ನಡುವೆಯೂ ಒಂದು ತಂತು ಬೆಸೆಯಲ್ಪಡಬೇಕು. ವಾಲಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಬದಲಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ವಾಲಿ ಬದಲಾಗುವುದುಂಟು. ಈ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದನೂ  ಆ ಮನೋಭಾವಕ್ಕೆ ಅನುಸರಿಸಿ ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ತರುತ್ತಾನೆ. ಅದೇ ರಾಮನ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಆರಂಭದಿಂದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೂ ಪಾತ್ರದ ಸ್ವಭಾವ ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲೂ ರಾಮನ ಪಾತ್ರ ಸ್ವಭಾವ ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಬಹಳ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಗಾಂಭೀರ್ಯ ತುಂಬಿದ್ದರೆ ಕುಣಿತದಲ್ಲೂ ಅಷ್ಟೆ,  ರಾಮನ ಪಾತ್ರದ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ.  ರಾಮನ ವೇಷ ದಿಗಿಣವನ್ನು ಕುತ್ತು ಹಾರಿ ಹಾಕಬಾರದೇದೆಂದಿದೆ. ಇದು ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಅತ್ಯಂತ ಆದರ್ಶಮಯ ಪಾತ್ರ.

ಹಿಂದಿನ ಹಲವು ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರು ಒಂದೇ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಮಾಡುವಾಗ ಅವರಿಗಿರುವ ಧನಾತ್ಮಕ ಗುಣಗಳಿಂದ ತಮ್ಮ ಋಣಾತ್ಮಕ ಗುಣಗಳನ್ನು ಮರೆಸಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಕುಣಿತ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೇನಂತೆ, ಮಾತುಗಾರಿಕೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೇನು? ಸಮಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಯ ಅಭಿನಯ ರಂಗವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿ,  ಒಂದು ಪಾತ್ರ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಕೇವಲ ಪಾತ್ರವಾಗಿ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಪುತ್ತೂರು ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆ ದಣಿವರಿಯದೆ ಕುಣಿದದ್ದನ್ನು ನಾನು ಕಂಡಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಕುಣಿತದ ಗಾಂಭೀರ್ಯಕ್ಕೆ ಎಂದೂ ಊನ ಬರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.  ಅವರ ನಿರರ್ಗಳ ಮಾತುಗಾರಿಕೆ ಕೇಳಿದ್ದಿಲ್ಲ,  ಆದರೆ ಅವರು ಆಡಿದ ಮಾತು ಆ ಧ್ವನಿಯ ಏರಿಳಿತ ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾದಂತೆ ಶಾರೀರಿಕ ಅಂಗವಿನ್ಯಾಸದ ಭಾಷೆ ಅದು ಎಂತಹ ಪಾತ್ರವನ್ನಾದರೂ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿರಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆರಂಭದ ಪ್ರವೇಶದಿಂದಲೇ ತೊಡಗಿ ಪಾತ್ರ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಭಿಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಇದು ವ್ಯಕ್ತಿಯಲ್ಲ , ಪಾತ್ರವೆಂಬ ಭ್ರಮೆಯಲ್ಲ ಎಂದನಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

ಬಿಡಿಸಿದಂತೆ ಇಂತಹ ಹಲವು ನೆನಪಿನ ಅನುಭವಗಳು ಎಸಳು ಬಿರಿದು ನಳನಳಿಸುತ್ತವೆ. ಈಗೀಗ ಕೆಲವು ಕಲಾವಿದರು ಮಾತ್ರವೇ ಪಾತ್ರದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಶ್ರಮವಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪಾತ್ರದ ಮಾನಸಿಕ ರೂಪವೇನು. ಆ ಪಾತ್ರದ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಏನು ಅದನ್ನರಿತು ವೈವಿಧ್ಯಮಯವಾಗಿ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಏಕತಾನತೆ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಬಾಧಿಸುವುದುಂಟು. ವೃತ್ತಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಒಂದೇ ಆಗುವಾಗ ಎಕತಾನತೆ ಸಹಜವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಓದಿದ ಪುಸ್ತಕದ ಹಾಳೆಗಳನ್ನು ಮಗುದೊಮ್ಮೆ ತಿರುವಿದಂತೆ ತಿರುವುತ್ತಿರಬೇಕು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕಲೆಯ ಕ್ರಮಬದ್ಧ ಆಸ್ವಾದನೆಯೂ ಒಂದು ಕಲೆಯಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಬೇಕು. ಉಣ್ಣುವುದಕ್ಕೆ ಅರಿಯದವ ಪೂರ್ಣ ಸ್ವಾದವನ್ನೂ ಸವಿಯಲಾರ.  

         

. 

ರಾಮ ನಿನ್ನ ಬಾಣ ತಾಗಿದಾಮೇಲೆ .......

“ರಾಮ ನಿನ್ನ ಬಾಣ ತಾಗಿದಾಮೇಲೆ ಬದುಕಬೇಕೆಂಬ ಅಶೆಯುಂಟೇ ಎನಗೇ? “ ದರ್ಪದಿಂದಲೂ ದುರಹಂಕಾರದಿಂದಲೂ ಮೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ವಾಲಿ ರಾಮ ಬಾಣದಿಂದ ಘಾಸಿಗೊಂಡು ಧರೆಗುರುಳಿದಾಮೇಲೆ, ಶಿಕ್ಷೆ ರಕ್ಷೆಗೆ ಬದ್ಢನಾದ ರಾಮನಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಬಲಿಪ್ಪಜ್ಜನ ಪದವೂ ಶೇಣಿ ಅಜ್ಜನ ಅರ್ಥವೂ ಮೇಳವಿಸಿತೆಂದರೆ ಮತ್ತೆ ಕೇಳಬೇಕೆ?

“ಏನ ಮಾಡಲಿ ನಾನು ಇನ್ನೇನ ಕಂಡೆನು ಇಂದು.....” ಕಡತೋಕರ ಪದವೂ ಪುತ್ತೂರು ಹೆಗಡೆಯ ಕಂಸವೂ ಉದಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮೆರೆಯುವ ಪರಿಯೇ ಬೇರೆ.

ಕಂಸ ಎಂದಾಗ ಬಹಳ ಜನಜನಿತವಾದ  ಮಾತು ಹಲವು ಸಲ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಮಂಡೆಚ್ಚರ ಪದವೂ ಬೋಳಾರ ಶೆಟ್ಟಿಯವರ ಕಂಸವೂ..... ಆದರೆ ಇದು ನಾನು ಕಂಡಿರದೇ ಇರುವ ಸತ್ಯ. ಹಾಗಾಗಿ ಕಲ್ಮ ನೆ ಮಾತ್ರ. ಹಾಗೇಯೇ-

“ ಕಂಡನೋ ದಶವದನ ಕೋದಂಡ ರಾಮನ ......” ರಾವಣ ಮೋಕ್ಷದ ಸನ್ನಿವೇಶ.

ಇವುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗಲೇ ಯಕ್ಷಲೋಕದ ನಾಭೀಸ್ಪರ್ಶವಾದ ಅನುಭವವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೇ?

ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪುರಾಣ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಪ್ರಸಂಗದ ಕೊನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ವಿಜ್ರಂಭಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ ಸತ್ಯ ಏನು ಎಂದು ಸರಳವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಉರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ರಾಮ ಬಾಣ ನೆಟ್ಟನೆಂದ ಮೇಲೆ ಆ ರಾಮನ ಉದ್ದೇಶವಾದರೂ ಏನು? ತನ್ನ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಅಡಗಿಸಬಲ್ಲೆ ಎಂಬ ಅಹಂಕಾರದಿಂದ,  ಕೊರೆ ಕೊರೆದು ಮುಂದೊತ್ತುವ ಸಜೀವ ಶರವನ್ನು ತಾನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬ ಭ್ರಮಾಧೀನನಾದ ವಾಲಿಯ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಿ ಕಳಿಚಿ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ ರಾಮ. ರಾಮಬಾಣ ಬೇರೆ ಯಾರಿಂದಲೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸಲಾಗದ ಸತ್ಯ ಅರಿತಾಗ ವಾಲಿಯ ಚಿಂತನೆಯ ದಿಶೆಯೇ ಬದಲಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ರಾಮನಿಂದ ಶಿಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡಬೇಕಾದ  ಕಾಯವಿದು, ಎಂಬ ರಾಮ ಸಂಕಲ್ಪ ಬಂದಾದ ಮೇಲೆ ಈ ಕಾಯದ ಮೇಲಿನ ಬಯಕೆಯೇ ನಶಿಸಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ತಾನು ಏನು ತನ್ನ ಪಾತ್ರದ ಅರಿವೇನು ಎಂದು ವಾಲಿ ಅರಿತಾಗುತ್ತದೆ. ಮೋಕ್ಷಗಾಮಿಯಾಗುವ ವಾಲಿಗೆ ಶರೀರ ಘಾಸಿಯಾಗುವುದು ಹೊಸತೇನಲ್ಲ. ಆದರೆ ರಾಮನಿಂದ ಘಾಸಿಯಾಯಿತಲ್ಲ?  ರಾಮನಿಗೆ ಈ ಶರೀರ ಬೇಡವೆಂದು ಕಂಡು ಯಾವಾಗ ಆತನಿಂದ ಘಾಸಿಗೊಂಡಿತೋ ಶರೀರದ ಮೇಲಿನ ಮಮಕಾರ ಹೊರಟುಹೋಗುತ್ತದೆ.

ಕಂಸನ ಚಿತ್ರಣವೂ ಹಾಗೆ,  ಮರುದಿನ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ  ಭಯದಲ್ಲೇ ಮೊದಲ ರಾತ್ರಿಯ ನಿದ್ರೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ ಕಂಸ. ತನ್ನ ಜನ್ಮ ಜನ್ಮಾಂತರದ ಅರಿವಾಗಿ ಎಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನೇ  ಆ ಇರುಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತಾನೆ. ಕೆದರಿದ ತಲೆ, ಭಯದಿಂದ ಅರಳಿದ ಕಣ್ಣು.. ರಂಗಸ್ಥಳದ ತುಂಬಾ ಆವರಿಸುವ ಕಂಸ ಎಂತಹ ಭಯಾನಕ ದೃಶ್ಯವದು. ಸುತ್ತಲೂ ನಿಶ್ಯಬ್ಧ ಸಭಾವಲಯ, ಏರು ಸ್ಥಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವತರು ಭಾವತುಂಬುತ್ತಿದ್ದರೆ ಮುನ್ನೆಲೆಯ ಕಂಸನ ಚೀತ್ಕಾರ ಸುತ್ತಲೂ ಮೊಳಗುವಾಗ...ಕಂಸನ ಅಸಹನೀಯ ವೇದನೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸಲ್ಪಡುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಗಡಣ ಕಂಪಿಸುತ್ತದೆ. ಕಂಸ ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸತೊಡಗುವುದನ್ನು ಗಾಬರಿಯಿಂದ ಕಾಣುತ್ತದೆ.

ಹಲವು ಅಸುರೀ ಪಾತ್ರಗಳು ಕೊನೆಯ ಹಂತದವರೆಗೂ ಭೀಭತ್ಸ ಮಯವಾಗಿ ವಿಜ್ರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ರಾವಣ ಅಗಿರ್ಬಹುದು, ಕಂಸ ಆಗಿರಬಹುದು, ಶೂರ ಪದ್ಮನಾಗಿರಬಹುದು...ಕಾರ್ತವೀರ್ಯನಾಗಿರಬಹುದು ಕೊನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವದ ಸತ್ಯದ ಅರಿವಾಗಿ ಮೋಕ್ಷಮುಖರಾಗುವ ಪರಿ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ವರ್ಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ಸರಳವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸುಲಭವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡಾಗ ಮನುಷ್ಯ ಬದುಕಿನ ವಾಸ್ತವದ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮನುಷ್ಯ ಜನ್ಮದ ನಿಯಮವೇನು?  ಭಗವಂತನ ನಿಯತಿಯೇನು? ಮೋಕ್ಷ ಎಂದರೇನು? ಸುಲಭವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗುವ ಜ್ಞಾನ ಯಕ್ಷಗಾನದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.  ಬದುಕಿನ ಸತ್ಯ ತಿಳಿಯುವುದಕ್ಕೆ ವಿದ್ಯಾವಂತನೇ ಆಗಬೇಕೆಂದೇನೂ ಇಲ್ಲವೆಂಬ ಸತ್ಯವನ್ನು ಹಲವು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರು ರಂಗದ ಮೇಲೆ ತೋರಿಸಿದ್ದರೆ. ವಿದ್ಯೆ ಅಂತ ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದು ಲೌಕಿಕ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿಸಲ್ಪಡುವ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು. ಆದರೆ ವಿದ್ಯೆಯ  ಪರಿಧಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಒಳಪಡುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸತ್ಯದ ಅರಿವಾಗುವುದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದನ ನೈಪುಣ್ಯತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ.  ಕಲಾವಿದ ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ತಿಳಿದ ಜ್ಞಾನಿಯಂತಾಗುತ್ತಾನೆ. “ಮೋಕ್ಷ” ಎಂದರೇನು? ಜನ್ಮ ಜನ್ಮಾಂತರದ ಈ ಜೀವ ಭಾವದ ಸಂಭಂಧಗಳೇನು? ಒಬ್ಬ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದ ರಂಗ ಮೇಲೆ ಇದನ್ನು ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಸುವಾಗ ಬಹಳ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. “ ರಾಮ ನಿನ್ನ ಬಾಣ ತಾಗಿದಾ ಮೇಲೆ....” ಶೇಣಿ ಅಜ್ಜ ಒಂದು ಗಂಟೆ ಬೇಕಾದರೂ ವಿವರಣೆ ನೀಡ ಬಲ್ಲರು. ಯಕ್ಷಗಾನದ ನಿಜ ವೈಭವ ಇರುವುದೇ ಇಂಥವುಗಳಲ್ಲಿ. ಇಲ್ಲಿ ಪಂಡಿತ ಪಾಮರ ಎಂಬ ಭೇದವಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಗುರುಕುಲದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದಿಸದ ಜ್ಜಾನ,  ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನ ಓದದೇ, ಗುರುಗಳ ಪಾಠ ಕೇಳದೇ ಇಲ್ಲಿ ಸುಲಭದಲ್ಲಿ  ಆರ್ಜಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಸತ್ವಯುತ ಕಲೆ ಅನ್ನಿಸುವುದು ಇಂಥ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲೇ. 

ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಬಂಧುವರ್ಗದವರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲಾರೆ ಎಂದು ಅರ್ಜುನ ವ್ಯಾಮೋಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದಾಗ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪಾರ್ಥನ ಮೋಹ ನಷ್ಟವಾಗುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವ ಸನ್ನಿವೇಶವಿದೆ. ಗೀತೋಪದೇಶ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಪ್ರಸಂಗವೊಂದರಲ್ಲಿ ನಾನು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸುಲಭವಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಶೇಣಿ – ಪೆರ್ಲರ ಸಂವಾದ ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ಮೂರು ಘಂಟೆಯ ಈ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಭಗವದೀತೆಯ ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕತೆಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಒದಗಿಸುವ ಪರಿ ಹೀಗಿದೆ.

“ಅರ್ಜುನ ಕೊಲ್ಲುವುದು ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಡುವುದು. ಇದು ಎರಡೇ ವಿಷಯ ಇಲ್ಲಿ. ನೀನು ಕೊಲ್ಲುವುದು. ಅವರು ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಡುವುದು, ನಿನ್ನಿಂದ. ಕೊಲ್ಲುವುದು ಯಾರು?”

“ನಾನು.”

“ಈ ನಾನು ಅಂದ್ರೆ ಏನು?”

“ನಾನಂದ್ರೆ ನಾನೇ,  ಅರ್ಜುನ”

“ಹಾಗಾದ್ರೆ ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಡುವುದು ಯಾರು? ಅವರು... ಅಂತ ನೀನು ಹೇಳಕೂಡದು.  ಅವರೂ ಹೇಳ್ಬೇಕು. ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಡುವುದು ಯಾರು? ಸಾಯಲ್ಪಡುವುದು ನಾನು. ನಾವು ಅಂತಲೂ ಹೇಳಬಾರದು. ನಾನು ಎಂಬುದು ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಒಬ್ಬನ ಸ್ವಗತ ಅಲ್ವೋ? ನಿನ್ನನ್ನು ನೀನು ’ ನಾನು’  ಅಂತ ಹೇಳ್ತಿ. ನನ್ನನ್ನು ..??”

“ಅದಕ್ಕೆ ಅದನ್ನು ಸರ್ವ ನಾಮ ಅಂತ ಹೇಳುವುದು.ಎಲ್ಲರಿಗೂ ನಾನು ಅಂತ ಉಂಟು. ಆದರೆ ನಾನು ಅಂತ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ.”

ಮುಂದೆ ವಿವರಿಸುತ್ತಾ ಕೃಷ್ಣನಾಗಿ ಶೇಣಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ,  ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಲ್ಲಿಯೂ ಇದ್ದ ನಾನು, ಈ ಭೀಷ್ಮ,  ದ್ರೋಣ ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಲ್ಲಿಯೂ ಇದ್ದ ನಾನು, ಅವರೂ ಸ್ವಕೀಯವಾಗಿ ಹೇಳುವಾಗ ನಾನು ಅಂತ ಹೇಳ್ತಾರೆ.  

ಕೊಲ್ಲುವುದು ಯಾರುಂತ ಆಯ್ತು? ಉತ್ತರ “ ನಾನು”

ಸಾಯುವುದು ಯಾರೂಂತ ಆಯ್ತು  ಉತ್ತರ “ನಾನು”

          ಆಗ ಅರ್ಜುನನಾಗಿ ಪೆರ್ಲ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಬಹಳ ಸರಳವಾದ ಸಂಭಾಷಣೆ ಇದು.

          “ಇದುವರೆಗೆ ನೀನು ಯಾರು ಅಂದ್ರೆ ಯಾರಾದರು ಕೇಳಿದರೆ. ನಾನು ಅಂದರೆ ಪಾಂಡು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಪುತ್ರ, ಅರ್ಜುನ, ಈಗ ಅಲೋಚನೆ ಮಾಡುವಾಗ ನಾನು ಅಂದ್ರೆ ಯಾರು? ನಾನು ಅಂದ್ರೆ ಅರ್ಜುನ. ಹಾಗಾದ್ರೆ ಈಗ ನನ್ನ ಶರೀರ ಅಂತ ಹೇಳ್ತೇನೆ ..ನನ್ನ ಶರೀರ ಅಂತ ಹೇಳುವಾಗ ಶರೀರ ಬೇರೆ ನಾನು ಬೇರೆ ಅಂತ ಆಗುದಿಲ್ವ? ಇದು ನನ್ನ ಮನೆ ಅಂದ್ರೆ ನಾನು ಬೇರೆ ಮನೆ ಬೇರೆ. ಹಾಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು...ಹಾಗೇ ನನ್ನ ಅಂತ ಹೇಳುವಾಗ ನಾನು ಅಂತ ಬೇರೆ ಉಂಟು ಅಂತ ಆಯ್ತು. ಹಾಗೆ ನನ್ನ ಬುದ್ದಿ, ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು, ನನ್ನ ಭಾವ..ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಹೇಳುತ್ತಾ ನನ್ನ ಕೈ ನನ್ನ ಕಾಲು, ನನ್ನ ಕೊರಳು,  ನನ್ನ ತಲೆ,  ಹೀಗೆ ಒಂದೊಂದನ್ನೆ ಹಾಗೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ತೆಗೆದು ಇಟ್ಟರೆ,,,ಕೊನೇಗೆ ನಾನು ಎಂದು ಏನು ಉಳೀತದೆ?”

“ ಆವಾಗ ಅದು ಷಷ್ಠೀ ವಿಭಕ್ತಿಯಾಗಿ ಉಳೀತದೆ “ ನನ್ನದು...” ಅಲ್ಲಿ ನಾನು ಇರುವುದೇ ಇಲ್ಲ...ನನ್ನದು ನಾನಲ್ಲದೇ ಹೋಗ್ತದೆ.”

“ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೇಳುವುದುಂಟು ನಾನು ಅಂದ್ರೆ ನನ್ನ ಜೀವ ಅಂತ ಬೇರೆ ಉಂಟು. ನನ್ನ ಜೀವ ಹೋಗ್ತದೆ... ಆಗ ನಾನು ಬೇರೆ,  ಜೀವ ಬೇರೆ...ಹಾಗಾದರೆ ನಾನು..?? ಎಲ್ಲ ತೊಡಕು ಎಲ್ಲ ತೊಡಕು. “

ಆಗ ಕೃಷ್ಣ ..

 “ ತೊಡಕು ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಆ ತೊಡಕು ಬಂದ ಮೇಲೆಯೇ ಇವನಿಗೆ ಉದ್ದಾರದ ದಾರಿ ದೊರಕುವುದು. ಆ ತೊಡಕು ಬಾರದೆಯೇ ಇವರೆಲ್ಲ ಈಗ ಆಯುಧ ಹಿಡಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವುದು. ನನ್ನದು ಎಂಬುದು ನಾನಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದರೆ..? ನನ್ನದು ಎಂಬ ಭಾವವನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುವುದಿದ್ದರೆ ಯಾರು ಅದು ನಾನು..,, ನಾನು ಎಂಬುದು ನನ್ನದು ಎಂಬುದನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿದರೆ ನನ್ನನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡಿದ ಹಾಗೆ ಆಗುತ್ತದೋ?

          ಇಂತಹ ಸುಲಭ ವೇದಾಂತ ಸರಳವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಈ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಹವ್ಯಾಸದಿಂದ ಯಾವುದೇ ಗ್ರಂಥ ಪಾರಾಯಣ ಇಲ್ಲದೇನೆ ಹಲವಾರು ವಿಷಯ ವಿಸ್ಮಯಗಳನ್ನು ಸ್ವತಃ ನಾನು ಅರಿತಿದ್ದೇನೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಸರಳವಾಗಿ ಕೊಡುವ ಜ್ಞಾನವನ್ನೇ ಅರಗಿಸಿಕೊಂಡರೂ ನಮ್ಮ ಬದುಕೇನು? ಇದರ ಅರ್ಥವೇನು ಎಂದು ತಿಳಿಯುವುದಕ್ಕಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಕುರುಡುತನ ನಮ್ಮನ್ನು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ ಆವರಿಸಿದ ಮೌಢ್ಯ  ಕಳಚುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಹಲವು ಸಲ ಖೇದವಾಗುವಂತಹುದು,  ಪದೇ ಪದೇ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಗ್ರಹಣ ಬಡಿದಂತೆ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಹೊಸತಾದ ಅಂಗಿ ತೊಟ್ಟಮೇಲೆ ಒಳಗಿನ ಬನಿಯನು ಹರಿದಿರುವುದು ಗಮನಕ್ಕೇ ಬರುವುದಿಲ್ಲ.  ಸ್ವಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಸ್ವಾರ್ಥ ಕಂಡಾಗ ಬೆಳಕೆಂದರೆ ಸಿಡಿಮದ್ದಿನ ಬೆಳಕಿನಂತೆ ಅದು ಕ್ಷಣಿಕವೇ ಎಂಬ ಭ್ರಮೆ ಆವರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾರಣ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಆವರಿಸಿರುವ ಸ್ವ  ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ  ಸ್ವಾರ್ಥ. ರಾಮ ನಿನ್ನ ಬಾಣ ತಾಗಿದಾ ಮೇಲಿನ ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವಾಗ, ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಮೋಕ್ಷ ಸಾಧನೆಯ ಮಾತನ್ನಾಡುವಾಗ  ಒಂದು ಕ್ಷಣವಾದರೂ ಈ ಜೀವಭಾವದ ಸಂಭಂಧದ ಅರಿವಾಗದದಿರುತ್ತದೆಯೆ?  ಮನುಷ್ಯನ ಹುಟ್ಟು ಸಾವಿನ ನಡುವಿನ ನಶ್ವರ ಜೀವನದ ಅರ್ಥವೇನು ಎಂದರಿವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಇದರ ಅರಿವಾಗದೇ ಇದ್ದರೆ, ಕಲಾವಿದನಾಗಿ ವಾಲಿಯಾಗಿ ಪರಕಾಯ ಪ್ರವೇಶ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಪರಿ ಪೂರ್ಣ ವಾಲಿಯ ಪಾತ್ರವೂ ಅಗುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.  ರಂಗದ ಮೇಲಿನ ವಾಲಿಯ ಮಾತಿಗೆ ನಾವು ಆಸನದ ತುದಿಗೆ ಬಂದು , ಕಣ್ಣು ತುಂಬಿ ಭಾವಪರವಶರಾಗಿ  ಚಪ್ಪಾಳೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತೇವೆ.  ಭಾಗವತರು ಮಂಗಳ ಹಾಡಿದಾಗ ನಮ್ಮ ಭಾವನೆಗಳಿಗೂ ಮಂಗಳ ಹಾಡಿಬಿಡುತ್ತೇವೆ. ಮತ್ತೆ ಯಥಾ ಪ್ರಕಾರ ರಾಗದ್ವೇಷದ ಪ್ರಪಂಚದ ಒಳ ಹೊಕ್ಕು ಸಾಮನ್ಯರೇ ಆಗಿಬಿಡುತ್ತೇವೆ. ಇದಲ್ಲವೇ ವಿಪರ್ಯಾಸ? ಜಗತ್ತು ವಿಪರ್ಯಾಸಮಯ ಎನ್ನುವುದು ಹೀಗೆನೆ.

          ಹಲವು ಸಲ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಆಶ್ರಯ,  ಪ್ರೋತ್ಸಾಹವಿಲ್ಲದೆ ಬಡವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಕೇವಲ ಸ್ವ- ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ಅನಾಥವಾಗುತ್ತದೆ . ಸ್ವ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕೇ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಸ್ವಾರ್ಥ ರಾಜಕಿಯಕ್ಕೆ ಹಾದಿ ಹುಡುಕುತ್ತದೆ.  ಕಲಾವಿದನಾಗಲೀ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಾಗಲೀ ಇದರಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸದೇ ಇರುವುದು, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಈ ಚಿಂತನೆಗಳೆಲ್ಲ ಬಾಲಿಶಮಯವಾಗಿ ತೋರುವುದು ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಪಾತ್ರಗಳ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪಾರಾಮರ್ಥಿಕ ಚಿತ್ರಣ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾದಾಗ. ಸ್ವಾರ್ಥ ಸ್ವ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟವನು ನೆಮ್ಮದಿಯಾಗಿ ಇರಬಲ್ಲ.  ಯಕ್ಷಗಾನದಂತಹ ಕಲೆ ಅದು ಸಮನ್ವಯ ಕಲೆ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎಂದು ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸುವುದಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಸಮಷ್ಟಿಯ ಕಲೆ. ಇದು ಲಘೂಪಹಾರವಲ್ಲ. ಲಘೂಪಹಾರದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತುಂಡು ಆಹಾರ ಕೊಟ್ಟರೂ ಅದು ಅರ್ಥ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಷಡ್ರಸ ಭೋಜನ ಇಲ್ಲಿ ಸಿಹಿ ಕಹಿ ಚೊಗರು ಎಲ್ಲವೂ ಹಿತವಾಗಿ ಜತೆಯಾದರೆ ಮಾತ್ರ ಷಡ್ರಸ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಷಡ್ರಸ ಭೋಜನಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಚಿಟಿಕೆ ಉಪ್ಪಾದರೂ ಅದರ ಮಹತ್ವಕ್ಕೆ ಇನ್ನೊಂದು ಅನ್ವಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಇನ್ನೊಂದು ನಿಭಾಯಿಸಿದರೆ ಅದು ಅಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಚಕ್ರತಾಳ ಹಿಡಿವವನೂ ರಂಗಸ್ಥಳದ ಪೂರಕ ಅಂಗವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ.

          ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನನ್ನು ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಗೆ ಕರೆದಾಗ ಅವರು ತನ್ನ ಪಾತ್ರವೇನೆಂದು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಸಂಗವನ್ನೂ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಸಹಕಲಾವಿದರ ವಿವರವನ್ನು ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಬಂದನಂತರ ಹೇಳಿದರೂ ಆದೀತು ಅಂತ ವಿನಮ್ರವಾಗಿ ಹೇಳುವಾಗ ರಾಜಕಿಯದ ಮುಖವೇ ಕಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ ಹೊರತು ಸತ್ವಯುತ ಹಿರಿತನ ಮತ್ತೂ ಬೆಳಗುತ್ತದೆ.

          ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಗವೂ ಪೂರಕ. ರಂಗದ ಮೇಲಿನ ಮಂದಿ ಒಂದು ಕುಟುಂಬವಾದರೆ ರಂಗದ ಎದುರಿನ ಮತ್ತೊಂದು ಸಹ ಕುಟುಂಬ. ಸಮಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪಂಗಡ. ಇಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ಊನ ಬಂದರೂ ನೋವು ಮೂಲ ಕಲೆಗೆ. ನಗರದ ಒಂದು ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಲು ಸಾಲಾಗಿ ಮನೆಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿ ಮನೆಯವರ ಅಂಗಳ ಎದುರು ಹಾಸಿದ ಸಾಮಾನ್ಯ ಬೀದಿಯೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ಅಂಗಳ ಶುಚಿಯಾಗಿಸಿದಾಗ ಒಂದು ತುದಿಯಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ತುದಿಯವರೆಗಿನ ಬೀದಿಯೇ ಶುಚಿಯಾದಂತೆ. ತಮ್ಮ ಭಾಗದ ಕೆಲಸ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿಸುವುದು.  ಹೃದಯ ವೈಶಾಲ್ಯವಿದ್ದರೆ ಪಕ್ಕದ ಮನೆಯ ಅಂಗಳವನ್ನೂ ಶುಚಿಯಾಗಿಸಬಹುದು.  ಅದು ಸಹಬಾಳ್ವೆಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ಬೀದಿಯಂತೂ ಸುಂದರವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ.  ಆದರೆ ಇಂತಹ ಉದಾತ್ತ ಸರಳ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಅರಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸ್ವ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾವೂದೂ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಭುಜಬಲದಿಂದಲಾದರೂ ದಮನಿಸಿ ನಿಯಂತ್ರಿಸುವ ಅತಿಕ್ರಮಣ ಭಾವ.   ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೆ ಪೆಟ್ಟು ಬಿದ್ದರೂ ಹೆತ್ತ ಕರುಳಿಗೆ ಅಲ್ಲವೇ  ನೋವುಂಟಾಗುವುದು. ಕೈಹಿಡಿದ ಗಂಡ ಮತಿಭ್ರಮಿಸಿ ಹೊಡೆದರೂ, ಅಥವಾ ಇನ್ನಾರೂ ದಮನಿಸಿದರೂ ಹೆತ್ತ ಕರುಳು ಅನುಭವಿಸುವ ನೋವು ಗಾಢವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ದೇಹ ಬಲದಿಂದ ಏನನ್ನಾದರೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸಬಹುದೆಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ ಅದು ಒಂದು ವಿಕೃತ ಮನಸ್ಸಿನ ಭಾವವೇ ಹೊರತು ಮತ್ತೇನು ಅಲ್ಲ. ದೇಹಕ್ಕಂಟಿದ ಕೊಳೆಯನ್ನು ಬಲವಾಗಿ ತಿಕ್ಕಿ ಶುಚಿಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಹೃದಯದ ಕಲ್ಮಷವನ್ನು ತೊಳೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಸನ್ಮಸ್ಸಿನ ಪ್ರೇರಣೆಯಿಂದ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ. ಇದಕ್ಕೆ ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ ಎನ್ನುವುದು,  ನಮ್ಮದಾಗಿ ಏನಿದೆಯೋ ಅದನ್ನು ನಮ್ಮದಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿವುದು.

 ಯೋಚಿಸೋಣ,  ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ತಿಳಿಯದ ಅಜ್ಞಾನಿಗಳೇ ನಾವು?

         

“ಕಣ್ಣರಿಯದೊಡಂ ಕರುಳರಿಯದೇ ಕುಮಾರ.....”

“ಕಣ್ಣರಿಯದೊಡಂ ಕರುಳರಿಯದೇ ಕುಮಾರ.....”

ಇದು ಪೃಥೆಯಾದ ಕುಂತೀ ದೇವಿ ಬಾಳಿನುದ್ದಕ್ಕೂ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಪರಿತಪಿಸಿಕೊಂಡು ಆಡುವ ಕಂಬನಿಯ ಮಾತುಗಳು. ಕಾನೀನ ಪುತ್ರನ ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣಳಾದ ಕುಂತಿದೇವಿಯ ಕರುಳು ಮಿಡಿದುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಪುತ್ರನಾಗಿ ಕರ್ಣ ಅನುಭವಿಸಿದ ವೇದನೆಯ ಬದುಕೇ ಒಂದು ದುರಂತಮಯ ಚಿತ್ರಣ. ಪ್ರಥಾ ದೇವಿ ಕುಂತೀ ಭೋಜನ ಪುತ್ರಿಯಾದ ಮೇಲೆ ಕುಂತಿಯಾಗುತ್ತಾಳೆ. ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಆಗಮಿಸಿದ ದೂರ್ವಾಸ ಮುನಿಗಳ ಸಿಟ್ಟು ಒಂದು ಮಹತ್ತರ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ದೂರ್ವಾಸ ಮುನಿ ಆಗಮಿಸಿದರೂ,  ಸಿಟ್ಟುಗೊಂಡರೂ,  ಹಸನ್ಮುಖಿಯಾದರೂ ಪ್ರತೀ ಬಾರಿಯೂ   ಅದು ಯವೂದೋ ಘಟನೆಗಳಿಗೆ ನಿಮಿತ್ತವಾಗಿಬಿಡುವುದು ಸಹಜ. ದುರ್ವಾಸ ಪ್ರವೇಶವಾಯಿತೋ ಅಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ಅಘಟಿತ ಘಟನೆ ನಡೆಯಲೇ ಬೇಕು. ಆ ವಿಚಿತ್ರ ಕುಂತೀ ದೇವಿಯ ಬದುಕಿನಲ್ಲೂ ಅದದ್ದು ಪಂಚ ಪಾಂಡವರ ಜನ್ಮಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಜತೆಗೇ ಕರ್ಣನಂತಹ ವಿಕಲ್ಪ ನಾಯಕನ ಜನನಕ್ಕೂ ಕಾರಣವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಇದು ಜನಜನಿತವಾದ ಮಹಾಭಾರತದ ಕಥಾಭಾಗ.

ಚಿತ್ರಗಳ ಕೃಪೆ  ಮಿಥುನ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ಸುಣ್ಣಂಗುಳಿ

ಕರ್ಣ ಜನ್ಮದಿಂದ ತೊಡಗಿ ಕರ್ಣಾವಸಾನವಾಗುವವರೆಗಿನ ಕಥಾನಕ ಹೃದಯ ಸ್ಪರ್ಶೀ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡಿದೆ. ಅತ್ಯಂತ ವಿಲಕ್ಷಣ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನೇ ಒಳಗೊಂಡ ಈ ಪುರಾಣ ಕಥೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ವರ್ಣ ರಂಜಿತಪ್ರಸಂಗವಾಗಿ ಹಲವು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದನ್ನೇ ಆಧರಿಸಿ ವರ್ಷಗಳ ಮೊದಲು ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದವರು “ಮಹಾ ರಥಿಕರ್ಣ” ಎಂಬ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೇಳದ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಕಲಾವಿದರಿಗೂ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವಂತೆ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರೂಪಿಸಿ ರಂಗದಮೇಲೆ ತಂದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರಸಂಗವಿದು. ಕುಂಬಳೆ ಸುಂದರ್ ರಾವ್, ಪುತ್ತೂರು ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ ಸೂರಿಕುಮೇರಿ,  ಎಂಪೆಕೆಟ್ಟೆ ರಾಮರೈ ಮೊದಲಾದ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಕಲಾವಿದರ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು , ಶ್ರೀ ಮಹಾಗಣಪತಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಂಡಳಿ (ನಿಡ್ಲೆ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ ಬಳಗ ) ದವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಪುತ್ತಿಗೆ ಮಠದಲ್ಲಿ ಆಡಿತೋರಿಸಿದರು.ಕಾಲ ಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಇದನ್ನು ಸಂಕಲಿಸಿ ಆಡಿತೋರಿಸುವುದು ಬಹಳ ಸಾಹಸಮಯ ಕೆಲಸ. ದುರ್ವಾಸ ಅನುಗ್ರಹ, ಕರ್ಣ ಜನ್ಮ, ವಜ್ರದುಂಬಿ, ಶಸ್ತ್ರ ಪರೀಕ್ಷೆ, ಕರ್ಣ ದಿಗ್ವಿಜಯ, ಕರ್ಣ ಭೇದನ, ಕರ್ಣಾವಸಾನ ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮಹತ್ವದ ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನೂ ಸಂಕ್ಷೇಪಿಸಿದರೂ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಇದನ್ನು ಕಾಲಮಿತಿಗೆ ಒಳಪಡಿಸಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಆಡುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸ.

          ಕುಂತೀ ಭೋಜನ ಒಡ್ಡೋಲಗದಿಂದ ತೊಡಗಿ ವಸುಷೇಣನ ಜನ್ಮವಾಗುತ್ತದೆ, ನಂತರ ಬಿಲ್ವಿದ್ಯೆಯ ಮಹತ್ವಾಕಾಂಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಪರಶುರಾಮಲ್ಲಿ ಶಿಶ್ಯತ್ವ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ವಸುಷೇಣ, ತನ್ನಲ್ಲಿ ಅರಿವಿಲ್ಲದೇ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಕ್ಷತ್ರಿಯಗುಣಗಳಿಗೆ ಕಾರಣ ತಿಳಿಯದೇ ನಿಜವನ್ನು ಮರೆಮಾಚುವಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಇದುವೇ ಪರಶುರಾಮನ ಆಗ್ರಹಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿ ವಸುಷೇಣ  ಶಾಪಗ್ರಸ್ಥವಾಗುತ್ತಾನೆ. ಈ  ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಪರಶುರಾಮನಾಗಿ ನಿಡ್ಲೆ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಗನುಸಾರವಾಗಿ ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಾರೆ. ವಸಂತ ಗೌಡ ಕಾಯರ್ತಡ್ಕ ಶಿಷ್ಯ ವಸುಷೇಣನಾಗುತ್ತಾರೆ. ಮಂದೆ ದಿಗ್ವಿಜಯದ ಕರ್ಣ ಮತ್ತು  ಭೇದನದ ಕರ್ಣನಲ್ಲಿ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೇನೂ ಕಂಡು ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಅ ಬಹಳಷ್ಟು ಕುಂಬ್ಳೆಯವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯನ್ನೇ ಮುಂದುವರೆಸಿ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಸಂಬಾಷಣೆಯನ್ನು ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಸಿದ್ದು ಬಿಟ್ಟರೆ ಈ ಭಾಗದ ಕರ್ಣ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ ಅಂತ ಹೇಳಬಹುದು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಅವಸಾನದ ಕರ್ಣನಾಗಿ ಸುಬ್ರಾಯ ಹೊಳ್ಳ ಇದ್ದ ಅಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಬಹಳಷ್ಟು ಗಮನಸೆಳೆದರು. ಕುಣಿತ ಮತ್ತು ಮಾತುಗಾರಿಗೆ ಹಿತಮಿತವಾಗಿ ರಂಜಿಸಿತ್ತು.

ಚಿತ್ರಗಳ ಕೃಪೆ  ಮಿಥುನ್ ಪ್ರಕಾಶ್ ಸುಣ್ಣಂಗುಳಿ

          ಒಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರದರ್ಶನ ಉತ್ತಮವಾಗಿತ್ತು. ಇದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಹಿಮ್ಮೇಳದ ಉಮೇದ್ವಾರಿಕೆ. ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಳೆಯ ಲಯ ವಿನಿಮಯ ಅದ್ಭುತವಾಗಿತ್ತು. ಯುವ ಪ್ರತಿಭೆ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಮಯ್ಯರ ಭಾಗವತಿಕೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿತ್ತು. ಬೃಹತ್ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಕಾಲಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಒಳಪಡಿಸುವಾಗ ಭಾಗವತರು ಸ್ವಲ್ಪ ಒತ್ತಡ ಅನುಭವಿಸಲೇ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ರಾಗಗಳ ಅಯ್ಕೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಎಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೂ ಕೆಲವೊಂದು ಪದಗಳು ನಿರೀಕ್ಷೆಯಂತೆ ಮೂಡಿಬರಲಿಲ್ಲ. “ ಕೊರಳ ಸೆರೆ ಉಬ್ಬಿದವು……” ಮುಂತಾದ ಪದಗಳಿಗೆ ರಾಗ ಸಂಯೋಜನೆ ಮತ್ತು ಆಯ್ಕೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿದ್ದರೂ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಮುಕ್ತಾಯ ತೃಪ್ತಿಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಬಹುಶಃ ಇದಕ್ಕೆ ಸಮಯದ ಅಭಾವವೂ ಕಾರಣ ಇರಬಹುದೇನೋ.

           ಒಟ್ಟು ತಂಡವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವಾಗ ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದೂ ಮುಖ್ಯ ಅನ್ನಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಇವರು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಸಂಗಗಳೇ ಸಾಕ್ಷಿ. ಕೇವಲ ಪುಂಡುವೇಷದವರ ಗಿರಿಕಿ ಯನ್ನು ನಂಬಿ ಪ್ರಸಂಗ ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದಲ್ಲ.  ಈ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ  ಆಟ ಮೇಲೆ ಬೀಳಿಸುವ ನಂಬಿಕೆ ಇಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಣ್ಣ ನಿದರ್ಶನ ಅಮ್ಮುಂಜೆಯಂತಹ ಪುಂಡುವೇಷಧಾರಿ ಈ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಗಿರಕಿಯೇ ಇಲ್ಲದ  ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನ ವೇಷ ಮಾಡಿದ್ದು. ವೇಷ ಯಾವುದಾದರೇನು ಅದನ್ನು ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಹಿರಿಮೆ ಎನ್ನಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಕಾಲ ಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಕುಣಿತವೂ ಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಇರಬೇಕು ಎಂಬ ಅರಿವು ಇಲ್ಲಿದೆ. .. ಭಾರ್ಗವ ವಿಜಯ ಸುದರ್ಶನ ವಿಜಯ ಲವಕುಶ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಹಿಂದೆ ಬೀಳದೆ ಸರ್ವಾಂಗೀಣ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಇಂತಹ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಪುರಾವೆಯಾಗಬಲ್ಲುದು. ದಣಿವರಿಯದ ಗಿರಕಿಯೇ ತೆಂಕು ತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂಬ ತಪ್ಪು ತಿಳುವಳಿಕೆ ಹೋಗಲಾಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಇದು ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು. 

          ಶಿಸ್ತಿನ ತಂಡದ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾದ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಸಭಾಭವನ ಕಿಕ್ಕಿರಿದು ತುಂಬಿತ್ತು. ಬಹಳಷ್ಟು ಮಂದಿ ನಿಂತುಕೊಂಡೇ ಕೊನೇವರೆಗೂ ಆಟ ನೋಡಿದ್ದು ವಿಶೇಷವೆನಿಸಿತು. ಈ ಸಭಾಭವನದಲ್ಲಿ ಈ ಬಗೆಯ ಜನಸಂದಣಿ ಬಹಳ ಅಪರೂಪ ಎನ್ನಲೇಬೇಕು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ  ಹೆಚ್ಚೆಂದರೆ ಐವತ್ತರ ಒಳಗೆ ಇರುತ್ತಿದ್ದ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಈ ಬಾರಿ ಭವನ ಭರ್ತಿಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ನಿಡ್ಲೆಯಣ್ಣನ ತಂಡದ ಹಿರಿಮೆ ಎನ್ನಲೇಬೇಕು. ಒಂದು ತಂಡವಾಗಿ ಆಡುವ ಕಲೆ ಈ ಮಂದಿಗೆ ಕರಗತವಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲೂ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಕುಸಿದ ಭಾವನೆಯೇ ಕಂಡುಬರಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಸನ್ನಿವೇಶವೂ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ಮೂಡಿ ಬಂತು. ನಿಜಕ್ಕೂ ನಿಡ್ಲೆ ಸೆಟ್ಟಿನ ಆಟ ಬೆಂಗಳೂರಿಗರಿಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಅನುಭವವನ್ನೊದಗಿಸಿತು. ವಿಶ್ವಾಸ ಇಟ್ಟು ಬಂದವರ ನಿರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಈಡೇರಿಸಿದ ಸಾರ್ಥಕ ಭಾವ ಗೋವಿಂದಣ್ಣ ಬಳಗಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ ಅಶ್ಚರ್ಯ ಪಡಬೇಕಿಲ್ಲ. ಶ್ರೀ ಮಹಾಗಣಪತಿ ಮಂಡಳಿಯ ಇಪ್ಪತೊಂಬತ್ತು ವರ್ಷದ ಸೇವೆ ಅತ್ಯಂತ ಶ್ಲಾಘನೀಯ ಎನ್ನಬೇಕು.  ಕೇವಲ ಬೆಂಗಳೂರಿಗಷ್ಟೇ ಏಕೆ ಕರ್ನಾಟಕಕ್ಕೇ ಮೀಸಲಾಗಿಸದೆ  ಅನ್ಯ ಪ್ರಾಂತ್ಯಕ್ಕೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿದ  ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಬಹು ಪರಾಕ್ ಎನ್ನದೇ ಇದ್ದರೆ ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಭಿಮಾನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.  ನಿಜಕ್ಕೂ ಈ ತಂಡದ ಪ್ರದರ್ಶನದ ದರ್ಶನವಾಗುವಾಗ ಅಭಿಮಾನ ನೂರ್ಮಡಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಡ್ಲೆ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟ ಸರ್ವಾಂಗೀಣ ಸೇವೆಗೆ  ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಸಲ್ಲಬೇಕು.  ಆಟ ನೋಡಿ ಹೊರಬಂದಾಗ ’ಕಣ್ಣರಿಯದೇ ಇದ್ದರೂ ಕರುಳರಿಯದೇ ಇದ್ದೀತೆ” ಎಂದು   ಭಾವಿಸಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ.   

~ಯಕ್ಷಗಾನಂ ಗೆಲ್ಗೆ~