"ಇದು ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲದ ಚಿಂತನ"

Saturday, April 7, 2018

ಅನಿವಾರ್ಯ ಬಂಧನ.


ಚಿಕ್ಕವನಿರುವಾಗ ಚಂದಮಾಮದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಕಥೆ. ಒಂದಾನೊಂದು ಊರಲ್ಲಿ ಪುಟ್ಟ ಮನೆ, ಅಲ್ಲಿ, ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಮಗನ  ಪುಟ್ಟ ಸಂಸಾರ ಮಾತ್ರ ವಾಸವಾಗಿತ್ತು. ತಾಯಿ ಮಗುವಾದಾಗಿನಿಂದ ಮಗನನ್ನು ಬಹಳ ಮುದ್ದಿನಿಂದ ಸಾಕಿದ್ದಳು. ಅಂಗಳ ಬಿಟ್ಟು ಹೊರ ಹೋಗದ ಆ ಮಗುವಿನ ಚೇಷ್ಟೆಯನ್ನು ಸಹಜವಾಗಿ ತಾಯಿ ಮುದ್ದಿನಿಂದ ಅನುಭವಿಸಿ ಆನಂದಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಮಗು ಏನು ಮಾಡಿದರೂ ಅವಳಿಗೆ ಅದು ಹಿತವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿತ್ತು. ಮಗು ಬೆಳೆದ ಹಾಗೆ ಅದರ ಚೇಷ್ಟೆಯ ರೂಪಗಳು ಬದಲಾಗತೊಡಗಿತು. ಆದರೂ ತಾಯಿ ಅದನ್ನು ಅನಂದಿಸುತ್ತಾ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು.  ಮಗ ಬೆಳೆದು ದೊಡ್ಡ ಆಗಿ ಊರ ಮನೆಯಿಂದ ಹೋರ ಹೋಗುವುದಕ್ಕೆ ಆರಂಭಿಸಿದ. ತಾಯಿ ಆಗಲೂ ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ಮಗುವಿನೆಡೆಗೆ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಳು. ತನ್ನ ಮಗುವಾದುದರಿಂದ ಎಂಬ ಮಮಕಾರ ಮತ್ತೂ ಹೆಚ್ಚಾಗತೊಡಗಿತು. ಇದರಿಂದ ಮಗನ ತುಂಟತನ ಮತ್ತೂ ಅಧಿಕವಾಗತೊಡಗಿತು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಮಗ ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕೆಲವು ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಾಯಿಗೆ ತಿಳಿಯದೆ ಕದ್ದು ಹೊರ ಕೊಂಡೊಯ್ಯುತ್ತ ದುಂದುವೆಚ್ಚಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ. ಆದರೂ ತಾಯಿ ಎಚ್ಚತ್ತು ಕೊಳ್ಳದೇ ಮಗನ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಅಭಿಮಾನದಿಂದಲೇ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದಳು. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಕದಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಮಗ ನಂತರ ಮನೆಯಿಂದ ಹೊರಗೆ ಊರವರ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಕದಿಯುವುದಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿದ. ಕದ್ದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ತಂದು ತಾಯಿಗೆ ಕೊಟ್ಟಾಗ ತಾಯಿ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಮತ್ತೂ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಳು. ಅಂಧಾಭಿಮಾನದಿಂದ ಮಗು ಅಪರಾಧ ಎಸಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಆಕೆ ವಿಫಲಳಾದಳು. ಕೊನೆಗೊಂದು ದಿನ ಊರವರು ಈ ಮಗುವಿನ ಕಳ್ಳತನದ ಉಪಟಳ ಸಹಿಸದೆ ಹಿಡಿದು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತದುಕಿದರು. ಈ ಕಥೆಯ ಸಾರಾಂಶ ಇಷ್ಟೇ. ಶಿಸ್ತು ನಿಯಮಗಳನ್ನು ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ನಾವು ಮೊದಲು ಅಳವಡಿಸಿ ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ಬೆಳಸಬೇಕು. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಊರವರು ನಿಯಮವನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಅದು ಇನ್ನೂ ಕ್ರೂರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಸಂಸ್ಕಾರ ಮನೆಯಿಂದ ರೂಪುಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅನ್ಯರೂ ಮನೆಗೆ ಸಂಭಂಧಿಸಿದೇ ಇದ್ದವರು ಸಹ ಸಂಸ್ಕಾರ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತಾರೆ ಅಲ್ಲ ಹೇರಿ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಬದುಕಬೇಕಾದರೆ ಆ ನಿಬಂಧನೆಯಲ್ಲಿರುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯ.

ಒಂದು ಮಾವಿನ ಮರ ನಮ್ಮ ಹಿತ್ತಲಲ್ಲೇ ಬೆಳೆದರೂ ಅದು ನಮ್ಮ ಹಿತ್ತಲ ಒಳಗೇ ಬೆಳಿಯುವವರೆಗೆ ನಮ್ಮ ಹಿಡಿತದಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದರ ಗೆಲ್ಲುಗಳು  ಹಿತ್ತಲ ಪರಿಧಿ ಬಿಟ್ಟು ಹೊರ ಹಬ್ಬಿದಾಗ ಅದು ನಮ್ಮ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿ ಇರುವುದಕ್ಕೆ ಕೆಲವೆಲ್ಲ ನಿಬಂಧನೆಗಳು ತನ್ನಿಂತಾನಾಗಿ ಬರುತ್ತದೆ. ನಮ್ಮ ಮನೆಯೊಳಗೆ ನಾವು ಕಿರುಚಿ ಬೊಬ್ಬಿಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಮಾಡಿದರೆ …ಮತ್ತೆ ಹೇಳಬೇಕಿಲ್ಲ. ತಾತ್ಪರ್ಯ ಇಷ್ಟೆ ನಿಯಮ ಶಿಸ್ತು ಎಂಬುದು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ನಮಗೆ ನಾವೇ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಯಾರೋ ಒಬ್ಬ ಅದು ನಮ್ಮ ವೈರಿಯೇ ಆಗಿರಬಹುದು ನಮಗೆ ನಿಯಮ ಕಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ತೊಡಗುತ್ತಾನೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ನಾವೇ ಸ್ವತಃ ಆಸ್ಪದವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿರುತ್ತೇವೆ.  
ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಕೆಲವು ವಿದ್ಯಮಾನಗಳಿಂದ ಈ ಸರಳವಾದ ತತ್ವ ನೆನಪಿಗೆ ಬಂತು. ಈ ಸರಳ ತತ್ವವೇ ಅರ್ಥವಾಗದೇ ಏನೇನೋ ಹಲುಬುವುದು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ನಾವೆಷ್ಟು ಬಡತನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತೇವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಬಡತನವೆಂದರೆ ಹಣ ಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶ. ಹಾಗಾದರೆ ಏನು ವಿದ್ಯಮಾನ?
ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಕರಾವಳಿಯಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಕಲೆ ಜೀವನಾಡಿಯ ಕಲೆ ಯಕ್ಷಗಾನ. ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇದು ಕರಾವಳಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಸೀಮೋಲ್ಲಂಘನ ಮಾಡಿದ್ದು ಈಗ ಇತಿಹಾಸ. ಇಂತಹ ಜನಪ್ರಿಯ ಜೀವನಾಡಿ ಒಮ್ಮೆ ಕಂಪಿಸುವಂತಾದದ್ದು ಸುಳ್ಳಲ್ಲ. ಚುನಾವಣಾ ನೀತಿ ಸಂಹಿತೆಯಂತೆ ಹಲವು ನಿಬಂಧನೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ತಾನಾಗಿ ಬಂದೆರಗಿತು. ಬಹುಶಃ ಈ ನಿಬಂಧನೆ ವಿಧಿಸಿದವರಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವಿತ್ತೋ ಇಲ್ಲವೋ ಅದು ಬೇರೆ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಅಂದು ವಿವಾದ ಸಮಸ್ಯೆ ಹೊಸದಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಯಕ್ಷಗಾನ  ಪ್ರದರ್ಶನ ತಾನೇ ತಾನಾಗಿ ಹಲವು ನಿಬಂಧನೆಗಳಿಗೆ ಒಳಗಾಗುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಒದಗಿ ಬಂತು. ಈಗ ಏನೋ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಗೆ ಹರಿದು ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮಾನ ಉಳಿಯಿತು. ವಿವಾದ ನಿಷೇಧ ಇದು ಎಷ್ಟು ನ್ಯಾಯ ಸಮ್ಮತ ಎಂಬುದು ಬೇರೆ ವಿಚಾರ. ಅದರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲ. ನಡೆದು ಹೋದ ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯಾನ್ಯಾಯದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯ ಮುಖ ನೋಡುವ ಮೊದಲು ನಮ್ಮ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ನಾವು ತಡವಿನೊಡಬೇಕಾದ್ದು ಅನಿವಾರ್ಯ. ನಾವು ಧರಿಸಿದ ವಸ್ತ್ರ ನಾವು ಸರಿಮಾಡಿಕೊಳ್ಳದೇ ನಗ್ನತೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರೆ ಅದನ್ನೂ ಇನ್ನು ಯಾರೋ ಸರಿಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಬಲವಂತದ ಹೇರಿಕೆಯಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನ ಎಂದರೆ ಅದು ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರಬೇಕು.

ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಲಾಕ್ಷಾಣಿಕ ಗ್ರಂಥದ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಮತ್ತದರ ಗಂಭೀರತೆ ಈಗಲಾದರೂ ಅರಿವಿಗೆ ಬರಬೇಕು. ಆಕಾಲದಿಂದಲೂ  ಇದು ಹೀಗೆ ಇತ್ತು ಎಂದು ದಾರಿ ತಪ್ಪಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಒಂದು ನಿಯಮದ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇರಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಉಂಡಾಡಿಗುಂಡರಂತೆ ಇರುವ ಮನುಷ್ಯರನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಯಾವುದೇ ಲಂಗು ಲಗಾಮು ಇಲ್ಲದ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ.  ಹೇಳುವವರು ಕೇಳುವವರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿ ಆದಷ್ಟು ಅಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಸಹವಾಸಕ್ಕೆ ಸಭ್ಯರಾದವರು ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬದುಕನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಬದುಕುವುದಕ್ಕೆ ನಿಯಮ ಶಿಸ್ತಿನ ಆವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ತೊರಿಸುತ್ತದೆ. ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ನಿಯಮ ಶಿಸ್ತಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ ಎಂದ ಮೇಲೆ ಕಲೆಗೂ ಅದು ಭಾಧಕವಲ್ಲವೇ? ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಅರಿವಿಲ್ಲದವರು, ಅದರ ಔನ್ನತ್ಯವನ್ನು ತಿಳಿಯದವರು ಮತ್ತು ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಗೌರವ ಇಲ್ಲದವರು ಬಂದು ಅದಕ್ಕೆ ನಿಯಮ ರೂಪಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೊದಲು ಸಂಬಂಧಿಸಿದವರು ಎಚ್ಚತ್ತುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಹಲವು ವಿದ್ಯಮಾನಗಳು ಇದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತವೇ. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಆದರೂ ನಾವು ಶಿಸ್ತುಬದ್ದರಾಗಿ ಇರುವುದು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯಹರಣವಾದಂತೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡರೆ ಸಭ್ಯ ಸಮಾಜದ ಸಿಲೆಬ್ರಿಟಿಗಳಗುವುದಕ್ಕೆ ಇವರು ಅರ್ಹರಲ್ಲ.

Friday, March 16, 2018

ಯಕ್ಷಗಾನ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ ಒಂದು ವಿಮರ್ಶೆ


ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹಿರಿಯ ವಿದ್ವಾಂಸ,  ಯಕ್ಷ ಚಿಂತಕ ಶ್ರೀ  ಡಾ.  ಎಂ ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಷಿಯವರ ಮನೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಎರಡು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಕೊಡುಗೆಯಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದರು. ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರೂ ಸಹ ಆಗಿದ್ದ ಜೋಷಿಯವರಿಗೆ ಓದುವಿಕೆಯ ಮಹತ್ವ ಬಹಳಷ್ಟು ತಿಳಿದಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅದೇ ಬೆಳೆಯನ್ನು ನನ್ನಲ್ಲೂ ಗುರುತಿಸಿದ್ದು ನನಗೆ ಅಚ್ಚರಿಯನ್ನು ತಂದಿತು. ಸದ್ಯ ಪುಸ್ತಕ ಓದುವುದೆಂದರೆ ತುಸು ಶ್ರಮದಾಯಕ ಕೆಲಸ. ಮತ್ತದಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಕಟಿಬದ್ದತೆ ಅನಿವಾರ್ಯ. ಯಾಕೆಂದರೆ ದಿನದ ಇಪ್ಪತ್ನಾಲ್ಕು ಘಂಟೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ದಿನ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಓದುವುದಕ್ಕೇ ಸಮಯ ಸಾಲುವುದಿಲ್ಲ.  ಇನ್ನು ಈ  ಪುಸ್ತಕ?

    ಆದರೂ ಕೆಲವು ಸಮಯದ ಮೊದಲು ಭಗವದ್ಗೀತೆ ಓದುವುದಕ್ಕೇ ಒಂದಷ್ಟು ಸಮಯ ಮೀಸಲಿರಿಸಿದ್ದೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಭಗವದ್ಗೀತೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಪವಿತ್ರ ಗ್ರಂಥವೆಂಬಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಾರೋ ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಓದಿದವರೆಷ್ಟು ಮಂದಿ? ಅದನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಆಘಾತವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಭಗವದ್ಗೀತೆ  ಕೇವಲ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಪವಿತ್ರವೆಂದರೆ ಗರ್ಭಗುಡಿಯ ದೇವರಂತೆ ಅದೂ ದೂರದಿಂದ ನೋಡಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುವುದಕ್ಕಷ್ಟೇ ಸೀಮಿತ.

 ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾನು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಪುಸ್ತಕದ ಹುಳುವೇ ಆಗಿದ್ದೆ. ಎನಾದರೂ ಒಂದು ಓದುವುದಕ್ಕೆ ಇರಲೇ ಬೇಕಿತ್ತು. ಅಂಗಡಿಯಿಂದ ಸಾಮಾನು ಕಟ್ಟಿತರುವ ಕಾಗದದ ಚೂರೂ ಸುಮ್ಮನೇ ಕೈಯಿಂದ ಜಾರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.  ಆದರೆ ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ಅರ್ಥದ ಹಿಂದೆ ಧಾವಿಸುವಾಗ ಜೀವನ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದಂತೆ ಭಾಸವಾಗಿತ್ತು. ಓದುವಿಕೆ  ವಾಚನ ಎಷ್ಟು ಅನಿವಾರ್ಯವೋ ಅಷ್ಟಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿ ವರ್ಷಗಳು ಕಳೆದಿತ್ತು. ಜೋಷಿಯವರ ದ್ವಾರ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಚಿಗುರಿತು. ಹಾಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ ಎರಡು ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ’ಯಕ್ಷಗಾನ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ’  ಎಂಬುದು.  ಬಹಳ ಪ್ರಯತ್ನದಿಂದ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಓದುವುದಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕಾರಣ ಆ ಪುಸ್ತಕ. ಅದು ಒಂದಷ್ಟು ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಮೂಡಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗಿತ್ತು. ಓದುವುದು ಎಂದರೆ ಅದು ಕೇವಲ ಓದು ಅಲ್ಲ. ಅದರೊಂದಿಗೆ ನಮಗೆ ಅರಿವಿಲ್ಲದೇ ಅಧ್ಯಯನವೂ ಜತೆಗಿರುತ್ತದೆ.

ಅನುಭವ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಯನ ಬದುಕನ್ನು ಹಣ್ಣಾಗಿಸುತ್ತದೆ ಅಂದರೆ ಮಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಹಣ್ಣು ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ಮರ ಬಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅಧ್ಯಯನ ಹೆಚ್ಚಾದಂತೆ ಮನುಷ್ಯನ ತಲೆ ನೆಟ್ಟಗಾಗುತ್ತದೆ. ಆತ ತಲೆಬಾಗಿಸುವ ಪ್ರಮೇಯ ಒದಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆತನ ವಿದ್ಯೆಗೆ ಜಗತ್ತೇ ಬಾಗುತ್ತದೆ. ಅಧ್ಯಯನದ ಮೂಲರೂಪವೇ ಬರಹ. ಅದು ಶಾಸನವಾಗಿ ಲೇಖನವಾಗಿ ಬದುಕನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಓದುವ ಮನುಷ್ಯ ತಿಳಿಯುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತಾನೆ. ಅದುವೇ ಜ್ಞಾನ. ಅ ಜ್ಞಾನದ ಹೆಜ್ಜೆಗಳೇ ಅಕ್ಷರಗಳು.

ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅನುಭವ ಅವುಗಳು ಹುಟ್ಟುವುದು ಮಾತ್ರ. ಅವುಗಳಿಗೆ ನಾಶವಿಲ್ಲ. ಅದು ಇಲ್ಲ ಎಂದಾದರೆ ಅದರ ಅರ್ಥ ನಾವು ಅದರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿಲ್ಲ ಎಂದೇ ಆಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ವಿದ್ಯೆ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರ ಒಂದಾಗಿಯೇ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಕ್ಷರ ಅಂದರೆ ಚ್ಯುತಿ, ಅಕ್ಷರವೆಂದರೆ ಬೇರೆ ಹೇಳಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಚ್ಯುತಿ ಇಲ್ಲದೇ ಇರುವಂತಹುದು, ಪೂರ್ಣಾರ್ಥದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗದೇ ಶಾಶ್ವತವಾಗಿರುವಂತಹುದು. ಈ ಅಕ್ಷರಕ್ಕೆ ಮನುಷ್ಯ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಾನೆ. ಅದು ಅಪಮೌಲ್ಯವಾಗದೇ ಇರುವುದಕ್ಕೆ ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಈ ಅಕ್ಷರರೂಪದಲ್ಲಿ ಯಾವುದು ಕಾಣಿಸುತ್ತಿದೆಯೋ ಅದು ಶಾಶ್ವತ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಬಂದುಬಿಡುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅಕ್ಷರವೆಂಬುದು ದಾಖಲೆಯ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಿ ಆ ಅಕ್ಷರ ಸಮೂಹವೇ ಪುಸ್ತಕವಾಗಿ ಗ್ರಂಥವಾಗಿ ಸಾಕ್ಷ್ಯವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ವಿದ್ಯೆಯ ಮೂಲ ಸ್ವರೂಪವೇ ಅಕ್ಷರ. ವಿದ್ಯೆ ಅಂದರೆ ಜ್ಞಾನದ ಪ್ರತೀಕ. ಅಕ್ಷರದ ವೀಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಅಡಗಿದೆ. ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅದು ಓದುವಿಕೆ ಅಥವಾ ಅಧ್ಯಯನವಾಗಿ  ಜ್ಞಾನ ಸಿದ್ದಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನಕ್ಕೂ ಅಧ್ಯಯನಕ್ಕೂ ಇರುವ ಅವಿನಾಭಾವ ಸಂಭಂಧವಿದು. ಯಾವುದೇ ಜ್ಞಾನ ವಿದ್ಯೆ ಮೂಲ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರ ಸಮೂಹವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ವಿದ್ಯೆ ಎಂಬುದು ಜ್ಞಾನ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅದು ಯಾರೂ ಅಪಹರಿಸದ ಶಾಶ್ವತ ಸಂಪತ್ತಾಗಿ  ಅಕ್ಷರ ಎಂಬುದು ಅರ್ಥದಿಂದಲೂ ಅನ್ವರ್ಥವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಅಧ್ಯಯನ, ಓದುವಿಕೆಗೆ  ಅಕ್ಷರವಾದ ಪುಸ್ತಕವೂ ಅತ್ಯವಶ್ಯ. ಜ್ಞಾನದ ಮೂಲ ಮಾಧ್ಯಮವೇ ಪುಸ್ತಕ. ಯಾರು ಪುಸ್ತಕದ ಜತೆ ಮಸ್ತಕವನ್ನು ತೊಡಗಿಸುರುತ್ತಾರೋ ಅವರು ಜ್ಞಾನಿಗಳೇ ಆಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಓದುವಿಕೆಗೂ ಓದುಗನಿಗೂ ಇರುವ ಮಹತ್ವವದು. ವಿದ್ಯೆ ಎಂದರೆ ಓದು.  ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಮನಸ್ಸನ್ನೂ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನೂ ಅರಿಯಬೇಕಾದರೆ,  ಅವರನ್ನು ಓದಲೇಬೇಕು. ಈ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನಾವು  ತತ್ರಾಂಶ ಅಂದರೆ ಸಾಪ್ಟ್ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವುದಕ್ಕೆ ಬಯಸುತ್ತೇವೆ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಅದರದ್ದೇ ಆದ ಮಹತ್ವವಿದೆ.  ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಓದುವ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರೋಪಾಸನೆಯನ್ನು ಮಾಡುವ ಹವ್ಯಾಸ ಜ್ಞಾನ ವೃದ್ಧಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಪೀಠಿಕೆ ತುಸು ಉದ್ದ ಆದಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಇರಲಿ.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿ  ಯಾರೂ ಸಹ ಹೇಳಬಲ್ಲರು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ತೀರ ಸರಳ ಮನುಷ್ಯನೂ ಅನುಭವಿಸಬಹುದಾದಂತಹ ಕಲೆ. ಏನೂ ತಿಳಿಯದವನಿಗೂ ಅಲ್ಲಿ ನೋಡುವಂತಹುದು ಇರುತ್ತದೆ. ಅದರೆ   ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಅಮೂಲಾಗ್ರವಾಗಿ ತಿಳಿದ ಜೋಷಿಯವರು ಹೇಳಿದಾಗ ಅದರಲ್ಲಿ ಕುತೂಹಲ ಸಹಜ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯಂತೆ ಮತ್ತವರ ಪ್ರವಚನದಂತೆ ಅದಕ್ಕೊಂದು ಜೋಷಿ ಸ್ಪರ್ಶ ಎಂಬುದು ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ.

“ಯಕ್ಷಗಾನ ಸ್ಥಿತಿಗತಿ” ಎಂಬ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇಪ್ಪತ್ತೆರಡು  ಭಾಗಗಳ ಅಥವಾ ಅಧ್ಯಾಯಗಳ ಮೂಲಕ ಅವಲೋಕಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಭೂತ ವರ್ತಮಾನ ನಂತರ ಭವಿಷ್ಯ ಇದರ ಹದವಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಇದೆ. ವಾಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಜೋಷಿ ಎಂದರೆ ಜೋಯಿಸರು ಎಂದೂ ಸಹ ಹೇಳುವಾಗ ಜೋಷಿಯವರ ಈ ಪುಸ್ತಕ ಮತ್ತು ಚಿಂತನೆ ಈ  ಭೂತ ಭವಿಷ್ಯತ್ ಗಳ ನಡುವಿನ ಸಂಚಾರ  ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ವರ್ತಮಾನದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಈ ಚಿಂತನೆ ಎಷ್ಟು ಅನಿವಾರ್ಯ ಎಂಬುದು ಈ ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸಿದರೆ ಅರಿವಿಗೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮಹತ್ವವಿರುವುದು, ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂದರೆ ಪಂಡಿತರಿಂದ ಪಾಮರನ ವರೆಗೆ ಹೇಗೆ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿದ್ದಾನೋ ಅದೇ ರೀತಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿ ಅದನ್ನು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುವುದರಲ್ಲೂ ಆ ವರ್ಗವಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಪುಸ್ತಕ ಮತ್ತದರ ವಿಚಾರಗಳು ಮಹತ್ವವೆನಿಸುವುದು.

ಮೊದಲಿಗೆ ರಂಗಭೂಮಿಯ ವ್ಯಾಕರಣದ ಮೂಲಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅವಲೋಕನವಿದೆ. ರಂಗಭಾಷೆಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಹೇಗೆ ಬೆಸೆದುಕೊಂಡಿದೆ ಎಂಬ ವಿವರಣೆಯಿಂದ ತೊಡಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಪಾಠವನ್ನು ವಿವರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲಾ ರಂಗಕಲೆಗಳಂತೆ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೂ ಅದೇ ಸೌಂದರ್ಯ ವ್ಯಾಕರಣ ಎಲ್ಲವೂ ಇದೆ. ಹಲವು ರಂಗಕಲೆಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಉದಾಹರಿಸಿ ಬಹಳ ಅರ್ಥೈಸುವ ಹಾಗೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. “ಅವಸ್ಥಾನುಕರಣಂ” ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಂತಹ ಕಲಾಪ್ರಕಾರಗಳು ಹೇಗೆ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು, ಅವಸ್ಥಾನುಕರಣೆಯೇ ನಾಟ್ಯ ಹೀಗೆ ಅದನ್ನನುಸರಿಸಿ ಭರತನಾಟ್ಯ ಸೃಷ್ಟಿ ಈ ತತ್ವದ ಮೂಲಕ ಯಕ್ಷಗಾನದಂತಹ ಕಲಾಪ್ರಕಾರಗಳು ಭರತ ನಾಟ್ಯಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮೊದಲು ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಇತ್ತು ಎಂಬುದರ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ.

ಈ ಲೇಖನ ಮಾಲೆಯ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದಿಂದ ತೊಡಗಿ ಅದರ ಪ್ರತಿ ಅಂಗವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮಾತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಕೆಲವು ಕಡೆ  ವಿವರಿಸುತ್ತಾ ಅವುಗಳು ಬದಲಾದ ರೀತಿಯನ್ನೂ ಅವುಗಳ ಅಸಹಜತೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಭಾಗವತಿಕೆ ಹಿಮ್ಮೇಳ ವೇಷ ಭೂಷಣ ಬಣ್ಣಗಾರಿಕೆ ಹೀಗೆ ಇವುಗಳು ಹೇಗಿತ್ತು ಮತ್ತೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಸೊಗಸಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಅಸಹಜವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಸೂಕ್ತವೂ ಆಗಿದೆ ಇವುಗಳನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಕೆಲವು ಸೂಕ್ತ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನೂ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಶಬ್ದ ಶಬ್ದಗಳಲ್ಲೂ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗೆಗಿನ ಮೋಹ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರ ನಡುವೆ  ಬದಾಲಾವಣೆಯ ಭೀತಿಯೂ ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಉತ್ತರಭಾರತದ ಕೆಲವೆಡೆ ಇಲ್ಲಿನ ತಂಡಗಳ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಾದಾಗ “ರಂಗ ರೂಢಿ” ಗಳಾದ ಪ್ರವೇಶ ಒಡ್ದೋಲಗ ಇವುಗಳ ಲೋಪವಾಗಬಾರದೆಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಅಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.ನಮ್ಮ ಕಲೆಯ ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ನಮಗೇ ನೆನಪಿಸುವುದು. ಅದೂ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಏನೊಂದೂ ಅರಿವಿರದ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ರಂಗದ ಒಂದು ಸರಳ ಪೀಠ  (ರಥ),  ಅದು  ಪರ್ವತ ಆಕಾಶ ರಥ ಸಿಂಹಾಸನ ಎಲ್ಲವೂ ಆಗುವುದು ಕಲೆಯ ಬಡತನವಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇದರ ಅರಿವಿಲ್ಲದವರು ಇದನ್ನು ಬಡತವೆಂದೇ ಪರಿಗಣಿಸುವುದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ದೊಡ್ಡ ದುರಂತ ಎನ್ನಬೇಕು. (ಉದಾಃ ವೇಷಗಳ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಇವರಿಗೆ  ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆ ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಢೋಲು ವಾದ್ಯಗಳ ಹರಟೆಯೇ ಬೇಕು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಸಾವಿರ ಸಾವಿರ ವೆಚ್ಚ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅರ್ಥಾತ್ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ನಾಶ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ  ಕೊಡುವ ಸುಪಾರಿಯದು.)   ಅಲ್ಲಿ ನೈಜತೆಗೋಸ್ಕರ ವಾಸ್ತವದ ದೃಶ್ಯಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದರೆ ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ವಿಕೃತಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ದೃಶ್ಯ ಕೇವಲ ಸಂಕೇತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ಅದೃಶ್ಯವಾಗಿ ಸಂಕೇತದಿಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಕಲ್ಪನಾ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯವನ್ನೂ ಭ್ರಮಾ ಲೋಕದ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಸ್ನಾನ ಮಾಡುವಾಗ ತಲೆಗೆ ನೀರು ಸುರಿದುಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಮೈ ಸುಡುವಾಗ ಬೆಂಕಿ ಹಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ತಲೆ ಕಡಿಯುವಾಗ ತೊಟ್ಟು ರಕ್ತದ ಕಲೆಯೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ಭ್ರಮೆಗೆ ಬಿಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಭ್ರಮಾಧೀನನಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದರೆ ಅದು ಸುಳ್ಳು. ಆದರೆ ಇಂದು ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಕಲ್ಪನೆಯನ್ನು ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಚಿಂತನೆಯ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ನಾಶಮಾಡಲಾಗುತ್ತದೆ.  ಇಂದಿನ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸ್ಥಿತಿಗಳು ಪ್ರೇಕ್ಷಕನನ್ನು ಈ ಭ್ರಮಾಲೋಕದಿಂದ ದೂರ ಮಾಡಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕೇವಲ ವಾಸ್ತವದ ಚಿತ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ನಾಟಕವೂ ಅಲ್ಲ ಸಿನಿಮಾವೂ ಅಲ್ಲ ಅತ್ತ ನಾಟ್ಯ ಪ್ರಕಾರವೂ ಅಲ್ಲ. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ  ಆದರೂ ಅಲ್ಲಿಲ್ಲದೇ ಇದ್ದದ್ದು ಇಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಅದೇ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸಂಪತ್ತು. ಆದರೆ ನಾಟಕ ನೈಜತೆ  ಅದನ್ನೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಅಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣ ಬಯಸುವುದು ಬೇರೆಯದನ್ನೆ. ಅದನ್ನೇ ಮತ್ತೂ ಇಲ್ಲಿ ಬಿಡಿ ಬಿಡಿಯಾಗಿ ತೋರಿಸಿದರೆ? ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಯ ವಾಸ್ತವ ಇದು. ಇದಕ್ಕೆಲ್ಲ ರಂಗಭೂಮಿಯ ತತ್ವವನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು. ಆ ಅರಿವು ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿದೆ.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾ ಸ್ವರೂಪವೆಂಬ ಎರಡನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅಮೂಲಾಗ್ರ ವಿವರಣೆಯಿದೆ. ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕದ ವಿವರಣೆಗಳಿವು. ಇಲ್ಲಿ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಸಿಗುವ ಮಾಹಿತಿಯೇ ಯಕ್ಷಗಾನ ರಚನೆಯನ್ನು ಬಹಳಷ್ಟು ವಿವರಿಸುತ್ತದೆ.

ಯಕ್ಷಗಾನ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಅದು ಒಂದು ಕಲೆಯೇ ಅಲ್ಲ ಎಂದು ಸಾಹಿತ್ಯ ಸಮ್ಮೇಳನ ಒಂದರಲ್ಲಿ  ಹಿರಿಯ ವಿದ್ವಾಂಸರೊಬ್ಬರು ಹೇಳಿದ್ದರು.  ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ವಿಮರ್ಶೆ ಬಹಳ ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿದೆ.. ಅದಕ್ಕೆ ಯಾರ ಅನುಗ್ರಹ ಮನ್ನಣೆಯ ಕೊಡುಗೆ ಮೇಲಿನಿಂದ ಕೊಡುವ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಕಲೆಯಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಬೇಡ , ಅದು ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಎಂದೇ ಕರೆಯಬಹುದು. ಇದಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಟಿಪ್ಪಣಿಗಳು ಇಲ್ಲಿವೆ. ಊರಲ್ಲಿ ಭಜನೆ ಮಾಡುವಾತನಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿಯ ಸಂಗೀತದ ರಾಗದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿ ಭಜನೆಯೇ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಎಷ್ಟು ಸರಿ? ಅದು ಭಜನೆ ಹೊರತು ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಯಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ರಾಗಕ್ಕೆ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಇಲ್ಲ.  ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಈ ಮಾತು ಬಹಳ ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯಾಗಲಿ ಕುಣಿತ ವೇಷಗಾರಿಕೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವು ಕಡೆ ಅಭಾಸ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಪ್ರತಿಕ್ರೆಯಗಳನ್ನು ನಾವು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಆ ಎಲ್ಲ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಉತ್ತರವನ್ನು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಅದು ಕೇವಲ ಯಕ್ಷಗಾನ ಒಂದು ಸ್ವತಂತ್ರ ಕಲೆ.  

ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಹಲವಾರು ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಗಳಿವೆ. ಅದು ಹಿಮ್ಮೇಳ ಕುಣಿತ  ಬಣ್ಣಗಾರಿಕೆ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಶವನ್ನು ಯಥಾ ಸಾಧ್ಯ ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗಿದೆ. ಕೆಲವೆಲ್ಲ ಗಾಬರಿ ಎನ್ನುವಷ್ಟು ಚಿಂತನೆಗಳನ್ನು ಸ್ಫುರಿಸುತ್ತವೆ. ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂದರೆ ಅದು ಕೇವಲ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಮುಮ್ಮೇಳ ಕುಣಿತ ವೇಷಗಾರಿಕೆ ಯಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿರುವ ವ್ಯಾಪಾರೀ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಕಲಾವಿದರ  ಜೀವನ ಸಂಘಟನೆಯ ಸಮಸ್ಯೆ, ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಚಿಂತನೆ ಹೀಗೆ  ಈ ಎಲ್ಲದರ ಬಾಹುಳ್ಯತೆಯ ವಿಪುಲ ಚಿಂತನೆ ಇಲ್ಲಿದೆ.

ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಾಭಿನಯದ ಕುರಿತು ವೈಚಾರಿಕ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಇದೆ. ಬಹುಶಃ ಇಂದಿನ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಮಂದಿಗೆ ಚಿತ್ರಾಭಿನಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾಹಿತಿ ಇದೆಯೋ ತಿಳಿಯದು. ಅಭಿನಯ ಎಂದರೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಲ್ಲಿಗೆ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಕೊಂಡುಹೋಗುವುದು ಎಂದರ್ಥ. ಇದಕ್ಕಾಗಿ ಹಲವು ಅಂಶಗಳನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆಂಗಿಕ ವಾಚಿಕ ಆಹಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಸಾತ್ವಿಕ. ಅಂಗಗಳಿಂದ ಮಾತಿನಿಂದ ವೇಷಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಸಾತ್ವಿಕ ಇದ್ದು ಭಾವನೆಯ ಉತ್ಕಟತೆಯ ದರ್ಶನ. ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಲ್ಲಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವ ಮಾಧ್ಯಮಗಲು. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಅಭಿನಯ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ ಒಮ್ಮೆ ಹಿಮ್ಮೇಳದ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ನಂತರ ಸಂಭಾಷಣೆಯೊಂದಿಗೆ. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರು ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬಹಳ ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಇದು ಕಾಲ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಹೇಗೆ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಡಿತು, ನಂತರದಲ್ಲಿ ಅದು ಹೇಗೆ ಅತಿಯಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗಿ ಕೆಲವೆಲ್ಲ ಹೇಗೆ ಅಭಾಸವಾಗಿ ಮೂಲ ರಂಗ ವಿಧಾನಗಳನ್ನು ಬದಿಗೆ ಸರಿಸಿತು ಎಂಬುದನ್ನು ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಭಾವಾಭಿನಯ ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿರಬೇಕು, ಅದು ಕ್ರಮ ತಪ್ಪಿದಾಗ ಅಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಭರತನಾಟ್ಯ ಅಥವಾ ಇನ್ನಾವುದೇ ನರ್ತನ ಪ್ರಕಾರದಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಭಾವಾಭಿನಯ ಹೇಗೆ ಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಬಹಳ ಅರ್ಥವತ್ತಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಬಹಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಿಚಾರಗಳ ಮಂಡನೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಉದಾಃ ಯುದ್ದ ವಿಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ನೀ ಮಡಿದೆಯಲ್ಲಾ ಎಂದು ತಂದೆ ರೋದಿಸುವಾಗ ಅಲ್ಲಿ ವಿಕ್ರಮವನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದು ಅಥವಾ ತೋರಿಸುವುದು ಆಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ವಿಕ್ರಮವೆಂದು ಕೇವಲ ನೆನಪು ಅಷ್ಟೇ.  ಯಾಕೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇರುವುದು ತಂದೆಯಾದವನ ದುಃಖ. ಆದರೆ ಇಂದು ಈ ತತ್ವಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯಾಗುವುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ.

ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲಾ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲೂ ಚಿಂತನೆ ನಡೆಸಿದ ಅಮೂಲ್ಯ ಲೇಖನ ಮಾಲೆ ಇದು. ಬಹಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲೂ ಕೈಗಾರಿಕೆ ನಡೆಸಿದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ಪುಟ್ಟ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟೇಲ್ಲಾ ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡಿ ಮನವರಿಕೆಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವುದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಸಾಹಸದ ಕೆಲಸ. ಇನ್ನೊಂದು, ಯಾವುದೇ ವಿಚಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ದೀರ್ಘವಾದ ವಿವರಣೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವವನ ಉತ್ಸಾಹ ಶ್ರದ್ದೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾದುದರಿಂದಲೇ ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಲೇಖನಗಳು ಆಕರ್ಷಣೀಯವಾಗುವುದು. ಸ್ವತಃ ಪ್ರಾಧ್ಯಾಪಕರಾದ ಜೋಷಿಯವರು ಇದರಲ್ಲಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಲೇಖನಗಳು ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿಯೂ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ತೋರುತ್ತದೆ.

ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಓದಿ ಮುಗಿಸಿದಾಗ ಮತ್ತೂ ಒಂದು ಮುಖ್ಯ ಅನಿಸಿಕೆ ನನಗನಿಸಿದ್ದನ್ನು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸಬೇಕು. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವಾಗ ಹೀಗಿತ್ತು ಹೀಗಾಗಬೇಕು ಎಂದು ಹಲವು ವಿಚಾರಗಳ ಮಂಡನೆಯನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವೊಂದು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಹೀಗೂ ಮಾಡಬಹುದು, ಹೀಗೂ ಆಗಬಹುದು ಎಂದು ತೃಪ್ತರಾಗಬಯಸುವ ನಿಲುವು ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಜೋಷಿಯವರದ್ದು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಗುರು ಸ್ಥಾನ. ಬಹಳ ಹಿರಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ. ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಅಮೂಲಾಗ್ರವಾಗಿ ಕಂಡುಕೊಂಡು ಅನುಭವಿಸಿದವರು. ಅವರ ಮಾತು ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಸರ್ವಮಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುವ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತವೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಹೀಗೂ ಆಗಬಹುದು  ಎಂದು ಹೇಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಹೀಗೇಯೇ ಆಗಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಸೂಕ್ತ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠರಾಗಿ ಹೇಳುವಂತಾಗಬೇಕು. ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಬಿಡುವುದು ಬೇರೆ. ಆದರೆ ಚರಿತ್ರೆಗೆ ಸೇರುವ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಅತ್ಯಂತ ವಸ್ತು ನಿಷ್ಠವಾಗಿರುವಾಗ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವೂ ಚರಿತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯ.

          ಕಲಾವಿದನಾಗುವವನು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ತುಸುವಾದರೂ ತಿಳಿಯಬೇಕೆಂಬ ಆಸಕ್ತಿಯಿರುವವನು ಇದನ್ನು ಅವಶ್ಯ ಓದಬೇಕು. ಬಹುಶಃ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಒಂದು ಕೊರತೆ ಇದುವೇ ಆಗಿರಬಹುದು, ಅದು ಓದುವಿಕೆ ಅಥವಾ  ಅಧ್ಯಯನ ಅದು ಪ್ರತಿ ಕಲಾವಿದನಲ್ಲೂ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಲ್ಲೂ ಜಾಗ್ರತವಾಗಬೇಕು.






Wednesday, February 7, 2018

ಶಲ್ಯ ಸಾರಥ್ಯ ಭಾಗ - ೨




ಭಾಗ - ೨ ಭಾಗ 
ಶಲ್ಯ ಬಿಡದೆ ಹೆಗಲಲ್ಲಿ ರಾರಾಜಿಸುವಂತಹುದು ಎಂದರ್ಥ.  ಹಲವು ಸಲ ಶಲ್ಯ ಹರಿದಿದ್ದರೂ ಅದು ಹೆಗಲಲ್ಲಿ ರಾರಾಜಿಸುತ್ತದೆ. ಅದರಂತೆ ಶಲ್ಯ ಕರ್ಣನ ಪಾಲಿಗೆ. ಬಿಡದೇ ಕಾಡುವ ಹಿತಶತ್ರುವಾಗಿ ತಾನೇ ಬೇಡಿ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಪೆಡಂಭೂತವಾಗಿ ಶಲ್ಯ ಕಂಡುಬರುತ್ತಾನೆ. ಶಲ್ಯ ಎಂದರೆ ಮಲಯಾಳಂ ನಲ್ಲಿ ತಲೆನೋವು ಎಂದಿದೆ. ಅದರಂತೆ ಕರ್ಣನಿಗೆ ಇದೊಂದು ಕೊನೆಯವರೆಗೂ ತಲೆನೋವಾಗಿ ಕಾಡಿದ್ದು ಸುಳ್ಳಲ್ಲ. ಕೌರವನ ದಾಳಕ್ಕೆ ಮಗುಚಿ  ಬಿದ್ದ ಈ ಒಂದು ಕಾಯಿ ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲಲು ಹಪ ಹಪಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

ಮನ್ನಿಸಿ ಭೂಪಾಲಕನಂ | ತನ್ನ ನಿಜಾಲಯಕಯ್ದಿಸಿ ಶಲ್ಯನೃಪಾಲಂ ||
ಉನ್ನತ ನಿಶಿಯೊಳು ಬರಲೇ | ಕೆನ್ನುತ ಬೆಸಗೊಳಲವನಿಂತೆಂದನು ನಗುತಂ ||
ಇದೀಗ ಮಧ್ಯ ರಾತ್ರಿ ಕಳೆದಿದೆ. ಎಷ್ಟೇ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದರೂ ನಿದ್ದೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಕರೆದರೂ ಕರೆಯದೇ ಬರುವುದು ಎಂದರೆ ನಿದ್ದೆ.  ನಿದ್ದೆ ...ಅದು ಶಲ್ಯ ಮಾಡದೇ ಬಹಳ ದಿನಗಳು ಕಳೆದುವು.  ಮತ್ತೂ ಒಂದು ಸೇನಾ ಶಿಬಿರದಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯಾದರೂ ಮಾಡುವ ನಿದ್ದೇ ಅದೆಂತಹದ್ದು. ಹೋಗಲಿ, ನಿದ್ದೆ ಅದು ಬಾರದೇ ದಿನಗಳೆಷ್ಟು ಸಂದಿತು?
ಆತ್ಮ ಸಾಕ್ಷಿ....ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಅದು ಯಾವಾಗ ಆಕ್ಷೇಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ತೊಡಗುತ್ತದೋ ಆವಾಗ ಉದ್ವೇಗ ಅಧಿಕವಾಗುತ್ತದೆ. ನಿದ್ದೆ ದೂರಾಗುತ್ತದೆ. ಆತ್ಮ ಸಾಕ್ಷಿ ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತಾ ಇರುತ್ತದೆ. ಹಲವು ಸಲ ಸಂದರ್ಭಾನುಸಾರ ಕೆಟ್ಟ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಬುದ್ದಿಯು ಅದರ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥಿಸುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾದುದರಿಂದ ಹಾಗೆ ಮಾಡಬೇಕಾಯಿತು. ಇದು ಕೇವಲ ಕಾರಣ. ಆದರೆ ಆತ್ಮ ಸಾಕ್ಷಿ ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಆಗ ಮನಸ್ಸು ಉದ್ವೇಗಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ. ನಿದ್ದೆ ದೂರಾಗುತ್ತದೆ.
ಇದೇ ವಿಚಾರವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಶಲ್ಯನ ಚಿಂತನೆ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಬಹಳ ಸುಂದರ ಪ್ರಸ್ತುತಿ. ಶಲ್ಯನ ಬೇಗುದಿಯ ಕಾರಣವನ್ನು ಹೂರಣವನ್ನಾಗಿಸಿ ತರ್ಕಸರಣಿ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ.
ಶಲ್ಯ ಕೌರವನ ಸತ್ಕಾರದ ಉರುಳಿಗೆ ತಿಳಿಯದೇ ಕಟ್ಟು ಬಿದ್ದು ಮಾತು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಮಾತು ಕೊಟ್ಟನಂತರ ಅದನ್ನು ಉಳಿಸುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ. ಈ ನಡುವೆ ಆತ್ಮ ಸಾಕ್ಷಿ ಪ್ರಶ್ನಿಸುತ್ತಾ ಇರುತ್ತದೆ.     
ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಸಂಧಾನ ಮುರಿದು ಸಂಗ್ರಾಮವೇ ನಿರ್ಣಯವಾಯಿತು. ಯುದ್ದ ನಿರ್ಣಯ ಅಧಿಕೃತವಾಗಿ ಆಗಲೇ ನಿರ್ಣಯವಾದರೂ ಯುದ್ದ ಸಿದ್ದತೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲೇ ಆಗಿತ್ತು. ಯಾಕೆ? ಕೌರವನ ಮನಸ್ಥಿತಿ. ಇಂತಹ ಮೂರ್ಖ ಧೂರ್ತ ದಾಯಾದಿ ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕಾದಂತಹ ರಾಜ್ಯ ಅಥವಾ ಗ್ರಾಮವನ್ನು ಸಾಮದಿಂದ ಕೊಡಲಾರ ಎಂದು ತಿಳಿಯಿತೋ ಆಗಲೇ ಯುದ್ದ ನಿರ್ಣಯವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತ್ತು.  ಹೀಗೊಂದು ಯುದ್ದವಾದರೆ ಮುಂದೆ ಏನು ಮಾಡಬೇಕು?   ತನ್ನ ಅಳಿಯಂದಿರಾದ ನೆಂಟರಾದ ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಬೇಕು. ಹೆಣ್ಣುಕೊಟ್ಟ ಮಾವನ ಕರ್ತವ್ಯ ಅದು. ಕೇವಲ ಮಾವ ಎಂಬುದಷ್ಟೇ ಕಾರಣವಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೊಂದು ಸೂಕ್ತ ಕಾರಣವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಈ ಪ್ರಸಂಗದ ಜೀವಾಳವೇ ಅದು. ಶಲ್ಯ ಸಾರಥ್ಯ ಯಾಕೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಪೆರ್ಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರು ತಮ್ಮ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ.
ಹಿಂದೊಮ್ಮೆ ದಿಗ್ವಿಜಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಅಳಿಯನಾದ ಪಾಂಡು ಚಕ್ರವರ್ತಿಗೆ ಶಲ್ಯ ಸಾರಥಿಯಾಗಿದ್ದ. ಹಸ್ತಿನಾವತಿಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿಗೆ ಸಾರಥಿಯಾದ ಹಿರಿಮೆ ಆತನದ್ದು. ಇದೀಗ ಯುದ್ದವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದಾಗ ಪಾಂಡವರಲ್ಲಿ ವಿಕ್ರಮಿಯಾದಂತಹ ಪಾರ್ಥನಿಗೆ ಸಾರಥಿಯಾಗಬೇಕು. ಈ ಮೂಲಕ ಮಾವನಾಗಿ ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿಭಾಯಿಸಬೇಕು ಎಂದುಕೊಂಡಿದ್ದ.ಆದರೆ ಆಗಿದ್ದೇನು. ತನಗೆ ದಕ್ಕದೇ ಇದ್ದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇಂದು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ವಿರಾಜಮಾನನಾಗಿದ್ದಾನೆ. ಹೋಗಲಿ ಕೊಟ್ಟ ಮಾತಿಗೆ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ದುಡಿಯೋಣ ಅಂದುಕೊಂಡು ದುಡಿದರೆ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಯುದ್ದಾರಂಭದ ಮೊದಲದಿನ ಯಾರಾಗುತ್ತಾರೆ ಸೇನಾಧಿಪತಿ, ಕೇಳಿರೈ ಮಾದ್ರಾಧೀಶ ಮುಖ್ಯರು ಅಂತ ನಮ್ಮನ್ನು ಮುಂದಿರಿಸಿಯೇ ಮಾತನಾಡಿದ್ದ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಗುರುಗಳ ಸಲಹೆಯಂತೆ ಭೀಷ್ಮರಿಗೆ ಸೇನಾಧಿಪತಿತ್ವ. ಭೀಷ್ಮರ ಹೆಸರು ಎತ್ತಿದ ನಂತರ ಅಲ್ಲಿ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇಲ್ಲ. ಹತ್ತು ದಿನ ಅವರ ಅಧಿಪತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ದುಡಿದದ್ದಾಯಿತು. ಅವರು ಶಸ್ತ್ರ ಕೆಳಗಿಟ್ಟ ಮೇಲೆ ನಂತರ ದ್ರೋಣರ ಸೇನಾಧಿಪತಿತ್ವ. ಅದೂ ಕೊನೆಯಾದಗ ಮೊನ್ನೆ ಮೊನ್ನೆ ಹದಿನಾರನೇ ದಿನ ಕುಲೋನ್ನತಿಯೂ ಬಲೊನ್ನತಿಯೂ ಪರಿಗಣಿಸಿದರೆ ಸೇನಾಧಿಪತಿ ಶಲ್ಯನಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ಆಯ್ಕೆ ಇರಲಾರದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದರೆ...ಹದಿನಾರನೆ ದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಈ ಕರ್ಣ ಸೇನಾಪತಿ ಎಂದು ಘೋಷಣೆಯಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಯಾರ ಮುಖವನ್ನು ಕನಸಿನಲ್ಲೂ ಕಂಡರಾಗದೋ ಅವನೇ ಅಧಿಪತಿಯಾದ ಮೇಲೆ....ಮತ್ತೆ  ನಿದ್ದೆ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬರಬೇಕು.  ಕರ್ಣನ ಮೇಲಿನ ದ್ವೇಷ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ.
ಕೌರವನಿಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಕೊಟ್ಟ ಮಾತು ಉಳಿಸುವುದಕ್ಕೊಸ್ಕರ ಸೇನೆಯ ಹಾದಿಯನ್ನು ಕೌರವನ ಶಿಬಿರದತ್ತ ಬದಲಿಸಿದೆ. ಆಗ ಎಲ್ಲಿದ್ದನೋ ಧರ್ಮರಾಯ ಎದುರಿಗೆ ಬಂದ. ನಾನು ಹೇಗೆ ಆತನ ಮುಖ ನೋಡಲಿ? ಆದರೆ ಆತ ಎದುರಿಗೆ ಬಂದು ನನ್ನ ಮುಖ ನೋಡಿದ. ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಭಯವಿಲ್ಲದೇ ಅಳುಕಿಲ್ಲದೇ ಮುಖ ನೋಡುವವನು ಎಂದಿದ್ದರೆ ಅದು ಆ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಮಾತ್ರ. ಅವನಿಗಷ್ಟೇ ಸಾಧ್ಯ. ಅಂತಹ ಧರ್ಮಾತ್ಮ. ಬಂದು ಹೇಳಿದ” ಮಾವ ನೀವು ಶತ್ರು ಪಕ್ಷಕ್ಕೆ ಹೋದರೂ ಚಿಂತೆ ಇಲ್ಲ. ಕೌರವನ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿ ವೀರಾಧಿ ವೀರರು ಹಲವರಿರಬಹುದು. ಅವರ ಚಿಂತೆ ಇಲ್ಲ. ಭೀಷ್ಮ ದ್ರೋಣ ಧರ್ಮಾತ್ಮರು. ಧರ್ಮ ಮೀರಿ ನಡೆಯಲಾರರು. ಅಲ್ಲಿರುವ ಒಬ್ಬನ ಬಗ್ಗೆ ಆತಂಕ. ಅವನೇ ಕರ್ಣ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಆತ ಸೇನಾಧಿಪತಿಯಾಗುವ ಸಂದರ್ಭ ಒದಗಿ ಬಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದುಕೊಂಡು ಅವನ ತೇಜೋವಧೆ ಮಾಡಬೇಕು.” ಮುಖ ಎತ್ತುವುದಕ್ಕೆ ಶಲ್ಯ ಇದನ್ನು ಮಾಡಲೇಬೇಕು. ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡೆ.
ಹೋಗಲಿ. ಅದಾರೋ ಬಂದಂತಾಯಿತಲ್ಲ.....ಓ ಸುಯೋಧನ. ಬಾರಯ್ಯ ಬಾ.. ಒಡನೇಯೆ ಮಾವಾ ಮಾವ ಎನ್ನುತ್ತ ಒಳಬಂದ ಕೌರವ. ಮಾವ ಎಂದರೆ ಇದು ಅಧಿಕೃತ ಭೇಟಿಯಲ್ಲ. ತೀರ ಖಾಸಗೀ ವಿಚಾರ. ಏನು ಬಂದ. ಈ ಇರುಳಿನಲ್ಲಿ?
ಕೇಳ್ದೆಲೈ ಮಹವೀರ ಶಲ್ಯಭೂಪಾಲ |
ತಾಳ್ದು ಪಾಲಿಸಬೇಕು ಬಿನ್ನವಿಪಸೊಲ್ಲ || ಕೇಳ್ದೆಲೈ   || ಪ ||

ಧುರದೊಳಿಂದಿನ ದಿನದೊಳತಿರಥ ಮಹಾರಥರು |
ಮುರಿದು ಹರಿಹಂಚಾದರೀ ಪರಿಯೊಳೆಲ್ಲ ||
ಪರಿಭವಕೆ ಸಂದುದೆಮ್ಮಯ ಸೇನೆ ನೀವಿರ್ದು |
ಹರಿಬಕನುವಾಗುವರ ಕಾಣೆ ಮಿಕ್ಕವರ || ಕೇಳ್ದೆಲೈ ||

            ಕೌರವ : ಮಾವ,  ಜಯವನ್ನು ಅಭಿಲಕ್ಷ್ಯವಾಗಿಸಿ ಹೋರಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಇಂದಿನ ದಿನದ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮಂತಹ ಅತಿರಥ ಮಹಾರಥರೂ ಇದ್ದೂ ಇಂದು ಘೋರವಾದ ಸೋಲು ಬಂದೊದಗಿತು. ಈ ಸೋಲು ಮಾನಧನರಾದ ನಾವುಗಳು ಪ್ರಾತಃ ಕಾಲದಿಂದ ಸಂಧ್ಯಾಕಾಲದವರೆಗೆ ನಡೆದ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಸೋಲು ಅನುಭವಿಸಿ ಹರಿಹಂಚಾಗಿ ತಲೆ ಮರೆಸಿಕೊಂಡು ಶಿಬಿರವನ್ನು ಸೇರುವ ಅವಸ್ಥೆಯೊದಗಿತು. ಅದೂ ನಿಮ್ಮಂತಹ ಅತಿರಥರೂ ಮಹಾರಥಿಗಳು ಇದ್ದೂ ಈ ಸೋಲು ನೀವು ಕಂಡಿದ್ದೀರಿ.
          ಸೇನಾಧಿಪತಿ ತಾನಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಹಪ ಹಪಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಶಲ್ಯ ಭೂಪಾಲನನ್ನು ಕೆಣಕುವಂತೇ ಕೌರವ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಕೌರವನ ಸಹಜವಾದ ಮಾತುಗಾರಿಕೆ. ಆಗ ಶಲ್ಯ, ಮಹಾ ವಿಕ್ರಮಿ, ವೀರನಾದ ಕರ್ಣನಿದ್ದೂ ಈ ಸೋಲು ಬಂದು ಬಿಟ್ಟಿತಲ್ಲಾ ಎಂಬುದನ್ನು ಕುಹಕಿಯಾಡುತ್ತಾನೆ.
ಕರ್ಣನತಿಬಲನೆಮ್ಮ ಭಟರೊಳಗೆ ಪೆಗ್ಗಳನು |
ಪೂರ್ಣವಿಕ್ರಮನವನಿಗೊಂದರಲಿ ಕೊರತೆ |
ಸ್ವರ್ಣಮಯ ರಥಕೋರ್ವ ಸಾರಥಿಯು ದೊರಕಿದಡೆ |
ನಿರ್ನಾಮವನು ಗೆಯ್ವ ರಿಪುಗಳನು ಕ್ಷಣದಿ  || ಕೇಳ್ದೆಲೈ ||
ಮಾವಾ, ಇಂದಿನ ಸೋಲಿನ ಬಗ್ಗೆ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕಾದರೆ ಅದರ ವಿಚಾರ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಬೇಕಾದದ್ದು ಸೇನಾಪತಿಯ ಶಿಬಿರದಿಂದ, ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದೆ.ಕರ್ಣ ಎಂತಹ ಪರಾಕ್ರಮಿ ಎಂಬುದು ಗೊತ್ತಿದೆ. ಕರ್ಣ ಅತಿ ಬಲವಂತ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಇಂದಿನ ಸೋಲು ಕಂಡೂ ಎಳ್ಳಿನ ಏಳು ಭಾಗದಷ್ಟು ಅನುಮಾನ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡವನಲ್ಲ. ನಾವು ಅಣ್ಣ ತಮ್ಮಂದಿರು ವಿದ್ಯಾಭ್ಯಾಸ ಪೂರ್ತಿಯಾದ ಮೇಲೆ ಹಸ್ತಿನಾವತಿಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಯಿತು. ಆಗ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಸರಿಮಿಗಿಲೆನಿಸಿದ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಕರ್ಣ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ನೆರೆದ್ ಸಭೇ ಉಘೆ ಉಘೆ ಎಂದು ಕರ್ಣನನ್ನು ಹೊಗಳುತ್ತದೆ.  ಒಂದು ಹಂತದಲ್ಲಿ ಕರ್ಣ ಅರ್ಜುನನೊಡನೆ ಸ್ಪರ್ಧಿಸಿ ಹೋರಾಟಕ್ಕಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ. ಆವಾಗ ಕೃಪರು ಅದಕ್ಕೆ ಆಕ್ಷೇಪ ಎತ್ತುತ್ತಾರೆ. ಚಂದ್ರವಂಶ ಸಂಜಾತ, ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಕುಮಾರ, ಕುಂತೀ ಪುತ್ರನನ್ನು ಇದಿರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕರ್ಣನ ಹಿನ್ನೇಲೆ ಏನು. ಆತ ಸೂತನಾದ ಅದಿರಥನ ಮಗ ಎಂದಾಗ ಆ ಸ್ಪರ್ಧೆಗೆ ಅನರ್ಹನಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಆತನ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು   ಕಂಡು ಈತ ನನಗೆ ಅನುಕೂಲಕ್ಕೆ ಒದಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ನಾನು  ಅಂಗರಾಜ್ಯದ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಕಟ್ಟಿದೆ. ಮುಂದೆ ಪಾಂಡವರು ರಾಜಸೂಯಾಧ್ವರವನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ನಾನೂ ಮಾಡೋಣವೆಂದಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ತಂದೆ ತಾಯಿಗಳು ಬದುಕಿರುವಾಗ ರಾಜಸೂಯವನ್ನು ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕು ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದು ತತ್ಸಮವಾದ ವೈಷ್ಣವಯಜ್ಞವನ್ನು ಮಾಡಿದ್ದೆ. ಆಗ ಸಂಪಾದಿಸಿದ್ದ ಕೀರ್ತಿಗೆ  ಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಪೂರ್ಣ ಕಾರಣ ಕರ್ಣನೇ,   ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕರ್ಣ ತನ್ನ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯದಿಂದ ದಿಗ್ವಿಜಯವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದ್ದ ವೀರ ಜರಾಸಂಧನನ್ನೂ  ದಿಗ್ವಿಜಯ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಕರ್ಣ ಸೋಲಿಸಿದ್ದ.  ಅತಿಬಲನಾದ ಕರ್ಣನಿದ್ದೂ ಹೀಗಾಯಿತು. ಕಾರಣ ತಿಳಿದಾಗ ಕರ್ಣನೇ ಹೇಳಿದ ಸಾರಥಿಯ ಕೊರತೆ.  ಒಬ್ಬ ವೀರ ಯೋಧನಿಗೆ ಶಸ್ತ್ರ ಅಯುಧಗಳು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವೋ ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಬುದ್ಧಿಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಸಾರಥಿ.  ಒಬ್ಬ ಸಮರ್ಥ ಸಾರಥಿ ದೊರಕಿದೊಡೆ ಜಯ ನಮ್ಮದೇ ಅನುಮಾನ ಬೇಡ ಅಂತ ಹೇಳಿದ.
          ಅದಕ್ಕೆ ಶಲ್ಯ  ಹೇಳಿದ  “ಸಾರಥಿಗಳಿಗೇನು ಹಸ್ತಿನಾವತಿಯಲ್ಲಿ ಕೊರತೆಯೇ. ಮತ್ತೇಕೆ ನ್ನನ್ನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ? ಮಾದ್ರಾದೇಶದಿಂದ ತರಿಸಬೇಕೆ?”
ಅದರಿಂದ ನಿನ್ನೊಡನೆ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಾನು |
ಸದಮಲನವನ ರಥಕೆ ಸೂತತನವನ್ನು ||
ಪದುಳದಿಂ ಗೆಯ್ದೆಮ್ಮ ಕುರುವಂಶವನು ಕಾಯ್ದು |
ಮುದದಿಂ ಸುಕೀರ್ತಿಯನು ನೀ ಧರಿಸಬೇಕು || ಕೇಳ್ದೆಲೈ ||
“ಮಾವಾ, ವೀರೋಚಿತವಾದ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿಷ್ಠೆಯಿಂದ ದುಡಿಯುವ  ಸದಮಲವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಕರ್ಣನದ್ದು.  ಅಂತಹ ವೀರನಾಗಿರುವ, ವೀರಶ್ರೀ ಲಲಿತ ಕೋಮಲ ಗಾತ್ರನಾಗಿ,   ಯುದ್ದವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಕಳಂಕ ಚಾರಿತ್ರ್ಯಶುದ್ಧಿಯುಳ್ಳ ಕರ್ಣನಿಗೆ ಸಾರಥಿಯ ಕೊರತೆ ಸಂಭವಿಸಿದೆ. ಒಬ್ಬ ವೀರ ಯೋಧನಿಗೆ ಕವಚ ಆಯುಧ ಅಶ್ವ ರಥ ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಎಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವೋ ಅದೇ ರೀತಿ ಸಮರ್ಥನಾದ ಸಾರಥಿಯೂ ಮುಖ್ಯ. ಒಬ್ಬ ಸಮರ್ಥ ಸಾರಥಿ ಸಿಕ್ಕಿದರೆ ಆತ ಯಾವ ಪರಾಕ್ರಮಿ ಮುಂದೆ ಬಂದರೂ ಸದೆಬಡಿದು ಜಯ ಕೊಡಿಸಬಲ್ಲ ಈ  ವಿಶ್ವಾಸ ನನಗಿದೆ. “
ಕರ್ಣನ ಹೊಗಳಿಕೆ ಶಲ್ಯನಿಗೆ ಪಥ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆತ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ,
“ಕರ್ಣನನ್ನು ನೀನು ಎಷ್ಟು ಬೇಕಾದರೂ ಹೊಗಳು. ನೀನು ಕೌರವ. ಕೇವಲ ಸಾರಥಿಗಾಗಿ ಈ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿವರೆಗೆ ಬರಬೇಕೋ. ಕೇವಲ ಒಬ್ಬ ಆಳಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿ ಕಳುಹಿಸಿದರೆ ಒಬ್ಬ ಸಾರಥಿ ಏಕೆ, ನೂರು ಸಾರಥಿಯನ್ನೂ ಒದಗಿಸಬಹುದು, ಅಷ್ಟಕ್ಕೇ ಇಷ್ಟು ಕರ್ಣನನ್ನು ಹೊಗಳುವ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆಯೇ? “ 
ಕೌರವ ಹೇಳ್ತಾನೆ ,
ಕರ್ಣನ ಶ್ಲಾಘನೆ ನನ್ನ ಉದ್ದೇಶವಲ್ಲ. ಕರ್ಣನ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯದ ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯೂ  ನನ್ನ ಉದ್ದೇಶವಲ್ಲ. ಇವತ್ತಿನ ಕಾಳಗದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟಿದ್ದ ಕರ್ಣ ಸೋಲುವಂತಾಯಿತು. ಕಾರಣ ತಿಳಿಯಿತಲ್ಲ? ಕೇವಲ ಸಾರಥಿಯಲ್ಲ. ಆತನಿಗೆ ನೀವೇ ಬುದ್ಧಿಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಸಾರಥಿಯಾಗಿ ಯೋಗ್ಯ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡಿ ನಮ್ಮೊಡನೆ ಸಹಕರಿಸಬೇಕು. 
ಎನೆ ಕೇಳ್ದಾಗಲೆ ರೋಷದಿ | ತನು ಕಂಪಿಸುತಲಿ ಕೆಂಪಡರಿದ ಆಲಿಗಳುಂ ||
ಕೊನೆಮೀಸೆಗಳಲುಗಲು ಶ | ಲ್ಯನು ಗರ್ಜಿಸುತಲಿ ಕುರುಭೂಮಿಪಗಿಂತೆಂದಂ ||
ಇನ್ನು ಬಗುಳಿನ್ನೊಮ್ಮೆ ಕುರುಪತಿ | ನಿನ್ನ ಭಾವವನರಿತೆ ಚಿತ್ತದೊ |
ಳುನ್ನತದ ಸಿರಿಮದದಿ ನುಡಿದೆಯೊ | ಎನ್ನೊಳಿದನು  ||
ಕೌರವ ಅತಿವಿನಯಂ ಧೂರ್ತ ಲಕ್ಷಣಂ ಎಂಬ ಗಾದೆಮಾತನ್ನು ಸತ್ಯವಾಗಿಸಿದೆಯಲ್ಲ. ಮಾವಾ ಮಾವ ಎಂದು ಏನು ಹೇಳಿದೆ. ಕರ್ಣನಿಗೆ ಸಾರಥಿಯಾಗಬೇಕೆ. ನಾನು ನಿನಗೆ ಮಾವನಾಗಿರಬಹುದು.  ನಾನು ನಿನಗೆ ಆಶ್ರಿತನಾಗಿ ಬಂದವನಲ್ಲ. ನಿನಗೆ ಸಹಾಯಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಬಂದವನು. ನನ್ನ ಸಹಾಯ ಯಾಚಕ ನೀನು. ನಾನು ಕರ್ಣನಿಗೆ ಸಾರಥಿಯಾಗಬೇಕೆ?
ಆತ ಗಡ ಸಮರದೊಳು ಕಲಿ ವಿ | ಖ್ಯಾತ ಗಡ ಸುಭಟರೊಳು ಮೇಣಾ |
ಸೂತಸುತನೇಸರವನೆಂಬೀ | ಮಾತನರಿಯೈ  ||
ಸುಯೋಧನ, ಕರ್ಣನಬಗ್ಗೆ ನೀನು ಈಗ ಆಡಿದ ಮಾತಿಗಿಂತ ಮೂರು ಪಾಲು ನೀನು ಆಡಬಹುದು. ನಿನಗೆ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಉಂಟು. ಆದರೆ ಯಾತಾರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಆಲೋಚನೆ ಮಾಡಬೇಕು.  ವಾಸ್ತವವೇ ಬೇರೆ. ಕರ್ಣನಿಗೆ ಕಿರೀಟ ತೊಡಿಸಿ ಆತನನ್ನು ಅಂಗಾಧಿಪತಿಯಾನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದು ನಿನಗೆ ಕರ್ಣನ ಮೇಲೆ ಪ್ರೀತಿಯೋ ವಾತ್ಸಲ್ಯವೋ ಗೌರವವೋ  ಮತ್ತೋಂದೋ ಯಾವುದೂ ಅಲ್ಲ. ಆತನನ್ನು ಅಂಗರಾಜನನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದು ಯಾಕೆ? ನಿನಗೆ ಪಾಂಡವರ ಮೇಲೆ ದ್ವೇಷ. ಅದರಲ್ಲೂ ಅರ್ಜುನನ ಮೇಲೆ ಅತಿಯಾದ ದ್ವೇಷ. ಪಾಂಡವರನ್ನು ಯಾರೇ ತೆಗಳಲಿ ವಿರೋಧಿಸಲಿ ನಿನಗೆ ಅವರು ಪರಮಾಪ್ತ ಮಿತ್ರರು. ಕರ್ಣ ಎಂಥವ. ಒಬ್ಬ ಸೂತ ಪುತ್ರ. ತನ್ನ ಸ್ವಾರ್ಥವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವವನ್ನು. ಯಾವುದೇ ಕುಲದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯೂ ಇಲ್ಲದವನು..ಆತ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಸರಿಸಮ ಎನ್ನಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನೋಡಿದಿ. ಹಲವು ಸಲ ತಿಕ್ಕಿಯೂ ನೋಡಿದಿ. ಪರಿಣಾಮ ಅರ್ಜುನನ ಯೋಗ್ಯತೆ ಅರಿವಾಯಿತು. ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಕರ್ಣ ಗೆದ್ದುಕೊಂಡ ನಿದರ್ಶನ ಉಂಟೋ ಹೇಳು? ಚಿನ್ನವನ್ನು ಒಂದು ಸಲ ತಿಕ್ಕಿನೋಡಿದರೆ ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಚಿನ್ನವೋ ಎಂದು. ಅದನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹಲವು ಸಲ ತಿಕ್ಕುವ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕರ್ಣನನ್ನು ಎಷ್ಟು ಸಲ ತಿಕ್ಕಿಯಾಯಿತು. ಪ್ರತಿ ಸಲವೂ ಸೋಲು. ಈಗ ಹಸ್ತಿನಾವತಿಯ ಪ್ರಚಂಡ ಸೇನಾಪತಿ, ನಿನಗೆ ಜಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಡುವವ. ಏನು ಈಗ ನಾನು ಅವನಿಗೆ ಸಾರಥ್ಯ ಮಾಡಬೇಕು. ಇದನ್ನು ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ನೀನು ಹಲವು ಸಲ ಯೋಚಿಸಿ ಅಳುಕಿನಲ್ಲಿಯೇ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಿಯಾ. ಆದರೂ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಯೋಚಿಸು. ಕರ್ಣ ನಿನಗೆ ಪರಮಾಪ್ತ ಇರಬಹುದು. ನಿನಗೆ ಪರಾಕ್ರಮಿಯಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಆದರೆ ಆದರೆ ಯಾರವನು?
ಧೀವರನ ಮಗನೆತ್ತಲೆಮ್ಮಯ  | ಭೂವರತ್ವವಿದೆತ್ತಲಿಂದಿನ |
ಲೀ ವಿಧಿಯು ಪ್ರಾಪ್ತಿಸಿತೆ ತಪ್ಪೇ | ನಾವುದಹಿತ  ||
ನದೀ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ತೇಲಿ ಬಂದವನು. ಆಮೇಲೆ ಅದಿರಥನ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದವನು. ಈ ನದಿ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ತೇಲಿ ಬರುವುದಕ್ಕೆ ..ಆತ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದ ಎನ್ನುವುದು ಯಾರಿಗೂ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಸೂತನ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಆತನ ಸಂಸ್ಕಾರದಲ್ಲೇ ಬೆಳೆದವನು. ಸೂತನಾದವನು ಸೇನಾಧಿಪತಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ನಾನು ಆತನ ಸೂತ ಆಗಬೇಕೆ? ಮುಂದೆ ಏನಾಗಬಹುದು. ಸೂತನ ಸೂತ ಎಂದು ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರಪಂಚ ಕಾಣಬಹುದು. ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಹೇಳುವುದುಂಟು ದೇವ ದೇವೋತ್ತಮ ಎಂದು , ಹಾಗೆ ನನ್ನನ್ನು ಸೂತ ಸೂತೋತ್ತಮ ಎಂದು ಕರೆಯಬಹುದು. ಅಂತಹ ಸ್ಥಾನ ಮಾನ ದೊರಕಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬಂದವನು. ಅವನ ಕುಲ ಏನು? ಗೋತ್ರ ಏನೂ. ಒಂದು ನಿಖರವಾಗಿಲ್ಲ. ಅಂಥವನು . ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ, ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಕುಲ ಮಾತ್ರ ನಿರ್ಣಯವಾಗಬಹುದು. ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಅಲ್ಲ. ಜನ್ಮನಾಃ ಯಾರೂ ದೊಡ್ಡವರಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮಹಾತ್ಮರಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮುಂದೆ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಅವನ ಜೀವನ ಹೇಗೆ ಅಂತ ನೋಡ್ತಾರೆ, ಅವನ ಗುಣ ಸ್ವಭಾವ ಹೇಗೆ ಅಂತ ನೋಡುತ್ತಾರೆ. ಸಂಸ್ಕಾರ ಹೇಗೆ ಅಂತ ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕರ್ಣ ಜನ್ಮನಾ ಏನೂ ಅಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಮುಂದೆ ಏನಾಗಿದ್ದಾನೆ ಅವನು. ಅವನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಏನು. ಪಾಂಡವರನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಲೇ ಬಂದವನು. ಅರ್ಜುನ ದ್ವೇಷ ಮತ್ತೆ ನಿನ್ನ ಸಖ್ಯ. ಅರ್ಜುನ ದ್ವೇಷಕ್ಕೆ ನಿನ್ನ ಸ್ನೇಹ ಕೂಡಿಬಂದದ್ದು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಅರ್ಜುನನ ಮೇಲೆ ಆತನಿಗೆ  ದ್ವೇಷ ಇಲ್ಲ ಎಂದಾದರೆ, ನಿನಗೆ ಅವನಲ್ಲಿ ಏನನ್ನು ಕಾಣುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆತನ ಪರಾಕ್ರಮವೋ ಮತ್ತೊಂದೊ ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಯೋಚನೆ ಮಾಡು. ನಿನ್ನ ಉತ್ಕರ್ಷಕ್ಕೆ ಅವನು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದ್ದಾನ? ಹೆಜ್ಜೆ ಹೆಜ್ಜೆಗೂ ನಿನಗೆ ಪ್ರಚೋದನೆ ಕೊಟ್ಟವನು, ಅದು ಅವನ ಉತ್ಕರ್ಷಕ್ಕೆ. ನಿನ್ನ ಅಧಃ ಪತನಕ್ಕೆ ಒಂದೊಂದು ಮೆಟ್ಟಲು ಕಟ್ಟಿ ಇಟ್ಟವನು. ನಿಜವಾಗಿ ನಿನ್ನ ಹಿತೈಷಿ ಆಪ್ತ ಆಗುತ್ತಾನೋ ಆಗ ಎಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮಿತ್ರ ಹಾದಿ ತಪ್ಪುತ್ತಾನೋ ಅಂತ ನೋಡಿ ನಿನ್ನ ಕೈ ಹಿಡಿದು ಎಳೆಯಬೇಕಿತ್ತು.. ಮಾಡಿದನೋ ಅವನು,  ಇಲ್ಲ. ನೀನು ಪ್ರಪಾತಕ್ಕೆ ಹಾರಲು ಹೋದಾಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಮುಂದಕ್ಕೆ ಹೋಗು ಅಂತ ಪ್ರಚೋದಿಸಿದವನು ಅವನು.
ಖತಿಯಿದೇನೈ ಮಾವ ನೀನೇ |
ಗತಿಯೆನುತ ನಾ ಬಂದರೆನ್ನೊಡ |
ನತಿಶಯದ ಮಾತೇಕೆ ಬಿಡು ಕಾರುಣ್ಯದೃಷ್ಟಿಯನು ||
ಮಾವಾ...ಸಿಟ್ಟು ಬಂತೇ..[ಕೌರವ ಈಗ ನಿಜವಾದ ಕೌರವನಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಶಲ್ಯನ ಸಿಟ್ಟು ಮೊದಲೇ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದವನಿಗೆ ಅದಕ್ಕೆ ಇರುವ ಪ್ರತಿತಂತ್ರಗಾರಿಕೆ ತಿಳಿಯದ್ದೇನಲ್ಲ. ಶಲ್ಯನನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳ ಬಯಸುವ ವಾದ ಸರಣಿ ಅದ್ಭುತವಾಗಿದೆ]  ಶಲ್ಯ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ ಅದು  ಸಿಟ್ಟು ಆಗುವುದಿಲ್ಲ  . ಶಲ್ಯ ಭೂಪಾಲರಿಗೆ ಬಂದ ಸಿಟ್ಟು. ಹಾಗಾಗಿ  ಸಿಟ್ಟನ್ನು ಬೇರೆ ಇಟ್ಟು ನಿಮ್ಮ ಹತ್ತಿರ ಕೈಮುಗಿದು ಕಾಲು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮುಟ್ಟಿದ್ದು ನಾನು. ನೋಡಿ ಇನ್ನೂ ನಿಂತೇ ಇದ್ದೇನೆ. ನಿಮಗೆ ಸಿಟ್ಟು ಬಂದದ್ದು ಸರಿಯಲ್ಲ ಅಂತ ಹೇಳುವವನಲ್ಲ. ಉಪ್ಪು ಮೆಣಸು ತಿಂದವನಿಗೆ ಸಿಟ್ಟು ಬಂದೀತು. ಆದರೂ ನನ್ನ ಮೇಲಿನ ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯಕ್ಕೋ ಗೌರವಕ್ಕೋ ಏನು ಬಗುಳಿದಿಯೋ ಅಂತ ಕೇಳಲಿಲ್ಲ. ಬೇರೆ ಯಾರಾದರೂ ಆಗಿದ್ದರೆ ನಾನೇ ಬಾಗಿಲು ಎಳೆದು ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೆನೋ ಏನೋ. ಆದರೆ ಇದು ನೀವು. ಏನು ಸಿಟ್ಟು ಇದು? ಹೋಗಲಿ.
          ಕೆಲವು ಮಹಾವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ಉಚ್ಚರಿಸಿದ ಅಕ್ಷರಗಳಿಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಮಾಡಬಾರದು.  ಮಾತಿನ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಬೇಕು. ನಾನು ಮಾಡುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಒಂದೇ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರೆ ಮಾತುಕತೆ ಮುಗಿಯಿತು ಅಂತ ಈ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಮಂಗಳ ಪದ ಹಾಡಬೇಕಿತ್ತು. ಆದರೆ ಹಾಗಾಗಲಿಲ್ಲ. ಎಷ್ಟು ಗಲಾಟೆ ನೀವು ಮಾಡಿದರೂ ಮಾಡೋದಿಲ್ಲ, ಆಗೋದಿಲ್ಲ, ಅಂತ ಹೇಳಲಿಲ್ಲ. ಮಾಡಬೇಕೆ? ಮಾಡಬಹುದೇ? ಅಂತ ಕೇಳುವಾಗ ಅಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಆಸ್ಪದ ಉಂಟು ಅಂತ ಧೈರ್ಯ.  ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ ಮಾಡಬಾರದ್ದು ಅಂತ ತೀರ್ಮಾನ ಆಗಿಲ್ಲ. ಅದು ಹಾಗಲ್ಲ ಹೀಗೆ ಅಂತ ನಮ್ಮ ವಿವರಣೆ ನೀಡಿ ನಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ನಿವೇದಿಸಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಸನ್ನಿಧಾನ ಮನಸ್ಸು ಬದಲಾಯಿಸುವ ಸಂಭವಿದೆ.     ಹಾಗೊಂದು ಸಂಭವಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಉಂಟು ಎಂದಾಯಿತು. ತಾವು ಆಗದು ಎಂದು ಯಾವುದನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಿರೋ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸುವುದಲ್ಲ. ಇದು ವಿಜ್ಞಾಪನೆ. ನಿವೇದನೆ, ಬೇಡಿ ಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಇದ್ದೇನೆ. ತಮ್ಮ ಮಾತಿನ ವಿರೋಧವಲ್ಲ.
ಕರ್ಣ ಸಾರಥ್ಯ ಎಂದಾಗ ಕೆರಳಿದಿರಲ್ಲಾ? ನೀವೀಗ ಸಹಾಯ ಮಾಡುವುದು ಕರ್ಣನಿಗಲ್ಲ.  ಕರ್ಣನಿಗೆ ಶಲ್ಯ ಭೂಪಾಲರು ಸಾರಥ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದಾದರೆ, ಕರ್ಣನಿಗೆ ಬಳೆತೊಡಿಸಿ ಶಾಲು ಹೊದಿಸಿ ಸನ್ಮಾನ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಕರ್ಣನಿಗೆ ಶಲ್ಯನ ಸಾರಥ್ಯದ ದ್ವಾರ ಜಯ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾದರೆ, ಈ ಮೊದಲು ಕರ್ಣನಿಗೆ ನಾನು ಕೊಟ್ಟ ಕಿರೀಟ ಶಾಶ್ವತವಾದೀತೇ ಹೊರತು, ಹಸ್ತಿನಾವತಿಯ ಸಾಮ್ರಾಟ ಸಿಂಹಾಸನದ ಕಿರೀಟವಾದೀತೇ?.ಕರ್ಣನಿಗೆ ಶಲ್ಯ ಸಾರಥ್ಯದಿಂದ ಬರುವ ಜಯ ಅದು ಗೌರವದ ಜಯ. ಸಣ್ಣ ಮಗುವಿನ ತಾಯಿಗೆ ಕಷಾಯ ಮಾಡಿ ಕುಡಿಸಿದರೆ ಕುಡಿಯುವ ಕಹಿ ಆಕೆಯ ನಾಲಿಗೆಗೆ ಆದೀತು. ಆದರೆ ಅದು ಅವಳ ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಪ್ರವಹಿಸಿ ಅವಳು ಮೊಲೆಯುಡಿಸುತ್ತಿರುವ ಮಗುವಿನ ಆರೋಗ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೇ ಕಷಾಯ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಹಿ. ಆದರೆ ಈಗ ಅದನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸಹಿಸಿಕೊಂಡು ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿ ಕುಡಿದರೆ..ಪರಿಣಾಮ ಮಗುವಿನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ  ಕೌರವನ ಜಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಲ್ಲುದು.
“ಈ ಮಗುವಿನ ರೋಗ ವಾಸಿಯಾಗಬೇಕಾದರೆ...ಕಷಾಯ ಅವನಿಗೆ ಕುಡಿಸಬೇಕು ಅಲ್ವಾ?” ( ನಡುವೆ ಶಲ್ಯ ಕುಹಕವಾಡುತ್ತಾನೆ.) ವಾಸ್ತವದಲ್ಲೂ ಈ ಕುಹಕ ಬಹಳ ಅರ್ಥ ಪೂರ್ಣವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೌರವನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನೂ ಕರ್ಣನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನೂ ಇದು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ.

(ಮುಂದಿನ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಮುಂದುವರಿಯುವುದು)