ಯಕ್ಷ ಗೋವಿಂದಗೆ ಮತ್ತೊಂದು ಗರಿ .....

 

   ಹಿಂದೆ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದ ಆಟವೆಂದರೆ ಅದು ಊರಿಗೆ ಹಬ್ಬ ಜಾತ್ರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಆಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಮಧ್ಯಾಹ್ನವಾದರೆ ಚೌಕಿಯ ಮಹಾಗಣಪತಿ ಪೂಜೆಗೆ ಹಣ್ಣುಕ್ಕಾಯಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುವ ಸಂಭ್ರಮ, ಇರುಳಿನ ಆಟದ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ರಂಗಸ್ಥಳ ಸಿದ್ದವಾಗುವುದನ್ನು ಬೆರೆಗು ಕಣ್ಣಿಂದ ನೋಡುವ ರೀತಿ. ಈ ನಡುವೆ ನೆತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮೈಕುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಊರೆಲ್ಲ ಕರಪತ್ರವನ್ನು ಚೆಲ್ಲುತ್ತಾ ಆಟದ ಪ್ರಚಾರ ಮಾಡುವ ಜೀಪು ಮತ್ತೆ ಅದರ ಹಿಂದೆ ಕರಪತ್ರವಾದ  ಬಣ್ಣದ ಕಾಗದವನ್ನು ಹೆಕ್ಕುವುದಕ್ಕೆ ಓಡುವ ಚಿಣ್ಣರು, ಊರ ನಡುವೆ ಸರಕಾರಿ ಬಾವಿಯಿದ್ದರೆ ಅದರ ಸುತ್ತ ಮೇಳದ ಕಲಾವಿದರಾದಿಯಾಗಿ ಹಲವರು ಸ್ನಾನ ಬಟ್ಟೆ ಒಗೆಯುತ್ತಿರುವುದು ಇದೆಲ್ಲ ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯವಾದ ದೃಷ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ರಾತ್ರಿಯ ಆಟಕ್ಕೆ ಇಂದ್ರನೋ ಭೀಮನೋ ಶೂರ್ಪನಖಿಯೋ ಆಗುವವರನ್ನು ಮಕ್ಕಳು ಬಾಯಿಯೊಳಗೆ ಬೆರಳಿಟ್ಟು ಸಡಗರದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿರುವುದು ಕೇವಲ ಒಂದೂರಿನ ಕಥೆಯಲ್ಲ. ಆಟವೆಂದರೆ ಹಾಗೆ. ಅದೊಂದು ಪರ್ವ. ಅದೇ ಬಾವಿಕಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಭುಜದವರೆಗೂ ಇಳಿಬಿಟ್ಟ ಕೂದಲು ಸೊಂಟದೊಲ್ಲೊಂದು ತೋರ್ತಮುಂಡು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಸ್ನಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಏರು ಜವ್ವನಿಗ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನೂ ಒಬ್ಬರು. ಸರಳತೆಯೇ ಮೈವೆತ್ತ ಮುಂಡು ಬೈರಾಸಿನ  ಗೋವಂದಣ್ಣ ಇಂದು ಭಾರತದ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಜೆ  ರಾಷ್ಟ್ರ ಪತಿ ಕೋವಿಂದರ ಎದುರು ಕೈ ಮುಂದೆ ಮಾಡಿ ನಗುತ್ತಾ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲಿನ ನಮ್ಮೂರ ಬಾವಿಕಟ್ಟೆ ಎಲ್ಲಿನ ರಾಷ್ಟ್ರ ಪತಿ. ಅಚ್ಚರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ಆದ್ಯಾಕ್ಷರಗಳು ಮತ್ತರದ ಅಂಕಗಳು ತುಂಡು ಬಟ್ಟೆಯಲ್ಲೇ ಬರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆ ಬದುಕಿನ ಪಯಣ ಸಾಗುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತಾ ರೇಷ್ಮೆಯ ಶಲ್ಯ ಹಗೆಲೇರುತ್ತದೆ. 

ಸೂರಿಕುಮೇರಿ ಅದು ಎಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ಎಷ್ಟು ಜನ ಬಲ್ಲವರೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸುಮಾರು ಕಳೆದ ಐದು ದಶಕಗಳಷ್ಟು ಸಮಯ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದ ಕರಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಈ ಹೆಸರು ರಾರಾಜಿಸುತ್ತಾ ಇದೆ. ಈ ಒಂದು ಸಾಧನೆಯೇ ಈ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಎತ್ತರವನ್ನು ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯಬಲ್ಲುದು. ಇದು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾದರೆ, ಮೊನ್ನೆ ಮೊನ್ನೆ ಹೀಗೆ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನಿಗೆ ಕರೆ ಮಾಡಿದ್ದೆ. ಫೋನ್ ತೆಗೆದಾಗ ಯಥಾವತ್ ಅದೇ ಶಾಂತ ಸ್ವರ. ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಮನಸ್ಸು ಹಿಂದಕ್ಕೇ ಓಡಿತು. ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದ ಆಟ ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ತಡರಾತ್ರಿ ಉಚ್ಚೆ ಹೊಯಲ್ಲು ಬಯಲಂಚಿಗೆ ಹೋಗಿ ಕುಳಿತಿರಬೇಕಾದರೆ ಇತ್ತ ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅಬ್ಬರದ ರಂಗ ಪ್ರವೇಶ ಹಿಂದೆಯೇ ಅದೇ ಹರಿತವಾದ ಕಂಠ ಸ್ವರ. ಇಂದ್ರನೋ ವಿಶ್ವಾ ಮಿತ್ರನೋ ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಧೂಳೆಬ್ಬಿಸುವುದಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿತ್ತು. ಬಯಲಂಚಿನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತಿದ್ದವರು ರಂಗಸ್ಥಳದತ್ತ ಓಡಿ ಬರುವಾಗ ಇನ್ನೂ ಸುರಿಯುತ್ತಿದ್ದದ್ದು ಕಾಲ ಮೇಲೆ ಹೊಯ್ದರೂ ಪರಿವೆ ಇಲ್ಲ. ಬೆರಗು ಕಣ್ಣಿಂದ ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದರೆ ಗೋವಿಂದಣ್ಣ ಕುತ್ತು ಹಾರುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದೇ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನ ಮೃದು ಸ್ವರ  ಈಗ  ಅತ್ತ ಕಡೆಯಿಂದ ಕೇಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆಗಲೇ ಹೇಳಿದ್ದರು ಮುಂದಿನವಾರ ಡೆಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಒಂದು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿದೆ. ಆಹಾ,  ಇನ್ನೊಂದು ಗರಿ ಅಲ್ಲಿ ದೆಹಲಿಯ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿ ಭವನದಲ್ಲಿ ಇವರುನ್ನು ಕಾದು ಕುಳಿತಿದೆ ಎಂದು ಅನಿಸಿತ್ತು. 

ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ನಿಜ ಜೀವನದ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನಷ್ಟು ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಕಂಡ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನನಗರಿವಿಲ್ಲ. ಗೋವಿಂದಣ್ಣ ಸ್ವತಃ ಬದುಕನ್ನು ಕಂಡ ರೀತಿಯದು. ವಾಸ್ತವವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡ ಮನುಷ್ಯ. ಬಹಳವಾಗಿ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಮತ್ತು ನಿರ್ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ. ತನ್ನನ್ನು ಯಾವ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು ಅದೊಂದು ವಿಷಯವೇ ಅಲ್ಲವೇನೋ ಎಂಬಂತೆ ಹೇಳಿದವರನ್ನು ಮುಗುಳು ನಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಿಸುವ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಗೋವಿಂದಣ್ಣ ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅಜಾತಶತ್ರು. ಬದುಕನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಕಲೆಗೆ ಮುಡಿಪಾಗಿಟ್ಟೆ ಅಂತ ಹೇಳುವವರಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಇವರು ಅದಾವ ಸಿದ್ಧಾಂತಕ್ಕೂ ಅನ್ವಯವಾಗದೇ ಬದುಕಿಗಾಗಿ ಕಲೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡೆ ಅಂತ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ತೋರುತ್ತಾರೆ. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಎಷ್ಟು ಸಾಧ್ಯ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಎಷ್ಟು ಬೇಕೋ ಅನ್ನುವಷ್ಟು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ದುಡಿಮೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇದೀಗ ಕೇಂದ್ರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಅಕಾಡೆಮಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಗರಿ ಅಲಂಕರಿಸಲಿದೆ. ರಾಷ್ಟ್ರ ಪತಿ ಭವನದ ಗೊಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಲವಾದರೂ ಸೂರಿಕುಮೇರಿ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ ಅಂತ ಮೊಳಗದೇ ಇರಲಾರದು. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅದು ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಸಾಧನೆ. 

ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನನ್ನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಷ್ಟೇ ಅವರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹಿರಿತನವನ್ನು ನಾನು ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ರಂಗದಲ್ಲಿ ಸುಡು ಜವ್ವನಿಕೆಯ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನ ವೇಷವನ್ನೂ ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಇದೀಗ ದಶಕಗಳು ಕಳೆದರೂ ಅದೇ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನನ್ನು ಅವರ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತೇನೆ. ಕಲೆಗಿಂತಲೂ ಮಿಗಿಲಾಗಿದೆ ಇವರ ದೈಹಿಕ ಕ್ಷಮತೆ ಅಂತ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಯೋಗ ನಿತ್ಯಾನುಷ್ಠಾನಗಳನ್ನು ಶ್ರಧ್ದೆಯಿಂದ ಆಚರಿಸುವ ಗೋವಿಂದಣ್ಣ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಕೇವಲ ಅಷ್ಟು ಮಾತ್ರದಿಂದಲೇ ಒಂದು ಮಾದರಿಯಾಗಬಲ್ಲರು. ನನಗೂ ಯೋಗಭ್ಯಾಸಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಪ್ರೇರಣೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವರು. ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರಾತಃ ಕಾಲದ ಪ್ರಾಣಾಯಾಮದ ವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಾರಿಯಾದರೂ ಇವರ ಸ್ಮರಣೆ ಆಗದೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಆಧ್ಯಾತ್ಮ ಚಿಂತನೆಗೆ  ಚಿತ್ತಶುದ್ದಿಗೆ ಅದೇ ಒಂದು ಪ್ರೇರಣೆ.  ಅಸಂತುಲಿತ ಮನಸ್ಸು ಈ  ಸೌಮ್ಯ ಸ್ಮೃತಿಯಿಂದ ಚಂಚಲತೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಕಾಣುತ್ತದೆ. 

 ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಾಗಿ ಅರ್ಜಿದಾರರಾಗುವ ಮನೋಭಾವ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನದಲ್ಲ. ಆದರೂ ಇಂದಿನ ಸರಕಾರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರಮವಿಲ್ಲದೇ ಯಾವುದೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಇದಕ್ಕೂ ಶ್ರಮಿಸಿದ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಇರಬಹುದು. ಅವರಿಗೂ ಒಂದು ಆತ್ಮ ತೃಪ್ತಿ ತಂದಿರಬಹುದು. ಅವರಿಗೂ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸಲೇಬೇಕು. 

ಶಲ್ಯ ಸಾರಥ್ಯ

ಶಲ್ಯ ಸಾರಥ್ಯ

ಯಕ್ಷಗಾನ ತಾಳಮದ್ದಲೆಯೆಂದರೆ ಗಾನ ಲಯ ಸಂವಾದಗಳಿಂದ ಹೆಣೆದಿರಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಈ ಮೂರು ಒಟ್ಟುಗೂಡಿದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಲೋಕ ಅನಾವರಣಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂದರೆ ಆರ್ಭಟ ಬೊಬ್ಬೆ ಕುಣಿತ ಹೀಗೆ ಮೂಗು ಮುರಿಯುವವರಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ನಿಜವಾದ ಸತ್ವ ಇಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು ತೋರಿಸಿಕೊಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ವಾಕ್ ಪ್ರಪಂಚವೆಂಬುದು ಹೀಗೂ ಇದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆ ಒದಗಿಸುವಂತೆ ಈ ಲೇಖನ.

          ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡದ ಹಳ್ಳಿಯೊಂದರಲ್ಲಿ ನಡೆದ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯ ಭಾಗವಿದು. ಶಲ್ಯ ಸಾರಥ್ಯ ಎಂಬ ಪ್ರಸಂಗ. ಇದರಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಹಿರಿಯ ಅರ್ಥಧಾರಿಗಳಾದ  ಶ್ರೀ ಪೆರ್ಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ ಶಲ್ಯನಾಗಿ  ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ತೆಕ್ಕಟ್ಟೆ ಆನಂದ ಮಾಸ್ತರ್ ಕೌರವನಾಗಿ ತಮ್ಮ ಪ್ರೌಢಿಮೆಯನ್ನು ತೋರಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. 

ಅದು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ರಣರಂಗ.ಹದಿನಾರು ದಿನದ ಯುದ್ದ ಅದಾಗಲೇ ಕಳೆದು ಹೋಗಿದೆ. ಸಾಕಷ್ಟು ನಷ್ಟಗಳನ್ನು ಎರಡೂ ಕಡೆ ಅನುಭವಿಸಿಯಾಗಿದೆ. ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವಂತಹುದು ಕಡಿಮೆ ಇದ್ದುದ್ದರಿಂದಲೋ ಏನೋ,   ಕೌರವನಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ನಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ರಣರಂಗ ಹಗಲು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಬೆಂಕಿಯ ಕಿಡಿಯನ್ನು ಹಚ್ಚಿದರೆ ರಾತ್ರೆಯಾಗುತ್ತಲೇ  ಇರುಳ ಮರೆಯಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧ ತಂತ್ರವನ್ನು ಹೆಣೆಯುವ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯ ಚಟುವಟಿಕೆ.  ಕತ್ತಲಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಮರೆಯಲ್ಲೇ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತಾ ತಮ್ಮನ್ನು ಯಾರೂ ಕಾಣಲಾರರೆಂಬ ವಿಶ್ವಾಸ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಇದ್ದರೂ ರಾತ್ರಿಯ ಕತ್ತಲೆಯ ಮುಸುಕಿನಲ್ಲಿ  ಏನು ನಡೆಯುತ್ತದೆ?  ಏನು ನಡೆಯ ಬಲ್ಲುದು? ಎಂಬುದು ಹಗಲಿಗಿಂತಲೂ ಸ್ಪಷ್ಟ.   ರಾತ್ರಿ ಸಂಚಾರ ರಾತ್ರಿ ಯುದ್ದ ಧರ್ಮದ ನೆರಳಲ್ಲೇ ನಡೆದು ಹೋಗಿತ್ತು. ಇಂದು ಹದಿನಾರನೆಯ ದಿವಸ. ಸುಯೋಧನ ಮತ್ತೊಂದು ತಂತ್ರಗಾರಿಯ ರಣ ತಂತ್ರವನ್ನು ಹೂಡುವುದಕ್ಕಾಗಿ ತನ್ನ ಬಿಡದಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ನಡೆದ. ಬಹಳಷ್ಟು ಚಿಂತಿಸಿ ಅದಾಗಲೇ ಕುರು ಸೇನಾಧಿಪತಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಆತ್ಮಿಯ ಮಿತ್ರ ಕರ್ಣನನ್ನು  ಕಂಡು ಬಂದಿದ್ದ. ಇನ್ನೊಂದು ಅದ್ಭುತ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯ ಹವಣಿಕೆಯನ್ನು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ  ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದ.

ಛಾಯಾಚಿತ್ರ ಶ್ರೀ ಉಲ್ಲಾಸ್

ಕರ್ಣನಿಗೆ ಭೀಷ್ಮ ದ್ರೋಣರ ನಂತರ ಆತ್ಮೀಯ ಮಿತ್ರ ಕರ್ಣನಿಗೆ ಬಹಳ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಭರವಸೆಯಿಂದಲೇ ಸೇನಾಧಿಪತಿತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿದ್ದ. ಆದರೆ ಇಂದು ಕರ್ಣನ ಅಧಿಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ದಾರುಣವಾದ ಸೋಲು ಕೌರವ ಪಡೆಗೆ ಆಗಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಅಲ್ಲಿಂದ ಪ್ರಸಂಗ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

ಯಕ್ಷಗಾನ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಥಮವಾಗಿ ಪ್ರಸಂಗ ತಳಹದಿ ರಚನೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕಥೆ ಎಲ್ಲಿಂದ ಹೇಗೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಇದನ್ನು ಒಡ್ಡೋಲಗ ಪಾತ್ರ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸುತ್ತಾ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ಮಾಣದ ಜತೆಗೆ ಕಥಾ ನಿರೂಪಣೆಯನ್ನು ಮಾಡಿಬಿಡಬೇಕು. ಹಾಗಿದ್ದಾಗ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯ ಮುಂದಿನ ಹಂತ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕೌರವನಾಗಿ ಶ್ರೀ ತೆಕ್ಕಟ್ಟೆ ಆನಂದ ಮಾಸ್ತರ್ ಅದನ್ನು ಸೊಗಸಾಗಿ ನಿರೂಪಿಸಿ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವು ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ ಅಂಶವನ್ನಷ್ಟೇ ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತೇನೆ.

ವೀರ ಕರ್ಣನ ನುಡಿಯ ಕೇಳುತ |

ಭೂರಿ ಸಂತಸವೆತ್ತು ಕೌರವ |

ಭೂರಮಣನತಿ ತವಕದಲಿ ಮಾದ್ರೇಶನರಮನೆಗೆ ||

ಚಾರು ವಿಭವದೊಳಯ್ದೆ ಬರಲಾ |

ಚಾರಕರ ಸನ್ನೆಯಲಿ ತಿಳಿದು ವಿ |

ಚಾರಿಸುತ ಬಳಿಕಿದಿರು ಬಂದರಸನನು ಮನ್ನಿಸಿದ || ೨೮ ||

ಇಂದು ಸಂತೋಷವಾಗದೇ ಇದ್ದರೆ ಮುಂದೆ ಎಂದು ಆದೀತು. ಬಹಳ ಭರವಸೆಯಿಂದಲೇ ಕರ್ಣನನ್ನು ಸೇನಾಧಿಪತಿಯನಾಗಿ ಮಾಡಿದೆ. ಆದರೆ ಸೋಲು. ಸೋಲಿನ ಕಾರಣವನ್ನು ಪರಾಮರ್ಶಿಸುವಾಗ ಕರ್ಣನೆಂದ ಮಾತು ಕೇಳಿ ಬಹಳ ಸಂತೋಷವಾಗಿದೆ. ಯಾಕೆ? ಕರ್ಣ ಹೇಳಿದ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೇಳಿ. ಇಲ್ಲಿ ಬಹು ಜನರ ಆಕ್ಷೇಪ ನನ್ನ ಮೇಲೆ. ಏನು? ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ಯುದ್ದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಯಾರು? ಅದು ಕೌರವ!!! ಕುಲಕ್ಷಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಕರ್ತೃ ನಾನು. ಈ ಯುದ್ದ ಆಗಲೇಬೇಕೆಂದು ಹಟ ಹಿಡಿದ ದುರ್ಯೋಧನ ಕೆಟ್ಟವನೋ ಖೂಳನೋ ಬುದ್ಧಿಹೀನ, ಮೂರ್ಖ  ಹೀಗೆ ಹಲವು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿದರು. ಆದರೆ.

ಈ ಯುದ್ಧ ಆಗಿಯೇ ತೀರಬೇಕು. ಕೌರವ ಹೀಗೆ ಛಲ ಹಿಡಿದದ್ದಾದರೂ ಯಾಕೆ? ಆಧಿಕಾರ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ. ಇದು ತನಕ ಪಾಂಡವರ ಪರವಾಗಿ ವಾಧಿಸಿದವರು ನ್ಯಾಯ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಬೋಧಿಸಿದವರು ಪಾಂಡವರು ಒಳ್ಳೆಯವರು, ಧರ್ಮಾವಲಂಬಿಗಳು ಹೀಗೆ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಈ ಸಿಂಹಾಸನ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯನ್ನಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಿದರು. ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ವಿಚಾರ ಬರುವಾಗ ಒಳ್ಳೆಯವನೋ ಕೆಟ್ಟವನೋ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆ ಪ್ರಧಾನವೇನೂ ಅಲ್ಲ. ಕ್ರಮ ಬದ್ದವಾದ ನ್ಯಾಯ ಬದ್ದವಾದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಪ್ರಧಾನ. ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ತೂಗಿ ನೋಡುವಾಗ ವಿವೇಚಿಸುವಾಗ ನಾನೇ ಕ್ರಮಬದ್ದವಾದ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಎಂಬ ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದು. ಇದಕ್ಕೆ ಅಡ್ದಿಯಾಗಿ ಬಂದವರು...ಅದು ಪಾಂಡವರು ಎಂಬುದು ಬೇರೆ ಅದು ಯಾರೇ ಆಗಿರಲಿ ಶುದ್ದ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ಸದ್ಧಿಯಂತೆ ನಾನು ನಡೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ರಾಜಕಾರಣವೆಂದರೆ ವಿರೋಧಿಯ ದಮನ ಅದು ಪ್ರಭುದ್ದ ರಾಜಕಾರಿಣಿಯ ಲಕ್ಷಣ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಯುದ್ಧವೇ ಬದ್ದ ಎಂಬ ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬಂದದ್ದು. ಹೀಗೆ ನಡೆದುಕೊಂಡವರಲ್ಲಿ ಕೌರವನೇನು ಪ್ರಥಮನೇನಲ್ಲ. ಪ್ರಪಂಚ ಹಲವು ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದೆ.

ಪಾಂಡವರಲ್ಲಿ ಎರಡನೆಯವನಾದ ಭೀಮನ ಮದುವೆಯ ಪ್ರಕರಣ, ಅಣ್ಣ ಧರ್ಮರಾಯನಿಗಿಂತ ಮೊದಲು ತಮ್ಮ ಮದುವೆಯ ಬಂಧನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಬೇಕಾದದ್ದು ಸಮರ್ಥನೀಯ ಅಂತ ವರ್ತಮಾನ ಕಾಲದ ಮಹಾ ವಿದ್ವಾಂಸರೂ ಆದ ವ್ಯಾಸರೂ ಸಮರ್ಥಿಸಿದರು. ಅವರು ಹೇಳಿದ ಕಾರಣವಾದರೂ ಏನು? ಮುಂದೊಂದು ದಿನ ಭೀಕರವಾದ ಭಾರತ ಯುದ್ದವಾಗಲಿದೆ ಆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನ ರಾತ್ರಿಯ ಯುದ್ದ ನಡೆಯಲಿದೆ. ಆವಾಗ ಈ ರಕ್ಕಸ ಕನ್ಯೆಗೆ ಹುಟ್ಟುವ ಪುತ್ರನ ಸಹಾಯವಾಗಲಿಕ್ಕಿದೆ. ವ್ಯಾಸರು ಘೋಷಿಸಿದ ವಾಕ್ಯ ಇದು. ಆವಾಗ ಕೌರವನೇನಾದರೂ ಯುದ್ದದ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಿದ್ದನೇ? ಇಲ್ಲ.  ರಾಜ ಸೂಯಾಧ್ವರದ ಸಭೆಯಲ್ಲೂ ವ್ಯಾಸರು ಇದನ್ನೇ ಹೇಳಿದ್ದರು ಮುಂದೆ ಕುಲಕ್ಷಯಕಾರಕವಾದ ಯುದ್ದ ಈ ಕುಲದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುದಕ್ಕಿದೆ. ಇಂತಹ ಪೂರ್ವ ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿದಾಗ ಕೌರವವನ್ನು ಆಕ್ಷೇಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೇನು ಅದು ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ? ವ್ಯಾಸರ ನಿರ್ಣಯವೇ ಹಾಗಿರುವಾಗ ,  ಏನು ಕೌರವ ಯುದ್ದ ಬಯಸಿದ್ದು ಅಪರಾಧವೇ?

ಹತ್ತು ದಿನದ ಭೀಷ್ಮರ ಅಧಿಪತ್ಯ ನಡೆದಾಗ ಅವರಿಂದ ಗೆಲುವಾಗಬೇಕೆಂದು ಆಶೆಯಿತ್ತು. ಆದೀತು ಎಂಬ ಭರವಸೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಯಾಕೇ ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ ಹತ್ತುಸಾವಿರ ಮುಕುಟ ಮರ್ದನರ ತಲೆ ಕತ್ತರಿಸುತ್ತೇನೆ. ಇದು ಕೇವಲ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಗೆ ಹೇಳಿಕೊಂಡ ಮಾತು. ಇದರಿಂದ ಕೌರವನಿಗೇನು ಲಾಭ? ಜಯ ಸಿಕ್ಕಿತೆ? ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಜಯ ಬೇಕು ಎಂದು ಕತ್ತರಿಸಿದ್ದಲ್ಲ. ಜಯ ಪ್ರಾಪ್ತಿಗೆ ಅದು ಸಾಧನವಲ್ಲ. ಚಕ್ರ ಹಿಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ ಆಯುಧ ಹಿಡಿದು ಯುದ್ದ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಶಪಥ ಮಾಡಿದ ಕೃಷ್ಣ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಚಕ್ರ ಹಿಡಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. ಫಲ ಏನು ಬಂತು?   ವಿರೋಧಿಯಾದವನು ಆಯುಧವನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿಯದಂತೆ ನೋಡಬೇಕಾದದ್ದು ಯುದ್ದ ನೀತಿ. ಕೃಷ್ಣ ಆಯುಧ ಹಿಡಿಯದಂತೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ನಾವು ಬಹಳಷ್ಟು ಪ್ರಯತ್ನವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು. ಆತ ಅಯುಧ ಹಿಡಿಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳಿಕೊಂಡವನಲ್ಲಿ,  ಆಯುಧ ಹಿಡಿವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ ಎಂದರೆ ಇದು ಪಕ್ಷಗೆಲ್ಲುವ ಶಪಥವಲ್ಲ.  ಯಾವ ಶಪಥವಾದರೂ ಭೀಷ್ಮರು ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಸಾವಿರ ಸಾವಿರ ಕತ್ತರಿಸಿದರೂ ಆ ಐದು ಹುಡುಗರನ್ನು ಏನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ!! ಪಕ್ಷದ ಪ್ರಧಾನ ಜಯಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಆ ಐವರನ್ನು ಏನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಯೋಜನ ಏನು ಬಂತು? ಪಕ್ಷ ನಿಷ್ಠೆಗಿಂದ ವ್ಯಕ್ತಿನಿಷ್ಠೆ ದೊಡ್ಡದಾಯಿತು. ಜಯಕ್ಕೆ ಅನಿವಾರ್ಯ ಏನೋ ಅದು ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೇನಿದೆ?

ಆಚಾರ್ಯರ ದ್ರೋಣರದ್ದೂ ಅಷ್ಟೆ. ಅರ್ಜುನನೊಬ್ಬ ತಪ್ಪಿದರೆ ಅಂತ ಹೇಳಿದರು. ಅದು ಯಾವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರೋ. ಶಿಷ್ಯ ವಾತ್ಸಲ್ಯವೋ? ಅಥವಾ ಅರ್ಜುನನ್ನು ಎದುರಿಸಲಾರೆ ಎಂಬ ಆತ್ಮ ದೌರ್ಬಲ್ಯವೋ ? ಅಂತು ಅರ್ಜುನ     ಒಬ್ಬ ತಪ್ಪಿದರೆ ಕಟ್ಟುವೆ ಧರ್ಮಜನ. ನಡೀಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿ ಅಭಿಮನ್ಯುವಿನ ಹತ್ಯೆ. ದಾರುಣವಾಗಿ  ಅವರ ಅಧಿಪತ್ಯವೂ ಮುಗಿಯಿತು. ಎಲ್ಲರ ಪರಾಕ್ರಮವೂ ಪಾಂಡವರ ದೌರ್ಬಲ್ಯವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷೆಗೊಡ್ಡುವುದಕ್ಕಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತ. ಯುದ್ಧಾರಂಭಕ್ಕೂ ಮುನ್ನ ಧರ್ಮರಾಯ ಹಿರಿಯರೆಲ್ಲರ ಕಾಲು ಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದ ಅಂತೆ. ಆಗ ಹೇಳಿದ್ದರಂತೆ ರಣದಿ ದುರ್ನುಡಿ ಕೇಳ್ದೊಡೆ ವಿರಮಿಸುವೆ.

ದ್ರೋಣರ ನಿರ್ಯಾಣಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲದೇ ಇದ್ದರೂ  ಧರ್ಮರಾಯನ ಕೈವಾಡ ಇದೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟ. ಭೀಷ್ಮರಾಗಲೀ ದ್ರೋಣರಾಗಲೀ ಒಂದು ದೌರ್ಬಲ್ಯದೊಂದಿಗೇ ಬಂದಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಕರ್ಣ..ವೀರ ಕರ್ಣ...ನನಗಾಗಿ ಏನನ್ನಾದರೂ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಿದ್ದವನು. ತಲೆ ಸಾವಿರ ಕಡಿದು ಬಲ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಿದರೇನು ಬಂತು? ಯಾರು ಸಾಯ್ಬೇಕೋ ಅವರು ಸಾಯದೇ ಇದ್ದರೆ. ಆದರೆ ಕರ್ಣ ಯಾರು ಸಾಯ್ಬೇಕೋ ?  ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಬದ್ಢದ್ವೇಷ ಇದ್ದವನು ಕರ್ಣ ನನ್ನ ಆತ್ಮಿಯ ಸಖ. ಹಾಗಾಗಿ ಇಂದಿನ ದಯನೀಸೋಲು..ಕಾರಣವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕಲ್ಲ? ಹಾಗಾಗಿ ಕರ್ಣನನ್ನು ವಿಚಾರಿಸಿದ್ದು  ಆವಾಗ ಸೋಲಿಗೆ ಕಾರಣವನ್ನು ವಿವರಿಸುವಾಗ ಹೇಳಿದ ಸಾವಿರ ಇದ್ದರೂ ಸರಿಯಾದ ಸಾರಥಿಯ ಕೊರತೆ. ಶತ್ರು ಪಾಳಯದಲ್ಲಿ ನೋಡಬಾರದೇ. ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಸಾರಥಿಯಾಗಿ ಕೃಷ್ಣ. ಆತನ ಸಾರಥಿತ್ವದಲ್ಲೇ ಅರ್ಜುನ ವಿಜ್ರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ತನಗೆ ಸಾರಥಿಯ ಕೊರತೆ ಇದೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ಇದರ ಒಳ ಮರ್ಮ ಅರ್ಥವಾಗಲಿಲ್ಲ. ನಂತರ ಬಿಡಿಸಿ ಹೇಳಿದ. ಆತನಿಗೆ ಸಾರಥಿಯಾಗಿ ಬರಬೇಕಾದವರು ಮಾದ್ರಾಧೀಶ ಶಲ್ಯ ಮಹಾ ಪ್ರಭುಗಳು. ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ತಲೆಗೆ ಹೊಡೆದ ಹಾಗಾಯಿತು.

ವರ್ತಮಾನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಹು ವರ್ಚಸ್ವೀ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಹೊಂದಿದವರು ಶಲ್ಯ ಭೂಪಾಲರು. ಮಾನಧನರು. ಸಾಮ್ರಾಟ್ ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಮೈ ಸಂಭಂಧವನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಧೀಮಂತ ಶ್ರೀಮಂತ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಉಳ್ಳವರು. ಪಾಂಡುಚಕ್ರವರ್ತಿಯೊಂದಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಯಾದ ಹಿರಿಮೆ ಇದ್ದವರು.  ಮಾತಿಗೆ ಕಟ್ಟು ಬಿದ್ದು ಇಂದು ನಮ್ಮ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ತಂತ್ರದಿಂದಲೇ ಅವರನ್ನು ಒಲಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು. ಯುದ್ದ ಆಗ್ತದೆ ಅಂತ ಸುದ್ದಿ ತಿಳಿದು ಅಳಿಯನ ಮನೆಗೆ ಸಹಾಯ ಹಸ್ತವನ್ನು ಚಾಚುವುದಕ್ಕೆ ಬಂದವರನ್ನು ಸತ್ಕರಿಸಿ ನನ್ನತ್ತ ಸೆಳೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆ ಫಲಿಸಿತ್ತು. ನಾನಾಗಿ ಕೇಳಿ ಕರೆದು ಈಗ ಸಾರಥ್ಯಕ್ಕೆ ಅವರನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಅಪಚಾರವಾಗಲಾರದೇ? ಅವಾಗ ಕರ್ಣ ಅವನ ಜೀವನ ಚರಿತ್ರೆಯ ತೋರಿಸದೇ ಇದ್ದ ಪುಟಗಳನ್ನು ಬಹಿರಂಗ ಪಡಿಸಿದ್ದು.  

ಧನುರ್ವಿದ್ಯಾ ಅಭ್ಯಾಸಕ್ಕಾಗಿ ಗುರುಗಳಾದ ಭಾರ್ಗವರಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ ಸಂದರ್ಭ ಗುರು ಶಾಪ ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಶಾಪ. ಆಗ ಹೇಳಿದ್ದರು ಗುರುಗಳು. ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಕರ್ಣ ನಿನಗೆ ಶಲ್ಯ ಸಾರಥ್ಯ ಇರುವುದೋ ಅಲ್ಲಿಯ ತನಕ ನೀನು ವಿಜಂಭಿಸುತ್ತಿ. ನಿನಗೆ ಸೋಲೆಂಬುದಿಲ್ಲ.  ತ್ರಿಕಾಲ ಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಪರಶುರಾಮರು ಸುಮ್ಮನೇ ಹೇಳಿರಲಾರರು. ಮುಂದೊಂದು ದಿನ ಇಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಮಹಾಭಾರತ ಯುದ್ದವಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡೆ ಹೇಳೀದ್ದು. ಹೌದಲ್ಲ. ಹಾಗಾದರೆ ತಾನು ಶಲ್ಯ ಭೂಪಾಲರನ್ನು ತನ್ನತ್ತ ಸೆಳೆಯುವಂತೆ ಆದದ್ದರಲ್ಲಿ ದೈವ ಸಂಕಲ್ಪ ಇದ್ದಿರಬಹುದಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಇಂದು ಸೋಲು ಅನುಭವಿಸಿದರೂ ಒಂದು ಸಂತಸ.

           ಸೋಲಿನಲ್ಲೂ ಸುಯೋಧನನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಕುಹಕ ನಗೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ತಂತ್ರದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೊಂದು ತಂತ್ರಕ್ಕೆ ಮನಸ್ಸು ಸಿದ್ದವಾಗುತ್ತದೆ. ನಾಳೆ ಕುಲ ಕ್ಷಯವಾಗಿ ಸರ್ವನಾಶವಾಗಲಿ. ಕೌರವ ಪಾತಕಿ ಎಂದವರು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಯೋಚಿಸಬೇಕು. ಈ ಯುದ್ದಕ್ಕೆ ಕೌರವನೊಬ್ಬನೇ ಕಾರಣವಲ್ಲ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಸೋಲುವ ಕರ್ಣನಿಗೂ ಗೆಲುವಿದೆ ಎಂದಾದರೆ ಅದು ಕೌರವನ ಗೆಲುವಲ್ಲವೇ? ನಾಳೆಯ ಮುಂಜಾನೆ ಮತ್ತೆ ಯುದ್ದ ಆರಂಭವಾಗಬೇಕು. ಅದರಮೊದಲು ಈ ತಂತ್ರ ಕೈಗೂಡಬೇಕು. ಹಾಗಾಗಿ ಕೌರವ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುತ್ತ ಬಂದು ನಿಂತದ್ದು ಶಲ್ಯ ಭೂಪಾಲನ ಶಿಬಿರದ ಬಾಗಿಲಲ್ಲಿ.. ಕರ್ಣನ ಮೂಲಕ ಸಿಗುವ ಆ ಒಂದು ಗೆಲುವಿಗೂ ಕೌರವ ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಕಾರ್ಯತಂತ್ರಗಾರಿಕೆಯ ಮತ್ಸದ್ಧಿಯ ವ್ಯಂಗ್ಯ ನಗು ಬೇಡದೇ ಇದ್ದರೂ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ.

(ಮುಂದಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರೆಯುವುದು)

ದೈತ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಸೌಮ್ಯ ಕಲಾವಿದ ಪೂಕಳ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟ

ಅದು ಸುಮಾರು ಎಪ್ಪತ್ತರ ದಶಕದ ಸಮಯವಿರಬಹುದು.  ಪೈವಳಿಕೆ ಗ್ರಾಮದ ಚೇವಾರು ಎಂಬ ಹಳ್ಳಿ ಆವಾಗ ಅದು ಕುಗ್ರಾಮವೇ ಸರಿ. ಅಲ್ಲೊಂದು ಶಾಲೆ. ಆ ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ಅದೊಂದು ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವ. ಹಳ್ಳಿಯ ಶಾಲಾ ವಾರ್ಷಿಕೋತ್ಸವ ಎಂದರೆ ಕೇಳಬೇಕೆ. ಅರ್ಧರಾತ್ರಿಯಿಂದ ನಂತರ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟ. ಅಂದು ಕರ್ಣಾವಸಾನ ಪ್ರಸಂಗ. ಊರ ಪರವೂರ ಕಲಾವಿದರು ಸೇರಿ ನಡೆಸುವ ಆಟ. ಹಾಗೋ  ಹೀಗೋ  ಚಿರಪರಿಚಿತ ಮುಖಗಳೇ ಚೌಕಿಯೊಳಗೆ ನುಗ್ಗಿದರೆ ಮತ್ತೆ ರಂಗಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದಾಗ  ನಮಗೆ ತೀರ ಅಪರಿಚಿತರಾಗಿ ವಿಸ್ಮಯದ ಭಾವೋತ್ಕರ್ಷವನ್ನು ತುಂಬಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ನಾವು ಮಕ್ಕಳು ಹಲವರು,  ಅವರೋ ಇವರೋ ಅಂತ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡುವುದಿತ್ತು. ದೇವಕಾನ ಮಾಷ್ಟ್ರು, ಮುಂಜೂಣಿಯಲ್ಲಿ ವೇಷಗಾರರಾಗಿದ್ದರೆ ಚೆಂಡೆಯ ಕಮ್ತಿ ಯವರು ಹಿಮ್ಮೇಳದ ಪ್ರಧಾನ ಅದ್ವರ್ಯುವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರು.   ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ  ಅದುವರೆಗೆ ಯಾವುದೋ ತುಳು ನಾಟಕ ಆಗಿರುತ್ತಿದ್ದರೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಬಹುಪಾಲು ನಾಟಕದ ಕೊನೆಯ ದೃಶ್ಯ ಅವಸಾನವಾಗುವುದನ್ನೇ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಊರಿನವರೇ  ವರ್ಷಕ್ಕೆ ನಾಟಕದಲ್ಲಿ  ಒಂದು ಸಲ ಬಣ್ಣ ಹಚ್ಚುವ ಕಾರಣ ಹಲವು ಸಲ ನಾಟಕವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಉದ್ದ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಈ ನಡುವೆ ಕೆಲವರು ಚೌಕಿಯಲ್ಲಿ  ಇಣುಕಿ ನಾಟಕದ ವೇಷ ಇನ್ನೂ ಬಾಕಿ ಉಂಟಾ?  ಎಂದು ದುರುಗುಟ್ಟಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದು ನಾಟಕದ ಮೇಲಿನ ದ್ವೇಷವಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮೇಲಿನ ತುಡಿತ.

ಛಾಯಾ ಚಿತ್ರ ಕೃಪೆ ಕಟೀಲು ಸಿತ್ಲ ರಂಗನ ರಾವ್

ನಾಟಕದ ಕೊನೆಯ ದೃಶ್ಯ ಕಳೆದು ಪರದೆ ಎಳೆದು ಒಂದಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ವಿರಾಮ. ಹಲವರು ಅಲ್ಲೇ ಶಾಲೆಯ ಜಗಲಿಯ ಬದಿಗೆ ಹಾಕಿದ್ದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಕ್ಯಾಂಟೀನ್ ಗೆ ಧಾವಿಸಿ ಅವಲಕ್ಕಿ ಪೋಡಿ ಚಹ ಸವಿದು ಉತ್ಸಾಹ ಏರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ತುಸು ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಕರ್ಣಾವಸಾನ ಪ್ರಸಂಗ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಅರ್ಜುನ ಕರ್ಣ ಯುದ್ದಕ್ಕೆ ಹೊರಡು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪ್ರವೇಶ ಮುಗಿದು ಎಲವೋ ಸೂತನ ಮಗನೇ ಎಂಬ ಪದದೊಂದಿ ಪರಸ್ಪರ ಹೊಕೈ ಆರಂಭವಾಗೇ ಬಿಟ್ಟಿತು. ಅಬ್ಬ ಅದೇನು ಅಬ್ಬರ....ಅದೇನು ರಣೋತ್ಸಾಹ. ನಿಜಕ್ಕೂ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ಅನುಭವ. ಬಾಲ್ಯದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಆಗುವ ಅದಾವ ಪ್ರಭಾವ ಅದು ಗಾಢವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಈಗಲೂ ಕರ್ಣಾವಸಾನ ಎಂಬ ಪ್ರಸಂಗ ಕೇಳಿದರೆ ನನಗೆ ಮೊದಲು ನೆನಪಾಗುವುದು ಚೇವಾರು ಶಾಲೆಯಲ್ಲಾದ ಆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟ. ಅಂದು ಅರ್ಜುನನಾಗಿ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ ದೇವಕಾನ (ದೇವಕಾನ ಮಾಷ್ಟ್ರು) ಆಗಿದ್ದರೆ ಕರ್ಣನಾಗಿ ಶ್ರೀ ಪೂಕಳ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಭಟ್ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಇಂದಿಗೂ ಪೂಕಳ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟರ ವೇಷಗಳನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಮೊದಲು ನೆನಪಾಗುವುದು ಆ ಕರ್ಣನ  ವೇಷ. ಬುಜದಗಲ ಕೈ ಅಗಲಿಸಿ ರಂಗ ತುಂಬುವ ಆ ಪ್ರವೇಶ ಆ ಕುಣಿತ ಪರಂಪರೆಯ ಯಕ್ಷಗಾನದ ರಾಜವೇಷದ ಪಡಿಯಚ್ಚು ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಲ್ಲ.

ಛಾಯಾ ಚಿತ್ರ ಕೃಪೆ ಕಟೀಲು ಸಿತ್ಲ ರಂಗನ ರಾವ್

ಪೂಕಳದವರ ವೇಷಗಳು ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಸೌಮ್ಯವಾಗಿ ಮಾತ್ರವೇ ಕಂಡರೂ ಪಾತ್ರೋಚಿತವಾಗಿ ಸ್ವಯಂ ಭಾವ ವೆತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತದೆ.  ಮುಖವರ್ಣಿಕೆ ಅದಕ್ಕೊಪ್ಪುವ ನೇತ್ರಚಲನೆಗಳು ಅವಡುಗಚ್ಚಿ ಗಂಟಲಾಳದಿಂದ ಹೊಮ್ಮುವ ಮಾತುಗಳು ಇದು ಪಾತ್ರದಿಂದ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಪರಿಪೂರಕವಾಗಿ ಪ್ರವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸುವಂತೆ ರಂಗ ತುಂಬುವ ನಾಟ್ಯ ಇದು ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿಗೆ ಅದ್ಭುತವಾದ ರಸಾಸ್ವಾದನೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದಂತಹ ಆಶುಕಲೆಯಲ್ಲಿ ರಂಗ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಎಂಬುದು ಕಲಾವಿದನಲ್ಲಿರಬೇಕಾದ ಪ್ರಧಾನ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ತತ್ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಬೇಕಾದ ಈ ಗುಣವನ್ನು ಭಟ್ಟರಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು.

ಹಲವು ವರ್ಷದ ಹಿಂದೆ ನಮ್ಮೂರಲ್ಲಿ ಸುರತ್ಕಲ್ ಮೇಳದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟವಾಗಿತ್ತು. ಪ್ರಸಂಗ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಳ ದಮಯಂತಿ. ಆವಾಗ ಆಯೋಜಕರಲ್ಲಿ ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದೆ ಬೇರೆ ಯಾವ ಪ್ರಸಂಗವೂ   ಹೊಳೆಯಲಿಲ್ಲವೇ? ಇದೇ ರೀತಿ  ಹಲವರು ಆಗ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸಿದ್ದರು. ಕಾರಣವಿಷ್ಟೇ, ತೆಂಕು ತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದರೆ ಒಂದಷ್ಟು ಅಬ್ಬರದ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನೇ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಬಯಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಒಂದೆರಡಾದರೂ ಯುದ್ದ ಚರ್ಚೆ ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಆಟ ರೈಸುವುದಾದರೂ ಯಾವಾಗ? ಇಂತಹ ಒಂದೂ ಸನ್ನಿವೇಶವೂ ನಳ ದಮಯಂತಿ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಆಯೋಜಕರಿಗೆ ಮೇಳದ ಕಲಾವಿದರು ಧೈರ್ಯ ತುಂಬಿದ್ದರು. ಬದಲಾಗದೇ ಅದೇ ಪ್ರಸಂಗ ನಿಗದಿಯಂತೆ ನಡೆಯಿತು. ಅಂದು  ರಾತ್ರಿಯಿಂದ ಬೆಳಗಿನ ತನಕ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಕುಳಿತಲ್ಲಿಂದ ತನ್ಮೂಲಕ  ಕದಲದೇ ಆಟವನ್ನು ನೋಡಿದ.  ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪ್ರೇಕ್ಷಕನನ್ನು ಹಿಡಿದಿಟ್ಟು ತನ್ನತ್ತ ಸೆಳೆಯುವಂತಹ ಪ್ರಸಂಗ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡಿದ್ದರೆ ಅಂದು ಪೂಕಳ ಭಟ್ಟರ ನಳನ ಪಾತ್ರದ ದೇಣಿಗೆ ಅದಕ್ಕೆ ಬಹುವಾಗಿ ಇತ್ತು. ತಡ ರಾತ್ರಿಯವರೆಗೂ ಅಧ್ಬುತವಾದ ನಳ ಮಹಾರಾಜನ ಪಾತ್ರ,  ಭಟ್ಟರ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ವೈಭವೀಕರಣಗೊಂಡಿತ್ತು.  ಮೇಳದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳೇ ಹಾಗೆ. ಆಟದ ಕರಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಹಲವು ದೊಡ್ಡ ಕಲವಿದರ ಹೆಸರು ಇರುತ್ತದೆ. ಆ ಹೆಸರನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡು ಜನ ಸಂದಣಿಯೂ ನೆರೆಯುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಹಲವು ಸಲ ಸದ್ದಿಲ್ಲದೆ ಪ್ರಚಾರವಿಲ್ಲದೆ ಕೆಲವೊಂದು ಕಲಾವಿದರು ಅದ್ಭುತವಾದ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟರು ಈ ಪಗಂಡಕ್ಕೆ ಸೇರಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಕಾರಣವಿಷ್ಟೇ ಪ್ರಚಾರ ಬಯಸದ ನಿಗರ್ವಿ ಮನುಷ್ಯ ಇವರು.

ಕೆಲವು ಸಮಯದ ಹಿಂದೆ ಇವರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಸೀತಾ ಪರಿತ್ಯಾಗದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಮತ್ತು ಪಾಂಚಜನ್ಯ ಪ್ರಸಂಗದ ಸಾಂದೀಪನಿ ಮುನಿಯ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೆ. ಇದು ಎರಡೂ ಪ್ರಸಂಗದ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳೇ ಆದರೂ ಭಟ್ಟರ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಅದ್ಭುತ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಲಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಸೆಳೆದಿತ್ತು. ಪರಿತ್ಯಾಗದ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಪಾತ್ರ ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿಗೆ ಅದ್ವಿತೀಯ ಅನುಭವದಿಂದ ಭಾವ ಪರವಶನನ್ನಾಗಿಸಿತು. ಕಂಬನಿ ಮಿಡಿಯದ ಪ್ರೇಕ್ಶಕನೇ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನಬಹುದು.ಬರೀ ವೀರರಸದ ಧೂಳೆಬ್ಬಿಸುವ ಪ್ರಸಂಗದಿಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಮನಗೆಲ್ಲಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಇವರ ಪಾತ್ರಗಳು ಸುಳ್ಳಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ವಿಪರೀತ ಕುಣಿತ ಅತಿರೇಕದ ಅಭಿನಯ ಅದಾವುದೂ ಇಲ್ಲದ ಇವರ ಪಾತ್ರಗಳು ಯುವ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವಾಗಬಲ್ಲುದು. ಪಾಂಚಜನ್ಯದ ಸಾಂದೀಪನಿ ಮಹರ್ಷಿ ಮಗುವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ದುಗುಡವನ್ನು ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸುವ ರೀತಿ ಛೇ....ತೆಂಕು ತಿಟ್ಟು ಕೇವಲ ಚೆಂಡೆ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಸೋಲುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಸುಳ್ಳಾಗಿಸಿತ್ತು. ಪೂಕಳ ಲಕ್ಷೀ ನಾರಾಯನ ಭಟ್ಟರಂತಹ ವೇಷಧಾರಿ ಇದ್ದರೆ ಎಂತಹ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನಾದರೂ ಧೈರ್ಯದಿಂದ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು.ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಲ್ಲದ  ಅಧಿಕವಾಗಿ  ಅಸಡ್ಡೆಯಿಂದ ಕಾಣುವ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿ  ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪಾತ್ರವೂ ಕಡೆಗಣಿಸುವ ಹಾಗೆ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ತೋರಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡ ಪಾತ್ರಗಳು ಇನ್ನಿಲ್ಲದಂತೆ ಇವರ ವೇಷಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮೀರಿಸಿ ನಿಂತು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಆ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಿದರೆ  ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಇವರಿಗೆ ಸಿಗಬೇಕಾದ ಮನ್ನಣೆ ಸಿಕ್ಕಿಲ್ಲವೋ ಎಂದನಿಸುತ್ತದೆ.  ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಮೇರು ಕಲಾವಿದನಾಗಿ ಪ್ರತಿ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲೂ ತನ್ನ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟವರು. 

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಾನು ಕಂಡಂತೆ ಸೌಮ್ಯ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಮಾದರಿಯಾಗುವಂತಹ ಕಲಾವಿದರಿವರು. ವಿಶಿಷ್ಟವಾದ ಉಚ್ಚಾರದಿಂದಲೂ ಸ್ಪಷ್ಟ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯಿಂದಲೂ ಎಂತಹ ಪಾತ್ರವನ್ನೂ ಗಮನಾರ್ಹವೆನಿಸುವಂತೆ ನಿರ್ವಹಿಸಬಲ್ಲರು. ಯಕ್ಷಗಾನ ಲೋಕದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಕಲಾವಿದರು ಇವರು ಎನ್ನುವುದರಲ್ಲಿ ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲ.

ಗುರೂಪದೇಶಂ

“ ಕಪಟ ನಾಟಕ ರಂಗ .....” ಯಾರೋ ಕಳುಹಿಸಿದ ದೃಶ್ಯ ತುಣುಕೊಂದರ ಕಡೆಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸಿದಾಗ ಕಂಡ ಪದ್ಯ ಭಾಗವಿದು. ಇದೊಂದೇನು ಇಂದು ಯೂಟ್ಯೂಬ್ ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರ ಅಂತರ್ಜಾಲ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಇಂತಹ ದೃಶ್ಯಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಇದು ಗದಾಯುದ್ದ ಪ್ರಸಂಗದ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಯಾಥಾರ್ಥ್ಯಕ್ಕಾದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಜನಪ್ರಿಯ ಪದ ಎನ್ನುವ ಬಳಕೆಯೇ ಸರಿಯಲ್ಲ. ಪ್ರಸಂಗದನಡೆಗೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪದವೂ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಜನಪ್ರಿಯ ಎಂದು ಒಂದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವಾಗ ಪ್ರಸಂಗದ ಉಳಿದ ಕಡೆಗೆ ಗಮನ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಟ್ಟು ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಮಾಡುವ ಅಪಚಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಪದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಗಮನ ಹರಿಸುವುದೋ ಅಥವಾ ಕಲಾವಿದನೊಬ್ಬನನ್ನು ಮಾತ್ರಾ ಗಮನ ಹರಿಸುವುದೋ ಮಾಡುವುದಾದರೆ ಅದು ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಎಸಗುವ ಅಪಚಾರ. ಆದರೂ ಈ ಪದವನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಪದ ಎಂದು ಹೇಳುವುದರಲ್ಲಿ ಸಮಕಾಲೀನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಒಂದು ಪದ್ದತಿ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ಬಂದಿದೆ. ತಮಗೆ ಅಗತ್ಯವಾಗಿರುವ ಭಾಗವನ್ನಷ್ಟೇ ತಿದ್ದಿ ತೀಡಿ ಸ್ವಚ್ಛಗೊಳಿಸುವಂತೆ ಆಯ್ದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಷ್ಟೆ ಗಮನ ಕೇಂದ್ರೀಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸಂಗದ ಆಯ್ದ ಪದಗಳಿಗೋ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಗೋ  ಭಾಗವತ ನಾಗಲೀ ಕಲಾವಿದನಾಗಲೀ  ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಮೀಸಲಾಗಿರಿಸುವುದೆಂದರೆ ಉಳಿದ ಭಾಗವನ್ನು ಅಲಕ್ಷಿಸುವುದೇ ಆಗಿದೆ. ಅಲಕ್ಷಿಸುವುದೆಂದರೆ ಅಗೌರವಿಸುವುದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಕಲೆಯನ್ನು ಅಗೌರವಿಸುವಾಗ ಕಲಾವಿದ ಕಲವಿದಾನಗುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವೇ?

          ಕಪಟ ನಾಟಕ ರಂಗ ಎಂದು ಅಭಿನಯಿಸಿ ತೋರಿಸುವಲ್ಲಿನ ಕಾಳಜಿ ಉಳಿದ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಹಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಭಾಗವತ ನಿರ್ದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದರೆ, ವೇಷಧಾರಿ ಹೀಗೆ ನಲಿಯಬೇಕು ಎಂದು ಬಹಳಷ್ಟು ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡಿರುತ್ತಾನೆ. ಭಾಗವತನ  “ ರಂಗಾ.....’ ಅಲಾಪನೆಗೆ ಕೊಳಲ ಕೃಷ್ಣನ ಭಂಗಿಯನ್ನು ನೀಡಿ ಒಂದಷ್ಟು ಕುಣಿಯುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಈ ವಿಡಿಯೋ ದೃಶ್ಯ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಗೊತ್ತಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ ಇದು ಎಲ್ಲಿಯೋ ಕಂಡ ದೃಶ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮುಂದೇ ಆತ ಹೇಗೆ ಕುಣಿಯುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಕ್ಷಣ ಮಾತ್ರದಲ್ಲೇ ನೀವು ಊಹಿಸಬಲ್ಲಿರಿ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಆದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರು ಅಭಿನಯಿಸುವುದನ್ನು ಎವೆಯಿಕ್ಕದೇ ನೀವು ನೋಡಿರುತ್ತೀರಿ. ಇಲ್ಲೂ ಅದನ್ನೇ ಕಂಡಮೇಲೆ ಈ ಕಾಗೆ ಕುಣಿತದಲ್ಲಿ ಸ್ವಾರಸ್ಯ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಉಳಿಯುವುದೊಂದೆ ಈತ ಅದು ಹೇಗೆ ಅನುಕರಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದಷ್ಟೇ. ನವಿಲನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿದ ಕಾಗೆಯ ನೆನಪಾದರೆ ಅಚ್ಚರಿಯಿಲ್ಲ. ಯಾಕಂದರೆ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರ ಸುಂದರ ಕೌಶಲವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಯಥಾವತ್ ಅನುಕರಿಸಿ ಮಿಮಿಕ್ರಿ ಮಾಡಿ ಭಟ್ಟಿ ಇಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅನುಕರಣೆಯೂ ಒಂದು ಕಲೆಯಂತೆ. ಹಾಗಾದರೆ ಅನುಕರಣೆಯನ್ನು ತೋರುವುದು ಯಕ್ಷಗಾನವೇ? ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಒಂದು ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಬಹಳಷ್ಟು ಪಾತ್ರಗಳು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಅನುಕರಣೆಯಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅಸಲೀ ನಾಯಿ ಬೊಗಳುವಾಗ ಯಾರೂ ಚಪ್ಪಾಳೆ ತಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಮನುಷ್ಯನಾಯಿಯಂತೆ ಬೊಗಳುವಾಗ ಚಪ್ಪಾಳೆ ತಟ್ಟುತ್ತಾರೆ. ಮೂಲ ರೂಪದಲ್ಲಿರುವ ಕಲೆಗೆ ಗಮನವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಕಲೀ ಅನುಕರಣೆಗೆ ತಲೆದೂಗುತ್ತಾರೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಭ್ರಾಮಕ ಕಲೆ. ಇದರಿಂದ ಮತ್ತಷ್ಟು ಭ್ರಮಾಧೀನರಾಗುವಾಗ ನೈಜತೆ ಹರಣವಾಗುತ್ತದೆ.

          ಹೆಸರಾಂತ ಕಲಾವಿದ ಆರೋಗ್ಯ ಸರಿ ಇಲ್ಲದೇಯೋ ಕೈಕಾಲು ಬೇನೆಯಿಂದಲೋ ಒಂದು ದಿನ ಒಂದಿಷ್ಟು ನಾಟ್ಯ ಬದಲಾಯಿಸಿ ಒಟ್ಟು ಭಾವವೆತ್ಯಾಸವಾಗದೆ ಕುಣಿಯುತ್ತಾನೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಏಳುವ ಯಾವುದೇ ಪ್ರಶ್ನೆಗೂ ಆತ ಉತ್ತರವನ್ನೋ ಸ್ಪಷ್ಟೀಕರಣವನ್ನೋ ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥನಿದ್ದಾನೆ. ಯಾಕಂದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿದ ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ಅದೇ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉತ್ತರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಆತ ಸಮರ್ಥನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಆ ದಿನದ ಒಂದು ಕುಣಿತ ನೋಡಿದ ಅರೆಬೆಂದ ಕಲಾವಿದ ಅದನ್ನು ಹಾಗೇ ಅನುಕರಿಸಿದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಏಳುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಆತನಲ್ಲಿ ಉತ್ತರವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆತನ ಉತ್ತರ ಒಂದೇ ಇಂಥಹವರು ಹೀಗೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ತಾಯಿಯ ಬಾಣಂತನದಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸೆಗಾಗಿ ಹಿರಿಯರು ಒಂದಿಷ್ಟು ಮದ್ಯವನ್ನು ಔಷಧಿಯಂತೆ ಕೊಡುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ ಮಗ ಅವರು ಹಾಗೆ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ತಾನು ಸಂಪೂರ್ಣ ಮದ್ಯವ್ಯಸನಿಯಾಗಿ ಕುಡುಕನಾದಂತೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಜಾನ ಪದಕಲೆ ಹಾಗಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಅನುಸರಣೆ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ ಹೊರತು ಅನುಕರಣೆಯಲ್ಲ. ಅನುಸರಣೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಬೇಕಾದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಶಿಷ್ಯತ್ವ ಸಾಧ್ಯವಾಗಬೇಕು.

          ಒಬ್ಬ ಕಲಾವಿದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ಹಲವು ಸಂವತ್ಸರಗಳ ಪರಿಶ್ರಮವಿರುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಕೆಲವು ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅನುಕರಿಸುವುದರಿಂದ ಕಲೆಗೆ ಯಾವ ನ್ಯಾಯ ಸಲ್ಲಿಸಬಹುದು. ಬದಲಾಗಿ ಅದು ಕಲೆಯ ಅವಹೇಳನವೇ ಆಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ದೂರ ಪಯಣದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಮೇಲಿನ  ಕಾಲ ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶಾಲವಾದ ಜೀವನಾನುಭವ ಸಿಗುತ್ತದೆ.   ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಣಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸುವ ಪಯಣದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಅನುಭವ ಅತ್ಯಂತ ಸೀಮಿತ. ಅದೆಂದಿಗೂ ಭೂಮಿಯ ಮೇಲಿನ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ತುಲನೆಯಾಗಲಾರದು. ಇಂದಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಕ್ಷಿಪ್ರವಾದ ಸಾಧನೆಗ ಗುರಿಯಷ್ಟೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಆಗಲೇ ಮಾಡಿ ಈಗಲೆ ಮುಕ್ಕಿಬಿಡುವ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಆಹಾರದಂತೆ (fast food) ಎಲ್ಲವೂ ತ್ವರಿತಗತಿಯ ಆಕಾಂಕ್ಷೆಗಳು.

          ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ಮೊಳಗುವ ಗಾಯತ್ರಿ ಮಂತ್ರ,  ಯಾವೂದೇ ವಸ್ತುವು ಅಮೂಲ್ಯವಾಗುವುದು ಅದು ಶ್ರಮವಿಲ್ಲದೇ ಎಲ್ಲೆಂದರಲ್ಲಿ ಸುಲಭವಾಗಿ ಸಿಗದೇ ಇರುವಾಗ. ಎಲ್ಲವೂ ಬೇಕಾದಂತೆ ಪಡೆದು ಕೈವಶ ಮಾಡುವ ಧಾವಂತ ನಮ್ಮದು. ಹಾಗಾಗಿ ಮಂತ್ರಗಳೇನು ಎಲ್ಲೂ ಮೊಳಗುತ್ತದೆ. ಆ ಮಂತ್ರಗಳ  ಮೇಲೆ ವಿಶ್ವಾಸವಿದೆ. ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರದಿಂದ ಭಗವಂತನ ಅನುಗ್ರಹ ಗಳಿಸುವ  ವಿಶ್ವಾಸವಿರುವಾಗ, ಅದೇ ಮಂತ್ರ ಉಚ್ಚಾರಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾದ ಇತರ ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸವಿಲ್ಲ.ಯಾವುದೇ ಮಂತ್ರವಾದರೂ ಅದು ಕೇವಲ ಅಕ್ಷರಗಳ ಜೋಡಣೆಯಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಸ್ವರ ಪ್ರಸ್ಥಾರವಿರುತ್ತದೆ. ಶುದ್ದವಾದ ಉಚ್ಚಾರ ಆವಶ್ಯವಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಪ್ರಾಣಾಕ್ಷರ ವೆತ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ವಿಸರ್ಗದ ಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ ಅದರ ಅರ್ಥವೇ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟು  ಸೂಕ್ಷವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಕಲಿಯಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಿದ್ದಿಸಬೇಕಾಗದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಸಮರ್ಥವಾದ ಗುರೂಪದೇಶವೂ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಧಾನ.  ಎಲ್ಲಿಯೋ ಕೇಳಿದ ಬರೆದ ಮಂತ್ರಗಳ  ಪಾರಾಯಣದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಫಲವೂ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ವ್ಯಾದ ವಾಲ್ಮೀಕಿಯಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದ ತಾರಕ ಮಂತ್ರ ರಾಮನಾಮವೂ ಗುರೂಪದೇಶದಿಂದಲೇ ಸಿದ್ದಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಇಂದು  ವಿಚಿತ್ರವೆಂದರೆ ಗುರು ಉಪದೇಶದಿಂದ ಕಲಿಯುವ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮಂತ್ರದಬಗ್ಗೆ ವಿಶ್ವಾಸವಿರುತ್ತದೆ. ಗುರು ಎಂದರೆ ಹಿರಿದು, ಬೃಹತ್ ದೊಡ್ಡದು ಎಂದು ಅರ್ಥ. ಗುರುವಿನ ಉಪದೇಶದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲ ಎಂದರೆ ಹಿರಿದಾದ ಸ್ಥಾನವೂ ಇಲ್ಲ. ಅದರ ತಾತ್ಪರ್ಯ ಸ್ವಯಂ ನಮ್ಮನ್ನು ನಾವೇ ಗುರುವಾಗಿ ಕಾಣುವುದು ಎಂದರೆ ನಮ್ಮಲ್ಲೇ ಹಿರಿತನವನ್ನು ಆರೋಪಿಸುವುದು ಎಂದಲ್ಲವೇ?  ಇದನ್ನೇ ದುರಹಂಕಾರ, ದುರಾಭಿಮಾನ ಎನ್ನುವುದು.   ಗಾಢವಾದ ಶಿಷ್ಯ ಪರಂಪರೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದೇ ಇಂದಿನ ಹಲವು ಮೌಲ್ಯಗಳು ನಾಶವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಕಾರಣ. ಯಕ್ಷಗಾನವೂ ಇದರಿಂದ ಹೊರತಾಗಿಲ್ಲ. ಗುರುವಿನ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ವಿದ್ಯಾವಂತನಾಗಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುವಿನ ಸ್ವಾರ್ಥವನ್ನೇ ಗುರುತಿಸುವ ಶಿಷ್ಯನಿಗೆ ಆ ವಿದ್ಯೆಯ ಪೂರ್ಣ ಸಿದ್ದಿ ಪ್ರಾಪ್ತಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಾರಾದು.

                ಸಾಮಾನ್ಯಾವಾಗಿ ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಅಸಲಿಯನ್ನೇ ಬಯಸುವುದು ಸಹಜ. ನಕಲಿಯು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಅನುಕರಣೆಮಾಡಿ ನಕಲಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುವುದು ಕಲಾವಿದನಾದವನ ಕ್ರಿಯಾತ್ಮಕ ಬದುಕನ್ನು ನಾಶಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಸೃಜನ ಶೀಲತೆ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ. ಅದು ಅನುಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅರಳುವುದಿಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಅವಿರತ ಪರಿಶ್ರಮ ಅತ್ಯವಶ್ಯ. ಅದನ್ನು ಮೈಗೂಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದನಾದವನು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ವ್ಯವಹರಿಸಬೇಕಾಗಿದೆ. ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರು ಇಂದಿಗೂ ಸ್ಮೃತಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವುದಾದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಅವರ ಸ್ವಂತ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಪರಿಶ್ರಮವೇ ಕಾರಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಆ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲೇ ಅನುಕರಿಸಬೇಕೆ ಹೊರತು ಅಲ್ಪ ಕಲಿಯಿಂದ ಅಲ್ಪ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದಲ್ಲ. ಇದು ಕಲೆಗೂ ಕಲಾವಿದನಿಗೂ ಮಾರಕ. ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ದೆ ಗೌರವ ಇರುವ ಕಲಾವಿದ ಎಂದಿಗೂ ತನ್ನ ನೆಲೆಯನ್ನು ಅನುಕರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುವುದು ಕಲೆಯನ್ನು ಅವಗಣಿಸಿದಂತೆ.

           ಈ ಲೇಖನ ಹಲವು ದಿನಗಳ ಮೊದಲೇ ಬರೆದಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ಕಾರಣಾಂತರದಿಂದ ಅದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಸಂಪಾಜೆಯ ಯಕ್ಷೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಹವ್ಯಾಸಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಲ್ಲಿ ತೀರ್ಪುಗಾರರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಈ ಲೇಖನದ ಆಶಯವನ್ನೇ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ನವಾಗತರಾಗಿ ಬರುವ ಕಲಾವಿದರು ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸಬೇಕಿದೆ.

ಬಲಿಪ ಅಗರಿಯ ಸುತ್ತ

“ಮಣಿದಾತ ನುಡಿದಾ ಪಾವನನಾದೆ...”  ವಾಮನ ಚರಿತ್ರೆ ಪ್ರಸಂಗದ ಸುಂದರ ಪದ, ಹಿರಿಯ ಭಾಗವತ ಶ್ರೀ ಅಗರಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಭಾಗವತರ ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಕೇಳುವಾಗ ಮನಸ್ಸು ತಲ್ಲೀನವಾಗಿ ಹೃದಯ ತಾಳ ಬಡಿಯುತ್ತದೆ. ಮಧುರವಾದ ಆಲಾಪನೆಯ ಗುಂಗು ಬಹಳ ಹೊತ್ತು ರಿಂಗಣಿಸುತ್ತಾ ಸುತ್ತುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ನನ್ನ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಂಗ್ರಹದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಅಗರಿ ಪದಗಳೂ ಸೇರಿವೆ. ಮನಸ್ಸು ಏಕತಾನತೆಗೆ ಜಾರಿದಾಗ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಆಗರಿ ಪದವನ್ನು ತೆರೆದು ಕೇಳಿದರೆ ಸಾಕು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಆವರಿಸಿದ್ದ ಮ್ಲಾನತೆ  ದೂರವಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅಮಲು ಏರಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಅಮಲು ಎನ್ನುವುದೇ ಸೂಕ್ತ. ಒಂದು ಸಲ ಅದರ ಮೋಹಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಯಿತೋ ನಂತರ ಅದರ ಬಾಹುಗಳಿಂದ ಹೊರಬರುವುದು ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಅಗರಿ ಪದಗಳ ಮೋಡಿ ಅಂತಹುದು. ಅಗರಿ ಪದ ಇದ್ದರೆ ಅಲ್ಲಿ ದೀವಾಣ ನೆಡ್ಲೆ ಚಿಪ್ಪಾರು ಅಥವಾ ಕುರುಪ್ ಇವರಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರು ಒಬ್ಬರು ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತಾರೆ. ಅದೊಂದು ಬಗೆಯ ಲಯ ವಿನ್ಯಾಸದಲ್ಲಿ ಅಗರಿಯ ಮಧುರ ಕಂಠ ಬೆರೆತು ಹೋದರೆ ಮತ್ತೆ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸು ಆ ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಸೆಳೆಯಲ್ಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಕಾರಣ ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ.

ಹೀಗೆ ಮ್ಲಾನವಾದ ಮನಸ್ಸು ಅಗರಿಯ ಪದಗಳಿಗೆ ತಡಕಾಡಿದಾಗ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಗದಾಯುದ್ದ ಪ್ರಸಂಗ ಪದಗಳು. ಅದನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಚಂದ್ರಲೋಕ ಪ್ರಯಾಣ ಮಾಡಿದ ಅನುಭವ. "ಕೇಳು ಧರ್ಮಜ ಮಾತಾ ನಾ ಪೇಳುವೆನೈ ಯಮಜಾತ..." ಎನ್ನುವಾಗ ಭಗವಂತ ಅಗರಿಯ ಮುಖೇನ ನಮಗೇ ಸಾಂತ್ವನ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾನೋ ಎನ್ನುವ ಮುದ್ದಾದ ಸ್ವರ ನಮ್ಮನ್ನಾವರಿಸುತ್ತದೆ.  ಹೀಗೆ ಅಗರೀ ಕಂಠದ ಗದಾಯುದ್ದದ ಒಂದೊಂದು ಪದಗಳು ಅದೆಷ್ಟು ಸೌಂದರ್ಯದಿಂದ ಲಯಬದ್ಧವಾಗಿ ಕೂಡಿದೆ ಎನ್ನುವ ಹಾಗೇ ಆಗುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಈಗ ಅದೇ ಗದಾಯುದ್ಧದ ಮೈನವಿರೇಳಿಸುವ ಪದಗಳು ಕಳೆ ಗುಂದಿ ಕಳಪೆಯಾಗಿರುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಒಂದು ಭವ್ಯ ಪರಂಪರೆಯನ್ನೇ ಕುಲಗೆಡಿಸಿ ಬಿಟ್ಟಿದೆ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ.

ಅಗರಿಯ ಪದಗಳ ಸೌಂದರ್ಯ ಇರುವುದೇ ಹಾಗೆ. ಮಿಂಚಂತೆ ಮಿಂಚಿ ಮರೆಯಾಗುವ ಸ್ನಿಗ್ಧ ಸೌಂದರ್ಯ. ಪದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಅರೆನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಪದ ಮುಗಿದು ಹೋದರು ಆ ಪ್ರಭಾ ವಲಯ ಅರೆ ತಾಸಿಗೂ ವಿಸ್ತರಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ.  .  ಅದ್ಭುತ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯ ಗಾಯನ ಲಯವಿನ್ಯಾಸ ನಮ್ಮನ್ನು ಮೋಡಿ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತದೆ.  ಈಗ ಒಂದು ಪದವನ್ನು ಅನಾವಶ್ಯಕ ಅರೆ ತಾಸು ಕೊರೆದು ತಿಕ್ಕಿದರೂ ಮನಸ್ಸು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಆಸ್ವಾದನೆಯ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ.  ಅಗರಿ ಶೈಲಿ ಈಗ ಗತ ಇತಿಹಾಸದ ಕುರುಹಾಗಿ ಮಾಯವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅಲ್ಲೋ ಇಲ್ಲೊ ಒಂದೊಂದು ಪದಗಳು ಕೇಳಿ ಬಂದರೂ ಅದನ್ನು ಅಗರಿ ಶೈಲಿ ಎಂದು ತೃಪ್ತರಾಗುವುದಕ್ಕೆ  ಮನಸ್ಸು ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಹರಿದ ವಸ್ತ್ರದ ತೂತನ್ನು  ವಿನ್ಯಾಸವಾಗಿ ಬದಲಿಸಿ ಹರುಕನ್ನು ಮುಚ್ಚಿದಂತೆ. ಏನಿಲ್ಲವೆಂದರೂ ವಸ್ತ್ರವನ್ನು ಹಾಕಿಕೊಂಡವನಿಗೆ ವಸ್ತ್ರ ಹರಿದಿದೆ ಎಂಬ ಅನಿಸಿಕೆ ಒಳಗೇ ಇರುತ್ತದೆ.

ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪ್ರಧಾನ ಶೈಲಿಗಳು ಪರಂಪರೆಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಶೈಲಿ ಎಂದು ಕರೆಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಅಗರಿ ಶೈಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಬಲಿಪ ಶೈಲಿ. ಎರಡೂ ಕೂಡ ವಿಭಿನ್ನವಾದರೂ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪರಂಪರೆಯ ಶೈಲಿಗಳು. ಒಂದಷ್ಟು ಕಾಲ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸ್ತಂಭದಂತೆ ಆಧಾರವಾಗಿದ್ದು, ಶುದ್ದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಲಯವನ್ನು ಕಾಯ್ದುಕೊಂಡು ಬಂದಂತಹಾ ಶೈಲಿಗಳು.  ಈ ಪದಗಳನ್ನು ಕೇಳುವಾಗ ಮನಸ್ಸು ಎಷ್ಟು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಸರಿಯುತ್ತದೊ ಹಾಗೇನೆ ವಾಸ್ತವಕ್ಕೆ ಬಂದಪ್ಪಳಿಸಿ ಈಗಿನ ವರ್ತಮಾನವನ್ನು ನೆನೆದು  ಗಾಬರಿಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.  ಅದರಲ್ಲೂ ಅಗರಿ ಶೈಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇಲ್ಲವಾಗಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ಪರಿವರ್ತನೆಯ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಅದೆಷ್ಟೋ ವಿಷಯಗಳು ನಶಿಸಿದ್ದರೂ ಅಗರಿ ಶೈಲಿ ಮಾಯವಾಗಿದ್ದು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಎಸಗಿದ ಅಪಚಾರವಾಗಿದೆ.

ಇಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಭಾಗವತಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಅಗರಿ ಬಲಿಪ ಶೈಲಿಯಲ್ಲದೇ ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ಶೈಲಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಕೊಡುವ ಬುದ್ದಿವಂತರಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದಾವುದೂ  ಸ್ವಂತ ಶೈಲಿಯಲ್ಲ. ಆ ಶೈಲಿ ಈ ಶೈಲಿ ಎಂಬ ಮುಖಚಿತ್ರಮಾತ್ರ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಅದು ಒಂದೇ ಆಗಿದೆ.  ಸ್ವಂತವಾದ ಆಯಾಮವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಹಲವು ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಒಂದು ರೂಪವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಒಂದಷ್ಟು ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಆಸ್ವಾದನೆಯಿಂದ ಸಂಚಲನೆಯನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡಿದರೂ ಅದು ಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿ ಒಂದೇ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹೊಂದಿಲ್ಲ. ಪರಿವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತಾ ಇದೆ.

ಅಗರಿ ಶೈಲಿಯಂತೆ ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಬಲಿಪ ಶೈಲಿ ಸುದೃಢವಾಗಿ ತೋರಿದರೂ ಅದು ಅದೇ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಕ್ರಮಿಸುತ್ತಿದೆಯೋ  ಹೇಳುವುದು ಕಠಿಣ. ವಿಷಾದದಿಂದ ಕೆಲವರು ನಿಷ್ಠೂರವಾಗಿ ಹೇಳುವವರಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಶೈಲಿಯೂ ಅಳಿವಿನಂಚಿನಲ್ಲಿದೆ ಎಂದು. ಅದನ್ನು ಅಲ್ಲಗಳೆಯುವ ಧೈರ್ಯವಿದೆಯೇ? ಆದರೂ ಸಹ ಬಲಿಪ ಶೈಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪರಂಪರೆಯ ಅತೀ ಪುರಾತನ ಶೈಲಿ. ಇಂದು ಆ ಶೈಲಿ ಜೀವಂತವಾಗಿ ಉಳಿದಿದೆ ಎಂಬುದು ಸತ್ಯ. ಅದು ಉಳಿಯುವುದಕ್ಕೆ  ಈಗಿನ ಹಿರಿಯ ಬಲಿಪ್ಪರು ಕಾರಣ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕಾಳಿಂಗ ನಾವಡರ  ಶಕೆ ಆರಂಭವಾದ ನಂತರ ಆ  ಪ್ರಭಾವವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗದ ಭಾಗವತರೇ ಇಲ್ಲ.  ತೆಂಕು ಬಡಗು ಎಂಬ ಭೇದವಿಲ್ಲದೇ ಎಲ್ಲಾ ಭಾಗವತರೂ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರಭಾವಿತರಾಗಿ ಒಂದಷ್ಟು ಜನ ತಮ್ಮ ತನವನ್ನು ಅಲ್ಲೋ ಇಲ್ಲೋ ಉಳಿಸಿದ್ದರೂ ಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿ ಅದೇ ಪ್ರಭಾವ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ. ಆದರೆ ಬಲಿಪ್ಪರು ಮಾತ್ರ ಆದಾವ ಪ್ರಲೋಭನೆಗೂ ಒಳಗಾಗದೆ ತಾನು ನಂಬಿದ ಹಾದಿ, ತಾನು ಅನುಸರಿಸಿದ ಕ್ರಮವನ್ನು ಎಷ್ಟೇ ಕಷ್ಟವಾದರು ಬಿಟ್ಟು ಬಿಡದೆ ಆ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗದೇ ಜತನದಿಂದ ಉಳಿಸಿದರು. ಇದನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸ ಶ್ರೀ ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಷಿಯವರು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಇದು ಸತ್ಯವೂ ಹೌದು. ಬಲಿಪ್ಪರು ಆ ಶೈಲಿಯೊಂದಿಗೇ ಉಸಿರಾಡಿದರು. ಇಂದಿನ ಜನಾಂಗ ಆ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅನುಭವಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯಾವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಬಲಿಪ್ಪರ ಅಚಲವಾದ ನಿಲುವು, ಅವರ ನಿಷ್ಠೆ. ಮತ್ತು ಅರ್ಪಣಾ ಭಾವದಿಂದ ಇಂದು ಆ ಶೈಲಿ ಉಸಿರಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಈ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಲೋಕ ಬಲಿಪ್ಪರಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞರಾಗಿರಬೇಕು. ಮುಂದೆಯು ಇದರ ಉಳಿವಿಗೆ ಈ ನಿಷ್ಠೆ ಅರ್ಪಣಾಭಾವದ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ.

          ಬಲಿಪ ಶೈಲಿ ಈಗಲೂ ಉಸಿರಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಶೈಲಿಗೆ ಅದರದ್ದೇ ಆದ ಒಂದು ಭದ್ರವಾದ ವಲಯವಿದೆ. ಅದೇ ಶೈಲಿಯನ್ನೇ ಗಾಢವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುವ ಬಹು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ವರ್ಗವಿದೆ. ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿದ್ದಾರೆ. ಹೆಚ್ಚೇಕೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಭಾಗವತಿಕೆ ಎಂದರೆ ಅದು ಬಲಿಪ ಶೈಲಿ ಮಾತ್ರಾ ಎಂಬ ಪ್ರತಿಪಾದಕರಿದ್ದಾರೆ.    ಆದರೆ ಇದೊಂದರಿಂದ ತೃಪ್ತರಾಗಿರುವುದು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಸಾಧುವಾದದ್ದಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪರಂಪರೆಯ ವಿಚಾರ ಬಂದಾಗ ಒಂದು ಸ್ತಂಭವಾಗಿ ಆಧಾರವಾಗಿ ಇರಬೇಕಾದ ವಸ್ತು ಕೇವಲ ಒಂದು ವಲಯಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದರೆ ಸಾಕೇ? ಹಾಗಾಗಿ ಇಂದು ಈ ಶೈಲಿಗೂ ಪೂರಕವಾದ ವಾತಾವರಣ ಇದೆ ಎಂದು ಅನ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಈವರೆಗೆ ಉಸಿರಾಡಿದ್ದು ಮುಂದೆ ಉಸಿರಾಟವನ್ನು ಮುಂದುವರೆಸಬಹುದೇ? ಅಥವಾ ಕೇವಲ ಉಸಿರಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ ಸಾಕೆ? ಇದು  ಉಳಿಯಬೇಕು ಎಂಬುದೇ ಆಶಯ. ಆದರೆ ಕೇವಲ ಆಶಯ ಒಂದರಿಂದ ಮಾತ್ರಾ  ಉಳಿಯಲಾರದು. ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಾಕಷ್ಟು ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಕಂಡಿದೆ. ಈ ಬದಲಾವಣೆ ಆವಶ್ಯಕವೋ ಅನಾವಶ್ಯಕವೋ ತರ್ಕಿಸುವುದು ಬೇರೆ ವಿಚಾರ. ಆದರೆ ಪರಂಪರೆಯ ಶೈಲಿ ಉಳಿಯಬೇಕಾದದ್ದು  ಎಲ್ಲಾ ತರ್ಕಗಳನ್ನು ಮೀರಿದ ವಿಚಾರ. ಯಾಕಂದರೆ ಮೇಲೆ ಹೇಳೀದ ಹಾಗೆ ಪರಂಪರೆಯ ಎರಡು ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಅಮೂಲ್ಯವೇ, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ  ಒಂದಾದರೂ ಉಳಿಯದೇ ಇದ್ದರೆ ಬುಡವಿಲ್ಲದ ಮರದಂತೆ ಅದು ಯಾವ ಕಡೆಗೆ ಯಾವಾಗ  ವಾಲಿ ಬೀಳುತ್ತದೋ ಊಹಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ

          ದಶಕಗಳ ಹಿಂದೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬದಲಾವಣೆಯ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲೂ ಒಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಕ್ರಾಂತಿಯಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಆಗ. ನವೀಕೃತ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಇದು ಯಕ್ಷಗಾನವೇ ಅಲ್ಲ ಎಂಬ  ಒಂದಷ್ಟು ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳೂ ಇತ್ತು. ಆದರೆ ಇಂದು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಬದಲಾಗಿ ಬದಲಾಗಿ ಈ ಬದಲಾವಣೆ ಮುಂದೊಂದು ದಿನ ಬಲಿಪ ಶೈಲಿಯೇ ಯಕ್ಷಗಾನದ್ದಲ್ಲ  ಎಂಬ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ಬರಬಹುದು. ಹಾಗಾಗಿ ಇಂದು ತುದಿಯೂ ಇಲ್ಲದ ಬುಡವು ಇಲ್ಲದ ಒಂದು ಮಧ್ಯಂತರ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಜೀವಂತವಾಗಿದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂಬುದರ ನೈಜ ರೂಪವೇ ಬದಲಾಗಿ ಹೋಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದರೆ ಯಾವುದು ಎಂಬ ಸಂದೇಹ ಬರುವಂತಾಗಿದೆ.     ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಜೀವನ ಶೈಲಿ ಬದಲಾಗುವುದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ. ಅದು ಅನಿವಾರ್ಯ. ಆದರೂ ಕಳೆದು ಹೋಗಿದೆ ಎಂದು ಅನ್ನಿಸುವಾಗ ಒಂದಿಷ್ಟಾದರೂ ಸ್ಮರಣೆಗೆ ಉಳಿಸುವುದು ಬದಾಲಾವಣೆಯ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತವಾಗಬಹುದು. ಮುಂದೊಂದು ದಿನ ಈ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಕ್ಕೂ ಅವಕಾಶ ದೊರೆಯದೇ ಇದ್ದಾಗ ನಮ್ಮ ಪೀಳಿಗೆಯೇ ಕ್ಷಮಿಸದೇ ಇರಬಹುದು.

          ಹಲವು ಗಿಡಗಳನ್ನು ನೆಟ್ಟು ಹೂದೋಟದ ಅಂದವನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದಾದರೂ ತುಳಸೀ ಗಿಡಬೇಡವೇ? ಮನುಷ್ಯನ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ತೊಡಗಿ ಅದೆಷ್ಟೊ ಜನರು ನಮ್ಮ ಜೀವನದಲ್ಲಿ  ಭಾಗಿಗಳಾಗಿ ಬಂದು ಹೋಗಬಹುದು. ಆದರೆ ತಂದೆ ತಾಯಿ ಎಂಬ ಸ್ಥಾನ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗದು. ಯಾಕೆಂದರೆ ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕಾರ ನಮ್ಮ ಜೀವನ ಶೈಲಿ ರೂಪತಳೆಯುವುದೇ ಅಲ್ಲಿಂದ. ಅನ್ನವನ್ನು ಮರೆತವನು ಹಸಿವನ್ನೂ ಮರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಹಸಿವನ್ನು ಮರೆತವನು ಜೀವನವನ್ನೂ ಮರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಜೀವನವನ್ನು ಮರೆತ ಮೇಲೆ ಈ ಬದುಕಿಗೆ ಅರ್ಥವಾದರೂ ಇರಬಹುದೇ? ಜೀವನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಪಯಣಿಸುವಾಗ ತಿಳಿದೋ ತಿಳೀಯದೆಯೋ ಈ ಮಹಾವೃಕ್ಷದ ನೆರಳಿಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿಯಾದರೂ ಅಸರೆ ಪಡೆದಾಗಿದೆ. ಹಾಗೆ ಬಂದು ನಿಂತಾಗ ನೆರಳುಕೊಟ್ಟು ತಂಪೆರದ ಮರದ ತುದಿಯನ್ನು ಹೊರಬಂದು ನೋಡಿದಾಗ ಮರಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಚಿಗುರಿ ಬೆಳೆಯುವ ಶಕ್ತಿಯಿದೆ. ಅದರೆ ಕಿತ್ತು ಹೋದ ಬುಡವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಡವೇ? 

                ಪರಂಪರೆಯ ಶೈಲಿಗೆ ಬೇರಾವುದೇ ಶಕ್ತಿಯ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಉಳಿದು ಬಂದಿರುವುದೇ ಅದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಹಲವು ಶೈಲಿಗಳು ಹಲವು ಆಯಾಮಗಳು ಬಂದಂತೆ ಸರಿದು ಹೋದವು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಜೀವಜಲವನ್ನು ಹೀರಿಕೊಳ್ಳಲಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನಷ್ಟೇ ಅವಲಂಬಿಸಿ ಬಂದವುಗಳು. ಆದರೆ ಬಲಿಪ ಶೈಲಿಯಾಗಲೀ ಅಗರಿ ಶೈಲಿಯಾಗಲೀ ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಜೀವರಸವನ್ನೂ ಹೀರಿಕೊಂಡು ಅದು ಇದಾಗಿ ಇದು ಅದಾಗಿ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಶೈಲಿಗಳು. ಹಾಗಾಗಿ ಅದನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನದಿಂದ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

  ಹಿಂದೆ ಹಿರಿಯ ಬಲಿಪರು ಅಂದರೆ,  ಈಗಿನ ಹಿರಿಯ ಬಲಿಪ್ಪರ ಅಜ್ಜ ಅವರ ಪದಕ್ಕೂ ಈಗೀನ ಹಿರಿಯ ಬಲಿಪ್ಪರ ಪದಕ್ಕೂ ಯಾವುದೇ ವೆತ್ಯಾಸ ವಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಧ್ವನಿ ರೂಪದಲ್ಲೋ ಅಥವಾ ಕಂಠ ಶಕ್ತಿಯಲ್ಲೋ ವೆತ್ಯಾಸವಿರಬಹುದಾದರೂ ಶೈಲಿ ಬದಲಾಗಲಿಲ್ಲ. ಅದು ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ಉಳಿದು ಬಂದಿದೆ. ಹಾಗದಲ್ಲಿ ಅದರ ಅಂತಃ ಸತ್ವದದ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಹಾಗೆ ಈಗಿನ ಹಿರಿಯ ಬಲಿಪ್ಪರ ನಿಷ್ಠೆ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಕಾರಣ. ಅವರ ಅಚಲವಾದ ಅರ್ಪಣಾ ಭಾವ , ಸ್ಥಿರಚಿತ್ತ..ಹೀಗೆ ಕಾರಣ ವಿಶೇಷಗಳನ್ನು ಹಲವಾರು ನೀಡುತ್ತಾ ಹೋಗಬಹುದು. ಅದುದರಿಂದಲೇ ಇಂದು ಬಲಿಪ ಶೈಲಿ ಎಂದರೆ ಏನು ಎಂಬುದನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಯೋಚಿಸಿದರೆ ಇದರ ಗಂಭೀರತೆಯ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದಿಷ್ಟು ಬಾಹ್ಯ ಆಮಿಷಕ್ಕೋ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೊ ಒಳಗಾಗಿದ್ದರೆ ಇಂದು ಅಪೂರ್ವವಾದ ಶೈಲಿ ಇತಿಹಾಸದ ಭಾಗವಾಗಿಬಿಡುತ್ತಿತ್ತು.  ಕಲೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಕಲೆಗೆ ಕಲಾವಿದನ ಕೊಡುಗೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಕಲಾವಿದನೇ ಆ ಕಲೆಯಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ಮಾತಿದೆ. ಹಾಗೆ ನೋಡುವುದಾರೆ ಬಲಿಪ್ಪರು ಆ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಜತನದಿಂದ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿರುವುದೇ ದೊಡ್ಡ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಬಹುದು. ಅದನ್ನು ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಉಳಿಸುವ ಮಹತ್ತರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಆನಂತರದ ಭುಜಗಳ ಮೇಲೆ ಇದೆ. ಹಿರಿಯರು ತೋರಿದ ಅದೇ ಅರ್ಪಣಾ ಮನೋಭಾವ ನಿಷ್ಠೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಈ ಶೈಲಿ ಇನ್ನೂ ಶ್ರೀಮಂತವಾಗಿ ಉಳಿಯುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ . ಆ ಮಹತ್ತರವಾದ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಇಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿನಲ್ಲಿದೆ. ಅದು ಹೇಗೆ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡುವುದೋ  ಅದನ್ನು ಕಾಲವೇ ನಿರ್ಣಯಿಸಬೇಕು.

ಪರಿವರ್ತನೆ ಎಂಬುದು ಕಾಲಧರ್ಮ. ಅದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಯಕ್ಷಗಾನವೂ ಸಾಕಷ್ಟು ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುವ ಮಾತಿನಮ್ತೆ ಯಾವುದು ಹೇಗೆ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಉಳಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಾಲವೇ ನಿರ್ಣಯಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರಂತೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪರಂಪರೆಯ ಈ ಅಂಗವೂ ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಬದಲಾವಣೆ ಕಾಣದೆ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಉಸಿರಾಡಿದ್ದು ಮುಂದೆಯೂ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಉಜ್ವಲವಾಗಿ ನಿರಾಳವಾಗಿ ಉಸಿರಾಡಬೇಕು. ಇದು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾದ ಆಶಯ.

ಯಕ್ಷಗಾನಂ ಗೆಲ್ಗೆ