ಯಕ್ಷಗಾನದ ವಿಷಯಾಂತರಗಳ ಒಂದು ಪ್ರವರ

          ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಸ್ವಾದನೆಯೂ ಒಂದು ವಿದ್ಯೆ ಎಂದು ಹಲವು ಸಲ ಅನ್ನಿಸಿದ್ದಿದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಬಹು ಮುಖೀ ರಂಜನೆ ಇದೆಯೇನೋ ಸತ್ಯ. ನಾಟ್ಯ ಗಾಯನ ನಾಟಕೀಯತೆಯಂತೆ, ವಿನೋದ ಭಾವುಕ ಅದರ ಜತೆಗೆ ಚಿಂತನೆ ರಂಜನೆ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಪರಿಪಕ್ವ ಕಲೆಯ ಶಿಖರವನ್ನಾಗಿಸಿದೆ. ಆದರೂ ಇಂತಹ ಕಲೆಯ ಅಸ್ವಾದನೆ ತಿಳಿಯದೇ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಆ ಪರಿಪಕ್ವತೆ ಅಪೂರ್ಣವೆಂದೇ ಅನಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಮಿತ್ರರೊಬ್ಬರು, ಇವರು ಮಿತ್ರವರ್ಗಕ್ಕೆ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಸೇರಿಸಿಕೊಂಡವರು ಎಂದರೂ ಸೂಕ್ತ, ಅವರು ಕರೆ ಮಾಡಿ ನಿತ್ಯವು ನನ್ನಿಂದ ಸಿಗುವ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪದಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡತೊಡಗಿದರು. ಎಂದೋ ಮರೆತು ಹೋಗಿದ್ದ ಮಂಡೆಚ್ಚ, ಕಡತೋಕರ ಸ್ವರವನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದ ದಿನಗಳನ್ನು ನೆನಸಿಕೊಂಡರು. ಅಂತಹ ಮಹಾನ್ ಕಲಾವಿದರು ಮರೆವಿನ ಪರದೆಯೊಳಗೆ ಮರೆಯಾದರೆಂದರೆ ಅದು ಅವರಿಗೆ ಪ್ರಾಪ್ತವಾದ ಜೀವನ ಶೈಲಿ ಕಾರಣ. ಆದರೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದ ಈ ಕಲಾವಿದರ ಕಂಠನಾದ ಆ ಪರದೆಯನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿ ಸರಿಸಿತು ಎನ್ನಬಹುದು. ಕರೆ ಮಾಡಿದವರೇ ಮೂವತ್ತಕ್ಕೂ ವರ್ಷ ಯಕ್ಷಗಾನದಿಂದ ದೂರಾಗಿ ಮರೆತು ಹೋದಂತಾದ ಜೀವನ ಶೈಲಿ ಈ ಪದಗಳ ಅಸ್ವಾದನೆಯಿಂದ ಮತ್ತೆ ನೆನಪಿಗೆ ಬಂದುದನ್ನು ಹೇಳಿದರು. ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದರೆ ಬಣ್ಣದ ಬಣ್ಣದ ವೇಷ, ರಾಳದ ಎರಚಾಟದಿಂದ ಮುಗಿಲೆತ್ತರಕ್ಕೆ ಚಿಮ್ಮುವ ಬಡಬಾಗ್ನಿ ಮೈಕ್ ಇಲ್ಲದೇಯೂ ಮೈಲು ದೂರ ರಾತ್ರಿಯ ನೀರವತೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಚೆಂಡೆ ಪಟ್ಟುಗಳು, ಗಡ ಗಡ ನಡುಗುವ ಚಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಯಲಾಟದ ಗದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕಣ್ಣನ್ನು ಮಾತ್ರ ಹೊರಗಿಟ್ಟು  ದೇಹವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಮಂದ್ರಿಯ  ಒಳಗಿಟ್ಟು,  ಮುಸುಕು ಹೊದ್ದು ಕೌತುಕದಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ ಆಟಗಳು ಹೀಗೆ ಆ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡರು. ಬಹಳ ಸಮಯದ ವಾನ ಪ್ರಸ್ಥದಿಂದ ಮೋಕ್ಷ ಹೊಂದಿ ಅರಮನೆಗೆ ಬಂದಂತೆ ಪುನಃ ಅವರಿಗೆ ಯಕ್ಷಲೋಕ ದರ್ಶನ ರವಾನೆಯಾಗುತ್ತಿದ್ದ  ನಿತ್ಯ ಪದಗಳ ಮೂಲಕ ಅಗತೊಡಗಿತು !!!  ಕೇವಲ ಒಂದೊಂದು ನಿಮಿಷದ ಪದಗಳು ಯಕ್ಷಲೋಕದ ದರ್ಶನ ಮಾಡಬೇಕೆಂದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಆ ಜೀವನಾಡಿ  ಮತ್ತು ಅದರ ಮಿಡಿತ ಎಂಥಾದ್ದಾಗಿರಬೇಡ.?

          ಹಳೆಯ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಆಟಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವೇಷ ವೈಭವದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವಾಗ ನಾನು ಹೇಳಿದೆ  “ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಅಷ್ಟು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಝಗ ಝಗಿಸುವ ವೇಷ, ದಿಗಿಣ, ಅಟ್ಟ ಹಾಸ ಇಷ್ಟನ್ನು ಮಾತ್ರ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡರೆ ನೀವಿನ್ನೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಿನ ತುತ್ತತುದಿಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದೀರೆಂದೇ ಅರ್ಥ.”  ಹೌದಲ್ಲ? ಇಷ್ಟನ್ನೇ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿದರೆ  ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಸ್ವಾದನೆಯ ವೈಫಲ್ಯ ಅಂತಲೇ ಹೆಳಬಹುದು. ಈ ಮಿತ್ರ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಅನುಭವ ಇಂದಿನ ವಾಸ್ತವಕ್ಕೆ ಹಿಡಿದ ಕನ್ನಡಿಯ ಪ್ರತಿಬಿಂಬದ ಹಾಗೆ ಕಂಡಿತು. ಇಷ್ಟರಲ್ಲೇ ಯಕ್ಷಚಿಂತನದ ಪುಟಗಳತ್ತ ಅವರ ಗಮನ ಹರಿಯಿತು. ನಾನು ನಿಜಕ್ಕೂ ಕೆಲವೊಂದು ಲೇಖನ  ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕೇಳಿದ್ದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಯಕ್ಷಚಿಂತನದ ಕೆಲವು ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಓದಿ ಅವರು ಈಗಿನ ಕರೆಮಾಡಿದ್ದರು.  ಅದರಲ್ಲೂ ಗೀತೋಪದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ಲೇಖನ ಮಾಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ಪ್ರಭಾವಿತರಂತೆ ಮಾತನಾಡತೊಡಗಿದರು. ಕಲ್ಪನೆಯ ಬಣ್ಣದವೇಷಗಳು ಚೌಕಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಗೆ  ಜಾರಿಕೊಂಡ ಅನುಭವ, ಅವರಿಗೂ ಕೌತುಕ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಬಗೆಯ ವೈಚಾರಿಕ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಉಂಟೇ? ಈ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯ ಶೋಧನೆ ಅವರಿಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ತಂದಿತ್ತು.  ಇದು ಯಕ್ಷಚಿಂತನದ ಹಿರಿಮೆ ಅಂತ ಅನ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಯಾಕೆಂದರೆ ನಾ ಬರೆದ ಲೇಖನ ಅದು ಪರ್ಯಾಪ್ತವಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ.  ಯಕ್ಷಗಾನದ ರೆಂಬೆಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಷ್ಟು ಅಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣುಗಳ ಗೊಂಚಲು ಸಿಗುತ್ತದೆ. ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಎಂಬುದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಒಂದು ರೆಂಬೆ. ಅದರ ಕವಲಿನ ಕವಲಾಗಿ ಹೋದದ್ದು ನನ್ನ ಲೇಖನ. ಆದರೂ  ಇಂದು ಗಮನಿಸುವಾಗ ಚಿರ ಪರಿಚಿತ ಕಲೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಅಪರಿಚಿತವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕೆಲವೊಂದು ಅಂಗ ಮಾತ್ರ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ ಎಂದನಿಸುತ್ತದೆ.

         

          ಇಂದು  ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯಬೇಕೆಂದು ಇರುವ ಕುತೂಹಲ ಮನಸ್ಸಿಗರಿಗೆ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆಯ ಮಹಿಷಾಸುರ ತೋರಿಸಿ ಇದು ಯಕ್ಷಗಾನ, ಕರ್ನಾಟಕದ ರಾಜ ಕಲೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದರೆ ಯಾವುದನ್ನು ಗ್ರಹಿಸಬೇಕು?  ಅಸುರ ಸಂಹಾರ.. ಎಂಬ ಪ್ರಹಸನ ಎಂದಷ್ಟೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಇಂತಹ ಪ್ರಾಕಾರಗಳು ಉತ್ತರ ಭಾರತದ ಹಲವು ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲೇ ಏಕೆ, ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಕರ್ನಾಟಕದ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಭೂತಾರಾಧನೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಇಂತಹ ಹಲವು ರೂಪಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ನಮ್ಮಜ್ಜ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಮಾತು ಈಗಲೂ ಜ್ಜಾಪಕಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ.. ಕಟೀಲು ಮೇಳದ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ ನೋಡಿ ಬಂದು ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು..ಭೂತಕೋಲಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಬಂದೆ ಎಂದು... ಇದು ಆ ಪ್ರದರ್ಶನದ ಬಗ್ಗೆ ಅವರಿಗೆ ಇದ್ದ ಸಹಜ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ. ಹಾಗೆಂದು ಅದರಲ್ಲಿ ಸತ್ವ ಇಲ್ಲವೆಂದಲ್ಲ.. ಆದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದರೆ ಅಷ್ಟೆ ಎಂಬ ಪರಿಮಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಬಾರದಲ್ಲ? ಅದರಲ್ಲೂ ಈಗ ಮಡಿಸಿಟ್ಟ ಕಂಬಳಿಯಂತೆ ಮತ್ತದನ್ನೇ ಬದಲಾವಣೆ ಇಲ್ಲದೆ ಹೊದ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ಮೇಳಗಳಲ್ಲೂ ರೂಢಿಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ಯಕ್ಷಗಾನ ಆಸ್ವಾದನೆ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಸವಾಲಿನಂತೆ ಆಗಿಬಿಡುವ ಅನುಮಾನವಾಗುತ್ತದೆ.  ವಾರದಲ್ಲಿ ಐದು ದಿನವೂ ಹರಿಕೆಯಾಟವಾಗಿ ದೇವಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುವಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಮಾತಾಡುವುದು ಸೂಕ್ತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೊಟ್ಟೆಪಾಡು ಜತೆಯಾದಾಗ ಕಂಬಳಿ ಯಾವುದಾದರೇನು ಚಳಿ ದೂರವಾದರೆ ಸಾಕು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕಷ್ಟೆ.

                ಯಾವುದೇ ಒಂದು ಪಾತ್ರ ಮೈದಳೆಯುವಾಗ ಅದರ ಮೂಲ ತಂತು ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ರಾವಣನೋ ಭೀಮನೋ ಕೌರವನೋ ಆಗಿರಬಹುದು.  ಭಾವವೂ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ಅದು ಪ್ರಕಟವಾಗುವ ವಿಭಿನ್ನತೆ ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಭೀಷ್ಮನ ಹಿತೋಪದೇಶಕ್ಕೆ ಗಟ್ಟಿ ಚರ್ಮವಾಗುವ ಕೌರವ ತನ್ನ ಹಟಮಾರಿತನವನ್ನು ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ರೀತಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿರಬಹುದು, ಕೌರವನ ಕುತರ್ಕಕ್ಕೆ ತರ್ಕಿಸುವ ಭೀಷ್ಮ  ತತ್ವಗಳನ್ನು ತೆರೆದಿಡುವ ಪರಿ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿರಬಹುದು. ಇದರ ವಿಭಿನ್ನತೆ ಅರಿವಾಗಬೇಕಾದರೆ ಪಾತ್ರಗಳ ಹಿಂದು ಮುಂದು ಅರಿತರೆ ಸಾಲದು, ಅದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಕಲಾವಿದನ ಜಾಣ್ಮೆಯನ್ನೂ ಅವಲೋಕಿಸಬೇಕು. ಯಕ್ಷ ಚದುರಂಗದಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದನ ನಡೆಯೂ ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ.

ಗೋವಿಂದಣ್ಣ ಗಧಾಯುದ್ದದ ಕೌರವ ಒಂದೇ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಸಲ ನಿರ್ವಹಿಸುವಾಗ ಅವರೊಳಗಿನ ತುಡಿತ ಎಂಥಾದ್ದಾಗಿರಬಹುದು? ಅದನ್ನು ಗಮನಿಸದೇ “ ಕಪಟ ನಾಟಕ ರಂಗ....” ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ರಂಗಸ್ಥಳ ಇಣುಕಿ,  ಸಿಳ್ಳೆ ಹೊಡೆದರೆ ಕಲಾವಿದನ ಶ್ರಮ ಸಾರ್ಥಕವಾಗುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ?

         

ಹೀಗಿದ್ದರೂ ವ್ಯವಸಾಯೀ ಮೇಳಗಳ ಆಟಗಳು ಚರ್ವಿತ ಚರ್ವಣವಾಗಿ ತಿರುಗಿಸಿದ ಬುಗುರಿಯನ್ನೇ ಪುನಃ ತಿರುಗಿಸುವಂತೆ ಅದೇ ಪುನರಾವರ್ತಿತ ವೇಷಗಾರಿಕೆ ಸಂಭಾಷಣೆಗಳಿಂದ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಸಂಬಂಧಿಸಿದವರಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿದರೂ ಒಂದೆರಡು ಉತ್ತಮ ಸ್ಪಂದನೆಯ ಹೊರತು ಮಿಕ್ಕೆಲ್ಲ ಔದಾಸಿನ್ಯದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಮೇಳದ ಒಂದೇ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಮೊದಲ ಎರಡು ಪ್ರದರ್ಶನ ನೋಡಿದರೆ ಮೂರನೆಯದ್ದನ್ನು ನೋಡುವ ಮನಸ್ಸಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಮತ್ತದನ್ನೇ ನೋಡುವ ಅಭಿಮಾನಿಗಳೂ ಬಹಳಷ್ಟು ಮಂದಿ ಇದ್ದಾರೆ. ಇದೂ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಎನ್ನಬಹುದು.

         

ಇಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಹೇಗೆ ಪರಿಚಯಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಲ್ಪಡಬೇಕೋ ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರ ಅಂತರಾಳದ ಆಳ ಅಗಲವನ್ನು ತಿಳಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಬೇಕು. ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾತ್ರದಲ್ಲೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ವಿಶ್ವಸನೀಯವಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಅದರ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯ ದರ್ಶನವಾಗಬೇಕು. ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಗೆ ಬಂದರೆ ಅದರ ಅಂಗ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಹುಗಿದಿರುವ ಕಲಾಪ್ರಜ್ಞೆ ಪ್ರಕಾಶಗೊಳ್ಳಬೇಕು. ಕೇವಲ ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲೇ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರವಾಗುವ ಪೌರಾಣಿಕ ದರ್ಶನದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಅರಿವಾಗಬೇಕು. ಬಯಲಾಟದಲ್ಲಿ ವೇಷಗಾರಿಕೆಯ ವೈವಿಧ್ಯದ ಜತೆಗೆ ಹಿಮ್ಮೇಳದ ವೈವಿಧ್ಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅದರ ಮಟ್ಟುಗಳು ಹೀಗೆ ವಿಪುಲವಾದ ಅಂಗಗಳ ಅರಿವು ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವಂತಾಗಬೇಕು. ಯಕ್ಷಗಾನದ ದೇವೇಂದ್ರನ ವೇಷ ಕಂಡವರೊಬ್ಬರು ಹೇಳಿದ್ದರು, ದೇವೆಂದ್ರನಿಗೆ ಮೀಸೆ ಏಕೆ? ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಮೀಸೆ ಇರುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ನಾಟಕ ಸಿನಿಮಾದ ಅನುಭವದಿಂದ ಅವರು ಹಾಗೆ ಹೇಳಿದ್ದರೂ ಯಕ್ಷಗಾನದ ದೇವೇಂದ್ರನಿಗೆ ಮೀಸೆ ಬಳಿಯುವ ಉದ್ದೇಶವೇನು? ದೇವೆಂದ್ರ ಸ್ವರ್ಗ ಲೋಕದ ಅಧಿಪತಿ. ಸ್ವರ್ಗದ ಆಢಳಿತ ನಡೆಸುವವನು ರಾಜನಾದುದರಿಂದ ರಾಜವೇಶದಲ್ಲೇ ದೇವೇಂದ್ರ ರಂಗವನ್ನೇರಬೇಕು. ದೇವೇಂದ್ರನ ವೇಷ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಕಿರೀಟ ತೊಟ್ಟ ಪರಂಪರೆಯ ಶ್ರೀ ರಾಮನ ವೇಷವೂ ರಾಜವೇಷದೊಂದಿಗೆ ಮೀಸೆಯೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ರಾಜವೇಷದ ಮಹತ್ವವೇನು? ಪುಂಡುವೇಷದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೇನು? ಇದು ಸರಳವಾಗಿ ವೇದ್ಯವಾಗಬೇಕು. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ವೇಷಧಾರಿಯನ್ನು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ವೇಷಗಾರಿಕೆ ಬಹಳಷ್ಟು ವೆತ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಒಡ್ಡೋಲಗದ ವೇಷದ ವೈವಿಧ್ಯವೇ ಒಂದು ಅಧ್ಯಯನದ ವಸ್ತುವಾಗಬಲ್ಲುದು.

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸೌಮ್ಯ ಪಾತ್ರಗಳೇ ಒಡ್ಡೋಲಗದ ವೇಷಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ಆದರೂ ಹಲವು ಸಲ ವಿರಳವಾಗಿ ಅಸುರ ಪಾತ್ರಗಳೂ ಒಡ್ಡೋಲಗವಾಗುವುದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಇದು ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಳಸಲ್ಪಡುವ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು. “ರಾವಣ ವೇದಾವತಿ” ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ರಾವಣನ ಒಡ್ಡೋಲಗವನ್ನೇ ಕಾಣಬಹುದು. ಅದು ಪ್ರಸಂಗದ ರೀತ್ಯಾ ಅಲ್ಲದೇ ಇದ್ದು ಕೇವಲ ವಿಶೇಷ ಸನ್ನಿವೇಷವನ್ನಷ್ಟೆ ಗುರಿಯಾಗಿಸಿ ಪ್ರಸಂಗ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು ಎಂದು ನನ್ನ ಊಹೆ.  

ಒಂದು ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನದ  ವೇಷವನ್ನೋ ಕುಣಿತವನ್ನೋ ಕಂಡು ಕೇವಲ ಅಷ್ಟಕ್ಕೇ ಅದನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪಾತ್ರಗಳು ಅವುಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಅವುಗಳು ರಂಗದಲ್ಲಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವ ರೀತಿ, ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಪ್ರಯೋಗಗಳು ಇವನ್ನೆಲ್ಲ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸುತ್ತಾ ಹೋದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ವಿಪುಲವಾದ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಆಕರವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಆಟ ನೋಡಿ ರಂಜನೆಯ ಮಟ್ಟವನ್ನಷ್ಟೆ ಅಳದು ಸುಮ್ಮನಾಗುವುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಇನ್ನು ಬಹಳಷ್ಟು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಕೈಗೆ ಸಂಭಾವನೆ ಸಿಗುವ ತನಕ ಅದೊಂದು ಯಾಂತ್ರಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ವಸ್ತು ನಿಷ್ಠ ವಿಮರ್ಶೆಗೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವವರು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಹಲವು ಸಲ ಇದು ಉದರನಿಮಿತ್ತಂ ವೇಷವಾಗುತ್ತದೆಯೇ ಹೊರತು ಇದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ವೇಷವಾಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಕೇವಲ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಅದರಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸುತ್ತಾ ಹೋದರೆ ಅದರೊಳಗೆ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಲೋಕ ಬಹಳ ವಿಶಾಲವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ಕೇವಲ ರಂಗಸ್ಥಳದ ಮೇಲಿನ ಆಸ್ವಾದನೆಗಷ್ಟೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗದ ಹಲವು ವಿಷಯಗಳಿವೆ ಎಂದನಿಸುತ್ತದೆ.

         

          

ಬಲಿಪ್ಪಜ್ಜನಿಗೆ 75 ಅಂತೆ!!!!

ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದರೆ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬಂದ ಜಾನಪದ ಕಲೆ. ಈ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪರಂಪರೆಯ ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವದಿಂದ ಕಲೆಯ ರೂವಾರಿಯಾಗಿ ಮೆರೆದವರು ಹಿರಿಯ ಭಾಗವತ ಶ್ರೀ ಬಲಿಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತರು. ಯುಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯಿಂದ  ರಂಗಸ್ಥಳದ ಸೂತ್ರಧಾರನಾಗಿ ಅತ್ಯುನ್ನತ ಸ್ಥಾನ ಭಾಗವತರದ್ದು. ಹಾಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಆ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಇದ್ದವರನ್ನು “ ಭಾಗವತ್ರೆ....” ಅಂತ ಗೌರವದಿಂದ ಸಂಭೋಧಿಸುವುದು  ಕೂಡ ಒಂದು ಪರಂಪರೆಯ ಅಂಗ. ಆದರೆ  ಹೀಗೆ ಕರೆಯುವಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಹಿಂಜರಿಕೆಯಿಲ್ಲದೆ ಸಂಭೋಧಿಸಿ ಕರೆಯುವಂತಹ ಸ್ಥಾನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡಿದ್ದರೆ ಅದು ಬಲಿಪ್ಪರು ಮಾತ್ರ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಇವರನ್ನು ಭಾಗವತ ಎಂದು ಕರೆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಆಕ್ಷೇಪ ಇರಲಾರದು. ಬಲಿಪ್ಪಜ್ಜ ಗಳಿಸಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡ ಸ್ಥಾನ ಅಂಥದ್ದು. ನಮ್ಮ ಬಲಿಪ್ಪಜ್ಜ!!!  ನಾವೆಲ್ಲ ನಮ್ಮ ಅಪ್ಪನ ಅಪ್ಪನನ್ನು ಅಥವಾ ಅಮ್ಮನ ಅಪ್ಪನನ್ನು ಇಷ್ಟು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕರೆಯುದಿಲ್ಲವೋ ಅಂತ ನಮ್ಮ ಅನುಮಾನ. ಆ ಅಜ್ಜನಿಗೆ ಈಗ ಎಪ್ಪತ್ತೈದರ ಹರಯ.  ಎಡಕೈಯಿಂದ ಪಂಚೆಯನ್ನು ಮುದ್ದೆ ಮಾಡಿ ಸ್ವಲ್ಪವೇ ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದು ರಂಗಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಏರುವ ಈ ಭಾಗವತರು ಅದೇ ಭಂಗಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಲ ಹಿಂತಿರುಗಿ ತನ್ನ ಯಕ್ಷ ಬದುಕನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿದರೆ ಛೇ .. ಅದೆಂತಹ ಅನುಭವ ಇದ್ದೀತು?  ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದಲೇ ಮನಸ್ಸು ಭಾವುಕವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣುಗಳು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡು ನಮ್ಮ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಕೆದಕುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಒಂದು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಇರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವೇ?

          ಯಕ್ಷಗಾನ ಪಿತಾಮಹ ಪಾರ್ತಿಸುಬ್ಬನ ಪ್ರಸಂಗಗಳಾದ ಪಂಚವಟಿ, ಅತಿಕಾಯ ಮೋಕ್ಷ, ಇಂದ್ರಜಿತು ಕಾಳಗ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಪದಗಳು ಬಲಿಪ್ಪರಿಗೇ ಮೀಸಲಾರಿಗಿಸಿದವುಗಳು. ವಾಲಿ ಮೋಕ್ಷ ಎಂದರೆ ನೆನಪಾಗುವುದು ಬಲಿಪ್ಪರು. ಇಲ್ಲಿಂದಲೇ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಪರಂಪರೆಯ ಸೇನಾಪತಿತ್ವ. ನೆನಪಿನ ಪ್ರಕಾರ ನಲ್ವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಮೊದಲು ಇದೇ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಪದ ಕೇಳಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಹುಚ್ಚು ಹಿಡಿಸಿಕೊಂಡದ್ದು ಯಾಕೆ ಅಂತ ಸೋಜಿಗವಾದರೆ,  ಅದೇ ಪದಗಳು “ ಏತಕೇ ಮರುಳಾಹೇ ತಾತಾ...” ಅಂತ ಈಗಲೂ ಅದೇ ಬದಲಾವಣೆ ಇಲ್ಲದೆ ಆಲಾಪಿಸುವುದನ್ನು ಅಜ್ಜನ ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಕೇಳುವಾಗ ಯಾಕೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಉತ್ತರ ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ.  ದಶಕದ ಹಿಂದಿನ ಮರುಳಿಗೂ ಈಗಿನ ಮರುಳಿಗೂ ವೆತ್ಯಾಸವೇ ಇಲ್ಲ. ಎಂತೆಂತಹ ಗಾಯಕರು ಅದೆಷ್ಟು ಸಲ ’ರೀ ಟೇಕ್ ಮಾಡಿ ’ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಿಸಿದ ಹಾಡನ್ನು  ಅದೇ ರೀತಿ ಪುನಃ ಹಾಡುವಾಗ ಸಾಮ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ವೆತ್ಯಾಸವನ್ನು ತೋರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಬಲಿಪ್ಪಜ್ಜನದ್ದು ಅದೇ ’ ಏತಕೇ ಮರುಳಾಹೆ ತಾತ...” ಇದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ ಅದೇ ಬಲಿಪ್ಪರ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮೇಲಿನ ಶ್ರದ್ದೆ.  ಕಲೆಯ ಬಗೆಗಿರುವ ಆ ಶ್ರಧ್ಹಾಭಕ್ತಿ,   ಯಕ್ಷಗಾನ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಎರಡೂ ಕೈಯಲ್ಲೂ ಜತನದಿಂದ ಅವುಚಿ ಹಿಡಿದುಕೊಂಡ ಪರಿಯದು. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಷಿಯವರು ಹೇಳುವ ಮಾತುಂಟು, “ಬಲಿಪ್ಪರನ್ನು ಲಂಡನ್ ಅಥವಾ ಇನ್ನೇಲ್ಲೋ ಒಂದಷ್ಟು ವರ್ಷ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸುಳಿವು ಇಲ್ಲದಂತೆ ಇರಿಸಿ, ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಆ ದೇಶದ ರಾಷ್ಟ್ರ ಗೀತೆಯನ್ನು ಹಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಕೊಟ್ಟರೂ ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನ ರೂಪದಲ್ಲೇ ಇದ್ದೀತೆ ಹೊರತು ಬೇರೆ ಅಲ್ಲಿ ಸುಳಿಯಲಾರದು.” ಬಲಿಪ್ಪರ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಂಬಂಧಕ್ಕೆ ಇದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸೂಕ್ತವಾದ ಅಂಗೀಕಾರ ಸಿಗಲಾರದು.

         

ಬಲಿಪ್ಪರ ಪದಗಳ ಶಕ್ತಿ ಯಕ್ಷ್ಗಗಾನವನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದೆ. ಅದು ಎಲ್ಲ ಕಸವನ್ನು ಸೋಸಿ ತೆಗೆದ ಮಾಲಿನ್ಯರಹಿತ   ಪರಿಶುದ್ದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಶೈಲಿ.  ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಪದಗಳನ್ನು ಕೇಳಬಹುದು. ಆದರೆ ಇವರ ಪದಗಳ ಪ್ರಭಾವವೇ ಬೇರೆ. ಅದು ಆಳಕ್ಕಿಳಿದು ಮಾಡುವ ಯಕ್ಷಮೋಹ ಅದು ಯಕ್ಷ ಸಮ್ಮೋಹನ ಅಂತಲೇ ಹೇಳಬಹುದು,  ಅದು ಗಾಢವಾದ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಬೇರೆ ಯಾವ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯೂ ಇವರ ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ಅಲುಗಾಡಿಸಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಲಾರದು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಈ ಪರಂಪರೆಗೆ ಶತಮಾನದ ಇತಿಹಾಸ ಬೇರು ಆಳಕ್ಕೆ ಮುಟ್ಟಿಯಾಗಿದೆ.

ಇದೆಲ್ಲ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅನ್ವರ್ಥಗುಣಗಳಾದರೆ ’ಬಲಿಪ್ಪರು ’ ಎಂದಾಕ್ಷಣ ಸುತ್ತಿ ಸುಳಿವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣವಿಶೇಷಗಳಿವೆ. ಸದಾ ಶಾಂತ ಸ್ವಭಾವ, ಪ್ರತಿಯೋಂದನ್ನು ತನ್ನ ನೋಟದಲ್ಲಿ ಪರಮಾರ್ಶಿಸುವ ಚಿಕಿತ್ಸಕ ಚಿಂತನೆಗಳು, ಪುಟ್ಟ ಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೂ ಬಿಗುಮಾನವಿಲ್ಲದೆ ಬೆರೆಯುವ ಮಕ್ಕಳ ಮನಸ್ಸು,  ಶಿಸ್ತು ಸಂಯಮ ಎಲ್ಲವೂ  ಅವರನ್ನು ಸನ್ಮಸ್ಸಿನ ಶಿಖರಗಾಮಿಗಳಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದರೆ ಪ್ರಚಲಿತದಲ್ಲಿ ಮುಗ್ಘ ಮಾನವ ಎಂದು ಕರೆಸಲ್ಪಡುವ ಅವರ ಮುಗ್ಧತೆ ’ಬಲಿಪ್ಪರು’  ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ಅನ್ವರ್ಥವಾಗಿದೆ. ಆದರೂ ಈ ಮುಗ್ಧ ಮನಸ್ಸಿನೊಡನೆ ಒಂದೆರಡು ಘಂಟೆ ಕಳೆದರೆ  ನಿಮ್ಮನ್ನು ಚಕಿತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವಷ್ಟು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತನ್ನದೇ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ತೆರೆದಿಡುತ್ತಾರೆ. ಆವಾಗ ಬಲಿಪ್ಪರು ಮುಗ್ಧರು ಅಂತ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರು ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಕಂಡ ರೀತಿಯದು.  ವ್ಯವಹಾರ ಚತುರತೆ ಮೇಲ್ನೊಟಕ್ಕೆ ನಿಮಗೆ ಗೋಚರಿಸದಿರಬಹುದು ಆದರೆ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವ ಸಂತೃಪ್ತ ಗೆಲುವು ಅದು ಅವರದ್ದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ತನ್ನ ಮನೆಯ ಸಮೃದ್ಧ ಕುಟುಂಬದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರಾಗಿದ್ದು ಇಂದಿಗೂ ಮರಿಮಕ್ಕಳೊಂದಿಗೆ ಅವರಿಗಿರುವ ಅತ್ಮೀಯತೆ ಆ ಕಾಳಜಿ, ಮಕ್ಕಳು ಮರಿಮಕ್ಕಳೂ ಒಂದೇ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅತ್ಮೀಯವಾಗಿ ಸಾಗುವ ಅವರ ಕೌಟುಂಬಿಕ ಜೀವನ  ಯಶಸ್ವೀ ಕುಟುಂಬ ಜೀವನದ ದ್ಯೋತಕ. ಇಷ್ಟೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸಿದ ಬಲಿಪ್ಪಜ್ಜನಿಗೆ ಈಗ ಎಪ್ಪತ್ತೈದರ ಹರಯ. ಈ ಇಳಿವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲೂ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅವರ ಹುಮ್ಮಸ್ಸು ನೋಡಬೇಕು.  ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಕರೆದು ಎರಡು ಪದದ ಅದೂ ವೀರ ರಸದ ಏರಿ ಪದಗಳ ಬೇಡಿಕೆ ಇಟ್ಟರೆ,  ಇವರು ನಾಲ್ಕು ಪದ ಹಾಡಿ ಸಾಕೋ ಅಂತ ಕೇಳಿ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಸದ್ದಿಲ್ಲದೇ ಲಗ್ಗೆ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ.

ಐವತ್ತಕ್ಕೂ ಮಿಕ್ಕೆ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಜಾಗಟೆ ಹಿಡಿದು ಕಳೆದಿದ್ದಾರೆ. ಅದೆಂತಹ ರಂಗಾನುಭವಗಳು?  ಗಾಬರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.  ಒಂದೆರಡು ಘಂಟೆ ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕಳೆದರೆ ಗಂಧ ತೇದು ಪರಿಮಳ ಹರಡಿದಂತೆ ನೆನಪಿನ ಸುರುಳಿಗಳು ಬಿಚ್ಚತೊಡಗುತ್ತವೆ. ಬಲಿಪ್ಪಜ್ಜನ ಮನಸ್ಸು ಮಾತ್ರ ಮುಗ್ಧ,   ಅವರು ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಕಂಡ ದೃಷ್ಟಿ ಮುಗ್ದವಲ್ಲ ಎಂದನಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲಾಪ್ರಪಂಚವೆಂದರೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಮತ್ಸರ ಈರ್ಷ್ಯೆ ರಾಜಕೀಯ ವಿವಾದಗಳಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇಷ್ಟು ಸುದೀರ್ಘ ಕಲಾ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಬಲಿಪ್ಪಜ್ಜ ಇದೆಲ್ಲದರಿಂದಲೂ ದೂರವಾಗಿ ನಿಂತವರು. ಇಂದಿಗೂ ಬಲಿಪ್ಪರು ಅಜಾತ ಶತ್ರುಗಳು ಎಂದರೆ ಅತಿಶಯವಲ್ಲ. ಸುಮ್ಮನೇ ಮುಖಸ್ತುತಿಗೆ ಹೇಳುವ ಮಾತಲ್ಲವದು.  ಅದು ವಾಸ್ತವಕ್ಕೆ ಹಿಡಿದ ಕನ್ನಡಿ.

ಇಂತಹ ಬಲಿಪ್ಪಜ್ಜನಿಗೆ ಎಪ್ಪತ್ತೈದು ತುಂಬಿತೆಂದರೆ, ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸಲು ಟೊಂಕ ಕಟ್ಟಿ ಹೊರಟಿದ್ದಾರೆ ನೋಡಿ ಸ್ವಕ್ಷೇತ್ರ ಮೂಡಬಿದ್ರೆಯ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು.  .   “ ಬಲಿಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತ 75”        ಎಂಬ ಶಿರೋನಾಮೆಯಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡು ಕಾರ್ಯೋನ್ಮುಖರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಪಂಚದ ಮಹನೀಯರು ಊರ ಪರವೂರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು,  ಯಕ್ಷಗಾನ ರಸಿಕರು ಒಂದಾಗಿ ಈ ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ದೀಪದ ಮೊದಲ ಎಳೆಯನ್ನು ಉರಿಸಿ ಆಗಿದೆ.  ಸಂಪೂರ್ಣ ದೀಪ ಉರಿಯಲು ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಹಸ್ತ ಚಾಚಿ  ಭಾಗವತರ 75 ನ್ನು ಸ್ಮರಣೀಯವಾಗಿಸಬೇಕು. ಭಗವತ್ ವಚನವನ್ನು ತಲುಪಿಸುವವನು ಭಾಗವತ ಎಂದರೂ ಸರಿಯೆ. ಗಡಿಯಾರದ ಮುಳ್ಳಿನಂತೆ ಉದಾತ್ತ ಧ್ಯೇಯೋದ್ದೇಶಗಳನ್ನು ತಮಗರಿಯದೇ ತಮ್ಮ ನಡೆ ನುಡಿಯಲ್ಲಿ ತೋರಿಕೊಟ್ಟ ಆ ಸನ್ನಡತೆ ಈ ಮೂಲಕ ಕೃತಜ್ಞತೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸೋಣ.  ನಮ್ಮೆದೆಯ ಅಭಿಮಾನಕ್ಕೆ ನಾವು ಮೌಲ್ಯ ಕಟ್ಟುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅಷ್ಟೋ ಇಷ್ಟೋ ಒಂದು ಆಟದ ಹುಚ್ಚಿಗೆ ವ್ಯಯಿಸುತ್ತೇವೆ ಎಂಬ ಭಾವಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಇನ್ನೇನೋ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಭಾವವೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಕೈ ಯಲ್ಲ ಬೆರಳ ತುದಿಯಿಂದಲಾದರೂ ಯೋಜನೆಗೆ ಸಹಾಯ ಹಸ್ತ ಚಾಚುವ.

“ಯಕ್ಷಗಾನಂ ಗೆಲ್ಗೆ”

ಯಕ್ಷಾಂಗಣದಲ್ಲಿ ನವರಸ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಮಲಯಾಳಂ ದೂರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೋ ಕಲಾಮಂಡಳಂ ಒಂದರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಿದ ಕಥಕ್ಕಳಿಯ ನವರಸಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತೀ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೋಡಿದ್ದೆ. ನವರಸದ ಭಾವಾಭಿನಯವನ್ನು ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಿ ತೋರಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಿದು. ಮೌಖಿಕ ಮತ್ತು ಚಲನೆಯ ಮೂಲಕ ಮುದ್ರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ನವರಸಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ರೂಪಗಳು ಹೇಗೆ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಬಹಳ ಸರಳವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಕೇವಲ ಮೌಖಿಕ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ನವರಸಗಳ ವೈವಿಧ್ಯತೆ, ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಚಲನಾವೇಗ  ನೋಡಿ ಬಹಳ ಸೋಜಿಗವಾಯಿತು. ಗಡಿಯಾರದ ನಿಮಿಷದ ಮುಳ್ಳಿನ ಚಲನೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಕ್ಷಣ ಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗುವ ಮುಖವಿನ್ಯಾಸ, ಅದ್ಬುತ, ಭಯಾನಕ, ಹಾಸ್ಯ, ಭೀಭತ್ಸ, ಕರುಣ, ರೌದ್ರ, ಶಾಂತ, ಶೃಂಗಾರ, ವೀರ..ಇವುಗಳ   ಅದ್ಭುತ ಎನಿಸುವ ಚಲನೆಗಳು. ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ದೆಸೆಯ ಈ ಶಿಕ್ಷಣ ಕಂಡು ಒಂದಂತೂ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಯಿತು ಕಥಕ್ಕಳಿ ಯಾಕೆ ವಿಶ್ವಮಾನ್ಯವಾಯಿತು ಎಂದು. ಯಾವುದೇ ವಿದ್ಯೆಯ ಭವಿಷ್ಯ ಇರುವುದು ಅದರ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ. ಯಾಕೆಂದರೆ ತಳಹದಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿದ ಸಂಸ್ಕಾರ ಅದು ತಾಯಿ ಬೇರಾಗಿ ಸ್ಥಾಯಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮಾತಿಲ್ಲದ ಈ ಕಲೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಮಾತಿಲ್ಲದ ಮೌನಿಯಂತಾಗಿಸುವುದಂತೂ ಪರಮ ಸತ್ಯ.

ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಲಾವಿದರ ನಡುವೆ ಹೋಲಿಕೆ ಸಾದೃಶಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಬಾರದು. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲೆಯೂ ಅದರದ್ದೇ ಆದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಂಡು ಜನಮಾನಸದಲ್ಲಿರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಕಥಕ್ಕಳಿಯನ್ನು ಕಾಣುವಾಗ ಬೇಡವೆಂದರೂ ಮನಸ್ಸು ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಹೋಲಿಸಿ ನೋಡುತ್ತದೆ. “ಕಥಕ್ಕಳಿ” ಅಂದರೆ  ’ಕಥೆಯ ಆಟ’. ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ವಾಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಟ ಎಂದೇ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಎರಡು ಕಲೆಗೂ ಹಲವಾರು ಸಾಮ್ಯತೆಗಳು ಇದ್ದಂತೆ ಎರಡೂ ಹಲವು ವಿಷಯಗಳಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿವೆ ಆದರೂ ಕಥಕ್ಕಳಿಯನ್ನು ಕಾಣುವಾಗ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಥಳುಕು ಹಾಕುವುದು ಸುಳ್ಳಲ್ಲ.

ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗುವಂತೆ ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯ ವಿಶೇಷತೆ  ಯಕ್ಷಗಾನದ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದೂ ಪ್ರಧಾನ ಆಕರ್ಷಣೆಯೋ ಎಂಬಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ’ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮಾತುಗಾರಿಕೆ’  ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ವಾಕ್ ಪ್ರಪಂಚ ಅಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ.  ಕೇವಲ ಮಾತಿನ ಬಲದಿಂದಲೇ ಪಾತ್ರಗಳು ಕಲಾವಿದರು ವಿಜ್ರಂಭಿಸಿದ ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಇಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಶಗಾನದ  ಮಾತುಗಾರಿಕೆ ಎಂಬುದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಒಂದು ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಿದೆ.  ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಬಿಡಿ,  ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನೂ ಕೂಡಾ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದೆ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು. ಇಂದಿಗೂ ವಾಡಿಕೆಯಲ್ಲಿರುವ ಮಾತಿದೆ  “ಆಟದ ಮರುಳು ಇದ್ದವರತ್ರ ಮಾತಾಡಿ ಪೂರೈಸಿಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ”.

ಕಥಕ್ಕಳಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಮಾತಿನ ಪ್ರಪಂಚ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಲೇ ಇಲ್ಲ.  ಮಾತ್ರವಲ್ಲ,  ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಅದರ ಕಾಠಿಣ್ಯ ಅದೆಷ್ಟು ಬಲವಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ತನ್ಮಯ ಭಾವ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಧ್ವನಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತೆ ಅಭಿನಯ,  ಹಾಗಾಗಿ ಆಂಗಿಕ ಅಭಿನಯ ಅದರ ಪ್ರಧಾನ ಅಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ನವರಸಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಅಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅಗತ್ಯವಾಗಿದೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅದನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ನನಗನಿಸುವುದು. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿ ದೆಸೆಯಲ್ಲೇ ನವರಸಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಶಿಕ್ಷಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ. ಅದುದರಿಂದ ಭಯನಾಕದಿಂದ ಕರುಣಕ್ಕೋ, ರೌದ್ರದಿಂದ್ರ ಶಾಂತಕ್ಕೋ ಕ್ಷಣ ಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಬದಲಾವಣೆ ಇಲ್ಲಿ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ನವರಸಗಳ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿನ ಕಲಾವಿದರು ಹೆಚ್ಚು ಪಡಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದನಿಸುತ್ತದೆ.

ಯಕ್ಷಗಾನದ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಈ ನವರಸ ಶಿಕ್ಷಣ ಎಷ್ಟು ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆಯೋ ತಿಳಿಯದು. ಆದರೆ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ನೋಡುವಾಗ ಇದರ ಅನುಭವ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ.  ಕೆಲವೇ ಮಂದಿ ಕಲಾವಿದರು ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಅಧಿಕಾರಯುತವಾಗಿ ವ್ಯವಹರಿಸ ಬಲ್ಲರೇ ಹೊರತು ಬಹಳಷ್ಟು ಮಂದಿ ಇದರ ಹತ್ತಿರ ಸುಳಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ. ’ನವರಸಗಳು” ಎಷ್ಟಿವೆ?  ಎಂದು ಮೂಢ ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳುವಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬಂದರೂ ಬರಬಹುದು.  ನವರಸಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಹೇಗೆನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ನವರಸಗಳು ಯಾವುದು ಎಂದು ಕೇಳಿದರೆ,  ಸಮರ್ಪಕ ಉತ್ತರ ಹೇಗೆಲ್ಲ ಸಿಗಬಹುದು? ಎಂಬುದು ಯೋಚಿಸಬೇಕಾದ ವಿಚಾರ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಲೆಯಲ್ಲ. ಇದಕ್ಕೆ ಶಾಸ್ತ್ರದ ತಳಹದಿಯಿಲ್ಲ. ಪಾರಂಪರಿಕವಾಗಿ ಬಂದ ಜಾನ ಪದ ಕಲೆ. ಇಲ್ಲಿ ನವರಸ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಶಾಸ್ತ್ರದ ನೆಲೆಯಲ್ಲೇ ಇರಬೇಕೆಂದೆನೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇದರ ಜ್ಞಾನ ಹೊಂದಿದ್ದರೆ ರಂಗದ ಮೇಲಿನ ಪ್ರವೃತ್ತಿಗೆ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಬಲ್ಲುದು.

 ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಿಸುವ ಗುರುಸ್ಥಾನದ ಹಿರಿಯರಿಗೆ ನವರಸಗಳ ಅರಿವಿದ್ದರೂ ಇರಬಹುದು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಪರಂಪರೆಯಿಂದ ಬಹಳಷ್ಟನ್ನು ಇವರು ಆರ್ಜಿಸಿಕೊಂಡಿರುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಯುವ ತಲೆಮಾರಿನ ಹಣೆ ಪಟ್ಟಿ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡವರಲ್ಲಿ ಈ  ಅಜ್ಞಾನ ಬಹಳಷ್ಟನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಯಾಕೆಂದರೆ, ಒಂದೆರಡು ಹೆಜ್ಜೆ ಕಲಿತ ಕೂಡಲೇ ದೊಡ್ದ ವೇಷಕ್ಕೇ ಸ್ವಯಂ ತೇರ್ಗಡೆಗೊಳ್ಳುವ ಇಂದಿನ ಕಲಾವಿದರು, ಕೆಲವು ರಂಗಸ್ಥಳದ ಅನುಭವ ಸಿಕ್ಕಿದೊಡನೆ ಕಲಿಸುವ ಗುರು ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಸ್ವಯಂ ತೇರ್ಗಡೆ ಪಡೆದಿರುತ್ತಾರೆ!! ಅನುಕರಣೆಯನ್ನಷ್ಟೇ ರಂಗದಲ್ಲಿ  ಇಂದು ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಶಿಕ್ಷಣದ ಕೊರತೆ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಶೆಟ್ಟಿಗಾರ ಮಹಿಷಾಸುರ “ ಹಾಗೆ ಕುಣಿದ” ಎಂದು ಅದನ್ನೆ ಅನುಕರಿಸಿ ಆ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಪಡೆಯುವ ಹಂಬಲ. ಅದೇ ಶೆಟ್ಟಿಗಾರ ಆ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನೂ, ಆ ನೈಪುಣ್ಯವನ್ನು ಗಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಗುರು ಸೇವೆ ಎಷ್ಟು ಮಾಡಿರಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ.  ಯಾಕೆಂದರೆ ಮುಖ್ಯ ರಸ್ತೆಯ ಪ್ರಯಾಣಕ್ಕಿಂತ ಆಡ್ಡರಸ್ತೆಯ ಪ್ರಯಾಣವೇ ಹಿತಕರವಾಗಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಮಹಿಷಾಸುರ ಹಾಗೆ ಕುಣಿದ ಹೀಗೆ ಕುಣಿದ ಎಂದು ಅದನ್ನೆ ಅನುಕರಿಸುವಾಗ ಇಲ್ಲಿ ನವರಸಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುವುದು ಯಾವಾಗ?   ಈ ಅನುಕರಣೆ ಎಂಬುದು ಕೊನೆಗೆ ಅಧುನಿಕ ಗುರು ಸ್ಥಾನ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕೂ ಇದು  ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಈಗೀಗ ಯಕ್ಷಗಾನ ತುಣುಕುಗಳು ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಸರಮಾಲೆಯಾಗಿ ಮಿಂಚುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇದೊಂದು ಒಳ್ಳೆಯ ಬೆಳವಣಿಗೆ. ಆದರೆ ಚಿಂತೆಯಾಗುವ ವಿಚಾರ ಇಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ.  ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆಯ ದೇವಿಯ ಪಾತ್ರದ ತುಣುಕೊಂದನ್ನು ಕಾಣುವಾಗ ದೇವಿಗೂ ಭಸ್ಮಸುರದ ಮೋಹಿನಿಗೂ ವೆತ್ಯಾಸವೇ ಇಲ್ಲದಂತಹ ರಸಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿ  ಪ್ರಸ್ತುತ ವಾದರೆ ಯಾವುದನ್ನು ಹೇಳಬೇಕು? ದೇವಿ ಎಂದರೆ ಆದಿ ಮಾಯೆ, ಸರ್ವ ಭಾವನೆಯಿಂದಲೂ ಅತೀತವಾದ ಶಕ್ತಿಯದು. ಕದಂಬವನದಲ್ಲಿ ಉಯ್ಯಾಲೆಯಲ್ಲಿ ತೂಗುತ್ತಿರುವಾಗ ಚಂಡ ಮುಂಡರು ಮೋಹ ಪರವಶರಾಗುವ ಸನ್ನಿವೇಶ. ಈ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ದೇವಿಯ ಶೃಂಗಾರ ಲಾಸ್ಯದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಯಾಕೋ ಗೊತ್ತಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಶ್ರೀದೇವಿ ಆದಿಮಾಯೆ, ಆಕೆ ಜಗನ್ಮೋಹಿನಿ ರೂಪ. ತನ್ನ ಕಿರುನಗುವಿನಿಂದಲೇ ಸುಗ್ರೀವನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ, ಹೂಂಕಾರದಿಂದ  ಧೂಮ್ರಾಕ್ಷನನ್ನು ಭಸ್ಮಮಾಡುವ ಈಕೆಗೆ ರಕ್ಕಸರಾದ ಚಂಡ ಮುಂಡರನ್ನು ಮತಿಭ್ರಾಂತರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಶೃಂಗಾರ ಲಾಸ್ಯದ ಅಗತ್ಯವಿದೆಯೇ?        ಅಸುರರಿಗೆ ಅದಿ ಮಾಯೆ ಕೇವಲ ದಿವ್ಯ ಮಾಯೆಯಿಂದಲೇ ಮೋಹ ಪರವಶಳಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾಳೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಸಾಂಕೇತಿಕ ಅಭಿನಯ ಕ್ರಮಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಕದಂಬವನದ ಚಿತ್ರಣ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟಿದಂತೆ ಸಮ್ಮೋಹನಕ್ಕೂ  ಕದಂಬವನದ ಪರಿಸರ ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರೇರೇಪಣೆ ಕೋಡುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ಶ್ರೀದೇವಿಯ ಪಾತ್ರವೆಂಬುದು ಗಾಂಭೀರ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಪಾತ್ರ. ಆದುದರಿಂದ  ಚಂಡ ಮುಂಡರಲ್ಲಿ ಉನ್ಮಾದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುವಂತೆ ಲಾಸ್ಯಭಾವ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ ಎಂದು ಅನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಪೌರಾಣಿಕ ಸಂಭಂದೀ ಕಲೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಆ ಪಾತ್ರದ ಸ್ವಭಾವ ಪೌರಾಣಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಅರಿಯದೆ,  ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಬಯಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ಪಾತ್ರ ಪರಿಧಿಯಿಂದ ಅತೀತವಾದುದನ್ನು ತೋರಿಸಬಹುದೇ? ಗಮನಿಸಬೇಕು,  ಇದು ಸ್ವ ಅಭಿರುಚಿಯ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯೇ ಹೊರತು ಪಾತ್ರದ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಸೃಜನ ಶೀಲತೆ ಇರಬೇಕು. ಅದು ಕಲೆಯ ಮೂಲ ಆಶಯಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡೇ ಇರಬೇಕು. ಹಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಕಲೆಯ ಅಭ್ಯುದಯ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಸೃಜನ ಶೀಲತೆಯೊಂದೇ ಕಲೆಯ ಜೀವಂತಿಕೆಯ ಲಕ್ಷಗಣವಾಗಬಾರದು. ಭರತನಾಟ್ಯವೋ ಮುದ್ರೆಗಳೋ ಇನ್ನಿತರ ಜನಪದ ಪ್ರಭಾವಗಳು ಮುಂತಾದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಗುಣಗಳು ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಅಲವಡಿಸಲ್ಪಡುವುದಕ್ಕೆ ಆಕ್ಷೇಪವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಅಸಹ್ಯವೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ದೇವಿ ಮೋಹಿನಿಯಾಗುವುದು ಮಾತ್ರ ನಮ್ಮ ಹೆತ್ತವ್ವೆಯನ್ನು ಆ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸದಂತೇ ಆಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ನವೀಕರಣ ಸೃಜನ ಶೀಲತೆ ಮತು ಮನೋರಂಜನೆಯ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಿನಿಮೀಯ ದೃಶ್ಯ ಸಾದೃಶ್ಯವನ್ನು ರಂಗದಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುವುದು. ಸಿನಿಮಾ ಹಾಡಿನ ರಾಗಗಳ ಅಸಹ್ಯ ಮಿಶ್ರಣವನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನದೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆಸುವುದು ಇದೊಂದು ರೀತಿ ಹಾಲಿಗೆ ಹೆಂಡ ಬೆರೆಸಿ ಕುಡಿದಂತೆ. ಚೌತಿಯ ಗಣಪನಿಗೆ ಪ್ಯಾಂಟು ಶರ್ಟು ತೊಡಿಸಿ ಗನ್ನು ಹಿಡಿಸಿ ಪೂಜೆ ಮಾಡಿದಂತೆ ಈ ಕೀಳು ಮಟ್ಟದ ಅಭಿರುಚಿ ಯಾವ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ? ನಮ್ಮ ಹೆತ್ತತಾಯಿಯನ್ನು ವಿರೂಪ ಮಾಡಿ ನೋಡಿ ರಂಜನೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದಂತೆ ಅಲ್ಲವೇ? ಪವಿತ್ರ ತೀರ್ಥವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಾಗ ನಮ್ಮ ದೇಹ ಮನಸ್ಸು ಶುದ್ದಿಯಾಗಿರಬೇಕು. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ತೀರ್ಥಕ್ಕೆ ಅರ್ಥವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

ಕಥಕ್ಕಳಿಯಲ್ಲಿ ’ನವರಸಗಳು’  ಗಾಢವಾದ ಮುಖವರ್ಣಿಕೆಯ ಹೊರತಾಗಿಯೂ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಕ್ಷಣ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ದೃಶ್ಯದಿಂದ ದೃಶ್ಯಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಅಭಿನಯದಿಂದ ಇದು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವಾಗ ರೋಮಾಂಚನವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ವಿಪುಲವಾದ ಅವಕಾಶ ಇದ್ದರೂ ಇದರ ಅನುಭವ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಥಕ್ಕಳಿಯನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಹೋಲಿಸುವುದು ತಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ ಒಂದು ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕಲೆಯಾದರೆ ಇನ್ನೊಂದು ಜಾನಪದ ಕಲೆ.  ಆದರೂ ಯಾವುದೋ ಅಸಹ್ಯವನ್ನೂ ಅಸಹಜತೆಯನ್ನೂ ಬಳಕೆಗೆ ತರುವ ಬದಲಾಗಿ ಕಲೆಯ ಮೂಲ ಆಶಯಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಂತಹ ಗುಣಗಳನ್ನು ಬಳಸುವುದು  ಸೂಕ್ತ ಎನಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಈ ಭಾವನೆಗಳು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವುದೇ ಇಲ್ಲವೆಂದಲ್ಲ, ಕೆಲವು ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಇದರ ಪೂರ್ಣ ತಿಳುವಳಿಕೆಯಿದ್ದು ಬಹಳಷ್ಟು ಮಂದಿ ಈ ಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹೊರತಾಗಿಯೇ ಇದ್ದಾರೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಹಂತದ ಶಿಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಬಳಸುವಂತಾಗಬೇಕು. ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಶಿಕ್ಷಣ ತನ್ನ ಗುಣವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡರೆ ಗುರು ಸ್ಥಾನ ಇನ್ನೇನೋ ಬಯಸುತ್ತದೆ.

ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ನವರಸಗಳ  ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದರೆ ತಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ ಆದರೆ ಅದೆಲ್ಲ ಅನುಕರಣೆಯಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಇದರ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ ಸಾಧಿಸಬೇಕಾದಾರೆ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಶಿಕ್ಷಣದ ಅಗತ್ಯವೂ ಇರುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ನವರಸಗಳ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಸಿನಿಮಾ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ರಂಗಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ವೇಷಗಳ ವಿವಿಧ ಭಂಗಿಗಳು ಸಿನಿಮಾ ನಟರ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ  ಎದ್ದು ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಈ ಸಂಕಲನ ಮಿಶ್ರಣಗಳು ನಮ್ಮ ಅಭಿರುಚಿಯ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನ ಕೂಡ ಇಲ್ಲವಾಗಿದೆ. ಯಾವುದನ್ನು ಬಳಕೆಗೆ ತರಬೇಕೊ ಅದನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸದೇ ಅನಾವಶ್ಯಕ ದುರಹಂಕಾರಿ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಬೆಳವಣಿಗೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಸ್ವಲ್ಪ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿ ಸಿದ್ಧಿಯಾದೊಡನೆ ಸ್ಥಾನ ಮಾನ ಅರಿಯದ ವರ್ತನೆ ಸಹೃದಯೀ ಅಭಿಮಾನೀ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನನ್ನು ರಂಗಸ್ಥಳದಿಂದ ದೂರ ಸರಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮರೆಯಬಾರದು.

 ಹಿಂದೆ ಕಲಾವಿದರೂ ಪ್ರಾಯಸಂದು ವಯೋ ವೃದ್ಧರಾದಾಗ ತಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯವರ್ಗದಿಂದ ಹಲವು ಚಾಕರಿಯನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲ ಶಿಷ್ಯವರ್ಗವೇ ಗುರುಭ್ಯೋ ನಮಃ ಎಂಬ ಭಾವದಿಂದ ನಿಷ್ಕಾಮಿಗಳಾಗಿ ಗುರುಸೇವೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಇಲ್ಲಿ ಗುರು ಶಿಷ್ಯ ಸಂಬಂಧ  ಭಾವನಾ ಪ್ರಪಂಚದ ತಳಹದಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇಂದು ಇದರಲ್ಲೂ ದುರಹಂಕಾರೀ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ತಾನು ದೈಹಿಕನಾಗಿ ಸಮರ್ಥನಾದರೂ ಪ್ರಪಂಚ ಮುಖಕ್ಕೆ ತೋರಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಅನಾವಶ್ಯಕ ದುಡಿಮೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಭಟ್ಟಂಗೀತನ ಕೂಡ ಬೆಳೆಯುವುದು ಇನ್ನೊಂದು ದುರ್ದೆಶೆ. ಕಲೆಗಿಂತ ತಾನು ದೊಡ್ಡವನೆಂಬ ಅಹಂಭಾವ. ಕಲೆಗಿಂತಲೂ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನ ಮಾನ ಹಿರಿಯದು ಎಂಬ ಚಿಲ್ಲರೆ ಬುದ್ದಿ. ಸಲಾಮು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವ ಹಂತಕ್ಕೂ ಇಳಿಯುವ ಸ್ವಾರ್ಥ. ಕಲೆಗಿಂತಲೂ ತನ್ನ ಸ್ಥಾನ ದೊಡ್ಡದು ಎಂದು ತೋರುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದ ಹಲವು ಸಲ ಕಲಾವಿದನೊಂದಿಗೆ ಕಲೆಯೂ ವಿಜ್ರಂಭಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಈ ವಿಜ್ರಂಭಣೆಯ ಹಿರಿಮೆ ಗಾಳಿ ತುಂಬಿದ ಬಲೂನಿನಂತೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ, ಇದನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಶ್ಲೇಶಿಸಬಹುದು ಆದರೆ ಬರೀ ’ಛೇ...’ ಎಂಬ ಉದ್ಗಾರವಷ್ಟೇ ಅಂತಿಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಾಗಬಲ್ಲುದು.   ಎಪ್ಪತರ ದಶಕದ ಪ್ರಾಯ ಸಂದು ಹೋದರೂ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟರಂತಹ ಯಕ್ಷಗುರುಗಳು ಅಪಾರ ಶಿಷ್ಯವರ್ಗವನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದರೂ ಸಹ  ಇಂದಿಗೂ ಸ್ವಾವಲಂಬಿಯಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕೆಲಸವನ್ನು ತಾವೇ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇಂದಿಗೂ ಅವರು ಪರರಿಂದ ಚಾಕರಿಯನ್ನು ಮಾಡಿಸಿದ್ದನ್ನು ಕಂಡ ನಿದರ್ಶನವೇ ಇರಲಾರದು. ಆದರೆ ಸ್ವಯಂ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯಿಂದ ಉನ್ಮತ್ತರಾಗಿ ಅರ್ಧರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಛತ್ರಿ ಹಿಡಿಯುವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಇಂದಿನ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಇದೆ ಎಂದಾಗ ಯಾವುದನ್ನು ಬಳಕೆಗೆ ತರಬೇಕೋ ಅದನ್ನು ಯೋಚಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಮಯವಾದರೂ ಎಲ್ಲಿದೆ?

ಕಲೆಯೆಂಬುದು ಹರಿಯುತ್ತಿರುವ ನದೀ ಪ್ರವಾಹದಂತೆ. ಆ ಪ್ರವಾಹದಲ್ಲಿ ಬೃಹತ್ ಮರವೂ ತೇಲಿ ಬರಬಹುದು ಅಥವಾ ಸಣ್ಣ ತೃಣವೂ ತೇಲಿ ಬರಬಹುದು. ಆದರೆ ಯಾವುದೂ ಸ್ಥಿರವಲ್ಲ. ಹರಿಯುತ್ತಲೋ ಮುಳುಗುತ್ತಲೋ ಇರುತ್ತದೆ. ಕಲಾವಿದ ಎಷ್ಟು ದೊಡ್ದವನಾದರೂ ಕಾಲ ಮಿತಿಯನ್ನು ಮೀರುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ.

ಗೀತೋಪದೇಶ ಯಕ್ಷಗಾನ ಹೀಗೊಂದು ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಭಾಗ – ೪

ವಿಶ್ವರೂಪ ದರ್ಶನ

“ಧೃತ ರಾಷ್ಟ್ರ ಹುಟ್ಟು ಕುರುಡ   ಜನ್ಮಾಂಧ. ಕೈಹಿಡಿದ ಸತಿ ಗಾಂಧಾರಿ ಕಣ್ಣಿದ್ದೂ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬಟ್ಟೆ ಕಟ್ಟಿ ಅಂಧಳಾಗಿ ಪತಿವೃತೆಯ ವೇಷತೊಡುತ್ತಾಳೆ. ಇದ್ದ ಕಣ್ಣನ್ನೂ ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಅವಳು ಬುದ್ಧಿಯಿಂದ ಕುರುಡಿಯಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾಳೆ. ದುರಂತ ಅಂದರೆ ಇದು. ಇವರಿಬ್ಬರೂ ಕುರುಡರಾದರೆ,  ಹುಟ್ಟಿದ ಮಕ್ಕಳು ಕೆಟ್ಟ ಕೌರವ ಸಂತಾನವಾಗದೇ ಬೇರೆ ಇನ್ನೇನಾಗಲು ಸಾಧ್ಯ?  ಸಂಸಾರದಲ್ಲಿ ಒಂದೋ ಅಪ್ಪ ಕಣ್ಣು ತೆರೆದಿರಬೇಕು ಇಲ್ಲಾ ಅಮ್ಮನ ಕಣ್ಣು ತೆರೆದಿರಬೇಕು ಇಬ್ಬರ ಕಣ್ಣು ಕಾಣುವ ಕೆಲಸ ಮಾಡದಿದ್ದಾಗ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಕ್ಕಳು ಕೌರವ ಸಂತಾನದಂತೆ ಕೆಟ್ಟ ಮಕ್ಕಳೇ ಆಗಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮನ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಮಹಾ ಭಾರತದ ಸಂದೇಶವಿದು.  ಕಣ್ಣಿದ್ದೂ ಕುರುಡಾದ ಗಾಂಧಾರಿ ಒಂದೆಡೆ  ಹೃದಯದಿಂದಲೂ ಮತಿಯಿಂದಲೂ ಕುರುಡನಾದ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಒಂದೆಡೆ.“

ಅಜ್ಞಾನದ ಅರಿವು ಉಂಟು ಅಂತ ಭಾಸವಾದಾಗ ಆ ಅಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉಪಾಧಿ ಅಂದರೆ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಇದ್ದಂತಹ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪಾಠ ಹೇಳುವಾಗ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಿಂಹ ಅಂತ ಉಂಟು. ಸಿಂಹವನ್ನು ತೋರಿಸುವುದಕ್ಕೆ  ಹಾಗೆ ಸಿಂಹದ ಹತ್ತಿರ ಕೊಂಡು ಹೋಗುವುದು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಸಿಂಹದ ಅರಿವನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಬೇರೆ ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಬಳಸಬೇಕಾಗ್ತದೆ.   ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಸಿಂಹದ ಬಳಿಗೆ ಹೋದರೆ ಹೋದವನು ಇರುವುದು ಇಲ್ಲ.,  ಹಾಗಾಗಿ ನೇರ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಮುಟ್ಟಿದವನು ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಆಗ್ತಾನೆ. ಈ ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಡುವಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅರ್ಥವತ್ತಾದ ಮಾಧ್ಯಮ ಉಪಾಧಿ ಸೃಷ್ಟಿಸಬೇಕು. ಅದುವೇ ಕರ್ಮ. ಕರ್ಮ ಎಂದರೇನು ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಕರ್ಮ ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ.  ಈ ಅಜ್ಞಾನ ಹುಟ್ಟುವುದನ್ನೇ “ಮಾಯೆ” ಎನ್ನಬೇಕು.

ಚಿತ್ರ ಕೃಪೆ : ಉಲ್ಲಾಸ್

ಮಾಯೆ ಎಂದರೆ ಏನು? ಬಹಳ ಸರಳವಾದ ಉದಾಹರಣೆ ಇಲ್ಲಿ ಬಳಸಿದ್ದಾರೆ. ಗಣಿತ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಶೂನ್ಯ ಜಾಗಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲಿಯ ಮೌಲ್ಯ ತಿಳಿಯದೇ ಇದ್ದಾಗ ಒಂದು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಬದಲು ಒಂದು ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುವುದು. ಹಾಗೆ ಅ ಅಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕಲ್ಪನೆ, ಅದು ಮಾಯಾ ಅಂತ ಕಲ್ಪಿಸುವುದು. ಅದನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸದ ವಿನಹ ಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ರೂಪ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮಾಯೆ ಎಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಅದು ಭಗವಂತನಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿತು ಎಂದು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಕಲ್ಪನೆ. ಯಾಕೆ? ಅದು ಉಂಟು ಅಂತ ಕಲ್ಪಿಸದೇ ಜ್ಞಾನದ ಹಾದಿ ಹುಡುಕುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.  ಇಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಎಂಬುದು ಕೊನೆಯ ಹಂತ.  ಇಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯ ಹಂತವನ್ನು ಪ್ರಥಮ ಅಂತ ಅಂಗೀಕರಿಸಿದರೆ ಇದು ಸುಲಭ. “ ಅಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮಿ” ಅಂತ ಮೊದಲೇ ಹೊಳೆದರೆ ಮತ್ತೆ ಅದರ ಮಾಧ್ಯಮ ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ.

ಒಬ್ಬ ತಂದೆಗೆ ಮೂರು ಮಕ್ಕಳಿದ್ದರಂತೆ. ಮೂರು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನು  ಅವನು ಪಾಲು ವಿಂಗಡಿಸಿಟ್ಟ. ಹಿರಿಯ ಮಗನಿಗೆ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಧ ಪಾಲು ಇಟ್ಟ. ಎರಡನೆಯವನಿಗೆ ಅದರ ಅರ್ಧ, ಕೊನೆಯವನಿಗೆ ಕೊನೆಯ ಅರ್ಧ. ಅವನು ಬರೆದು ಇಟ್ಟದ್ದರಿಂದ ಅದು ಹಾಗೆ ಪಾಲಾಗಬೇಕು. ಅವನ ಎಲ್ಲ ಸೊತ್ತುಗಳು ಪಾಲಾಯಿತು. ಅವನ ಯಜಮಾನಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಏಳು ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಇತ್ತು. ಏಳು ಪ್ರಾಣಿ ಅದು ದನ ಎಂದು ಇಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ. ಆ ಏಳನ್ನು ಹೇಗೆ ಪಾಲು ವಿಂಗಡಿಸುವುದು? ದೊಡ್ಡವನಿಗೆ ಅರ್ಧ, ಏಳರ ಅರ್ಧ ಅದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ವಿಂಗಡನೆ ಕಠಿಣವಾಯಿತು. ಆವಾಗ ಬುದ್ಧಿವಂತನೊಬ್ಬ ಏನು ಮಾಡಿದ ತನ್ನ ಕೊಟ್ಟಿಗೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ದನವನ್ನು ತಂದು ಈ ಏಳರ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದ. ಆನಂತರ ಪಾಲು ಸುಲಭವಾಯಿತು. ಏಳು ಮತ್ತು ಒಂದು ಎಂಟರ ಅರ್ಧ ನಾಲ್ಕು, ಎರಡನೆಯವನಿಗೆ ಉಳಿದ ನಾಲ್ಕರ ಅರ್ಧ ಎರಡು, ಮೂರನೆಯವನಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಉಳಿದ ನಾಲ್ಕರ ಅರ್ಧ ಒಂದನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಉಳಿದ ಒಂದನ್ನು ಬುದ್ಧಿವಂತ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡ. ಆದ್ದರಿಂದ ಈ ಮಾಯೆ ಎಂಬುದು ಈ ಎಂಟನೇ ಪ್ರಾಣಿಯ ಹಾಗೆ. ಅದಿಲ್ಲದೇ ಈ ಏಳರನ್ನು ವಿಂಗಡಿಸುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಆ ಎಂಟು ಸೇರದ ವಿನಃ ಇದು ಪೂರ್ಣ ಆಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ.

ಇದರ ಬದಲು ಕೊನೆಯಿಂದ ಪಾಲು ಮಾಡುತ್ತಾ ಬಂದಲ್ಲಿ, ಕೊನೆಯವನಿಗೆ ಒಂದು, ಮಧ್ಯದವನಿ ಅದರ ಇಮ್ಮಡಿ ಎರಡು, ಹಿರಿಯವನಿಗೆ  ಇದರ ಇಮ್ಮಡಿ ನಾಲ್ಕು ಹೀಗೆ ಮಾಯೆ ಎಂಬ ಎಂಟನೆಯದ್ದನ್ನು ಸೇರಿಸದೆ ಪಾಲು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಗಣಿತ ಸಮಸ್ಯಾ ರೂಪವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಬಹಳ ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಎಂಟನೆಯ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಉಂಟು ಅಂತ ನಂಬಿದ್ರೆ ಉಂಟು ಇಲ್ಲಾ ಅಂತ ತಿಳಿದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ. ಬಹಳ ಜಾಣತನ ಉದಾಹರಣೆಯ ಬಳಕೆ ಇದು. ಇಲ್ಲಿ ಅಜ್ಞಾನ ಎಂಬುದು ಉಂಟು ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹೊಂದುವುದಕ್ಕೆ ಕರ್ಮ ಎಂಬ ಉಪಾಧಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವಾಗ ನಾವು ಎಂಟನೆಯ ಮಾಯೆಯನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸಲೇ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜ್ಞಾನದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರಿವಿದ್ದಾಗ ಈ ಅಜ್ಞಾನ ಮಾಯೆ ಕರ್ಮ ಇದೆಲ್ಲ  ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಅದುದರಿಂದ ಜ್ಞಾನ ಕರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯುವಲ್ಲಿ ಹಲವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ.

“ವಾಸಾಂಸಿ ಜೀರ್ಣಾನಿ ಯಥಾ ವಿಹಾಯಾ ನವಾನಿ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ನರೋಪರಾಣಿ | ತಥಾ ಶರೀರಾಣಿ ವಿಹಾಯಾ ಜೀರ್ಣಾನ್ಯ ನ್ಯಾನಿ ಸಂಯಾತಿ ನವಾನಿ ದೇಹೀ"

"ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನು ಹೇಗೆ ಹಳೆಯ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ತೊಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವನೋ ಹಾಗೆಯೇ ಆತ್ಮವು ಜೀರ್ಣವಾದ ದೇಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಹೊಸ ದೇಹವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. “

ಹುಟ್ಟು ಸಾವು ಅದರ ಸಣ್ಣ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯನ್ನು ಭಗವದ್ಗೀತೆಯ ಈ ಶ್ಲೋಕದೊಂದಿಗೆ ವಿಷದೀಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.

ಜ್ಞಾನ ಎಂದರೇನು ಎಂದು ವಿವರಿಸಿದ ನಂತರ, ಆ ಜ್ಞಾನ ಸಿದ್ಧಿಗೆ ಕರ್ಮವನ್ನು ಹೇಳಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಅದು ಎಂತಹ ಕರ್ಮ? ಕಾಮ್ಯಕರ್ಮವಾಗಿರಬಾರದು. ಒಂದು ಬಯಕೆಯನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಕರ್ಮವಾಗಬರದು, ಬದಲಾಗಿ ನಿಷ್ಕಾಮ ಕರ್ಮ. ಇದಕ್ಕೆ ಮೇಲಿನ ಶ್ಲೋಕವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಉದ್ದರಿಸಲ್ಪಟ್ಟದ್ದು. ಒಬ್ಬ ಸನ್ಯಾಸಿ ಅತಿ ಜೋಪಾನದಿಂದ ಬಹಳ ಮಮತೆಯಿಂದ ಜಿಂಕೆಯ ಮರಿಯೊಂದನ್ನು ಸಾಕಿದನಂತೆ. ಒಂದು ಬಾರಿ ಆ ಜಿಂಕೆ ಕಳೆದು ಹೋದಾಗ ಅದರ ನೆನಪಲ್ಲೇ ವಿಲ ವಿಲ ಒದ್ದಾಡಿ ಪ್ರಾಣಬಿಟ್ಟನಂತೆ. ಆನಂತರ ಅವನ ಆತ್ಮ ಒಂದು ಜಿಂಕೆಯಾಗಿಯೇ ಜನ್ಮ ತಳೆಯಿತು. ಅಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದ ಕರ್ಮ ವಾಸನೆ. ಹಳೆಯ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ಕಳಚಿ ಹೊಸ ಬಟ್ಟೆಯನ್ನು ತೊಡುವಾಗ ಇಂತಹುದೇ ಬಟ್ಟೆ ತೊಡಬೇಕೆಂದೇನು ನಿಯಮವಿಲ್ಲವಲ್ಲ. ಹಾಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಆ ಕರ್ಮ ವಾಸನೆ ಬಿಡದೇ ಹೋಯಿತು.

ಅನುಸರಿಸುವ ಕರ್ಮ ಕಾಮ್ಯ ಕರ್ಮವಾಗಿರದೆ ನಿಷ್ಕಾಮ ಕರ್ಮವಾಗಿರಬೇಕು. ಆ ಕರ್ಮ ಹೇಗಿರಬೇಕು? ಹಿಂದಿನ ಕರ್ಮವಾಸನೆಯನ್ನು ತೊಳೆಯುವಂತಹುದಾಗಿರಬೇಕು. ಬಹಳ ಚಿಂತನೆಯ ವಿಷಯ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಕೆಲವನ್ನು ಸರಳವಾಗಿಯಾದರೂ ನಿರೂಪಿಸದೇ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಈ ವಿವರಣೆ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಜನ್ಮದ ಕರ್ಮ,  ಪೂರ್ವಜನ್ಮದ ಕರ್ಮವಾಸನೆಯನ್ನು ತೊಳೆಯುವಂತಹುದಾಗಿರಬೇಕು.  ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉದಾಹರಣೆ, ಪೂರ್ವ ಕರ್ಮದಿಂದಲೇ ಈಗಿನ ಕರ್ಮ ಉಂಟಾಗಿರುವುದು. ಆ ಕರ್ಮ ಶುದ್ದಿಕರಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು. ನೀರಿನಿಂದಲೇ ಕೆಸರು ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಕೆಸರನ್ನು ತೊಳೆಯುವಲ್ಲಿ ನೀರೇ ಹೇಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆಯೋ ಹಾಗೆ. ನೀರಿನಿಂದ ಉಂಟಾದ ಕೆಸರನ್ನು ತೊಳೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಕೆಸರು ಇಲ್ಲದೇ ಇದ್ದಂತಹ ಶುದ್ದ ನೀರನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು. ಅದಕ್ಕೆ ನಿಯತವಾದ ಕರ್ಮವನ್ನು ಅದೂ ನಿಷ್ಕಾಮ ಕರ್ಮವನ್ನು ಅಚರಿಸುತ್ತಾ ಹೋಗಬೇಕು. ಕರ್ತವ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಕರ್ತವ್ಯ. ನಿತ್ಯ ಕರ್ಮದ ಸಂಧ್ಯಾವಂದನೆಯ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಂತ್ರ  ’ಮಮೋಪಾತ್ತ ದುರಿತ ಕ್ಷಯದ್ವಾರಾ...’ ಎಂಬ  ಸಂಕಲ್ಪವಾಗಬೇಕೇ ಹೊರತು ಧನಂ ಧಾನ್ಯಮ್  ಎಂಬ ವಾಂಛೆ ಇರಕೂಡದು. ಇದರ ಅರ್ಥ, ನಾವು ನಿತ್ಯ ಮಾಡುವ ದೈವೋಪಾಸನೆ ಅದು ನಿತ್ಯ ಕರ್ಮ. ಅಲ್ಲಿ ಕರ್ಮವೇ ಸಂಕಲ್ಪ.  ಅದರಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೆ ಇರಕೂಡದು. ಅದು ಅನಿವಾರ್ಯ ಮಾಡಲೇ ಬೇಕಾದ ಕ್ರಿಯೆ. ವೃತ ಪೂಜೆ ಮುಂತಾದವುಗಳು ಕಾಮ್ಯ ಕರ್ಮ ಎನಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಬಯಕೆಯನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿ ಈ ಕಾರ್ಯದ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ಕರ್ಮದ ವಿವರಣೆಯ ನಂತರ ಭಗವಂತನ ಹಿತೋಪದೇಶ ಮುಂದುವರೆಯುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹಲವಾರು ವಿಚಾರಗಳು ಪುಂಖಾನು ಪುಂಖವಾಗಿ ಎಸೆಯಲ್ಪಡುವಾಗ ಹಲವು ಸಲ ಮೂಲ ಧಾರೆಯನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ಸೊಗಸು ಮತ್ತದರ ಕ್ರಮ ಅರ್ಥವಾದಾಗ ಅದು ಕಠಿಣವೆನಿಸುವುದಿಲ್ಲ

.

ಇಲ್ಲಿ ಬಂಧುವರ್ಗ ನಷ್ಟ ಹೊಂದಿ ತರುವ ಜಯ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲದ್ದು ಯಾರಿಗಾಗಿ ಈ ಜಯವಾಗಬೇಕೋ ಅವರೇ ನಷ್ಟ ಹೊಂದಿದರೆ?,  ಅದು ಇನ್ನಷ್ಟು ದುಃಖಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಶಂಕೆಯನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಲ್ಲ. ಕರ್ತವ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಕರ್ತವ್ಯ. ಕ್ಷತ್ರಿಯನಿಗೆ ಯುದ್ದವೇ ಕರ್ತವ್ಯ. ಸುಖ ದುಃಖ ಲಾಭ ನಷ್ಟ ಇದನ್ನು ಸರೀದೂಗಿಸಿಕೊಂಡು ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞನಾಗಿ ಯುದ್ದ ಮಾಡಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಜಯ ಲಾಭವಾದರೆ ಹಿಗ್ಗದೆ ನಷ್ಟವಾದರೆ ದುಃಖಿಸದೇ ಇದು ಕರ್ತವ್ಯ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಯೋಗವೆಂಬಂತೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಇದನ್ನು ಕರ್ಮ ಯೋಗವಾಗಿ ಆಚರಿಸಬೇಕು.

ಇಲ್ಲಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿಯಲ್ಲ, ಕೃಷ್ಣ ಭಗವತ್ ಸ್ವರೂಪನಾಗಿ ಉಪದೇಶ ಮಾಡ್ತಾನೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಈ ಗೀತಾಮೃತ ಭಗವದ್ಗೀತೆ ಎನಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.  

ಇಲ್ಲಿ ಬರುವ ನಾಲ್ಕು ಹಂತಗಳ ವಿರವರಣೆಯನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಇಲ್ಲಿನ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ. ಈ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಕೇಳಿದ ಅಷ್ಟೂ ಸಲವೂ ಹೊಸ ಹೊಸ ಅರ್ಥ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ಮೊಗೆ ಮೊಗೆದು ಕೊಡುವ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಎನಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.ಯಕ್ಷಗಾನ ಅರ್ಥ ಸಾಹಿತ್ಯದ ಪುಟಗಳು ಅದೆಷ್ಟು ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಉಂಟಾದ ವಿಷಾದ ಯೋಗ. ತನ್ನ ವಂಶದ ಮಕ್ಕಳ ಕಲಹವನ್ನು ಶಮನ ಮಾಡಬೇಕಾದ ಹಿರಿಯನಿಗೆ ಈ ಕಲಹವನ್ನು ಕಾಣುವ ತವಕ. ಮನೆ ಮಂದಿಯ ಜಗಳಕ್ಕೆ ಊರನ್ನೇ ಸೇರುವಂತೆ ಮಾಡಿ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಸಾಕ್ಷಿಗಳನ್ನಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದರೂ ಅದನ್ನು ಕಾಣುವ ತವಕ. ಕಿರಿಯರ ಜಗಳದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರು ದೇಣಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಬಾರದು. ಆದರೆ ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಯುದ್ದ ಸಾರುವ ಮೊದಲ ಶಂಖನಾದ ಹೊರಡುವುದೇ ಭೀಷ್ಮನ ರಥದಿಂದ ! ಇದು ಮತ್ತೊಂದು ವಿಪರ್ಯಾಸ.

ಅರ್ಜುನನ ಕ್ಲೈಬ್ಯದ ನಂತರ ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಹುಡುಕಿ ನಾನು ನನ್ನದು ಎಂಬುದರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ. ನಂತರ ನಾನು ಮಾತು ಅತ್ಮದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಕರ್ಮದ ಬಗೆಗಿನ ಉಪದೇಶ. ಸ್ಥೂಲವಾಗಿಯಾದರೂ ಇದನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿದ ರೀತಿ, ಯಕ್ಷಗಾನದ ತಾಳಮದಲೆಯ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಸಾಹಸ ಮಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಒಂದು ಬೃಹದ್ ಗ್ರಂಥದ ವಿಚಾರ ಸಂಪತ್ತಿನ ಲೆಕ್ಕ ಒಪ್ಪಿಸುವ ಹಾಗೆ ಆಗಬಾರದು, ಬದಲಾಗಿ ವಿಚಾರ ಸಂಪತ್ತಿನ ಮೌಲ್ಯ ಅರಿವನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡುವ ಹಾಗಿರಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಒಪ್ಪಿಸುವ ಒಂದೊಂದು ವಾಕ್ಯವೂ ಮುದ್ರಾವಾಕ್ಯದಂತೆ ಗಂಭೀರತೆಯಿಂದ ಕೂಡಿಬರಬೇಕು. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಾಗಿ ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ ಮಾತು ಅರ್ಜುನನಾಗಿ ಪೆರ್ಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಈ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವೈಚಾರಿಕ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಪರಿಹರಿಸುವುದು ಇವೆರಡನ್ನೂ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎನ್ನಬಹುದು. ಕೃಷ್ಣನ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವೈಚಾರಿಕ ವಿವರಣೆಯ ನಂತರ ಆ ವಿವರಣೆಗಳು ಅರ್ಥಾವಾಗುವುದು ಅರ್ಜುನನ ಅಂತಿಮ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಒಪ್ಪಿಸಿದಾಗ. ಶೇಣಿಯವರು ಪುಂಖಾನು ಪುಂಖವಾಗಿ ಮರದ ಮೇಲಿನ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನು ಗೊಂಚಲು ಗೊಂಚಲಾಗಿ ಉದುರಿಸಿದಂತೆ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಪ್ರವಚಿಸುತ್ತಾ ಹೋದರೆ,  ಅದನ್ನು ಅದೇ ವೇಗದಲ್ಲಿ ಗ್ರಹಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ನಮ್ಮಲ್ಲಿರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದಾಗ, ಬಿದ್ದ ಹಣ್ಣುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಹೆಕ್ಕಿ ಬುಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಂದವಾಗಿ ಜೋಡಿಸಿಡುವ ಹಾಗೆ ಪೆರ್ಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರು ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸೂಕ್ತ ಮುಕ್ತಾಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗೆ ಗೀತೋಪದೇಶದ ಪರಿಸಮಾಪ್ತಿಯೂ ಸುಂದರ ಮುಕ್ತಾಯದೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಪನಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬಹುಶಃ ಈ ಕೊನೆಯ ಟಿಪ್ಪಣಿ ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಪೋಣಿಸಿ ಅರ್ಥ ಮಾದಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಕಠಿಣ.

ಇನ್ನು ಈ ಪ್ರಸಂಗದ ಬಗ್ಗೆ ಕಲಾವಿದರ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದೆರಡು ಅನಿಸಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೇಳದೇ ಇದ್ದರೆ ಅದು ಅಪೂರ್ಣವಾದೀತು.

ಚಿತ್ರ ಕೃಪೆ : ಉಲ್ಲಾಸ್

“ ಗೀತೋಪದೇಶ” ಇದೂ ಮಹಾಭಾರತದ ಭೀಷ್ಮ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಬರುವ ಪ್ರಸಂಗ. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲೂ ಹಾಗೆ ಭೀಷ್ಮ ಪರ್ವ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಕೌರವ ಭೀಷ್ಮ ಸಂವಾದ, ನಂತರ ಗೀತೋಪದೇಶ ಆಮೇಲೆ ಕರ್ಮಬಂಧ ಮತ್ತು ಭೀಷ್ಮ ಪರ್ವ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಈ ಗೀತೋಪದೇಶ ಪ್ರಸಂಗ ಮಾತ್ರ ಅಪರೂಪವಾಗಿದೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅದು ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನ ಬಹುದು. ಇದು ನಮ್ಮ ಚಿಂತನೆಯು ಹರಿಯುವ ದಿಕ್ಕನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಇದನ್ನು ಅನುಭವಿಸಬೇಕಾದರೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ವಿವೇಚನಾ ಶಕ್ತಿ ಇರಬೇಕು. ದುರಂತವೆಂದರೆ ವಿವೇಚನೆಯು ಕಷ್ಟವಾಗಿ ಅದರಲ್ಲೂ ನಾವು ಆರಾಮವನ್ನು ಸುಲಭವನ್ನು ಬಯಸುತ್ತೇವೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಪ್ರಸಂಗದ ಈ ಭಾಗವನ್ನೇ ಕಿತ್ತು ಹಾಕಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಥವಾ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಎಂದರೆ ಯಾವುದಾದರೂ ’ಕಾಳಗ” ಇರಲೇ ಬೇಕೆಂಬ ಅಲಿಖಿತ ನಿಯಮವಿದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಎದುರಾಳಿಗೆ ಮಾನಿನ ವ್ಯಂಗ್ಯದಿಂದ (ಡೋಸು) ತಿವಿದು ಚಪ್ಪಾಳೆ ಗಿಟ್ಟಿಸಿದರೆ ಅದು ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆ ಇದೆ. ಅರೋಗ್ಯ ಪೂರ್ಣವಾದ ಸಂವಾದ ವೈಚಾರಿಕ ಮಂಥನ ದೂರವಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದೆ. ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಯೋಚಿಸದಷ್ಟೂ ಸೋಮಾರಿಗಳಾಗಿ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ ಎಂದನಿಸುತ್ತದೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಪೆರ್ಲ ಮತ್ತು ಶೇಣಿ ಸಂವಾದದ ಜತೆಯಾಟ ಅದು ಮೌಲ್ಯದ ಕರಂಡಕವನ್ನು ಅಲುಗಾಡಿಸಿ ಪರೀಕ್ಷಿಸಿ ಇಟ್ಟ ಹಾಗೆ. ನಮ್ಮ ವಿವೇಚನಾ ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಬುದ್ದಿ ಮತ್ತೆಯನ್ನು ಒರೆಗೆ ಹಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಪೆರ್ಲ ಪಂಡಿತರು ಮಹಾ ಮೇಧಾವಿಗಳು ಗುರುಗಳು ಶಾಲಾ ಶಿಕ್ಷಕರಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಬಂದ ಸಮಸ್ಯಾ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಅದನ್ನು ಅರ್ಜುನ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ವಿಧಾನವನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ವಿವರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನು ಶೇಣಿಯವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವುದೇನಿದೇ ಎಂದೇ ಮೂಗಿನಲ್ಲಿ ಬೆರಳು ಸವರ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅದ್ಭುತ ಜ್ಞಾನ ಸಿದ್ದಿ. ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲೇ ಬಡತನ, ಕಷ್ಟ ಕರ ಜೀವನ. ಇರುಳಿಡೀ ಯಕ್ಷಗಾನ ತಿರುಗಾಟ ಹಾಗಿದ್ದೂ ಬಿಡುವಿಲ್ಲದ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಇವರಿಗೆ ಈ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಸಿದ್ದಿಸಿದ ಬಗೆ ಹೇಗೆ? ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ವಿಷಯ ಸಂಗ್ರಹ ಸಾಧನೆಯಾಗಬೇಕಾದರೆ ಅವರು ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಓದಿದದ ಸಮಯವಾದರೂ  ಯಾವಾಗ?

ಕನ್ನಡ ಕನ್ನಡ  ಹೋರಾಟ ಎಂದು ಬೊಬ್ಬಿಡುವವರು ಕನ್ನಡದ ಬಗ್ಗೆ ನಿಜವಾದ ಅಭಿಮಾನವಿದ್ದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಪುಟಗಳನ್ನು ಅವರು ತೆರೆದು ನೋಡಬೇಕು. ಕೇವಲ ಪಾರಂಪರಿಕ ಗ್ರಾಮ್ಯ ಶಿಕ್ಷಣದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಿದ ಮಹಾನ್ ಸಾಧಕರ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ನೋಡಬೇಕು.

ಇನ್ನು ಪ್ರಸಂಗದ ಅಂತಿಮ ಹಂತದತ್ತ ಮರಳುವ.

ಬಂಧು ಹತ್ಯೆ ಮಹಾ ಪಾಪ, ದಯಾ ಭಾವ ಮತ್ತು ಪಾಪಭಯದಿಂದ ತಾನು ಕೊಲ್ಲಲಾರೆ. ಕೊಂದು ಪಾತಕಿಯಾಲಾರೆ ಎನ್ನುತ್ತಾನೆ ಅರ್ಜುನ, ಆವಾಗ ಕೊಲ್ಲುವುದು ಎಂದರೇನು? ಕೃಷ್ಣ ಕೊಲ್ಲುವುದನ್ನು ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಯಾರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು ? ಆತ್ಮ ಕ್ಕೆ ಸಾವಿಲ್ಲ  ಆದುದರಿಂದ ಆತ್ಮವನ್ನು ಸಾಯಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಇನ್ನು ಶರೀರ ಅದು ಜಡವಾದದ್ದು. ಅದನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು ಎನ್ನುವುದೇ ಅಸಮಂಜಸ. ಹಾಗಾಗಿ ಇದು ಪಾಪ ಎಂದು ತಿಳಿಯುವುದು ಭ್ರಮಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ.  ಮತ್ತೆ ಇನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕೆ ಅರ್ಜುನ ಯಾರು?

ಇನ್ನು ಆತ್ಮಹುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ  ರೂಪವಿಲ್ಲ. ಗುಣವಿಲ್ಲ. ಅದು ಸಾಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಉಪದೇಶಿಸಿ ಆತ್ಮತತ್ವದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪಾರ್ಥನಿಗೆ ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಆವಾಗ ಅತ್ಮ ತತ್ವ ತಿಳಿದವನು ಯಾವುದೂ ಬೇಡ ಎಂದು ವೈರಾಗ್ಯತಾಳಿ ಸನ್ಯಾಸಿಅಯಾಗಬಹುದಲ್ಲ ಎಂಬ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಅರ್ಜುನನಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಆವಾಗ ಕರ್ಮ ಭೋಧೆಯನ್ನು ಬೋಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ಹುಟ್ಟಿದ ಜೀವಿಗೆ ಕರ್ಮ ಅನಿವಾರ್ಯ ಎಂದು ಕರ್ಮ ಬೋಧೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಮನುಷ್ಯನಾಗಿ  ಜನ್ಮವೆತ್ತುವಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ಕರ್ಮ ವಾಸನೆ ಯಿರುತ್ತದೆ. ಹಿನ್ನೆಲೆಯಾಗಿ ಒಂದು ಕರ್ಮ ಇರುತ್ತದೆ. ಜನ್ಮ ವೆತ್ತಿದ ಮೇಲೆ ಅದಕ್ಕೆ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲೇ ಒಂದು ಸಂಸ್ಕಾರವಿರುತ್ತದೆ.   ಆದುದರಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯನಾದ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಯುದ್ದ ಮಾಡುವುದೇ ಕರ್ಮ ಎಂದು ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದುವೇ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಸ್ವಧರ್ಮ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಕರ್ಮವು ಕಾಮ್ಯಕರ್ಮವಾಗದೇ ನಿಷ್ಕಾಮ ಕರ್ಮ ವಾಗಬೇಕು. ಕರ್ಮ ಫಲದ ಬಯಕೆ ಇರಬಾರದು. ಆವಾಗ ಮೋಕ್ಷ ಸಿದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕೆ ನೀನು ಯಾರು. ಕಾಲದಿಂದ ಎಲ್ಲರು ಹಥಿಸಲ್ಪಟ್ಟವರು. “ನಾಹಂ ಕರ್ತ   ಹರಿಕರ್ತಾ ನಿಮಿತ್ತ ಮಾತ್ರಂ ಭವ”   ಎಂದು ವಿಶ್ವರೂಪ ದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡಿಸುತ್ತಾ ಸರ್ವ ಸಂದೇಹವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತಾನೆ ಕೃಷ್ಣ. ಇಲ್ಲಿ ಮತ್ತೂ ಒಂದು ಉಪಮೆಯನ್ನು ಸೇರಿಸುತ್ತಾರೆ ಶೇಣಿಯವರು. ದೇಹವೆಂದರೆ ಧರ್ಮಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂತಲೂ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ದೇಹಕ್ಕೆ  ಕರ್ಮವೇ ಧರ್ಮ. ಧರ್ಮ ಕ್ಷೇತ್ರ ಎಂದರೆ ಕುರು ಕ್ಷೇತ್ರ. ’ಕುರು’ ಎಂದರೆ ’ಮಾಡು’  ’ಕರ್ಮ’ ಎಂದೂ ಹೇಳಬಹುದು. ಹಾಗಾಗಿ ದೇಹವೆಂಬ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಯುದ್ದ ವೆಂಬುದು  ಕರ್ಮ.

ಚಳಿಯಾದಾಗ ದಪ್ಪ ವಸ್ತ್ರ ಹೊದೆಯುತ್ತೇವೆ. ಸೆಕೆಯಾದಾಗ ಇದ್ದ ವಸ್ತ್ರತೆಗೆದು ಗಾಳಿಗೆ ಮೈ ಒಡ್ಡುತ್ತೇವೆ. ಮತ್ತೂ ಸಾಕಾಗಾದಾಗ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಬೀಸಣಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಗಾಳಿಬೀಸುತ್ತೇವೆ. ಈ ಬೀಸಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ ಎಲ್ಲಿಂದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು? ಅದು ಬೀಸಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ್ದಲ್ಲ. ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಗಾಳಿ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕಾದರೆ ಬೀಸಣಿಗೆ ಒಂದು ಉಪಾಧಿಯಾಯಿತು.  ಬೀಸಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಕರ್ಮ ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ದೇಹದ ಅಂಗವಾದ ಕೈ ಅದು ಕ್ರಿಯೆಯ ಸಂಕೇತ.  ಇಲ್ಲಿ ಬೀಸಣಿಗೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ನಾವೇ. ಅದನ್ನು ಬೀಸುವುದಕ್ಕೆ ಕೈಯೂ ನಮ್ಮದೇ. ಇಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಚಿತ್ತ ಶುದ್ದಿಯಾಗುವವರೆಗೆ ಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನಾವೇ ಮಾಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಶಭ್ದ ಮಾತ್ರದಿಂದ ಅನುಭವವನ್ನು ಹೇಳುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ ಪಾಯಸ ಮಾಡಿ ತೋರಿಸ ಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದರ ರುಚಿಯನ್ನು ಮಾಡಿ ತೋರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ ಅದು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕು. ಆ ಅನುಭವ ಪಡೆಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶ್ವರೂಪವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ ಶ್ರೀಕಷ್ಣ.  ಅಲ್ಲಿಗೆ “ ನಷ್ಟೋ ಮೋಹಃ ಸ್ಮ್ ತಿರ್ಲಭ್ದಾತ್ವ ತ್ಪ್ರಸಾದಾನ್ಮಯಾಚ್ಯುತ | ಸ್ಥಿತೋಸ್ಮಿ ಗತಸಂದೇಹಃ ಕರಿಷ್ಯೇ ವಚನಂತವ || “  ಎಂದು ಅರ್ಜುನ ಮೋಹ ನಷ್ಟವಾಯಿತು ಎಂದು ಯುದ್ದಕ್ಕೆ ಅಣಿಯಾಗುತ್ತಾನೆ.

:ಮಂಗಳಂ:

ನಾನು ಎಂದರೆ ಏನು? " ಗೀತೋಪದೇಶ ಒಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ " ಭಾಗ – ೩

ಭಾಗ – ೩

ಫಸಲು ತೆಗೆಯಲೆಂದು ರೈತ  ಬೆಳೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಬೆಳೆದ ಬೆಳೆಗೆ ಭದ್ರವಾದ ರಕ್ಷಣೆ ಬೇಕೆಂದು ಬೇಲಿ ಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ಹಲವು ಸಲ ಭದ್ರವಾದ ಬೇಲಿಯ ಒಳಗೆ ಮುಖ್ಯಬೆಳೆಗಿಂತಲೂ ಬಲಿಷ್ಠವಾಗಿ ಕಳೆ ಗಿಡಗಳೂ ಬೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಬೇಲಿ ಎಂಬುದು ಕೆಟ್ಟದ್ದಕ್ಕೂ ಒಳ್ಳೆಯದಕ್ಕೂ ಏಕಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅಥವಾ ಒಳ್ಳೆಯದರ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಕೆಟ್ಟದ್ದು ಜೀವ ಹಿಡಿದು ಬದುಕುತ್ತವೆ.   ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ಆ ಕಳೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿ ಅದನ್ನು ನಿರ್ಮೂಲನ ಮಾಡುವ ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ರೈತ ಗಮನ ಹರಿಸಬೇಕು. ವಾಸ್ತವದ ಪ್ರಪಂಚ ವ್ಯವಹಾರಗಳೇ ಹೀಗೆ ವಿಪರ್ಯಾಸ. ಕರ್ಮ ಚ್ಯುತನಾದಾಗ ಸಿಗುವ ಫಲ ಪೂರ್ಣವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.

ಮೋಹ ವಶನಾದ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಕೃಷ್ಣ ಕರ್ಮ ಬೋಧೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಬಂಧು ವರ್ಗವ ಕೊಲ್ಲಲಾರೆ ಎಂದವನು ಕೊಲ್ಲುವುದು ಏನು ಮತ್ತು ಕೊಲ್ಲುವುದು  ಯಾರು ಎಂಬ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ಅರಿಯುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ನಾನು ಯಾರು? ಬಹುಶಃ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಲ್ಲೂ ಈ ವಿವೇಚನೆಯ ಕೊರತೆ ಈ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಬಾಧಿಸುತ್ತದೆ. ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಮತ್ತು ಪಾರಾಮಾರ್ಥಿಕದ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ ತನ್ನನ್ನು ಅರಿವ ಜ್ಞಾನ ಇದೆಯಲ್ಲ. ಅದನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ನಾನು ಯಾರು ನಾನು ಏನು ಎಂಬುದರ ಅರ್ಥ ಕಂಡುಕೊಂಡಾಗ ಈ ಪ್ರಪಂಚದ ಬಹಳಷ್ಟು ಸಮಸ್ಯೆಗಳಿಗೆ ಪರಿಹಾರ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಈ ಜ್ಞಾನ ಮೂಡಿದಾಗ ಜೀವ ಭಾವದ ಆಶೆ ಕಳೆದು, ಅಹಂಭಾವದಿಂದ ಮುಕ್ತರಾಗುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಜೀವಿಸುವ ಪ್ರತಿಕ್ಷಣವನ್ನೂ ದುಗುಡ ದುಮ್ಮಾನ ಇಲ್ಲದ ಜೀವನ ತನ್ನದಾಗಿಸುವ ಪ್ರೇರಣೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಸುಖ ದುಃಖ ಎಲ್ಲವೂ ನಮ್ಮ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲೇ ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಎಂಬ ಜ್ಞಾನ ಮೂಡುವಾಗ ದುಃಖವನ್ನು ಬದಿಗಿಟ್ಟು ಸುಖದತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸುಖ ಎಂದರೆ ಯಾವುದು ಎಂಬ ವಿವೇಚನೆಗೆ ತೊಡಗುತ್ತಾನೆ.

ಇಂದಿನ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಪ್ರಪಂಚದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಕೇವಲ ಲೌಕಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು. ಅದೇ ಪರಮಾರ್ಥದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳಾಗಿ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಕಾರಣ ’ನಾನು’ ಏನು ಎಂದು ತಿಳಿಯದೇ ಇರುವುದು. ನನ್ನನ್ನು ನಾನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಪ್ರಾಥಮಿಕ ಜ್ಞಾನವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಆ ಅರಿವಿನ ದಾಹ ಸ್ಪುರಣೆಯಾದಾಗ ಲೌಕಿಕ ಪ್ರಪಂಚದ ಸತ್ಯದ ಅರಿವಿನ ಹಾದಿಯನ್ನು ಅರಸುವ ಮನಸ್ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ಅರಿಯುವ ದಾಹ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಶ್ರೀಹರಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ “ಕೃಷ್ಣ, ನಾನು ಯಾರು ನಾನು ಏನು ಎಂದು ತಿಳಿವ ಪ್ರಚೋದನೆಯಾಗಿದೆ. ನಾನು ಯಾರು?”

ಆರು ನೀನೆಲೆ ಪಾರ್ಥ ಬಂಧು ವರ್ಗಗಳೆಲ್ಲಿ | ತೋರಿಸು ರಣಕೆ ನಿಂದು| ಕಾರುಣ್ಯದಿಂದ ಶೋಕವಗೊಂಡು | ಪರಿಣಕೆ ಕೇಡಾದೆ ಹೇಸಿಗೆಯು||.

ಎಲ್ಲವರಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವಂತಹ ಒಂದು ಭಾವ “ನಾನು”  ಇದನ್ನು ಎಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ಅರ್ಜುನನಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ನಾನು ಎಂದು ತಿಳುವಳಿಕೆ ಬಂದಾಗ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಲ್ಲಿ ಇರುವ ನಾನು ಅದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಆತನಿಗೆ ಅರಿವಿಗೆ ಬಂದಿರುತ್ತದೆ. ನಾನು ನನ್ನ ಜೀವ ನನ್ನ ಭಾವ ಹೀಗೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿದ ಅರ್ಜುನನ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹರಿವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಹೀಗಿದೆ.

ಇಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಜೀವ ನನ್ನ ಭಾವ ನನ್ನದು ನನ್ನದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ’ಮಮಕಾರ’  ಅಂತ ಹೇಳಬಹುದು. ನನ್ನದು ಅಂತ ನಾವು ಯಾವುದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇವೋ ಆ ವಸ್ತುವಿಗೆ ನಮಗೆ ಇದ್ದಂತಹ  ಮಮಕಾರ ಇರಬಹುದೇ? ಅದು ನಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ನನ್ನದು ಅಂತ ಹೇಳುವುದೇ ಇಲ್ಲ ? ಯಾಕೆಂದರೆ  ಅದಕ್ಕೆ ’ನಾನು’ ಎಂಬುದೇ ಇಲ್ಲ ! ಈ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ವಸ್ತುಗಳು ಎರಡು ವಿಧ ಒಂದು ಜಡ ಇನ್ನೊಂದು ಚೇತನ. ಜಡ ಎಂದರೆ ಉಂಟು ಅಂತಲೇ ಅರ್ಥವಲ್ಲ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಇದು ’ಉಂಟು’ ಎಂಬುದರಿಂದ ಉಂಟು ಅಂತ ತೋರುವುದು. ’ನಾನು’ ಎಂಬುದು ಗುರುತಿಸದೇ ಇರುವಾಗ ನನ್ನದು ಎಂಬುದು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ನನ್ನದು ಎಂಬುದು ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವುದು ಯಾವಾಗ? ನಾನು ಎಂಬುದನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತಾತ್ವಿಕವಾಗಿ ಗುರುತಿಸದೇ ಇರುವಾಗ.    ನಾನು ಎಂದರೆ ಜೀವ ಭಾವ. ಇದು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವಂಥದ್ದು. ಈ ಜೀವ ಭಾವವನ್ನು  ’ಅಹಂ” ಅಹಂಕಾರ ಎನ್ನಬಹುದು. ಅಹಂ ಎಂದರೆ ನಾನು ಎಂಬ ಭಾವನೆ. ನಿಜವಾದ ನಾನು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಅಹಂ ಇರುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ನಾನು ಎಂಬುದು ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿಯಾಗಿದೆ. ನಾನು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಅಸ್ತಿತ್ವವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.  ಆಗ ಅಹಂ ಭಾವ ಎಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ? ಅವಾಗ ಮಮಕಾರವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

ಜೀವ ಹೋದಾಗ ನಾವು ಹೇಗೆ ನನ್ನ ಜೀವ ಅಂತಲೇ ಹೇಳ್ತೇವೆ. ನಾವು ಅಂತ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾದರೆ ನಾನು ಏನು? ದೇಹವಲ್ಲ, ಬುದ್ಧಿಯಲ್ಲ, ಚಿತ್ತವಲ್ಲ...ಅಹಂಕಾರವೂ  ಅಲ್ಲ. ಅಹಂಕಾರ ಎಂದರೆ ಅದು ಜೀವ ಭಾವ, ಲೌಕಿಕವಾದ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಬಿಂಬಿಸುವಂತಹುದು. ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಬಿಂಬವನ್ನು ಕಂಡ ಹಾಗೆ. ಕನ್ನಡಿಗೆ ಅನುಸರಿಸಿ ಆ ಬಿಂಬ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಚಂದ್ರ ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇದ್ದರೂ ಹರಿಯುತ್ತಿರುವ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರ ಬಿಂಬ ಅಲ್ಲೊಲ ಕಲ್ಲೋಲ ಸ್ಥಿಯಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ನೀರು. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಚಂದ್ರನಿಗೆ ಸ್ಥಿರವಾದ ರೂಪ ಇದೆ ಅಂತ ನಾವು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ ಯಾಕೆ ಮೂಲ ಚಂದ್ರನನ್ನು ನಾವು ನೋಡಿರುವುದಿಲ್ಲ.  ಹಾಗಾಗಿ ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಅಹಂ ಎಂಬುದು ಕೇವಲ ಅಹಂ ಭಾವ ಅಷ್ಟೇ.  ಅದು ತತ್ವ ಅಲ್ಲ. ಈ ಅಹಂಭಾವವನ್ನು ’ನಾನು’ ಅಂತ ಗುರುತಿಸಬೇಕು. ನಾನು ಎಂಬುದು ಸರ್ವನಾಮ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವಂತಹ ಅಹಂಭಾವಕ್ಕೂ ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದಂತಹ ಅಹಂ ಎಂಬ ತತ್ವ ಅದು ಸಮಾನವಾದ ಗುಣಕ್ರಮಗಳೂ ಇರುವಂಥಹುದು.

ಜಾಗೃತಾವಸ್ಥಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಅಹಂ ಭಾವ ಸುಖ ದುಃಖ ಕಷ್ಟ ನಷ್ಟ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಎನಾದರೂ ಅದರೆ ಅದು ನನಗಾಯಿತು ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ವಿಪರೀತವಾದದ್ದು ದ್ವಂದ್ವ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಕನಸಿನಲ್ಲೂ ಅನುಭವಿಸುತ್ತೇವೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಸಲ ಎಚ್ಚರದಲ್ಲಿ ಆದದ್ದನ್ನೇ ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ.  ಎರಡೂ ಸಂಭಂಧ ಇಲ್ಲವಾದರೂ ಹೋಲಿಕೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಎಚ್ಚರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತನಾದವನು ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಬಡವನಾಗಿ ಭಿಕ್ಷಾಟನೆ ಮಾಡುವುದೂ ಇರಬಹುದು. ಹಾಗಾದರೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಸತ್ಯ ಯಾವುದು? ಎರಡೂ ಸತ್ಯವೇ. ಎರಡು ಸ್ಥಿತಿಗಳೂ ಸತ್ಯವೇ. ಎಚ್ಚರದಲ್ಲಿ ಅದು ಸತ್ಯ ಸ್ವಪ್ನದಲ್ಲಿ ಇದು ಸತ್ಯ. ಆದರೆ ಎರಡೂ ತೀರ ಭಿನ್ನ. ಇದಕ್ಕೆ ಅವಸ್ಥೆ ಅಂತ ಹೆಸರು. ಈ ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸುವವನು  ಭೋಕ್ತ್ರು  ಅದನ್ನೇ ಅಹಂಭಾವ ಅದನ್ನೇ ಜೀವ ಅಂತ ಹೇಳುವುದು. ಸುಷುಪ್ತಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಗಾಢ ನಿದ್ರೆ. ಗಾಢ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ದ್ವಂದ್ವ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ವಪ್ನವೂ ಇಲ್ಲ.  ಜಾಗರವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೇನಿರುತ್ತದೆ? ಏನೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಸುಷುಪ್ತಿಯನ್ನೇ ದೈನಂದಿನ ಮರಣ ಅಂತ ಹೇಳುವುದು. ಎರಡರ ಅನುಭವ ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಅನುಭವ ಅರ್ಜುನನದ್ದೂ ಹೌದು ಭೀಷ್ಮನದ್ದು ಹೌದು ಇದು ಎಲ್ಲ ಪಶು ಪಕ್ಷಿಗಳ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾದಂತಹ ಅನುಭವ. ಗಾಢನಿದ್ರೆಯನ್ನು ಆ ಜೀವಾತ್ಮ ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ. ನಿದ್ದೆಯನ್ನು ಶರೀರ ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆಯೇ? ಇಲ್ಲ.   ನಿದ್ರೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದೂ ಅಹಂಭಾವವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ನಿದ್ದೆ ಮಾಡಿದವನು ಮರುದಿನ ಎದ್ದು ಸುಖವಾಗಿ ನಿದ್ದೆ ಮಾಡಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಯಾಕೆ? ಆ ನಿದ್ದೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದು ಜೀವನೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಅದೂ ಅಹಂಭಾವವೇ.   ಆದರೆ ನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅನುಭವ ಪರಿಣಾಮ ಏನು ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಅನುಭವ. ದುಃಖವೂ ಇಲ್ಲ.  ಸುಖವೂ ಇಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ದ್ವಂದ್ವ ಇಲ್ಲ. ಗಾಢ ನಿದ್ರೆಯ ಅನುಭವ ಎಲ್ಲರದ್ದೂ ಒಂದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಮರುದಿನ ಮರಣ ದಂಡನೆ ವಿಧಿಸಬೇಕಾದ ಖೈದಿಯೂ ವಿಧಿಸುವ ನ್ಯಾಯಾಧೀಶನು ಮೊದಲ ದಿನದ ಗಾಢನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಾದರೆ ಗಾಢ ನಿದ್ರಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಸರ್ವ ಜೀವರ ಅನುಭವ ಒಂದೇ ಅಂತ ಆಗ್ತದೆ.

ಈಗ ಅರ್ಜುನ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಒಂದು ನಿರ್ಣಯಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಈ ಮೊದಲು  ನಾನು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತೇನೆ ಅಂತ ಹೇಳುವಾಗ, ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ಬೇರೆ ಶತ್ರು ಬೇರೆ ಅಂತ ಭಾವಿಸಿ ಹೇಳಿದ್ದ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ತಾನು ಭೀಷ್ಮ ದ್ರೋಣ ಅಥವ ಯಾರನ್ನೆ ಆಗಲಿ ಅವರನ್ನು ಆತ ಗುರುತಿಸಿರುವುದು ಕೇವಲ ಜಡವಾದ ಶರೀರವನ್ನು ಹೊಂದಿಕೊಂಡು. ಅಂದರೆ. ಕೇವಲ ಶರೀರದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಅವರು ಭೀಷ್ಮ ದ್ರೋಣಾದಿಗಳಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಜಡವಾದ ಶರೀರವೇ ಅವರಲ್ಲ. ಅದು ಸತ್ಯವೂ ಅಲ್ಲ. ಭೀಷ್ಮನ ತಲೆ ಕಡಿದಾಗ.. ಅದು ಭೀಷ್ಮನ ಹೆಣ ಅಂತ ಹೇಳುತ್ತಾರೆಯೇ ಹೊರತು ಅದು ಭೀಷ್ಮ ಅಂತ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾದರೆ ಭೀಷ್ಮ ಅಂತ ಹೇಳವುದು ಯಾವುದನ್ನು? ಜಡವಾದ ಹೆಣ ಬೇರೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಆತ್ಮ ಬೇರೆ. ಶರೀರಕ್ಕೆ ಅವಸ್ಥಾ ಭೇದ ಉಂಟು. ಅದು ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಬೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಸಾಯುತ್ತದೆ. ಒಳಗಿರುವ ಜೀವಕ್ಕೆ ಅದು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಒಳಗಿನ ಜೀವ ಬೇರೆ ಹೊರಗಿನ ಶರೀರ ಬೇರೆ. ಹಾಗಾದರೆ ಮೊದಲೇ ಜಡ ಎಂದು ತಿಳಿದ ದೇಹವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು ಎಂದರೆ ಅದು ಅರ್ಥ ಹೀನ. ಒಂದು ಕಲ್ಲನ್ನು ಸಾಯಿಸುವಂತೆ. ಹಾಗೆ ಒಳಗಿದ್ದ ಅತ್ಮ,  ಅದನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವೇ? ಇಲ್ಲ. ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಆದುದರಿಂದ ಕೊಲ್ಲುತ್ತೇನೆ ಎಂಬ ಅರ್ಜುನನ ನಂಬುಗೆ ಅದು ಅಸಂಗತ?

ಯಾವುದಕ್ಕೆ ನಾಶ ಇದೆಯೋ ಅದನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬ ನಾಶ ಮಾಡಬೇಕಾದ್ದಿಲ್ಲ. ಜೀವವನ್ನೂ ನಾಶ ಮಾಡುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಅಹಂಭಾವವೇ ಜೀವವಾಗಿ ತೋರಿಸಿದ್ದು. ಈ ಅಹಂಭಾವ ಎಂಬ ಜೀವಭಾವಕ್ಕೂ ನಾಶವಿದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸುವ ಆವರಣ ವಿಕ್ಷೇಪದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಒಂದು ಅವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರಾ ಆನಂದವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಅಹಂಕಾರ ಜೀವಭಾವ. ಆದಕಾರಣ ಜೀವರು ಅಂತ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಅಹಂಭಾವಕ್ಕೂ ಗಾಢನಿದ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಅನುಭವ ಬರುತ್ತದೆ. ಆ ಜೀವಭಾವಕ್ಕೆ ಅಧಿಷ್ಠಾನ ಅದರ ಒಳಗಿನದ್ದು. ಅದು ಗಾಢನಿದ್ದೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ, ಎಚ್ಚರವನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ವಪ್ನವನ್ನೂ ಅನುಭವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಅದು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದುದರಿಂದ ಈ ಅವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಜಾಗೃತಗೊಂಡ ಜೀವಕ್ಕೆ ಅದರಿಂದಲಾಗಿ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಹುಟ್ಟುವುದು. ಹಾಗಾಗಿ ಅವಸ್ಥೆಯ ಅನುಭವನ್ನು ಅದು ಕಂಡುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ’ಸುಖವಾಗಿ ನಾನು ನಿದ್ದೆ ಮಾಡಿದೆ’ ಅಂತ ನಾವು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಅದಕ್ಕೆ ’ ಜ್ಞಾನ  ’ ಅಂತ ಹೆಸರು. ಆ ಜ್ಞಾನ ಸ್ವರೂಪಕ್ಕೆ ನಾವಿಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದು ’ಸತ್’,   "ನಾಸತೋ ವಿದ್ಯತೇ ಭಾವೋ”   ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದೇ ಇರುವುದು ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಉಳಿಯುವಂತದ್ದು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆ ಹೊಂದುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಆತ್ಮವೇ ಶಾಶ್ವತ. ಅದಕ್ಕೆ ಬದಲಾವಣೆ ಇಲ್ಲ.  ಈ ಗಾಢನಿದ್ದೆ, ಸ್ವಪ್ನ ಮತ್ತು ಎಚ್ಚರ ಈ ಮೂರು ಅವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಅಹಂಭಾವ, ಅದು ಉಪಾಧಿಯ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಬಂದದ್ದೇ ಹೊರತು ಅದರ ಸ್ವಭಾವ ಗುಣದಿಂದ ಅಲ್ಲ. ಆದುದರಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಕೊಲ್ಲುವವನು ಯಾರು? ಕೊಲ್ಲಲ್ಪಡುವವನು ಯಾರು? ಆದುದರಿಂದ ಮೊದಲೇ ಚೇತನ ಇಲ್ಲದಂತಹ  ಆನಾತ್ಮವಾದ ವಸ್ತುಗಳು,  ಈ ವಸ್ತುಗಳಿಗೆ ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾನದಲ್ಲಿ  ಅಸ್ತಿತ್ವವೇ ಇಲ್ಲದಿರುವಾಗ ಅದನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದು ಅದಂರೆ ಅರ್ಥಹೀನವಲ್ಲವೇ?

ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಾರ್ಗ ಕ್ರಮಣ ಮಾಡುವಾಗ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ ಸರ್ಪವನ್ನು ಹೋಲುವ  ಯಾವೂದೋ ಒಂದು ಉಪಾಧಿ ಅದು ಹಗ್ಗವೋ ಇನ್ನೊಂದೋ ಆಗಿರಬಹುದು, ಅದನ್ನು ಹಾವು ಅಂತ ಭ್ರಮಿಸಿ, ಬೆಳಕನ್ನು ತಂದಾಗ ಭ್ರಮೆ ಕರಗಿ ಅದು ನಿರ್ಜೀವ ವಸ್ತು ಎಂದು ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಬೆಳಕಿನಿಂದ  ಅರ್ಥಾತ್ ಜ್ಞಾನದಿಂದ  ಆ ವಸ್ತುವನ್ನು ಕೊಂದ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಾಗುವುದೇ?   ಕೊಲ್ಲುವುದಕ್ಕೆ ಆ ಇವನು ಕಂಡ ಹಾವು ಹುಟ್ಟಿರಬೇಕಲ್ಲ. ಹುಟ್ಟದೇ ಇದ್ದ ಹಾವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದೆಲ್ಲಿಂದ ? ಹಾಗಾಗಿ ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವಂತವುಗಳು. ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಇವುಗಳು ಹುಟ್ಟಲೇ ಇಲ್ಲ ಮತ್ತೆ ಅದಕ್ಕೆ ಸಾವು ಎಲ್ಲಿಂದ? ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಹುಟ್ಟು ಇಲ್ಲ ಸಾವು ಇಲ್ಲ ಅದು ನಿಜವಾದಂತಹ ’ನಾನು’.

ಈ ನಾನು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡಿಯ ಉದಾಹರಣೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾರೆ.  ಮೂಲಸ್ವರೂಪ ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲೋ ಜಲದಲ್ಲೋ ಪ್ರತಿಬಿಂಬಿಸಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಹಲವಾರು ತರಹದ ಕನ್ನಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದೊಂದು ವಿಧದಲ್ಲಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಚಪ್ಪಟೆಯಾಗಿಯೋ ಉದ್ದವಾಗಿಯೋ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಇದು ಕನ್ನಡಿಯ ದೋಷವಲ್ಲ. ಕನ್ನಡಿಯ ಹಿಂದೆ ಇರುವ ಲೇಪನ. ಆ ಲೇಪನ ತೆಗೆದರೆ ಮತ್ತೆ ಪ್ರತಿಬಿಂಬವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಿಯವರೆಗೆ ಈ ಲೌಕಿಕವಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಈ ಉಪಾಧಿಗಳಿಂದ ನೋಡುತ್ತೇವೆಯೋ ಆವಾಗ ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಮಸುಕು ಮಸುಕಾಗಿ ಕಾಣುವುದು.

ಈಗ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ’ಸದ್ವಸ್ತು ಆತ್ಮಾ’ ,  ಈ ಲೋಕದ ಸತ್ಯ ಮತ್ತು ಅಸತ್ಯದ ಜ್ಜಾನ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆತ್ಮ ಒಂದೇ ಸತ್ಯ. ಅದೊಂದೇ ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಇರುವುದು. ಮಿಕ್ಕೆಲ್ಲವು ಮಿಥ್ಯ ಅಂದರೆ ಅಸತ್ಯವಾದವುಗಳು  ಎಲ್ಲವೂ ಭ್ರಮೆ . ಈ ದೇಹ ಈ ಬಂಧುವರ್ಗ ಇದೆಲ್ಲ ಮಿಥ್ಯ ಭ್ರಮೆ, ಭ್ರಮಾಧೀನವಾದದ್ದು  ಎಂಬ ಅರಿವಾದಾಗ ಅರ್ಜುನ ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಷಾದಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ. ಈ ಬಂಧು ಸ್ನೇಹ ಈ ಮೋಹ ವೈಷಮ್ಯ ಈ ಉಪಾಧಿಗಳು ಭ್ರಮೆ ಎಂದಾದರೆ,  ಆಭ್ರಮೆಯಿಂದ ಹೊರಬರಬೇಕು.  ಎಲ್ಲವೂ ಅಸತ್ಯ ಎಂದಾದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡುವುದೇ ಸೂಕ್ತ. ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುವುದೇ ಲೇಸು.

ಪಾರ್ಥನ ಈ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಯನ್ನು ಕೃಷ್ಣ  ಪರಿಹರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಂಧುಗಳಾಗಿ ಕಂಡದ್ದು ಭ್ರಾಂತಿ ಎಂದಾದರೆ  ಇವುಗಳು ಬ್ರಹ್ಮಮಯವಾಗಿ ಕಾಣಬೇಕು. “ಸರ್ವಂ ಖಲುವಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ”  ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು. ಭ್ರಹ್ಮ ವನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕಾದರೆ ಬ್ರಹ್ಮಮಯವಾಗಿ ಕಾಣಬೇಕು. ಅದು ಕಾಣಬೇಕಿದ್ದರೆ ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಆಗಬೇಕು. ಆ ಬ್ರಹ್ಮ ಜ್ಞಾನ ಅರಿಯಬೇಕಾದರೆ, ಬ್ರಹ್ಮವೇ ಆಗಬೇಕಾದರೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಅಡೆತಡೆಗಳೀದ್ದಾವೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಹುಟ್ಟು ಸಾವು ಎಂದರೆ ಅದು ಶೃಂಖಲೆಯ ಹಾಗೆ. ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ ಸಾಯ್ತಾನೆ,  ಮತ್ತೆ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆ ಹಾಗಾದರೆ ಈ ಹುಟ್ಟು ಸಾವಿನ ಆದಿ ಯಾವುದು ಅದು ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಅನಾದಿ. ಅನಾದಿ ಎಂದರೆ ಅದು ಅಸತ್ಯ ಎಂಬರ್ಥವೂ ಇದೆ. ಅಸತ್ಯ ಎಂದರೆ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣದಿದ್ದದ್ದು. ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕಾದರೆ ಆ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕಾದರೆ ಕರ್ಮವನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕು.

 ಇನ್ನು ಕೃಷ್ಣ ಕರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಸಿಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಆತ್ಮಸತ್ಯ ಆತ್ಮ ,,ಸಾವು ಇದನ್ನೇ ಯೋಚಿಸಿ ಐಹಿಕ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವವುಗಳನ್ನು ಭ್ರಾಂತಿ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಈ ಭ್ರಮಾಲೋಕದಿಂದ ಪಲಾಯನ ಮಾಡುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ.  ಪಾರಮಾರ್ಥಿಕ ಎಂದು ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತೇವೋ ಅದರತ್ತ ಎಲ್ಲವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿ ಹೋಗುವುದಲ್ಲ. ಹುಟ್ಟಿದ ಗಿಡ ಮರವಾಗಿ ಸತ್ತು ಕಾಷ್ಠವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಮೊದಲೇ ಅರಿವಾಗಿ ಕಾಷ್ಠವಾಗುವುದಕ್ಕಾಗುತ್ತದೇಯೇ. ಬದುಕಬೇಕು ಬದುಕಬೇಕಾದರೆ ಈ ಲೌಕಿಕ ಕರ್ಮ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಎಲ್ಲವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇನೆ ಎಂದಾಗ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಿ ಏನು ತಿನ್ನುವುದು? ಬದುಕಬೇಕಾದರೆ ತಿನ್ನಬೇಕು.  ತಿನ್ನುವುದು ಎಂದಾಗ ಅದು ಈ ಕರ್ಮಕ್ಕೆ ಬಂಧನದ ಸಂಕೇತ.

ಅನಾದಿಯನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ್ರೆ ಅದು ನಮ್ಮ ಬುದ್ಧಿಗೆ ನಮ್ಮ ಹೃದಯದ ಮೂಲಕವಾಗಿ ಮುಟ್ಟಬೇಕು. ಬ್ರಹ್ಮ ಒಂದೇ ಸತ್ಯ. ಬ್ರಹ್ಮ ಮಯವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಬೇಕಾದರೆ ಅದು ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕು. ಆ ಅನುಭವ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಬೇಕು. ಆ ಅನುಭವ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟದಿರುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಅಜ್ಞಾನ. ಈ ಅಜ್ಞಾನ ಉಂಟು ಅಂತ ತಿಳಿದು ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಉಪಾಧಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದು. ಇರುಳು  ಹಗ್ಗವೇ ಎಂದು ಗೊತ್ತಾದವನಿಗೆ ಹಾವು ಹೇಗೆ ಹುಟ್ಟಿತು?  ಅಂತ ಕೇಳಿದರೆ. ಅದು ಅಜ್ಞಾನದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿತು. ಈ ಅಜ್ಞಾನ ಯಾವಾಗ ಹುಟ್ಟಿತು? ಹಗ್ಗದಲ್ಲಿ ಹಾವನ್ನು ಕಂಡಾಗಲೇ ಅಜ್ಞಾನ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತು. ಈ ಅಜ್ಞಾನ ಯಾವಾಗ ಹುಟ್ಟಿತೋ ಅಲ್ಲಿಂದ ತೊಡಗಬೇಕು. ಈ ಅಜ್ಞಾನ ಯಾಕೆ ಹುಟ್ಟಿತು?  ಇದನ್ನು ಅರಿಯಬೇಕಾದರೆ ಒಂದು ಮಾಧ್ಯಮವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಬೇಕು.

 ಈ ಮಾಧ್ಯಮ ಯಾವುದು? ಅದರ ಸೃಷ್ಟಿ ಹೇಗೆ?

(ಇನ್ನೂ ಇದೆ ಮುಂದಿನಭಾಗದಲ್ಲಿ)