ಕಂಸ ವೃತ್ತಾಂತ....

ಕಂಸ ವೃತ್ತಾಂತ....

[ ಹರಿದಾಸ ಶ್ರೀ ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ  ಭಟ್ಟರು ಯಕ್ಷಗಾನ ಲೋಕ ಕಂಡ ಅದ್ಭುತ ಕಲಾವಿದ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ತಮ್ಮ ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯಿಂದಲೇ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದಾದರೆ, ಆ ಪಾತ್ರಗಳು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಜೀವ ತಳೆದು ಬಂದ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ಮಾತನಾಡುವ ಯೋಗ್ಯತೆ ಭಗವಂತ ಕಲ್ಪಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಭಗವಂತನ ಈ ಅನುಗ್ರಹವನ್ನು ಸಾರ್ಥಕಗೊಳಿಸಿದ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಯಕ್ಷಗಾನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಸಂದರೆ,  ಅದರಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಶತಮಾನಕ್ಕೊಬ್ಬ ಶೇಣಿ ಎಂಬ ಖ್ಯಾತಿಗೆ ಕಾರಣರಾದ ಶ್ರೀ ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ನ ಭಟ್ಟರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣು ತೆರೆದು ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಕಾಣುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕೇಳುವುದರಲ್ಲೇ ಅದರ ಪೂರ್ಣಾನುಭವವನ್ನು ಕೊಡುವ ಭಟ್ಟರ ಮಾತುಗಾರಿಕೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅದ್ಭುತ ರಮ್ಯ ಚರಿತ್ರೆಯ ಭಾಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಮಾತಿನ ವೈಖರಿಯಲ್ಲಿ ಜೀವ ತಳೆದ ಒಂದು ಪಾತ್ರ ಕಂಸ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಜನ್ಮ  ಎಂಬ ಕಥಾಭಾಗದ  ಒಂದು ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಕೇಳುತ್ತಿರಬೇಕಾದರೆ ಹತ್ತು ಹಲವು ಚಿಂತನೆಯ ಅನುಭವ ಕೇಳುಗನಿಗೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ಸಂಕ್ಷೇಪ ರೂಪದೊಂದಿಗೆ ಹಲವು ಚಿಂತನೆಗಳು ರೂಪಗೊಂಡ ಸ್ವ ಅನುಭವ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಭಾವನೆಗಳು ವಿಮರ್ಶಾತೀತವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ನನ್ನದು. ಅದು ಸರಿ ಇರಬಹುದು ತಪ್ಪಿರಬಹುದು. ಅದು ಕೇವಲ ಭಾವನೆಗಳಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತ.  ಹುಚ್ಚು ಮನಸ್ಸಿನ ಕಲ್ಪನೆಗಳಂತೆ ಅನುಭವಗಳಲ್ಲಿ ನ್ಯೂನ್ಯತೆಗಳಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಮನ್ನಿಸುತ್ತ ಅನುಭವಿಸಬೇಕು. ]

ಕಂಸನ ಸ್ವಗತ....

            ಎಂಟಾಗಬೇಕಾದರೆ ಏಳು ಕಳೆಯಲೇ ಬೇಕಲ್ಲ?  ಏಳರವರೆಗೆ ಸಂದದೇ ಇದ್ದರೆ ಎಂಟು ಹೇಗೆ ಉಂಟಾದೀತ?. ವಸುದೇವ ಹುಟ್ಟಿದ ಏಳು ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಕಂಸನಿಗೆ ತಂದು ಒಪ್ಪಿಸಿದ. ಯಾಕೆ? ಎಂಟನೆಯದ್ದು ಹುಟ್ಟುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಒದಗಿಬರಬೇಕಲ್ಲ? ಏಳು ಕಳೆಯದೇ ಇದ್ದರೆ, ಏಳು ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡದೇ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಎಂಟನೆಯ ಹೆಜ್ಜೆಯ ಸ್ಥಾನ ಒದಗುವುದಾದರೂ ಹೇಗೆ? ಹೀಗೆ ಎಂಟರ ನಂಟಿನ ಮರ್ಮವನ್ನು ಬಿಚ್ಚಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಸಾಗುವ ಕಂಸ ವೃತ್ತಾಂತ ಪರಮಾತ್ಮ ಸಂಕಲ್ಪಕ್ಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾದುದು ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತದೆ.  ಆದರೆ ಕಂಸ ಪ್ರಯತ್ನ ಎಂಬುದು ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ಸವಾಲೆಸೆಯುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಕಂಸ ಪರಮಾತ್ಮನೊಡನೆ ಸಂಘರ್ಷಕ್ಕಿಳಿಯುವುದು ಹೀಗೆ. ಪರಮಾತ್ಮನಿಗೆ ತೊಡಗುವ ಎಂಟರ ನಂಟಿನ ಅನುಬಂಧವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗುವ ಯಕ್ಷಗಾನ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಇದು. ಯಕ್ಷಗಾನದ ವಾಕ್ ಪ್ರಪಂಚದ ಯುಗ ಪುರುಷ ಶ್ರೀ ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರ ಕಂಸನ ಪಾತ್ರ ಲೌಕಿಕ ಮತ್ತು ಅಧ್ಯಾತ್ಮದ ಜೀವನವನ್ನು ತೆರೆದಿಡುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತದೆ.   

            ಭಾವ ವಸುದೇವ ತಂಗಿ ದೇವಕಿಯನ್ನು ವೈಭವೋಪೇತವಾಗಿ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವಾಗ ಕೇಳುವ ಅಶರೀರವಾಣಿ, ದೇವರ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು  ನಂಬದ ಕಂಸನಿಗೆ ಅನುಮಾನವನ್ನು ಹುಟ್ಟುಹಾಕಿಸುತ್ತದೆ. ಮೃತ್ಯುವನ್ನು  ತನ್ನ ಕಂಕುಳಲ್ಲೇ ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಸಾಗುವ  ಕಂಸನಿಗೆ ಸಾವು ಹತ್ತಿರವಾದ ಅನುಭವ. ಆದರೂ ದೇವರು ತನಗೆ ಎಂಟರವರೆಗೆ ಸಮಯವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾನಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿಯದೇ ಹೋದ. ನಾಳೆಯೋ ಮರುಕ್ಷಣವೋ ಹೀಗೆ ಸಾವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಖಚಿತವಾಗಿ ತಿಳಿಯದೇ ಇರುವವನಿಗೆ ಎಂಟರವರೆಗಾದರೂ ಸಮಯವಿದೆಯಲ್ಲ ಎಂದು ಕಂಸ ಭಾವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಎಂಟರ ನಂತರವಾದರೂ  ಬರುವ ಮರಣಕ್ಕೆ ಅಂಜಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ.  ಆಧ್ಯಾತ್ಮ ಮತ್ತು ಲೌಕಿಕದ ಮುಖದರ್ಶನವಾಗುವುದು ಹೀಗೆ.

            ಮಹಾ ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೂ ತಮ್ಮ ಮರಣದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕಂಸನಿಗೆ ಅಶರೀರವಾಣಿ ಬಂದು ಮೊಳಗುತ್ತದೆ. ಶರೀರವಿಲ್ಲದ ಶಾರೀರ ಧ್ವನಿ ತೋರಿಸಿದ ಅಶಾಶ್ವತ ಶರೀರ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ಕಂಸ ತಿಳಿಯದೇ ಹೋದ. ಒಂದಲ್ಲ ಎರಡಲ್ಲ ಎಂಟು ಸಲ ದೇವಕಿ ತಾಯಿಯಾಗಬೇಕು.  ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ ಕಂಸ, ಮಹಾ ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಎಷ್ಟು ಯತ್ನಿಸಿದರೂ ತಿಳಿಯದ ರಹಸ್ಯವನ್ನು ತನಗೆ ಪರಮಾತ್ಮ ಏಕೆ ಹೇಳಿದ? ಮತ್ತೇನೂ ಅಲ್ಲ. ಇದು ದೇವಕಿಯ ದುರ್ದೈವ. ದುರಾದೃಷ್ಟ. ಮಹಾರಾಜನ ಮುದ್ದಿನ ತಂಗಿ, ಹೇಗೆ ಬದುಕನ್ನು ಸಾಗಿಸಬಹುದಿತ್ತು. ದುರ್ದೈವವಲ್ಲದೇ ಮತ್ತೇನು?  ದೇವಕಿಯ ದುರ್ದೈವ ತನಗಿಂದು ಸದೈವವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ.  ಬರಬಹುದಾದ ವ್ಯಾಧಿಯನ್ನು ಮೊದಲೇ  ತಿಳಿದಾಗಿದೆ. ಇನ್ನು ಅದಕ್ಕೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ. ಸಾವನ್ನು ಮೊದಲಾಗಿ ತಿಳಿದ ನಾನು ಅದೃಷ್ಟವಂತ. ಅಶರೀರವಾಣಿ ರೂಪದಲ್ಲಿ   ಪರಮಾತ್ಮ  ನಾನು ಸಾಯಲಿ ಎಂದು ಬಯಸಿ ಹೇಳಿದ್ದಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾನೆ. ಜಾಗರೂಕನಾಗಬೇಕಿದೆ. ಹೀಗೆ ಮರಣವನ್ನು ಅಥವಾ ವಿಧಿಯನ್ನು ಎದುರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಂಸ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾನೆ.

            ಎಲ್ಲ ತರ್ಕಗಳ ಭರವಸೆ ಇದ್ದರೂ ಕಂಸ ಕೊಂಚ ಅಧೀರನಾಗುತ್ತಾನೆ.  ಬದುಕಲ್ಲಿ ಮೊದಲಾಗಿ ಮರಣ ಭಯ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಆತ ವಸುದೇವನೆದುರಿಗೆ ದಯನೀಯ ಭಾವದಿಂದ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಇಡೀ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಯಾವ ದೇವರು ರಕ್ಷಿಸಲಾರ. ವಸುದೇವ ....ಈ ವಸುದೇವ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ  ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದರೆ ಕಂಸನಿಗೆ ಮರಣ ಭಯ ಇನ್ನಿಲ್ಲವಾಗುತ್ತದೆ.  ಇನ್ನು ಕಂಸ ಮರಣದ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುವ ಅಗತ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ.  ಆದರೆ ವಸುದೇವ ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಬೇಕಲ್ಲ? ಕಾಲಿಗೆ ಮುಳ್ಳು ತಾಗಿದ್ದಕ್ಕೆ ಕಾಡಲ್ಲಿದ್ದ ಮುಳ್ಳಿಗೆ ಬೆಂಕಿ ಕೊಡಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕಾಲಿಗೆ ಚಿಕಿತ್ಸೆ ಮಾದಿದರಾಯಿತು. ಹೌದು ವಸುದೇವನಿಂದಲೇ ತೊಡಗಬೇಕು.  ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ದಯನೀಯ ಭಾವದಿಂದ ವಸುದೇವನಲ್ಲಿ ಬೇಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ . ದಯನೀಯವಾಗಿ ಹೇಳುವ ’ಭಾವಯ್ಯ’   ಎನ್ನುವ ಆ  ದೀನ ಸ್ಥಿತಿ , ಶೇಣಿಯವರ ಕಂಸ ನಿಜಕ್ಕೂ ಪರಕಾಯ ಪ್ರವೇಶದ ಅನುಭವವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಕಂಸನಿಗೆ   ಅರಿಯದೇ ಆವರಿಸಿದ  ಮರಣಭಯಕ್ಕೆ ಅದು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುತ್ತದೆ.  ವಸುದೇವನಲ್ಲಿ  ಮತ್ತೂ ಮತ್ತೂ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ "ಭಾವ ನಿನಗೆ ಮನಸ್ಸುಂಟ ನಾನು ಸಾಯ್ಲಿ ಅಂತ?" ಎಂತಹ ಮಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಶ್ನೆ ಇದು.  ಒಂದು ಘಳಿಗೆ ಮರಣ ದಂಡನೆಯನ್ನು ವಿಧಿಸುವ ಯಮರೂಪಿಯಾಗಿ ವಸುದೇವ ಕಂಡು ಬರುತ್ತಾನೆ.

ಅದುವೆರೆಗೆ ತಂಗಿ ದೇವಕಿಯನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಂಸ.  ಹಾಗಾಗಿ ಭಾವನೊಂದಿಗೆ ಒಡಂಬಡಿಕೆಯೊಂದಕ್ಕೆ ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಿದ್ದು.  ತಂಗಿಯನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಪ್ರೀತಿಸಿದ್ದ. ಅದು ಕಂಸನ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಭಾವನನ್ನು ಗೌರವದಲ್ಲಿ ಕಂಡಿದ್ದ. ಅದೂ ತಪ್ಪಲ್ಲ.  ಕೇವಲ ಮರಣ ಭಯಕ್ಕೆ ವಶವಾದದ್ದು...!!! ಕಂಸನ ಅಪರಾಧವೆಂದರೆ ಅದು ಮರಣ ಭಯ. ಅಷ್ಟಾಗಿಯೂ ಈತನಲ್ಲಿ ಮರಣ ಭಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದ ವಿಧಿಯ ಮರ್ಮ ಏನೋ?

 ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ವಸುದೇವನ ಬೇಡಿಕೆಯಂತೆ ಒಂದು ಒಪ್ಪಂದಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಹುಟ್ಟಿದ ಅಷ್ಟೂ ಮಕ್ಕಳನ್ನು ತಂದು ಕಂಸನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸುವುದು. ಹುಟ್ಟಿದ ಎಂಟು ಮಕ್ಕಳನ್ನೂ ಕೊಡುವುದಕ್ಕೆ ವಸುದೇವ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಸ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ,  ಈ ಎಳನ್ನು ಕೊಡದೇ ಇದ್ದರೆ ಎಂಟನೆಯದನ್ನು ಹುಟ್ಟುವುದಕ್ಕೇ ಕಂಸ ಬಿಡಲಾರ.!  ಎಂತಹ ವಿಚಿತ್ರ ತರ್ಕ? ಇದು ತನ್ನ ಅತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಕಂಸ ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸುವ ರೀತಿ.  ಮನದಲ್ಲೇ ಕಂಸ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುತ್ತಾನೆ. ಒಂದರಿಂದ ಏಳು ಪರ್ಯಂತ ನನಗೆ ತೊಂದರೆ ಇಲ್ಲ. ಎಂಟನೆಯದ್ದು. ಒಬ್ಬ ಮನುಷ್ಯನಿಗೆ ಎಂಟು ಮಕ್ಕಳು ಬೇಕೇ ಬೇಕು ಎಂಬ ನಿಯಮವೇನೂ ಇಲ್ಲವಲ್ಲ. ಅಕ್ಕರೆಯ ತಂಗಿ ಪ್ರೀತಿಯ ಭಾವ ಎಲ್ಲ ಇದ್ದೂ ಎಂಟನೆಯದ್ದನ್ನು ಬಯುಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದಾದರೆ, ವಿಚಿತ್ರ ಸಂಕಟದಲ್ಲಿ ಕಂಸ ಸಿಲುಕಿದ.

ಎಂಟನೆಯ ಜನ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ಕಾದು ಕುಳಿತ ಕಂಸ. ಇಷ್ಟಕ್ಕೇ ವಿಧಿಯಾಟ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ನಾರದ  ಬರುತ್ತಾನೆ. ಲೆಕ್ಕದ ಮರ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿಸುತ್ತಾನೆ. ಸುರುಳಿ ಸುತ್ತಿದ ಎರಡು ಶೂನ್ಯದ ಎಂಟರ ಮಹತ್ವ ಹೇಳಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ.  ಸಪ್ತಸ್ವರ,   ಸಪ್ತ ಸಾಗರ,   ಸಪ್ತ ಲೋಕ,  ಸಪ್ತ ಋಷಿ  ಹೀಗೆ ಸೃಷ್ಟಿಯ ಏಳರ ಆಚೆಗಿನ ಪರಮಾತ್ಮ ಎಂಬುದನ್ನು  ಎಂಟರಲ್ಲಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಎಂಟನೆಯದರ ಹುಡುಕಾಟ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಎಂಟನೆಯದ್ದು ಎಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ? ಎರಡು ಶೂನ್ಯವನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡ ಎಂಟು ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಲೌಕಿಕದಲ್ಲಿರುವ ಶೂನ್ಯತೆಯನ್ನೇ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ನಾರದರ ರಹಸ್ಯ ಭೇದನದ ಮರ್ಮ ಕಂಸ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಎಂಟು ಅದು,   ಈ ಏಳರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದರೂ ಇರಬಹುದು.  ಒಂದು ಎರಡು...ಹೀಗೆ ಯವುದೂ ಎಂಟಾಗಬಹುದು.  ಎಂಟರ ಶೂನ್ಯದಂತೆ ಅದು ವರ್ತುಲಾಕಾರವಾಗಿ ಎಲ್ಲವೂ ಆಯೋಮಯವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ.  ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಿದ್ದರೆ, ನಾರದ ಬಂದದ್ದು ಆತನಲ್ಲಿದ್ದ ಮರಣ ಭಯವನ್ನು ದೂರಿಕರಿಸುವುದಕ್ಕೆ. ಪ್ರಾಪಂಚಿಕ ವ್ಯವಹಾರದ ಆಚೆಗಿನ ಸಂಭಂಧವನ್ನು ವಿವರಿಸುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯೇ ಒದಗುವುದಿಲ್ಲ. ಮೊದಲೆ ಭಯಗೊಂಡವನು ಹಗ್ಗವನ್ನು ತುಳಿದು ಹಾವೆಂದು ಭಯಗೊಂಡಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಕಂಸ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹತಾಶನಾಗುತ್ತಾನೆ,  ವ್ಯಗ್ರನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮಗಳ ಕೈ ಹಿಡಿದ ಅಳಿಯನನ್ನು ಮಾವ ದೇವರಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಅದರೆ ಭಗವಂತ ಅಳಿಯನಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿದರೂ ಕಂಸ ದೇವರಾಗಿ ಕಾಣಲೇ ಇಲ್ಲ. ವಸುದೇವ ದೇವಕಿಯರಿಗೆ ಸೆರೆಮನೆಯೇ ಅಂತಃಪುರವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ.

ದೇವಕಿ ನನ್ನ ಸಹೋದರಿ, ವಸುದೇವ ತನ್ನ ಭಾವ ಇಬ್ಬರೂ ತನ್ನ ವಶದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಕಂಸನಿಗೆ ತಾನು ಗೆದ್ದೇ ಬಿಡುವ ವಿಶ್ವಾಸ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಮೃತ್ಯು ಭಯ ತನ್ನವರನ್ನೂ ಸಹ ನಂಬದಂತಹ ಕತ್ತಲೆಗೆ ಆತನನ್ನು  ತಳ್ಳಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಕತ್ತಲೆಯ ಕೋಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ವಸುದೇವ ದೇವಕಿಯರು ಬೆಳಕನ್ನು ಕಂಡರೂ ಕಂಸ ತನಗಾವರಿಸಿದ ಕತ್ತಲಿಂದ ಹೊರಬರಲಾಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಒಂದು ಸುಮೂಹುರ್ತದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಜನನವಾಗುತ್ತದೆ. ಭಗವಂತನ ಅಪೇಕ್ಶೆಯಂತೆ ಶಿಶು ರೂಪದ ಪರಮಾತ್ಮನನ್ನು ವಸುದೇವ ನಂದಗೋಕುಲಕ್ಕೆ ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುತ್ತಾನೆ. ಎಂಟನೆಯ ಜನ್ಮವಾಗಿ ಹೆಣ್ಣು ಮಗುವನ್ನು ಕಾಣುವಾಗ ಕಂಸ ತನ್ನ ಸ್ಥಿಮಿತವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವ ಶಿಶು ನಂದಗೋಕುಲದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಿದೆ. ಕಂಸ ಹತಾಶನಾಗುತ್ತನೆ.    ಮೊದಲೊಮ್ಮೆ ಮೊಳಗಿದ ಅಶರೀರವಾಣಿ ಸಾವಿನ ಭೀತಿಯನ್ನು ತಂದು ಭಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿದ್ದರೆ ನಂತರ ಬಂದ ನಾರದರು ಮತ್ತಷ್ಟು ಗೊಂದಲವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಇದೀಗ ಕೊನೆಯಲ್ಲಂತೂ ವಿಧಿಯ ಅಟ್ಟ ಹಾಸದ ಸದ್ದಿಗೆ ಬೆರಗಾಗುತ್ತಾನೆ. ಮೂರು ಬಾರಿಯೂ ವಿಧಿ ಆತನ ಮರಣದ ನಿಮಿತ್ತವನ್ನು ಮೊದಲಾಗಿ  ತಿಳಿಸಿದರೂ ಕಂಸ ಅಸಹಾಯಕನಾಗುತ್ತಾನೆ.  ನಂತರವೂ ವಿಧಿಗೆ ಸಡ್ಡು ಹೊಡೆಯುವಲ್ಲಿಆತನ ಮನಸ್ಸು  ಪೂತನಿಯ ಕುರಿತು ಚಿಂತಿಸುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿಯೂ ಕಂಸ ಯೋಚಿಸುವುದು...ಒಂದೋ ವಿಷ ಹೀರಿ ಮಗು ಸಾಯಬೇಕು, ಇಲ್ಲಾ ಈಕೆಯ ನಂಜಾದರೂ ಖಾಲಿಯಾಗಬೇಕು. ಆದರೆ ನಂಜಲ್ಲದೇ ಪೂತನಿಯಲ್ಲಿ ಏನೂ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದು ವಿಪರ್ಯಾಸ.

ಕೃಷ್ಣಜನ್ಮ ಕಥಾನಕ ಮಂಗಳವಾದರೂ ಕಂಸನ ಹತಾಶ ಮುಖ ಸ್ಮೃತಿಯಿಂದ ಮಾಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ.

           

  

ಮದ್ದಲೆಯ ಝೇಂಕಾರದ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ಶೈಲಿ

            ಎಳೆದು ಬಿಗಿದ ಮದ್ದಲೆಯ ನಾದ ಪುಟ್ಟ ಸಭಾಂಗಣದ ತುಂಬೆಲ್ಲ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಧ್ವನಿವರ್ಧಕದ ಆವಶ್ಯಕತೆಯೇ ತನಗಿಲ್ಲ ಎಂಬಂತೆ ತನ್ನ ಮೇಲಾಗುವ ಕೈ ಬೆರಳ ನರ್ತನಕ್ಕೆ ಮದ್ದಲೆ ಮನೋಹರವಾಗಿ ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತಾ ತನ್ನ ಇರವನ್ನು ಆ ಪರಿಸರಕ್ಕೆ ಉಂಟು ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಹೊರಗಡೆ ಚುಮು ಚುಮು ಮಳೆಯಾದರೆ ಒಳಗಡೆ ಈ ಮದ್ದಲೆಯ ಅಬ್ಬರದ ನಾದ. ಆಅ ನಾದಕ್ಕೆ ಸೂರು ಕಿತ್ತು ಹಾರಿ ಹೋಯಿತೇನೋ ಎಂಬ ಭ್ರಮೆ. ಹೊರಗೆ ಸಿಡಿಲೋ ಮಳೆಯೂ ಒಂದೂ ಪರಿವೆ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಈ ಮದ್ದಲೆಯ ನಾದ ಪ್ರಕೃತಿ ಮಯವಾಗಿ ವ್ಯಾಪಿಸಿತ್ತು.  ಅಕ್ಷರಶಃ ಮದ್ದಲೆ ಕುಣಿದು ಕುಪ್ಪಳಿಸಿತ್ತಿತ್ತು.  ಇದು ಭ್ರಮೆಯಲ್ಲ. ವಾಸ್ತವ ಎಂಬ ಅರಿವಾಗುವಾಗ ಯಕ್ಷಗಾನ ಹಿಮ್ಮೇಳದ ಔತಣವನ್ನು ಚಪ್ಪರಿಸಿಯಾಗಿಹೋಗಿತ್ತು. ಮದ್ದಲೆ ಹರುಷದಿಂದ ಕುಣಿದಂತೆ ಬಾಸಾವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅಪರೂಪವೆಂಬಂತೆ ಇದು ಈ ಮದ್ದಲೆವಾದನಕ್ಕೆ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ ಯಕ್ಷಗಾನ ತಾಳಮದ್ದಲೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ಕುಣಿಸುವ ಮದ್ದಲೆ  ಇಲ್ಲಿ ತಾನೇ ಕುಣಿದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.  ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಒಬ್ಬ ಭಾಗವತರಿಗಾಗಿ ಅಥವಾ ಅರ್ಥಧಾರಿಗಾಗಿ ಒಂದು ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಆಯೋಜನೆಗೊಳ್ಳುವುದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಥಾನಾಯಕನಾಗಿರುವುದು ಮದ್ದಲೆ ಎಂದರೆ ಅತಿಶಯವಲ್ಲ. ಕುತೂಹಲ ಎನಿಸುತ್ತದೆಯಲ್ಲ? ಒಬ್ಬ ಪ್ರಸಿದ್ಧ  ಮದ್ದಲೆವಾದಕರ  ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ಅವರ ವಾದನದ ಸ್ಮೃತಿಯನ್ನು  ಮತ್ತೆ ತರುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ  ಏರ್ಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಮದ್ದಲೆಯ ವಾದನವೂ ಇಷ್ಟು ಗಮನಾರ್ಹವಾಗಿ ಕಂಡು ಬಂದದ್ದು ಅದೇ ದಿನ.  ಅಂದು ಒಬ್ಬ ಮದ್ದಲೆ ವಾದಕ ತಾರಾ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಿಟ್ಟಿದ್ದ.  ಚೆಂಡೆಯೊಂದೇ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಪ್ರತಿನಿಧಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದವರಿಗೆ ಇದೊಂದು ಮದ್ದಲೆಯ ಅಹವಾಲು ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಅಂದಿನ ಮದ್ದಲೆಯ ವೈಭವ ಮತ್ತೆಂದೂ ಮರೆಯದ ವೈಭವವಾಗಿತ್ತು.

ಮದ್ದಲೆಯ ಮೋಡಿಗಾರ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ನಾರಣಪ್ಪಯ ಪುಸ್ತ್ಕಕದ ಮುಖಚಿತ್ರ

ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ  ಆಂದಿನ ತಾಲಮದ್ದಲೆಗೆ  ಟಿಕೇಟ್ ಇರಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅದು ಬಯಲಾಟವಲ್ಲ,  ಈ ತಾಳಮದ್ದಲೆಯನ್ನೂ  ಟಿಕೇಟ್ ಪಡೆದು ನೋಡುವುದೆಂದರೆ ಈಗ ವಿಚಿತ್ರ ಅನ್ನಿಸಬಹುದು. ವಾಹನ ಕಳುಹಿಸಿ ನಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಬನ್ನಿ ಎಂದು ಕರೆಯುವಂತಹ  ಈಗಿನ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಟಿಕೇಟು ಪಡೆದು ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ನೋಡುವುದೆಂದರೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಆ ಮಟ್ಟದ ಆಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದೊಂದು ನಿದರ್ಶನ. ತಾಳಮದ್ದಲೆಗೆ  ಬನ್ನಿ ಎಂದು ವಾಹನ ಕಳಿಸಿದರೂ ಬೇಡ ಮಳೆ ಬರುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಇಲ್ಲದ ಕೆಲಸವನ್ನು ನೆನಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.  ಏನಿದ್ದರೂ ಅಂದಿನ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಹಲವು ವಿಚಾರಗಳಿಂದ ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುವಂತಾದದ್ದು  ಅದು ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ರೋಚಕತೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ.

ಅಂದು ಮಳೆಗಾಲದ ಒಂದು ದಿನ. ಮಂಗಳೂರಿನ ಬಲ್ಲಾಳ್ ಭಾಗ್ ನ ಪಾಲ್ಕೆ ಹಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ಈ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ.  ಆ ದಿನದ ಉದಯವಾಣಿ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಕೊನೆಯ ಪುಟದಲ್ಲಿ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಹೀರಾತು ಸಹ ಬಂದಾಗಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ನಮ್ಮ ಗಮನ ಅತ್ತ ಹೋದದ್ದು.  ಈ ತಾಳಮದ್ದಲೆಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ ಬಹಳ ವಿಚಿತ್ರವೆನಿಸ ಬಹುದಾದ್ದು. ಅದೂ ಈ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದರೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಎಂದೆನಿಸುತ್ತದೆ.  “ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಮದ್ದಲೆವಾದಕ ಶ್ರೀ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ನಾರಣಪ್ಪಯ್ಯ ಶೈಲಿಯ ಮದ್ದಲೆವಾದನ ಕೇಳಲು ಮರೆಯದಿರಿ”  ಎಂಬ ಶಿರೋನಾಮೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸಿದ್ಧ ಭಾಗವತರಾದ ಬಲಿಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತ ಮತ್ತು ಶೇಣಿ ಪೆರ್ಲ ವಿಟ್ಲ ಜೋಷಿ ಮುಂತಾದವರ ಘಟಾನುಘಟಿ ಕಲಾವಿದರು ಒಡಗೂಡಿದ ಘನ ಗಂಭೀರ ತೆಂಕು ತಿಟ್ಟಿನ  ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ.

ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಮದ್ದಲೆವಾದನ ಎಂದರೆ ಅದು ಪರಂಪರೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ. ಈಗಿನಂತೆ ಅದು ಮೃದಂಗವಾದನವಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ.  ಮದ್ದಲೆಯ ಕಂಪನದ ಝೇಂಕಾರದ ನಾದ ಕೇಳುವಾಗಲೇ ಯಕ್ಷಗಾನದ ನೈಜ ಲೋಕ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಒಂದೆರಡು ಛಾಪು ಪೆಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಭಾರಿಸಿ ಮದ್ದಲೆಗಾರ ಬೆನ್ನು ಚಪ್ಪರಿಸಿದ ಎಂದರೆ ಯಕ್ಷಲೋಕದ ಬಾಗಿಲು ತೆರೆದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಂತಹ ಎದೆಬಿರಿಯುವ ಛಾಪುಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾದವರು ಶ್ರೀ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ನಾರಣಪ್ಪಯ್ಯ ಎಂಬ ದೈತ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಮದ್ದಲೆಗಾರ. ಈಗ ಕಲ್ಪಿಸಿದರೆ ಕಲ್ಪನೆಗೆ ನಿಲುಕದ ಪ್ರತಿಭೆ. ಇದು ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರ ಮಾತು. ಈ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ಶೈಲಿಯನ್ನು  ಯಥಾವತ್ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟವರು ಶ್ರೀ ಚಿಪ್ಪಾರು ಕೃಷ್ಣಯ್ಯ ಬಲ್ಲಾಳರು.  ಅಂದು ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ಶೈಲಿ ಎಂದರೆ ಏನೆಂಬ  ಒಂದು ಕಿರು ಪರಿಚಯವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತು.  

ಈ ಮದ್ದಲೆಯ ರಣ ಭಯಂಕರ ನಾದಕ್ಕೆ ಪ್ರಚೋದನೆಗೊಂಡು ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಪ್ರಸಂಗದ ಸುಧನ್ವನಾಗಿದ್ದ ಶ್ರೀ ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರು ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾವತಿಗೆ ಹೇಳಿದ ಮಾತು ಈಗಲು ನೆನಪಿದೆ.  ಪ್ರಭಾವತಿ,  ಚಂಪಕಾವತಿ ಯುದ್ದಕ್ಕೆ ಸನ್ನದ್ದವಾಗಿದೆ. ಅದೋ ರಣಭೇರಿ ಕೇಳುತ್ತಿದೆಯಲ್ಲ. ಎಂದು ಇಲ್ಲದ ಹೊಸ ಉತ್ಸಾಹದ ಭೇರಿಯ ಸದ್ದದು.  ಪುಟಿದೇಳುವ ಮದ್ದಲೆಯ ನಾದ ಉಂಟು ಮಾಡಿದ ಪ್ರಚೋದನೆ ಇದು. ಅಂದು  ಬಲ್ಲಾಳರು ತಮ್ಮ ಸಹಜ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಈ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ಶೈಲಿಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದರು.

 ಈಗ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ನಾರಣಪ್ಪಯ್ಯ ಶೈಲಿ ಏನು ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುವುದಾದರೆ ಈ ಶೈಲಿ  ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿ.  ಅಂದು ಬಲ್ಲಾಳರು ಅದನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿ ಬಾರಿಸುವುದಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ನಾರಣಪ್ಪಯ್ಯನ ವಾದನ ವೈಖರಿಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆ  ಇಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವುದಲ್ಲ. ಇಂದು ಅದರ ಸಂಪನ್ಮೂಲಗಳು ಇದ್ದರೆ ಪ್ರಬಂಧವನ್ನು ಮಂಡಿಸಿ ಡಾಕ್ಟರೇಟ್ ಪಡೆಯಬಹುದು. ಆ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಅದರ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವನ್ನಷ್ಟೇ ಕಾಣುವುದಷ್ಟೆ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಕೇವಲ ಒಂದು ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ಅದರ ಆಳ ವಿಸ್ತಾರ ತಿಳಿಯುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಮಾತು. ಇಂದು  ಅದನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿ  ತಿಳಿಯಬೇಕಿದ್ದರೂ  ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.  ಯಾಕೆಂದರೆ  ಆ ಶೈಲಿ  ಇಂದು ತೀರ ನೇಪಥ್ಯಕ್ಕೆ ಸರಿದು ಹೋಗಿದೆ. ಇಂದು ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯ ಮಂದಿಯೂ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಿಗಲಾರರು.  ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಕಳೆದು ಹೋದ ವಿಚಾರಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾ ಹೋದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಈ ಶೈಲಿಯೂ ಅತ್ಯಂತ ಅವಶ್ಯವಾಗಿ ಸೇರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.  ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ಶೈಲಿಯ ಸೀಮಿತ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಈಗ ಅವಶ್ಯ ಎಂದನಿಸುತ್ತದೆ.

ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ನಾರಣಪ್ಪಯ್ಯ  ಮದ್ದಲೆಗಾರರೆಂದರೆ, ಭಾಗವತರೂ ಸಹ ತಮ್ಮ ತಾಳ ಲಯವನ್ನು ಪರೀಕ್ಷೆ ಒಡ್ಡಿದ ಅನುಭವವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಪ್ರಸಿದ್ದ ಭಾಗವತರೊಬ್ಬರು ತಮ್ಮ ಭಾಗವತಿಕೆ ಮುಗಿಸಿ ಕುಳಿತಾಗ ಇವರು ಥೋಂ   ಥೋಂ ಎಂದು  ಏಕ ಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಬಾರಿಸುತ್ತಲೇ ಇದ್ದರು. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಪದ ಮುಗಿಯಲೇ ಇಲ್ಲ ಎಂಬಂತೆ ತಮ್ಮ ವಾದನದಲ್ಲೇ  ಭಾಗವತರಿಗೆ ಸೂಚಿಸಿದ್ದರು.  ತಾಳ ಲಯ ಗಟ್ಟಿಯಿಲ್ಲದ ಭಾಗವತರು ಇವರ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನಕ್ಕೆ ಪದ ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಅಂಜಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ನೀಳವಾದ ಕೈಬರೆಳುಗಳು ಮದ್ದಲೆಯನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡು ಪ್ರಹಾರವನ್ನೇ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು.  ಎಲ್ಲವೂ ಘಾತ ಪೆಟ್ಟುಗಳು! ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ಮದ್ದಲೆಗೆ ಎಂದರೆ ಒಂದೆರಡು ಮದ್ದಲೆ ಹರಿದು ಒಡೆದು ಹೋಗುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯದ ಮಾತಾಗಿತ್ತು. ಮದ್ದಲೆ ಒಡೆದು ಹೋಗಬೇಕೆಂದು ಬಾರಿಸುವ ಪೆಟ್ಟುಗಳಲ್ಲ. ಮದ್ದಲೆವಾದಕ ಆವೇಶಗೊಂಡು ಮೈಮರೆಯುವ ಅದ್ಬುತ ಶೈಲಿ.   ಮದ್ದಲೆ ತನ್ನ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಪಣಕ್ಕಿಟ್ಟಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಮದ್ದಲೆಯ ಛಳಿ ಬಿಡಿಸುವಂತಹ ಪೆಟ್ಟುಗಳು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಲಾವಿದನ ಮೈ ಛಳಿ ದೂರಾಗಿಸಿ ಮೈ ಮನ ಬೆಚ್ಚಗಾಗಿಸುವ ಮದ್ದಲೆಯ ವೈಭವವದು. ಮದ್ದಲೆಗಾರ ಈ ವಾದನವನ್ನು ತಪಸ್ಸೆಂದು ತಿಳಿದು ಒಂದಾಗಿ ಹೋಗುವ ರಸಘಳಿಗೆ.  ವಿಶೇಷ ಎಂದರೆ ಈ ಪೆಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಮದ್ದಲೆ ಒಡೆದು ಹೋದರೂ ಎದೆಯೇ ಬಿರಿಯುವಂತಹ ಪೆಟ್ಟುಗಳಿಗೆ ಪ್ರೆಕ್ಷಕನ ಹೃದಯ ಒಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಆನಂದದಿಂದ  ಹೃದಯ ತುಂಬಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಹೃದಯ ಒಡೆದುಕೊಂಡರೂ  ಅದು ಇನ್ನಷ್ಟು ನಾದ ತರಂಗಗಳನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ  ತುಂಬಿಸಿಕೊಂಡು ಬಚ್ಚಿಡುವುದಕ್ಕೆ ತೆರೆದಿದೆ ಎನ್ನಬೇಕು.  ಪ್ರೇಕ್ಷಕನನ್ನು ಎತ್ತಲಿಂದ ಎತ್ತಲೋ ಒಯ್ಯುವ ಈ ನಾದ ಚಮತ್ಕಾರ ಒಂದು ವಿಸ್ಮಯ ಚರಿತ್ರೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಿತ್ತು.

ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು ಅನುಭವಿಸಿದ ರಸ ಚಮತ್ಕಾರದ ಘಳಿಗೆಳು. ಅದನ್ನು ಅವರಿಂದ ಕೇಳುವಾಗಲೇ ಪುರಾಣದ ಯಾವುದೋ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಹೋದ ಅನುಭವವಾಗುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ಸ್ವತಃ ಅನುಭವಿಸಿದರೆ ಮತ್ತೆ ಕೇಳಬೇಕೆ?

ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ನಾರಣಪ್ಪಯ್ಯನವರು  ಹೀಗೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮದ್ದಲೆವಾದನಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾದವರು. ಇದು ಕೇವಲ ಎದೆ ಬಿರಿಯುವ ಪ್ರಹಾರ ಎಂದುಕೊಂಡರೆ ಅದು ತಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಪ್ರಹಾರವಲ್ಲ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಲಯ ವಿನ್ಯಾಸದ ಚಿತ್ರಗಳು. ಮದ್ದಲೆಯನ್ನು ಶ್ರುತಿಬರಿಸುವಾಗಲೇ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಸಿದ್ದ ಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.  ಒಂದೆರಡು ಮದ್ದಲೆ ತಲೆ ಒಡೆದುಕೊಂಡರೂ ಯಾರೂ ಆ ಬಗ್ಗೆ ಗಾಬರಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದೆಲ್ಲವನ್ನು ಸಹಜವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೊಂದು ಮದ್ದಲೆಯ ನಾದಕ್ಕೆ ಕಿವಿಯಗಲಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ನಾರಣಪ್ಪಯ್ಯ ಇವರ ವಾದನ ಶೈಲಿ ಎಂದರೆ, ಇವರು ಮದ್ದಲೆಯೊಂದಿಗೆ  ಭಾಗವತರ ಜತೆಗೆ ನಾದ ಸಂವಾದವನ್ನು ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ.  ಇದನ್ನು ಹಿರಿಯರೊಬ್ಬರು ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರವಾಗಿ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ.  “ನಿನ್ನದು ಹಾಗಾದರೆ ತಗೋ ನನ್ನದು ಹೀಗೆ” ಎಂಬಂತೆ ಇರುವ ನಾದ ಸಂವಾದದವನ್ನು ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಅರ್ಥವಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿಗೆ ದಿವ್ಯ ರಸಾನುಭವ ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಜವಾದ ರಸಿಕತೆ ಎಂದರೆ ಇದೇ ತಾನೇ? ಈ ನಾದ ಸಂವಾದದ ಜುಗಲ್ಪಂದಿ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸ್ಪರ್ಧೆಯಾದರೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ದ್ವಂದ್ವ ಯುದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ, ಇನ್ನು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಸರಸ ಸಂಭಾಷಣೆಯಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಮದ್ದಲೆಯ ಪೆಟ್ಟುಗಳು ಹೇಗೆ ವಿಸ್ಮಯ ಪ್ರಪಂಚವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ ಎಂದರೆ, ಈ ಕೈಬೆರೆಳುಗಳಿಂದ ಮದ್ದಲೆ ಆ ನಾದವನ್ನು ಹೊರಡಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾದ್ಯವೇ ಎಂದು ಅಚ್ಚರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಪಟ್ ಪಟ್ ಅಂತ ಪ್ರಹಾರದ ಸರಮಾಲೆ ತಾಳ ಲಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಮದ್ದಲೆಯ ಮೇಲೆ ಆಗುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಸ್ಥಿತಿ ಹೇಗಾಗಬಹುದು?  ಈ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ನಾದ ವೈಖರಿಗಳನ್ನು ಅಕ್ಷರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಕೊಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದ ಮಾತು. ಆದರೂ ಹೀಗೊಂದು ವಿಸ್ಮಯ ಪ್ರಪಂಚ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಇತ್ತು ಎನ್ನುವುದನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ.  ಹೀಗೆ ಹಿಮ್ಮೇಳವು ಪ್ರೇಕ್ಷಕನನ್ನು ಮೋಡಿ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತದೆ ಎಂದರೆ ಆ ನಾದೋಪಾಸನೆ ಹೇಗಿರಬೇಡ.? ನಿಜವಾಗಿ ಮದ್ದಲೆ ಮಾತನಾಡುವುದು ಎಂದರೆ ಇದುವೇ ಆಗಿದೆ.  ಹಲವು ಸಲ ಮುಮ್ಮೇಳದ ವಾದ ವಾಗ್ವಾದಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಈ ಹಿಮ್ಮೇಳದ ವಾದ ಸಂವಾದಕ್ಕೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಕಾದು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.  ಹೀಗಿದ್ದಾಗಲೇ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸರ್ವಾಂಗೀಣ ಕಲೆ ಎನಿಸುವುದು.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಮದ್ದಲೆಗಾರ ಎಂದರೆ ಭಾಗವತರಿಗೆ ಸಮದಂಡಿಯಾಗಿರಬೇಕಾದ ಕಲಾವಿದ. ಭಾಗವತರಿಂದಲೂ ಒಂದಿಷ್ಟು ಅಧಿಕ ಈತನಿಗೆ ತಿಳಿದಿರಬೇಕು. ಒಬ್ಬ ಸಮರ್ಥ ಮದ್ದಲೆಗಾರ ಭಾಗವತನನ್ನು ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರಿಸಬಲ್ಲ. ಅಥವಾ ಮದ್ದಲೆ ಕಳಪೆಯಾದಲ್ಲಿ ಭಾಗವತನೂ ಅದರ ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಅನುಭಸಿ ಕಳಪೆಯಾಗುತ್ತಾನೆ. ಭಾಗವತನ ಪದವನ್ನು ಮೇಲೆ ಹಾಕುವುದು ಅಥವಾ ಕೆಳಗೆ ಮಾಡುವುದು ಮದ್ದಲೆಗಾರನಿಗೆ ಸಾಧ್ಯ. ಇದನ್ನು ಸಂದರ್ಶನ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಕುರಿಯ ಗಣಪತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಒಬ್ಬ ಮದ್ದಲೆಗಾರ.   ಭಾಗವತ ಮನೋಧರ್ಮ ಅರಿತಿರಬೇಕು. ಭಾಗವತನ ತಾಳ ಜ್ಞಾನ ಗಟ್ಟಿ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಮದ್ದಲೆಗಾರ ಬಹಳಷ್ಟು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ತನ್ನ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಇರುತ್ತಾನೆ.  ಹಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಆತ ನಿಜವಾದ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮದ್ದಲೆಗಾರನಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯ. ತಾಳ ಲಯ ಮತ್ತು ಭಾಗವತಿಕೆಯಲ್ಲೂ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ ಇದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಆತ ಮದ್ದಲೆಗಾರನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಭಾಗವತನ ನಾಡಿ ಮಿಡಿತವನ್ನು ಗಮನಿಸುವ ತಜ್ಞನಂತೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಮದ್ದಲೆಯ ವಾದಕನಾಗಿಬೇಕು.  ಭಾಗವತನ ಅತ್ಯಂತ ಹತ್ತಿರದ ಜತೆಗಾರನಾಗಿ, ಭಾಗವತನ ಆತ್ಮವೇ ಆಗಿ ರಂಗದಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಭಾಗವತ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಮದ್ದಲೆಗಾರ ಹಾದಿಯನ್ನು ಮಾಡಿಕೊಡುತ್ತಾ ಸಾಗಬೇಕು. ಒಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ ಭಾಗವತ ಸಾಗುವ ಹಾದಿಯನ್ನು ಮೊದಲೆ ಗ್ರಹಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ಅನುವು ಮಾಡಿಕೊಡಬೇಕು. ಹಾಗಾಗಿ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ಶೈಲಿಗೆ ಪದ ಹೇಳುವುದೇ ಒಂದು ಅರ್ಹತೆ ಎಂಬಂತೆ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಿತ್ತು.  ಅಲ್ಲಿ ಮಾನ್ಯತೆ ಗಳಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಮತ್ತೆ ಭಾಗವತನಿಗೆ ಬೇರೆ ಅಂಗೀಕಾರದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲ.   ಎಲ್ಲ ನಿಯಂತ್ರಣವೂ ಭಾಗವತನದ್ದೇ ಆದರೂ ಭಾಗವತನ ಶ್ರುತಿ ಲಯದ ಬಗ್ಗೆ ಮದ್ದಲೆಗಾರ ಎಚ್ಚರವಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಕಾಲ್ಪನಿಕ ರೇಖೆಯನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತಾನೆ. ಅದನ್ನೇ ಹಾದಿ ಮಾಡಿಕೊಡುವುದು ಎನ್ನುವುದು. ಇದು ನಾರಣಪ್ಪನವರಲ್ಲಿ ಇತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಭಾಗವತ ಮತ್ತು ವಾದಕನ ಸಂವಾದ ಜತೆಗೆ ಒಂದಿಷ್ಟು ಸಮರ ನಡೆಯುವುದು.

ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ನಾರಣಪ್ಪಯ್ಯ ಶೈಲಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಹಿರಿಯ  ವಿದ್ವಾಂಸ ಶ್ರೀ ರಾಘವ ನಂಬಿಯಾರರಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದಾಗ ಬಹಳಷ್ಟು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿಕೊಂಡರು. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹಿರಿಯ ದೊಡ್ಡ ಬಲಿಪರ ಏರು ಸ್ವರಗಳಿಗೆ ಮತ್ತು ಅವರ ಶೈಲಿಗೆ ಪರಸ್ಪರ ಮಾಡಿಸಿದಂತೆ  ಹೊಂದಿಕೆ ಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಏರು ಸ್ಥಾಯಿಯ ಬಲಿಪ್ಪರ ಸ್ವರಕ್ಕೆ ಇವರ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿತ್ತು.  ಎರಡೂ ಮದಗಜದ ತುಮುಲ ಹೋರಾಟದಂತೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಅದನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದ.  ಮದ್ದಲೆಯಿಂದ ಹೊರಡುವ ಆ ನಾದ ಇಂದಿನ ಮೃದಂಗದಲ್ಲಿ ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮದಗಜಗಳ ತುಮುಲ ತುರುಸು ಮುರಿಸಿನ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಜಯಾಪಜಯಗಳ ಲೆಕ್ಕವಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಜ್ಞಾನ ಸಂಘರ್ಷವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಈ ಸಂಘರ್ಷ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಗೆ ಮುಟ್ಟುವುದನ್ನೇ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಕಾದಿರುತ್ತಿದ್ದ. ಸಿನಿಮಾ ನಾಟಕದಲ್ಲಿರುವ ಲಿಖಿತ ಸಂಭಾಷಣೆ  (scripted dialogue)   ಇಲ್ಲಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲವೂ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು.  ಹೀಗಾಗಿ ಬಲಿಪ್ಪ ಮತ್ತು ನಾರಣಪ್ಪರ ಜತೆಗಾರಿಗೆ ಅದು ಅತ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯ ಜತೆಗಾರಿಕೆಯಾಗಿ ಹೆಸರು ಮಾಡಿತ್ತು. ಗಜಕಾಳಗ ಎಂದರೆ ಅದರ ರೋಚಕತೆಯ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆ ಯಾವ ರೀತಿಯದ್ದಾಗಿರಬಹುದು?  ಮುಮ್ಮೇಳದ ವಾದ ಸಂವಾದದ ರೋಚಕತೆಯಂತೆ ಇದೂ ಅತ್ಯಂತ ರೋಚಕ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಿತ್ತು. ಇದು ಅನುಭವಿಗಳು ಹೇಳುವ ಮಾತು. ಅದನ್ನು ಈಗ ಕಲ್ಪಿಸಿದರೆ ರೋಮಾಂಚನವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ನಿಜವಾದ ಸಂಪತ್ತು. ವಾದಕನ ಮುಂದೆ ಮಂಡಿಯೂರುವ   ಮದ್ದಲೆ ಕುಣಿದು ಕುಪ್ಪಳಿಸುತ್ತದೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅದು ತನ್ನೆಲ್ಲ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯವನ್ನು ವಾದಕನಿಗೆ ಒಪ್ಪಿಸಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಹಕ್ಕನ್ನು ನೀಡಿದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.

            ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ಶೈಲಿಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರ ವಿಮರ್ಷೆಯನ್ನು ಮಾಡಿದಾಗ ಮಿತ್ರ ಶ್ರೀ ಕಟೀಲು ಸಿತ್ಲ ರಂಗನಾಥ ರಾವ್  ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದರು.        ಶ್ರೀ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ನಾರಣಪ್ಪಯ್ಯ ರವರ ಬಗ್ಗೆ ಇತೀಚೆಗೆ ಪ್ರಕಾಶನಗೊಂಡ “ಮದ್ದಳೆಯ ಮೋಡಿಗಾರ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ನಾರಣಪ್ಪಯ್ಯ”  ಎಂಬ ಈ  ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದಂತೆ ೧೮೯೬ ರಿಂದ ೧೯೭೬ ರ ತನಕ. ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಪೂರ್ವ  ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಶ್ಯಾನುಭೋಗರ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಇವರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರಕಾಶಗೊಂಡ ಏಕಮಾತ್ರ ಪುಸ್ತಕವಿದು. ನಾರಣಪ್ಪನವರ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಮಾಹಿತಿಗಳು ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ.  ಡಾ. ಯೋಗೀಶ್ ಕೈರೋಡಿ ಲೇಖಕರಾಗಿರುವ ಈ ಪುಸ್ತಕದ ಪ್ರಕಾಶನವನ್ನು ಕನ್ನಡ ಸಂಘ ಕಾಂತಾವರ(ರಿ) ಮಾಡಿದೆ.  ಇದರಲ್ಲಿ ಇವರು ಬರೆದ ಎರಡು ಪ್ರಸಂಗಗಳೂ ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಮುದ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ. ಈಗಿನ ಉಡುಪಿ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಕಾರ್ಕಳ ತಾಲೂಕಿನ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು(ನಿಟ್ಟೆ)ಯಲ್ಲಿದ್ದ ಶ್ರೀನಿವಾಸಯ್ಯ ಮತ್ತು ಭವಾನಿಯಮ್ಮ ದಂಪತಿಗಳ ಸುಪುತ್ರರು.  ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ಯಕ್ಷಗಾನದ ವಾತಾವರಣವಿದ್ದ ಮನೆ. ತಂದೆಯವರು ಸ್ವತಃ ಭಾಗವತರಾಗಿದ್ದರು.  ಯಾವುದೇ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಿಪರ ಕಲಾವಿದರಾಗಿರದೇ ಹವ್ಯಾಸಿ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದರು. ಹಲವು ಹಿರಿಯರು ಒಡನಾಡಿಗಳು ನಾರಣಪ್ಪಯ್ಯ ನವರ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಸ್ಮರಿಸಿರುತ್ತಾರೆ. ಸದ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದು  ನಾರಣಪ್ಪನವರ ಬಗೆಗಿರುವ ಏಕ ಮಾತ್ರ ದಾಖಲೆ.  ಇಂತಹ ದೈತ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆಗಳಿದ್ದರೂ  ನಾರಣಪ್ಪನವರು ಯಾವುದೇ ಮೇಳದ ತಿರುಗಾಟ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಹವ್ಯಾಸಿ ಕಲಾವಿದರಾಗಿಯೇ ಇದ್ದವರು. ಅಂದು ಕಠಿಣವಾದ ಶಾನುಭೋಗ ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿದ್ದುಕೊಂಡು ಊರೂರು ತಿರುಗುತ್ತಿದ್ದರೂ  ತಮ್ಮಲ್ಲಿದ್ದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡು ಬಂದವರು. ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿಗೆ ಹರಿಕಾರರಾಗಿ ಬದುಕಿದವರು. ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆ ವಾದಕರಾಗಿಯೂ ಭಾಗವತರಾಗಿ ಪ್ರಸಂಗ ಕರ್ತರಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕಲಾಜೀವನವನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದವರು. ಭಾಗವತ ಬ್ರಹ್ಮ ದಿವಂಗತ ಹಿರಿಯ ಬಲಿಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತರನ್ನು ಮತ್ತು ಸುಬ್ಬಣ್ಣಿ ಮದ್ಲೆಗಾರರನ್ನು ಗುರು ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೊಂಡವರು. ಆರ್ಥಿಕ ಫಲಾಪೇಕ್ಷೆಯ ಹಿಂದೆ ಹೋಗದೆ ಕೇವಲ ಹವ್ಯಾಸಿಗಳಾಗಿ ಅಪ್ರತಿಮ ಸಾಧನೆ ಮಾಡಿದವರು.  ಮದ್ದಲೆ ವಾದನಕ್ಕೆ ತನ್ನ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿಯಿಂದ ಸ್ಟಾರ್ ವಾಲ್ಯು (ತಾರಮೌಲ್ಯ)ವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದವರು. ನೆಡ್ಲೆಯಂತಹ  ಹಲವು ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರು ಇವರ ಶಿಷ್ಯವರ್ಗದಲ್ಲಿದ್ದರು. ಮದ್ದಲೆಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರಹಾರವನ್ನೇ ಮಾಡುವಂತಹ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಲೋಕದ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ  ವಿಷಯವೆಂದರೆ ತಪ್ಪಲ್ಲ.  ಮದ್ದಲೆಯ ವಾದನಕ್ಕೆ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕವೇನಾದರೂ ರಚಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ ಅದರ ಮಹತ್ವದ ಪುಟಗಳು ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ನಾರಣಪ್ಪ ಶೈಲಿಗೆ ಮೀಸಲಿರಿಸಬೇಕಾಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಆ ಪಾಠವನ್ನು ಬರೆಯುವವರು ಯಾರು ಎಂಬುದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಇಂತಹ ತಾರಾಮೌಲ್ಯದ ಸಾಧಕನ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನೇ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಪಂಚ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿಲ್ಲ ಎಂದರೆ ಈ ಜನಾಂಗದ ಅನುಸರಣೆಯ ಮಟ್ಟ ಎಷ್ಟು ಕುಸಿದು ಹೋಗಿದೆ ಎಂದು ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ.

       ಇಂದು ಈ  ಶೈಲಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಬಹಳ ವಿರಳವಾಗಿ ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವಲ್ಲಿ, ಈ  ಶೈಲಿಯನ್ನು ನುಡಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿರಬಹುದಾದ ಪ್ರೆಮೇಯವಂತೂ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಎನ್ನಬೇಕು.  ಮೂಲ ಯಕ್ಷಗಾನದ  ಶೈಲಿಯಿಂದ ಬಹುತೇಕ ದೂರವಾಗಿರುವ ಇಂದಿನ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಹಿಮ್ಮೇಳದ ನಡುವೆ ಈ ಶೈಲಿ ಅರಿವಿಲ್ಲದೇ ತನ್ನ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ತಾಳ ಲಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪರಂಪರೆ ಎಂಬುದು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ರಾಗ ಧಾಳಿ ಇನ್ನಿಲ್ಲದಂತೆ ನಾಶವಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ.  ಛಂದಸ್ಸು ತಾಳ ಲಯ ಇವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ಯಕ್ಶಗಾನ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಯಾವಾಗ ರಾಗದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ತನ್ನ ಸಹಜ ಸೌಂದರ್ಯವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿತೋ ಅಂದಿನಿಂದ ಈ ಮದ್ದಲೆಯ ಶೈಲಿ ದೂರವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟಿತು. ಅತ್ತ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತವೂ ಅಲ್ಲದ ಇತ್ತ ಯಕ್ಷಗಾನವೂ ಅಲ್ಲದ ಇದು ಒಂದು ರೀತಿಯ, ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂಬ ಗಂಡು ಕಲೆಯ   ಗಂಡೂ ಅಲ್ಲದ ಹೆಣ್ಣು ಅಲ್ಲದಂತಹ ಸ್ಥಿತಿ.  ಈ  ಮದ್ದಲೆ ವಾದನದ ಸ್ಮರಣೆ ಇದ್ದವನಿಗೆ ಮಾತ್ರವೇ  ಇದು ಅರ್ಥವಾಗಲು ಸಾಧ್ಯ.

ಕ್ರಮೇಣ ಈ ಶೈಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಿಂದ ದೂರವಾಯಿತು. ಇಂದು ನೆನಪಿನಲ್ಲೇ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಅಳಿಸಿಹೋಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವನ್ನು ವಿಶ್ಲೇಷಿಸುತ್ತಾ ಹೋದರೆ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳು ಸಿಗುತ್ತವೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತದ ಬಳಕೆ ಯಾವಾಗಿನಿಂದ ಆರಂಭವಾಯಿತೋ ಅಂದಿನಿಂದ ಇದರ ಅಳಿವಿಗೆ ಮುನ್ನುಡಿ ಬರೆದಾಗಿತ್ತು. ಭಾಗವತ ಹೇಗಿರುತ್ತಾನೋ ಹಾಗೆ ಮದ್ದಲೆಗಾರ ಇರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ರಾಗ ವೈವಿಧ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಮಟ್ಟುಗಳು ಗೌಣವಾಗತೊಡಗಿತು. ಛಂದಸ್ಸು ತಾಳ ಲಯದಿಂದ ತೊಡಗಬೇಕಾದಲ್ಲಿ ರಾಗದ ಅನ್ವೇಷಣೆ ಸಂಶೋಧನೆ ಅಲವಡಿಕೆಗಳು ತೊಡಗಿ ಮದ್ದಲೆಯ ಕೌಶಲ್ಯವಾದನ ಬದಿಗೆ ಸರಿದು ಅದನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುವ ಕಲಾವಿದ ಮೂಲೆಗುಂಪಾಗಿ ಅವಜ್ಞೆಗೆ ಒಳಗಾದ. ಇದು ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ಶೈಲಿ  ಎಂಬ ಶುದ್ದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಶೈಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದಾಯಿತು. ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಭಾಗವತನೂ ಅದನ್ನು ಅವಲಂಬಿಸದೇ ಹೋದ. ಜನಪ್ರಿಯತೆಯ ದಾಹ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.  ಬದಲಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಮದ್ದಲೆಯ ಪೆಟ್ಟುಗಳನ್ನು ಮರೆತು ಹೊಸಯುಗಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡ ಕಲಾವಿದನಷ್ಟೇ ಚಲಾವಣೆಯ ನಾಣ್ಯವಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಜೇಬಿನಲ್ಲಿ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದುಕೊಂಡ.  ಇಂದಿಗೂ ಕಿರಿಯ ಬಲಿಪ್ಪರು ಹೇಳುವುದಿದೆ ನಾನು ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತ ಕಲಿಯಲಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಾತ್ರ ಕಲಿತದ್ದು. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರು ರಾಷ್ಟ್ರಗೀತೆ ಜನಗಣ ಮನವನ್ನು ಹಾಡಿದರೂ ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪದವಾಗಿಯೇ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ನಾರಣಪ್ಪನವರ ಶೈಲಿಯೂ ಅದೇ ಆಗಿತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದು ಸೂಕ್ತ ನಿದರ್ಶನ. ಇಂತಹ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲೂ ಮಂಡೆಚ್ಚರ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ಸಂಗೀತವನ್ನು ಅಲವಡಿಸಿದರೂ ಅವರೆಂದೂ ಕಿರುಚಿಕೊಂಡದ್ದು ನಾನು ಕೇಳಲಿಲ್ಲ.  ಆ ಸಂಗೀತ ಶೈಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ರಂಗತಂತ್ರದಿಂದ ದೂರಾಗಿ ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ.  ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಂಗೀತವೆಂದರೆ ಬರೀ ಕಿರುಚಾಟ ಎಂಬಂತಾಗಿದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ನೋಡಿದ ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತದ ರಸಿಕರೊಬ್ಬರು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ್ದರು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಅದೇಕೆ ಕಿರುಚಿ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ?  ಅದಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾದ ಉತ್ತರ ಕೊಡುವಲ್ಲಿ ನಾನು ಅಸಮರ್ಥನಾಗುತ್ತೇನೆ. ಚಪಾತಿ ಬೇಕೆಂದು ಕೇಳಿದರೆ ಗೋಧಿ ದೋಸೆ ಕೊಡುವ ಪ್ರಮೇಯ ವಿದು. ಎರಡರಲ್ಲೂ ಹಿಟ್ಟು ಒಂದೇ. ವೆತ್ಯಾಸದ ಅರಿವಿದ್ದವನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯ.

ದಾಹಜಲದ ಮೂಲದಂತೆ ಮೂಲ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಪುರಾತನ ಶೈಲಿಗಳು ಅಳಿವಿನಂಚಿಗೆ ಸರಿಯುತ್ತಿದೆ. ಮನುಷ್ಯನ ದಾಹ ಮಾತ್ರ ತಣಿಯುತ್ತಿಲ್ಲ.     ಇಂದು ರಾಗ ವೈವಿಧ್ಯದ ಹಿಂದೆ ಹೋಗುವುದಲ್ಲದೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಹಿಂದೆ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ತಾಳ ಲಯ ಛಂದಸ್ಸಿನಿಂದ ತೊಡಗಿ ಆಮೇಲೆ ಆವಶ್ಯವಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ರಾಗದತ್ತ ಸುಳಿಯುತ್ತಿದ್ದರು.   ಈಗ ರಾಗದಿಂದಲೇ ತೊಡಗಿ ತಾಳವನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನು ಛಂದಸ್ಸು ಅದು ಬೇಡವೇ ಬೇಡ. ವರ್ತಮಾನ ಪತ್ರಿಕೆಯನ್ನು ಓದಿ ಅದನ್ನೇ ಪದವಾಗಿ ಹಾಡ ಬಲ್ಲರು. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ಶೈಲಿ ಎಂದರೆ ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವಾಗಿ ಕಂಡರೆ ಅಚ್ಚರಿಯಿಲ್ಲ. ಒಂದು ವೇಳೆ ಅಲ್ಲೋ ಇಲ್ಲೋ ಒಬ್ಬನೇ ಒಬ್ಬ ಈ ಶೈಲಿಯ ಮದ್ದಲೆಗಾರ ಇದ್ದರೂ ಅವರನ್ನು ಅವಕಾಶ ವಂಚಿತರಾಗುವ ಪ್ರಮೇಯವೇ ಅಧಿಕ. ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ದೇವರು ನಿಜವಾಗಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾದರೂ ಯಾರೂ ನಂಬುವುದಿಲ್ಲ. ಕಲ್ಲು ಹೊಡೆದು ಬಿಟ್ಟಾರು. ತಮ್ಮ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಹೊಂದಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರರು.

ಈ ನಡುವೆ ಹಿರಿಯರು ಹೇಳಿದ ಘಟನೆಯೊಂದು ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಕಾಳಿಂಗ ನಾವುಡರ ಪ್ರವರ್ಧಮಾನದ ಕಾಲ. ಅವರ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ತಿಟ್ಟು ಭೇದವಿಲ್ಲದೇ ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನೇ ಉಂಟು ಮಾಡಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ಎಲ್ಲರೂ ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದರು. ಇಂತಹ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲೂ ಮಂಗಳೂರು ಪುರಭವನದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟ ನಡೆಯಿತು. ಆಟದ ಪೂರ್ವಾಧದ ವರೆಗೆ ಶ್ರೀ ಕಾಳಿಂಗ ನಾವುಡರ ಭಾಗವತಿಕೆಗೆ  ಕಿಕ್ಕಿರಿದ ಜನಸ್ತೋಮ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಶವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟಿತು. ಆ ಅವರಣದಿಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಹೊರಬರಲಾರನೋ ಎಂಬ ಭ್ರಮೆ ಆವರಿಸಿತ್ತು. ಆನಂತರ ಬಹುಶಃ ಕರ್ಣ ಪರ್ವ ಪ್ರಸಂಗ ಇರಬೇಕು. ಹಿರಿಯ ಅಗರಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಭಾಗವತರು ಭಾಗವತಿಕೆ ಮಾಡಿದರು. ಅಂದಿನ ಆ ಭಾಗವತಿಕೆ ಹೇಗಿತ್ತು ಎಂದರೆ ಅದುವರೆಗೆ ನಾವುಡರು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದ ಆ ಭ್ರಮಾ ಲೋಕವನ್ನು ಅಗರಿಯವರು ಭೇದಿಸಿ ಬಿಟ್ಟಿದ್ದರು. ಇದು ಪರಸ್ಪರ ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲ. ಅಗರಿ ಎಂಬ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮಟ್ಟು ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಇಂದು ಅಗರಿ ಶೈಲಿಯ ಕಥೆಯು ವಾಸ್ತವದ ಕನ್ನಡಿಯಾಗಬಹುದು.

 ಪರಿಪೂರ್ಣ ಘಾತ ಪೆಟ್ಟುಗಳಿಂದಲೇ ಅನುರಣೆ ಗೊಳ್ಳುವ ಈ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನವನ್ನು ಅಂದು ಚಿಪ್ಪಾರು ಬಲ್ಲಾಳರು ಅಧ್ಬುತವಾಗಿ ನುಡಿಸಿದ್ದರು. ಕೇವಲ ಬಲ್ಲಾಳರ ಅನುಕರಣೆಯೇ  ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೊಂದು ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿದ್ದರೆ ಅದರ ನೈಜ ಅನುಭವ ಪಡೆದರೆ ಹೇಗಾಗಬೇಡ.  ಅಂದು ಅಷ್ಟಾದರು ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿದ್ದದ್ದು ಇಂದು ಆ ನೆನಪು ಸಹ ಅಳಿಸಿ ಹೋಗಿದೆ.    ಅಂದು ನಾರಣಪ್ಪನವರಂತೆ  ಬಲ್ಲಾಳರು ಪೂರ್ಣ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ರಾತ್ರಿಯಿಂದ ಬೆಳಗಿನ ತನಕ ನಡೆದ ಆ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಬಲಿಪ್ಪರೊಂದಿಗೆ ವಿರಾಮ ವಿಲ್ಲದೆ ಕೈ ಬದಲಿಸದೇ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಬಲ್ಲಾಳರು ಮದ್ದಲೆ ನುಡಿಸಿದ್ದರು.   ಚೆಂಡೆ ವಾದಕಾರಾಗಿ ಅಂದು ಶ್ರೀ ಕಡಬ ನಾರಾಯಣ ಆಚಾರ್ಯ ಇವರು ಭಾಗವಹಿಸಿದ್ದರು. ಬೆಳಗಿನ ತನಕ ಬಲ್ಲಾಳರು ಏಕ ಮಾತ್ರರಾಗಿ ಮದ್ದಲೆ ನುಡಿಸಿದ್ದು ನನಗಂತೂ ಅದ್ಭುತ ಎನಿಸಿ ಮರೆಯಲಾರದ ಅನುಭವವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತ್ತು.  ಮದ್ದಲೆಯ ಝೇಂಕಾರದ ನಾದದ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಮಿಂದೆದ್ದರೆ  ಒಂದಿಷ್ಟೂ ಕಣ್ಣು ಮಿಟುಕಿಸದೇ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ದಣಿವರಿಯದೆ ಬಲ್ಲಾಳರು ಎಂದಿನಂತೆ ತಮ್ಮ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಭಾವದಿಂದ  ಬೆಳಗಿನ ತನಕ  ಮದ್ದಲೆ  ಬಡಿದು ತೋರಿಸಿದ್ದರು.   ಅಂದಿನ ಕಲಾವಿದರ ಕಸುವು ಆ ತಾದಾತ್ಮ್ಯ ಮನೋಭಾವ ಇಂದು ಬಹಳ ಅಪರೂಪ ಎನ್ನಬೇಕು.

ಭಾಗವತರು ವೇಷಧಾರಿಗಳು ಸನ್ಮಾನವನ್ನುಗಳಿಸುವಾಗ ಹಿಮ್ಮೇಳ ವಾದಕನೂ ಸಹ ಸನ್ಮಾನವನ್ನು ಅಪೇಕ್ಷಿಸುವುದು ತಪ್ಪಲ್ಲ. ಅಪೇಕ್ಷೆಯ ಕೂಗಿನ ನಡುವೆ ಹೀಗೆ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನಕ್ಕೂ ತಾರಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಟ್ಟು  ಆ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನಕ್ಕೆ  ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಮವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುವಲ್ಲಿಗೆ ಹಿಮ್ಮೇಳದ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದ ನಾರಣಪ್ಪರಂತಹ ಕಲಾವಿದರ ಸಾಧನೆ ಸ್ಮರಣೆಗೆ ಬರಬೇಕು.   ನಾವು ಏನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದರ ಮೌಲ್ಯದ ತುಲನೆಯಲ್ಲಿ ಇಂದು ಗಳಿಸಿರುವುದನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಬೇಕು.  ಕಳೆದು ಹೋದ ಇಂತಹ ಶೈಲಿಯ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಉಳಿಸಿರುತ್ತಿದ್ದರೆ  ಬಯಸುವ ಅಪೇಕ್ಷೆಗೆ ನ್ಯಾಯವನ್ನು ತೋರಿಸಿದಂತಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಯಾವುದೇ ಫಲಾಪೇಕ್ಷೆ ಇಲ್ಲದೇ ಕೇವಲ ಹವ್ಯಾಸದಿಂದ ಕಲೆಯ ದಾಹವನ್ನು ತಣಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನಿಸ್ವಾರ್ಥದಿಂದ ದುಡಿದ ಮಹನೀಯರ ಆದರ್ಶ ನಮ್ಮ ಮುಂದಿರುವಾಗ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಉದ್ದೇಶದ ಇಂದಿನ ಸನ್ಮಾನಗಳು ಅಂಗೀಕಾರಗಳು ಕ್ಷುಲ್ಲಕ ಎಂದೆನಿಸುತ್ತದೆ.

ಇಂದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮದ್ದಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಚಾರ ಮಂಥನ ಮಾಡುವಾಗ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ಶೈಲಿಯನ್ನು ಮರೆತು ಮಾತನಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಕೆಮ್ಮಣ್ಣುವಿನ  ಸೌಂದರ್ಯದಂತೆ ಆ ನಾದ ಝೇಂಕಾರ ಇನ್ನೂ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಪುಟಿದೇಳುತ್ತಾ ಇದೆ. ಇದು ಆ ಕಾಲದ ಯಕ್ಷಗಾನ ರಸಿಕರ ಮನದಾಳದ ಮಾತು.

ಗೌರವದ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಜ್ಞೆ

ಅದೊಂದು ಬೃಹತ್ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ಜಗದ್ಗುರುಗಳು ಇನ್ನೇನು ಆಗಮಿಸುವುದರಲ್ಲಿದ್ದರು.   ಸಾವಿರಾರು ಸಂಖ್ಯೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಭಾಂಗಣ ನೆರೆದಿತ್ತು. ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಆಸನವಿಲ್ಲದೆ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನ ನಿಂತೇ ಇದ್ದರು. ಎಲ್ಲರ  ದೃಷ್ಟಿ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ಇದ್ದರೂ ಬಂದ ಸಭಿಕರಲ್ಲಿ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮಲ್ಲೇ ಮಾತನಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದರಲ್ಲಿ ಮಗ್ನರಾಗಿದ್ದರು. ಹಾಗಾಗಿ ಸಾವಿರ ಸಾವಿರ ಜನರ ನಾಲಿಗೆ ಹರಿದಾಡುವಾಗ ಗುಜು ಗುಜು ಸದ್ದು ಸಭಾಂಗಣ ತುಂಬಿತ್ತು.  ಗುರುಗಳ ಆಗಮನದ ಮೊದಲು ಸಭಾಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆದಿತ್ತು. ಯಾರೋ ಒಬ್ಬ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರಮುಖರು ಧರ್ಮದ ಬಗ್ಗೆ ವೇದಾಂಗ ಉಪನಿಷತ್ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರವಚಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಉತ್ತಮವಾದ ಪ್ರವಚನ. ಆಕರ್ಷಕ ವಿಚಾರ ಮಂಥನಗಳು. ಆದರೂ ಸಭೆಯ ಸದ್ದು ಕಡಿಮೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರವಾಗದೇ ಆ ಅತಿಥಿ ವರೇಣ್ಯರು ತಮ್ಮ ಭಾಷಣ ಮುಂದುವೆರೆಸಿದ್ದರು. ತುಸು ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲೆ ಜಗದ್ಗುರುಗಳ ಘನ ಗಂಭೀರ ಆಗಮನವಾಯಿತು. ಬಂದವರೇ  ಸಕಲರ ವಂದನೆ ಗೌರವಗಳನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ತಮ್ಮ ಪೀಠದಲ್ಲಿ ಆಸೀನರಾದರು. ಅದಾಗಲೇ ಧಾರ್ಮಿಕ ಪ್ರವಚನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ವರೇಣ್ಯರು ತಮ್ಮ ಭಾಷಣ ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಿ ನೇಪಥ್ಯಕ್ಕೆ ಸೇರಿದರು. ಜಗದ್ಗುರುಗಳ ಆಶೀರ್ವಚನ ಇನ್ನೇನು ಆರಂಭವಾಗಬೇಕು ಈಗ ಸಭೆ ಒಮ್ಮಿಂದೊಮ್ಮೆಲೇ ಮೌನಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗತೊಡಗಿತು. ಗುರುಗಳು ತಮ್ಮ ಆಶೀರ್ವಚನವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದರು. ಆ ಕಂಚಿನ ಕಂಠದಿಂದ ಓಂಕಾರ ಮೊಳಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಸಭೆ ಸೂಜಿ ಬಿದ್ದ ಸದ್ದನ್ನು ಆಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಿದ್ದವಾದಂತೆ ಶಾಂತವಾಯಿತು. ಅರೆ, ಸಹಸ್ರ ಸಹಸ್ರ ನಾಲಿಗೆಗಳಿಗೆ ನಿಶ್ಚಲವಾಗುವುದಕ್ಕೆ  ಅದೆಲ್ಲಿಂದ ಬಂತು ಈ ಪ್ರಚೋದನೆ? ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಇಷ್ಟೇ ಆ ಗುರುಗಳ ವರ್ಚಸ್ಸು. ಅದಾಗಲೇ ಮಹನೀಯರು ಪ್ರವಚಿಸಿದ್ದ ವಿಷಯಗಳನ್ನೇ ಪ್ರಸ್ತಾಪಿಸಿ  ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳು ತಮ್ಮ ಆಶೀರ್ವಚನದ ಅಮೃತ ತುಲ್ಯ ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಹುತೇಕ ಅದೇ ವಿಷಯಗಳಾದರೂ ಸಹಸ್ರ ಸಂಖ್ಯೆಯ ಸಭೆ ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟ ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ನೆಟ್ಟ ಕಿವಿಯಿಂದ ಸ್ತಭ್ಧ ನಾಲಿಗೆಯಿಂದ ಆ ಭಾಷಣವನ್ನು ತದೇಕ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಆಲಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಕುಳಿತವರು ಕತ್ತು ಉದ್ದ ಮಾಡಿದರೆ ನಿಂತವರು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಮರೆತು ಕೇಳಿದರು. ಭೋರ್ಗರೆವ ನದಿಯ ದಡದಿಂದ ಹತ್ತಿರದ ಉದ್ಯಾನವನಕ್ಕೆ ಹೋದಂತಹ ಅನುಭವ. ಆ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಧೂಳಿನ ಕಣವೂ ಸಹ ನಿಶ್ಚಲವಾಗಿತ್ತು.

ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೀರ್ವರ ಪ್ರವಚನ ಒಂದೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ವ್ಯಕ್ತಿ ವರ್ಚಸ್ಸು ವಿಭಿನ್ನ. ಅದನ್ನೇ ಸ್ವಯಂ ಗೌರವ ಎನ್ನುವುದು. ಯಾರೊ ದಂಡ ಹಿಡಿದು ನಿಂತು ಜನಸ್ತೋಮವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಬೇಕಿಲ್ಲ. ಯಾರೂ ಆದೇಶಿಸಬೇಕಿಲ್ಲ. ಸ್ವಯಂ ಜನಗಳೇ ಆದೇಶ ಪಾಲಿಗಳಾಗಿ ಸ್ಥಬ್ಧರಾಗಿದ್ದರು. ಗೌರವ ಎಂಬುದು ಸೆಳೆದು ತರುವುದಕ್ಕಿಂತ ಆಯಾಚಿತವಾಗಿ ಬರುವುದರಲ್ಲಿ ಯೋಗ್ಯತೆ ಹೆಚ್ಚಿರುತ್ತದೆ.

ಅದೊಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟ. ಅದುವೆರೆಗೆ ಯಾವುದೋ ಅಬ್ಬರದ ವೇಷ ಕುಣಿದು ನೇಪಥ್ಯಕ್ಕೆ  ಸರಿದಿತ್ತು. ರಂಗದ ತೆರೆ ಮೇಲೆ ಸರಿದು ಭಾಗವತರು ಪದ ಹೇಳಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು. ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆಯ ಸದ್ದು ನಿಶ್ಚಲವಾಯಿತು. ಇನ್ನೇನು ಅಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ವೇಷಧಾರಿ ತನ್ನ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆರಂಭಿಸಬೇಕು,  ಸಭೆ ಗಂಭೀರವಾಗಿತ್ತು.  ಒಂದರೆ ಘಳಿಗೆ ಸಭೆ ಮೌನವಾಯಿತು. ವೇಷಧಾರಿಯ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಕಿವಿಯಗಲಿಸಿ ಆಸನದ ತುದಿಗೆ ಬಂದು ನೆಟ್ಟಗೆ ಕುಳಿತರು. ಅದಮ್ಯವಾದ ಕುತೂಹಲ ನಿರೀಕ್ಷೆ. ವೇಷಧಾರಿ ಇದನ್ನೆ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿ ಮತ್ತೂ ಒಂದರೆ ಕ್ಷಣ ಸಭೆಯನ್ನೇ ನೋಡಿದರು. ಸಭೆ ಮತ್ತಷ್ಟೂ ಕುತೂಹಲಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ತೊಡಗುವ ಮಾತಿಗೆ ಕಾದು ಕುಳಿತಿತು. ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸದ್ದಡಗಿದಾಗ ವೇಷಧಾರಿ ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಕಂಚಿನ ಕಂಠದಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡುವುದಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿದರು.  ಆ ವೇಷಧಾರಿ ಮತ್ತಾರೂ ಅಲ್ಲ , ಶತಮಾನಕ್ಕೊಬ್ಬನೇ ಶೇಣಿ ಎಂದು ಕರೆಸಲ್ಪಡುವ ಯಕ್ಷಗಾನ ಶ್ರೇಷ್ಠ ವಾಗ್ಮಿ ಶ್ರೀ ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರು. ಅವರ ಶೈಲಿಯೇ ಹಾಗೆ. ಸಭೆಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸುವ ರೀತಿಯೇ ಹಾಗೆ. ಭಾಗವತರ ಪದ ನಿಂತರೂ ಒಂದಷ್ಟು ವಿಳಂಬಿಸಿಯೇ ಮಾತಿನ ವಾಗ್ಝರಿ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಸೇರಿದ ಸಭೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತದೆ. ಅದು ಶೇಣಿ ವರ್ಚಸ್ಸು.

ಇಂದು ರಂಗದಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಗೌರವ ಭಾವ ಯಾಕೆ ಅಪರೂಪವಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ? ಸ್ವಯಂ ಗೌರವ ಎಂಬುದು ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಕೊಟ್ಟು ಬರುವುದಲ್ಲ. ಆದು ಯಾರ ಅನುಗ್ರಹಕ್ಕೂ ಕಾಯುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಸ್ವತಃ  ಅಂತರ್ಗತ ಗುಣಗಳಿಂದ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಮೊದಲು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ.  ಗೌರವಕ್ಕೆ ಮೂಲಧನ ಸ್ವತಃ ನಮ್ಮಲ್ಲೇ ಇರಬೇಕು.  ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಮೂಲಧನವನ್ನು ನಾವು ಹಾಕಿದಂತೆ ನಮ್ಮ ಗೌರವಕ್ಕೆ ಮೊದಲ ಮೂಲಧನ ನಮ್ಮಿಂದಲೇ ತೊಡಗಬೇಕು. ಆನಂತರ ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರಪಂಚ ಹೇಗೆ ಬೇಕೋ ಹಾಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಿ ಗೌರವ ವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾದರೆ ನಮ್ಮೊಳಗಿನ ಗೌರವದ ಬಗ್ಗೆ ಅದನ್ನು ಸ್ವತಃ ನಾವು ಗೌರವಿಸುವ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುವ ಆವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆ.

ಟೀವಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೋ ಜನಪ್ರಿಯ ರಿಯಾಲಿಟಿ ಶೋ ಒಂದು ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಯಾವುದೋ ನಾಟ್ಯದ ಸ್ಪರ್ಧೆ ನಡೆಯುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಸಹಜವಾಗಿ ಇರುವುದರಿಂದ ವಿಪರೀತವಾಗಿ ಇರುವುದೇ ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ನಾಟ್ಯ. ಅದಕ್ಕೆ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು  ನಿಯಮ ನಿಬಂಧನೆ ಇದೆ ಎಂದು ಅನ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಡುವೆ ಅಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ತುಣುಕು ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಂಡರಿಯದವನು ಅಥವಾ ಬರೀ ಚಿತ್ರದಲ್ಲೇ ಕಂಡವನು ಅದರ ಸಾಧಕ ಬಾಧಕಗಳನ್ನು ನಿರ್ಣಯಿಸಿ ಅಂಕ ಬರೆದು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಅಷ್ಟೇ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮಾನ ಮರ್ಯಾದೆ ಹರಾಜಾಯಿತು ಅಂತ ವಿವಾದ ಎದ್ದು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ನಾವು ಗೌರವಿಸುವ ಪೂಜಿಸುವ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಘೋರ ಅವಮಾನವಾದಂತೆ ವಿವಾದ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ.  ಈಗಿನ ವಿದ್ಯುತ್ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ವಿವಾದಗಳು ಹುಟ್ಟುವುದು ಮತ್ತದು ಪ್ರಚಾರವಾಗುವುದು ಬಹಳ ಸುಲಭ. ಇಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮಾನ ಹರಾಜಾದ ಮೂಲ ಯಾವುದು ಎಂದು ಪರಿಶೀಲಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗಿದರೆ ಅದು ಸುತ್ತಿ ಸುತ್ತಿ ನಮ್ಮಲ್ಲಿಗೆ ಬಂದು ಬಿಡುತ್ತದೆ!

ಕಥಕ್ಕಳಿ ಭರತ ನಾಟ್ಯ  ಮುಂತಾದ ಕಲೆಗಳಿಗೆ  ಯಾಕೆ ಈ ಸನ್ನಿವೇಶ ಎದುರಾಗುವುದಿಲ್ಲ? ಬಹಳ ಸರಳ ಉತ್ತರ. ಅಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಕಠಿಣವಾದ ನಿಯಮ ನಿಬಂಧನೆಗಳು ಇವೆ. ಮತ್ತದು ಗೌರವಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.  ಅದು ಪಾಲನೆಯಾಗುವಂತೆ ಸರಕಾರವೂ ಕಾನೂನನ್ನು ರೂಪಿಸಿದೆ.  ಅಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಆ ಗೌರವವನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಬೆಳೆಸಿದ್ದಾರೆ  ಹಾಗಾದುದರಿಂದ , ನಮ್ಮ ವಸ್ತುವಿಗಿರುವ ಗೌರವದ ಭಂಡವಾಳದ ಮೂಲಧನ ಅದು ನಮ್ಮದೇ ಆಗಿರಬೇಕು.

ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮಾನ – ಅವಮಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಚರ್ಚೆಗಳಾಗುತ್ತವೆ. ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಆಗಲೇ ಬೇಕಾದ ವಿಚಾರ. ಆದರೆ ವಿಚಾರಗಳು ವಸ್ತು ನಿಷ್ಥವಾಗಿ ಸತ್ಯ ನಿಷ್ಠವಾಗಿ ಇದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಮೌಲ್ಯಯುತ ಎನ್ನಬಹುದು.  .ಹಲವು ಸಲ ಈಗಿನ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಕಾಣುವಾಗ ಮಾನ ಅವಮಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿ ಬಿಡುವ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ ಎಂದು ಮನಸ್ಸು ವಿಷಾದಿಸುತ್ತದೆ.  ಇದಕ್ಕೆ  ಸ್ವಂತ ಮನಸ್ಸಿನ ಭಾವನೆಯೇ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದೇ?   

ಈಗಿನ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳನ್ನು ಕಾಣುವಾಗ ಕೇಳುವಾಗ ಇದು ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ನಿಯಮಕ್ಕೆ ಬದ್ಧವಾಗಿದೆ ಎಂದನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ನಮ್ಮ ಹಿರಿಯರು ಕಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಸಿದ ಪರಿಶ್ರಮದ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಇದೆ ಎಂದನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಮ್ಮೂರಲ್ಲಿ ಹಲವು ದೈವ ಸ್ಥಾನಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲಿ ನೇಮ ಉತ್ಸವಗಳಾದಾಗ ಭೂತ ಕುಣಿಯುತ್ತದೆ. ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯದ ಅನ್ಯ ಮತೀಯವನೂ ಸಹ ಭಯದಿಂದ ಗೌರವದಿಂದ ಒಂದರೆ ಕ್ಷಣವಾದರೂ ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಆತನಿಗೆ ಹಾಗೆ ನೋಡಲೇ ಬೇಕೆಂಬ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಇಲ್ಲ. ಆದರೂ ಆತನ ಅಂತರಂಗದ ಪ್ರಚೋದನೆ ಆ ಭಯವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಯೋಚಿಸೋಣ ಇಂದಿನ ಯಕ್ಷಗಾನ ನೋಡುವಾಗ ಈ ರೀತಿಯ ಪ್ರಚೋದನೆ ಆಗಿ ಭಯ ಗೌರವ ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವೇ?  ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಾರಾ ಸಗಟಾಗಿ ತಿರಸ್ಕಾರದಿಂದ ಕಾಣುತ್ತೇವೆ ಎಂದರ್ಥವಲ್ಲ. ನಾವು ಯಾವುದನ್ನು ಗೌರವದಿಂದ ನಮ್ಮದೂ ಎಂಬ ಜತನದಿಂದ ಕಾಣಬೇಕೋ ಅದನ್ನು ನಾವು ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ನಮ್ಮ ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಇನ್ನಾವುದೋ ಅಭಿರುಚಿಯನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿ ಭವ್ಯ ಪರಂಪರೆಗೆ ಕೊಡಲಿಯನ್ನು ಇಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಇಲ್ಲಿ ಹಳೆಯದು ನಮಗೆ ಯಾವೂದೂ ಅಮೂಲ್ಯವೆನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಮುಲಾಜಿಲ್ಲದೇ  ಕಿತ್ತೆಸೆದು ಬಿಡುತ್ತೇವೆ.  ಅನ್ಯರು ಹಳೆಯದನ್ನು ನೋಡಬೇಕೆಂದು ಬಯಸಿದರೂ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಅದು ನೀಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ ನಮಗೇ ಗೌರವ ಇಲ್ಲದೇ ಇದ್ದಮೇಲೆ ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಸಂಭಂಧಿಸದೇ ಇದ್ದವನಿಂದ ಅದನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಎಷ್ಟು ವಸ್ತು ನಿಷ್ಠತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಬೇಕು.

      ಯಕ್ಷಗಾನ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದೆ. ಅದು ಇನ್ನೂ ನೂರ್ಕಾಲ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಅಳಿವಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತೋಚಿದಂತೆ, ತೇಪೆ ಹಾಕಿದಂತೆ ಹೇಳುವಲ್ಲಿ ಯಾವ ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.  ಯಾಕೆಂದರೆ,  ಯಾವ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೇ ಬೃಹತ್ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಪ್ರದರ್ಶನದ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿರಬಹುದು. ಯುವಜನತೆ ಹೆಚ್ಚು ಹೆಚ್ಚು ಆಕರ್ಷಿತರಾಗಿರಬಹುದು. ಹಲವಾರು ಆವಿಷ್ಕಾರಗಳು ಆಗಿರಬಹುದು. ಕಲಾವಿದರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿ ವರಮಾನ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರಬಹುದು.  ಇವುಗಳು ಯಾವುದೂ ನಿಜವಾದ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಕಂಡಿಲ್ಲ ಎಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಹಿಮ್ಮೇಳದಿಂದ ತೊಡಗಿ ಸರ್ವಾಂಗದಲ್ಲೂ ವಿಪರೀತ ಎನ್ನುವಷ್ಟು ಧಾಳಿಯಾಗಿ ಕೇವಲ ಧಾಳಿಯಲ್ಲ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಆಚೆಗಿನ ಅತ್ಯಾಚಾರವೇ  ಸಂಭವಿಸಿ ಮೂಲ ಯಕ್ಷಗಾನದ ರೂಪ ಸಂಪೂರ್ಣ ಎನ್ನುವಂತೆ ಬದಲಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ. ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಇದನ್ನು ಯಾರೋ ಹೊರಗಿನವರು ಬಂದು ಬದಲಿಸಿದ್ದಲ್ಲ.  ಗಮನಿಸಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಂತಹ ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಹಲವು ಕಡೆ ಸಭಾಭವನವನ್ನೇ ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾರಣವೇನು? ಇದು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಅಗುವ ಅವಮಾನ ಎಂದು ಯಾಕೆ ಅನಿಸುವುದಿಲ್ಲವೋ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂದರೆ ಕಠಿಣವಾದ ನಿಯಮಗಳು ಇಲ್ಲದ ಕಲೆ ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಬೆಳೆದು ಬಂದು ಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಝಗಮಗಿಸುವ ವೇಷ ಚೆಂಡೆಯ ಪೆಟ್ಟು ರಕ್ಕಸರ ಆರ್ಭಟ ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂದರೆ ಇಷ್ಟೇ ಎಂಬ ಧೋರಣೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಇದೆ. ಹೊರಗೆ ಬಂದು ಅಪರಿಚಿತರಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿ. ಕೇವಲ ದೇವಿ ಮಹಿಷಾಸುರ ಜಗಮಗಿಸುವ ವೇಷ ಭೂಷಣ ಇಷ್ಟೇ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಹೆಚ್ಚಿನದನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ತೋರಿಸುವ ಕಟಿಬದ್ಧತೆ ಇಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ.

           ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಕಠಿಣವಾದ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟು ನಿಟ್ಟಾಗಿ ಅಲವಡಿಸಬೇಕಿದೆ. ಕಥಕ್ಕಳಿ ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರ ಹಲವು ಪ್ರಾಕಾರಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಲಿಯದೇ ರಂಗಸ್ಥಳ ಏರುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಹೆತ್ತವರಿಗೆ ಹೆಗ್ಗಣ ಮುದ್ದು, ಕಲಿಸಿದವರಿಗೆ ನಮ್ಮ ಶಿಷ್ಯರೂ ಎನ್ನುವ ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯ.  ಒಂದರಡು ದಿನದ ತರಬೇತಿಯಲ್ಲಿ ವೇಷ ರಂಗಸ್ಥಳ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತದೆ.  ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದರೆ ಇಷ್ಟು ಸುಲಭವಾ ಅಂತ ಭಾವನೆ ಬಂದು ತಾತ್ಸಾರವಾದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಯಾರು ಹೊಣೆ? ಒಂದೆರಡು ಪದಗಳನ್ನು ಕಲಿತ ಕೂಡಲೇ ಭಾಗವತನಾಗಿ ರಂಗವೇರುವ ತವಕ, ಒಂದೆರಡು ತಾಳ ಕಲಿತ ಕೂಡಲೇ ಮದ್ದಲೆಗಾರನಾಗಿಬಿಡುವ ಆತುರ ಇಲ್ಲಿ ಭವ್ಯ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ಯಾವ ಮನಸ್ಸೂ ಯೋಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮುಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂದರೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ದಿಕ್ಕು ತಪ್ಪಿಸುವುದೇ ಆಗಿದೆ. ಒಂದೆರಡು ರಾಗ ತಾಳಗಳು ಬಿಟ್ಟರೆ ಇಂದಿನ ಪಳಗಿದ ಭಾಗವತರಿಗೇ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರಿವಿಲ್ಲ.  ಯಾಕೆಂದರೆ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳುವಷ್ಟೂ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನೂ ಸಮರ್ಥನಾಗಿಲ್ಲ.

ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಕಠಿಣ ನಿಯಮಾವಳಿಗಳು ಆಚರಣೆಯಲ್ಲಿ ತರಬೇಕು.

ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತರಬೇತಿ ಗಳಿಸಿದ ನಂತರವೇ ರಂಗಸ್ಥಳವನ್ನು ಏರುವುದಕ್ಕೆ ಆಸ್ಪದವಿರಬೇಕು. ಇಂತಹ ವೇಷಕ್ಕೆ ಇಷ್ಟು ಕಲಿಕೆ ಅಭ್ಯಾಸ ಅನಿವಾರ್ಯ ಎಂಬ ಕಠಿಣ ನಿಯಮ ಜಾರಿಗೆ ಬರಬೇಕು. ಇಷ್ಟಕ್ಕೆ ಇಷ್ಟು ಸಾಕು ಒಂದು ದಿನ ಅಲ್ವಾ ಎಂಬ ಉಡಾಫೆ ಧೋರಣೆಯನ್ನು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ದೂರವಿಡಬೇಕು.

ರಂಗಸ್ಥಳದ ಪರಿಕರಗಳು ಸಿಂಹಾಸನ..ಇತ್ಯಾದಿಗಳು ಇಲ್ಲದೆ ಏನೋ ಒಂದು ಹೊಂದಿಸಿ ಸುಧಾರಿಸುವಂತೆ ಇರಬಾರದು. ಹೇಗಿದ್ದರೂ ಆಟ ಆಡಬಹುದು ಎಂಬ ತಾತ್ಸಾರಕ್ಕೆ ಇಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಒಳಗಾಗಿದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪರಂಪರೆಯ ವಿಚಾರಗಳು ಖಡ್ಡಾಯವಾಗಿ ಪಾಲಿಸುವಂತಿರಬೇಕು.

ಅಂದು ಭಾಗವಹಿಸದ ಅನಧಿಕೃತರು ಚೌಕಿಗೆ ಬಾರದಂತಿರಬೇಕು. ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪೋಟೋಕ್ಕೆ ಪೋಸು ಕೊಡುವುದನ್ನು ಕಲಾವಿದರು ನಿಲ್ಲಿಸಬೇಕು. ತಮ್ಮ ವೇಷದ ಬಗ್ಗೆ ತಾವೆ ಗಂಭೀರವಾಗಬೇಕು. ತಮ್ಮ ವೇಷ ಎಲ್ಲಿ ಬೇಕೆಂದಲ್ಲಿ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಇರುವಾಗ ತಮ್ಮ ವೇಷದ ಬಗ್ಗೆ ತುಸುವಾದರೂ ಸ್ವಾಭಿಮಾನ ಹೊಂದಬೇಕು. ವೇಷಗಳು ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲದೇ ಬೇರೆ ಕಡೆ ಕಾಣುವಂತಹ ಪೋಟೊಗಳೂ ಸಹ ಸಿಗಬಾರದು. ದೇವರ ಮೂರ್ತಿ ದೇವಾಲಯದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಅದಕ್ಕೆ ಗೌರವ. ಗಮನಿಸಿ ಬೇರೆ ಕಲೆಯ ಹಲವು ಕಲಾವಿದರು ತಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ವಿಡಿಯೋ ಆಡಿಯೊವನ್ನೂ ನಿಷೇಧಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅದು ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಕೈಗೆ ಸಿಗುವ ತುತ್ತಾಗಬಾರದು ಎಂಬುದೇ ಆಶಯ.

ಒಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಕನಿಷ್ಠ ಇಷ್ಟು ಸಮಯ  ಇರಲೇಬೇಕೆಂಬ ನಿಯ ಅತೀ ಅಗತ್ಯ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಸಮಯದ ಪರಿಪಾಲನೆ ಅತೀ ಮುಖ್ಯ ನಿಗದಿತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿ ನಿಗದಿತ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸಂಪನ್ನ ಗೊಳ್ಳಬೇಕು.  ಸಮಯಾವಕಾಶ ಮೀರಿ ಸಭಾಭವನದವರು ಹಸ್ತಕ್ಷೇಪ ಮಾಡಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮೊಟಕು ಗೊಳ್ಳಿಸುವಂತಹ ಪ್ರಮೇಯ ಒದಗಬಾರದು. ಉತ್ತಮ ಸಭಾಭವನ ಮತ್ತದರ ಸಹಕಾರವು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಗೌರವವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾರಿಗೋ ಒಬ್ಬರಿಗೆ  ಆರ್ಥಿಕ ನೆಲೆಗಟ್ಟಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಪರಿಹರಿಸುವ ಕ್ಷೇತ್ರವಾಗಬಾರದು.

     ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಕಾಣುವ ನಿಯಮಗಳು. ಇನ್ನು ತಜ್ಞ ವಿದ್ವಾಂಸರಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಮೂಲಾಗ್ರವಾಗಿ ಬದಲಾಗಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಪರಂಪರೆಯ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅನಿವಾರ್ಯ ಅಂಶಗಳೇ ಮಾಯವಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪವೇ ಬದಲಾಗಿ ವಿಕಾರವಾಗಿದೆ. ಅದು ಮೊದಲು ಬದಲಾಗಬೇಕಿದೆ. ಬೇರೆ ಕಲೆಗಳ ಆಮದನ್ನು ಅನುಕರಣೆಯನ್ನು ಸಂಫೂರ್ಣವಾಗಿ ನಿಷೇಧಿಸಬೇಕು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಚಾರಗಳನ್ನೇ ಬಳಕೆಗೆ ತರಲಾಗದೇ ಇರುವಾಗ ಇನ್ನೊಂದು ಕಲೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಅನುಕರಣೆ ಮಾಡಿ ಆ ಕಲೆಯ ಮಾನವನ್ನು ಕಳೆಯುವಂತಿರಬಾರದು. ಭರತನಾಟ್ಯವೋ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತವೋ ಹೀಗೆ ಯಾವುದೋ ಕಲೆಯ ಯಾವುದೋ ಭಾಗವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಬಳಕೆ ತಂದಲ್ಲಿ ಆಲೆಯ ಅಧಿಕೃತರು ತಮ್ಮ ಕಲೆಗೆ ಅವಮಾನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹೋರಾಟಕ್ಕೆ ಇಳಿದರೆ ಏನಾಗಬಹುದು? ಯಕ್ಷಗಾನ ಸ್ವಯಂ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಕಲೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಅವಶ್ಯವಿರುವದ್ದು ಇಲ್ಲಿ  ಧಾರಾಳವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿದೆ. ಅದರ ಸಂಪನ್ಮೂಲವನ್ನು ಉಳಿಸಿ ಗೌರವಿಸಬೇಕೇ ಹೊರತು ಮತ್ತೊಂದು ಕಲೆಯಿಂದ ಇಲ್ಲಿಗೆ ಹೊಂದಿಕೆ ಯಾಗದೇ ಇದ್ದುದನ್ನು ಎರವಲು ತರುವುದಲ್ಲ.

     ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ವಿಚಾರಗಳು ನಿಯಮಗಳು ಬಾಲಿಷವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಅದನ್ನು ಆಚರಣೆಗೆ ತರುವುದಕ್ಕೆ ಮನ್ನಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಆಸಾಧ್ಯ ಎಂದನಿಸಬಹುದು. ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದಾದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಅವಮಾನವಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹುಯಿಲೆಬ್ಬಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ಖಂಡಿತವಾಗಿ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲ. ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಅವಮಾನವಾಗಿದೆ ಎಂಬ ನಮ್ಮ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಆತ್ಮ ವಿಶ್ವಾಸದ ನಿಶ್ವಾಸ ಇರಬೇಕು. ಈಗ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯದವರು ಅವಮಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಮುಂದೊಂದು ದಿನ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅಭಿಮಾನಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನೇ ಮೈಕ್ ಕಿತ್ತೆಸೆದರೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಿಲ್ಲ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಲೋಕ ಸ್ವಯಂ ಗೌರವ ಪ್ರಾಪ್ತಿಸುವಲ್ಲಿ ಹೆಜ್ಜೆಇಡಲಿ ಎಂಬ ಆಶಯ.

ಕರದೊಳಗಿನ ವಿಮರ್ಶೆ

           

ಅಬ್ಬರದ ರಕ್ಕಸನ ವೇಷ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಖಡ್ಗ ಹಿಡಿದು ರಂಗ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ತೋಳುದ್ದದ ಖಡ್ಗ ಆ ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಮಿರ ಮಿರ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ. ರಕ್ಕಸನ ವೇಷಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಭೀಕರತೆಯನ್ನು ಆ ಖಡ್ಗ ತಂದುಕೊಡುತ್ತದೆ. ಅಮ್ಮನ ಮಡಿಲಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ಕಂದಮ್ಮ ಅಪ್ಪನಲ್ಲಿ ಕೇಳುತ್ತದೆ.   “ ಆ ಕತ್ತಿ ತಾಗುತ್ತದ? “  ಕಂದಮ್ಮನ ಬೆರಗು ಕಣ್ಣಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಅಪ್ಪ ಕಿರು ನಗು ನಗುತ್ತಾ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ.,  “ಆ ಕತ್ತಿ ಹರಿತವಿಲ್ಲ. ಅದು ಕೇವಲ ಕಾಣುವುದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ.”  ಅದಾಗಲೇ ದೇವತೆಯೊಂದಿಗೆ ರಕ್ಕಸ ಹೋರಾಡುತ್ತಾನೆ. ಖಡ್ಗ ಬೀಸುವುದು ಮಾತ್ರ. ಆದರೆ ದೇವತೆಗೆ ಆ ಕತ್ತಿ ತಾಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಆಗ ಮಗುವಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ಅದು ಹೊಡೆದಂತೆ ಮಾಡಿ ಸತ್ತಂತೆ ಮಾಡುವ ಕೇವಲ ಅಭಿನಯ ಮಾತ್ರ. ಇಲ್ಲಿ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಅಥವಾ ಖಡ್ಗವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬೇಕಾದರೂ ಕಂಡು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಮನೋಭಾವ ಇರಬೇಕು. ಅದು ನಿಜವಾದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಧರ್ಮ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ರಂಗ ತತ್ವವೂ ಹೌದು.  ಖಡ್ಗವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬೇಕಾದರೆ ಹಾಗೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬ ವಿಶ್ವಾಸದಲ್ಲೇ ರಕ್ಕಸ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಉದ್ದ ಖಡ್ಗದ ಆಕೃತಿಯನ್ನಷ್ಟೇ ತಂದಿರುತ್ತಾನೆ. ನಿಜವಾದ ಖಡ್ಗವನ್ನಲ್ಲ.  ಅದು ಕೇವಲ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಲು.

            ವಿಚಿತ್ರವೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ತಾನು ಭ್ರಮೆಯಲ್ಲಿ ಲುಪ್ತನಾಗಿ ಮುಳುಗೇಳುವುದು ಸ್ವತಃ ಅವನಿಗೇ ಅರಿವಿರುವುದಿಲ್ಲ.

            ಅಂದರೆ, ಒಂದು ಕತ್ತಿಯೋ ಖಡ್ಗವೋ ಅಥವಾ ಇನ್ನಾವುದೋ ವಸ್ತುವಿದೆ. ಅದನ್ನು ಮನಸ್ಸು ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು. ಕತ್ತಿಯ ಉಪಯೋಗದತ್ತ ಒಂದು ಸಲ ದೃಷ್ಟಿ ಹರಿಸಿದರೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಹಣ್ಣುತರಕಾರಿ ತುರಿದು ತುಂಡು ಮಾಡಿ ತಿನ್ನಬಹುದು. ಅಥವಾ ಅದೇ ಕತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬನ ಕೊರಳನ್ನು ತರಿದು ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಬಗೆಯಲೂ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಅದು ಮನೋಭಾವಕ್ಕೆ ಅಥವಾ ಕಾಣುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಹಲವು ವಿಚಾರಗಳೂ ವಸ್ತುಗಳೂ ಅಷ್ಟೇ,  ನಾವು ಹೇಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತೇವೋ ಅದರ ಮೇಲೆ ಆ ವಸ್ತುಗಳ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಅಳೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.  ನಮ್ಮ ಸ್ವಭಾವಗುಣಗಳನ್ನು ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲಿ ಆರೋಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ಕೃಷಿಕ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಕತ್ತಿ ಕೊಲೆಗಡುಕನ ಕೈಗೆ ಹೋದಾಗ ಕತ್ತಿಯ ಸ್ವಭಾವವೂ ಬದಲಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ರಂಗದಲ್ಲಿ  ರಕ್ಕಸನ ಕೈಯಲ್ಲಿರುವ ಅದೇ ಕತ್ತಿ,  ದೇವಿಯ ಕೈಯ್ಯಲ್ಲಿ ಬಂದಾಗ ಅದನ್ನು ನೋಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯೇ ಬದಲಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಕಲಾವಿದನ ಸೃಷ್ಟಿಯೇ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಬದಲಿಸುತ್ತದೆ.   ಕಲಾವಿದ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು  ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮತ್ತು ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಭ್ರಮಾಧೀನನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇದು ತತ್ವ.

            ಖಡ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದು ಬರುವ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ತನ್ನ ಪ್ರಕಟನೆಯಿಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಭ್ರಮೆಗೊಳ್ಳಬೇಕು ಎಂದು ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ  ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿ ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ. ಭ್ರಮೆಗೊಂಡಂತೆ ತೋರುತ್ತಾನೆ. ಒಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ ಭ್ರಮೆಗೊಳಗಾದಂತೆ ಅಭಿನಯಿಸುತ್ತಾನೆ. ರಕ್ಕಸನ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಅಭಿನಯಿಸುವುದು ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ಅನ್ನಿಸಬಹುದು.  ವಸ್ತು ಸ್ಥಿತಿಯ ವಾಸ್ತವದ ಸತ್ಯ ಇದು. ಈಗ ಒಂದು ಖಡ್ಗವನ್ನು ನಮಗೆ ಬೇಕಾದಂತೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಅಥವಾ ಹಾಗೆ ಬಯಸುವ ಈ ರಂಗ  ಇಲ್ಲಿ  ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗುವ ಅನಿಸಿಕೆಗಳನ್ನು ಆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅನಿಸಿಕೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವಿಮರ್ಶೆ ಇವುಗಳ ವೆತ್ಯಾಸ ತಿಳಿಯುವುದು ಬಿಡಿ ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಪರಿಜ್ಞಾನವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಪರವಾಗಿ ಬಂದಾಗ ಅವು ಸ್ವೀಕೃತವಾಗುತ್ತದೆ.

            ಅನಿಸಿಕೆ, ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮತ್ತು ವಿಮರ್ಶೆ ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ವೆತ್ಯಸ್ತವಾದ ವಿಷಯಗಳು. ನಮಗೆ ತಿಳಿಯದ ವಿಚಾರಗಳಲ್ಲೂ ನಮ್ಮ ಅನಿಸಿಕೆ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಬಹುದು. ಅದು ಭ್ರಮೆಗೊಳ್ಳುವ ಮನಸ್ಸಿನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ. ಅಭಿಪ್ರಾಯವೂ ವಸ್ತುವಿನ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ. ಆದರೆ ವಿಮರ್ಶೆ ಎಂದರೆ ಆ ವಸ್ತುವಿನ ಗಾತ್ರ ಗುಣಸ್ವಭಾವನ್ನು ತಿಳಿದು ಸರಿ ತಪ್ಪನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅಳೆದು ತೂಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇವುಗಳ ವೆತ್ಯಾಸವನ್ನೆ ಮೂಲತಃ ತಿಳಿಯದ ಕಲಾವಿದ ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಒಂದೇ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಬಳಿದು ಅದನ್ನೇ ಕಾಣುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ರೀತಿಯನ್ನೂ ತಿಳಿದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ವಿಮರ್ಷೆಯ ಒಂದೇ ಬುಟ್ಟಿಗೆ  ಎಸೆದು ಬಿಡುವುದು ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ. ಅನಿಸಿಕೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಎಂದಿಗೂ ಪರಿಪಕ್ವವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿಯೆ ನನ್ನ ಲೇಖನಗಳು ಕೇವಲ ಅನಿಸಿಕೆಗಳೆಂದೇ ನನ್ನ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ. ಅದು ವಿಮರ್ಷೆಯ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಏರುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಅವುಗಳನ್ನು ಏರಿಸುವ ನಿರೀಕ್ಷೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ಅವುಗಳು ಕೇವಲ ಅನಿಸಿಕೆಗಳು. ಸರಿಯೋ ತಪ್ಪೋ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನಿರ್ಧರಿತವಾಗುತ್ತದೆ.

            ಯಕ್ಷಗಾನ, ನಾಟಕದಂತಹ ಸಮೂಹ ಕಲೆಯನ್ನು ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಕಾಣುತ್ತಾನೆ. ಆತ ಅನಿಸಿಕೆಯನ್ನು ಹೊರ ಹಾಕುತ್ತಾನೆ ಎಂದಾದರೆ ಅದರಿಂದ ಅವನ ಮನಸ್ಸು ಪ್ರಚೋದಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ ಎಂದರ್ಥ. ಅದರ ಗುಣಾವಗುಣಗಳನ್ನು ಆನಂತರ ಗಮನಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ನೋಡುವ ಎಷ್ಟೊ ಮಂದಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಶೂನ್ಯ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಿಂದ ಹೊರಗುಳಿದರೆ ಆ ಪ್ರದರ್ಶನ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗಿದೆ ಎಂದೇ ತಿಳಿಯಬೇಕು.  ’ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಪ್ರಚೋದನೆ ’   ಅದು  ಕಲೆಯ ಉಸಿರನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

 ಒಂದು ತಂಡದ ಯಾವುದೋ ಒಬ್ಬ ಕಲಾವಿದ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂದರೆ ಹಾಗೆ ಬಂದು ಹೀಗೆ ಹೋಗುವ ದೇವೇಂದ್ರನ ಬಲ ವೇಷವೇ ಇರಲಿ, ಆ ವೇಷದ ಬಗ್ಗೆ ಒಬ್ಬ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದಾದರೆ ಅದು ಅವನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತಟ್ಟಿದೆ ಎಂದರ್ಥ. ಅವನ ಗಮನವನ್ನು ಆ ಮಟ್ಟಿಗಾದರೂ ಅದು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದಾದರೆ ಆ ಪಾತ್ರ ಗಮನಾರ್ಹ ಎಂದಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೋ ಅನಿಸಿಕೆಯೋ ಅಥವಾ ವಿ ವಿಮರ್ಷೆಯೋ ಏನೇ ಆಗಲಿ ಒಂದು ವೇಳೆ ಆ ಕಲಾವಿದನ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿನ  ಆಕ್ಷೇಪವೇ ಆಗಿರಲಿ, ಮೊದಲು ಆತ ಏನು ಹೇಳಿದ್ದಾನೆ ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಆತ ತನ್ನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿದನಲ್ಲ ಎಂದು ಕಲಾವಿದ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಆ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿಗೆ ಆತ ಕೃತಜ್ಞನಾಗಿರಬೇಕು. ಗುರುವಿನಿಂದ ನಂತರ ನನ್ನ ತಪ್ಪನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಧ್ವನಿಗೆ ಕಿವಿಯಾಗಬೇಕು. ಕಲಾವಿದನಿಗಾಗಿ ಒಂದಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ತನ್ನ ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯವನ್ನೂ ಒತ್ತೆ ಇಡುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಧ್ವನಿಗೆ ಒಂದಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ಕಿವಿಯನ್ನಾದರೂ ಕೊಡುವುದಕ್ಕೆ ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಬೇಕು.  ಅದು ಬಿಟ್ಟು ಆತ ಹೇಳಿದ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸಿ ನೀವಾಳಿಸುವುದಲ್ಲ. ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಈ ವೈಶಾಲ್ಯತೆ ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ ಆತ ಕಲೆಯ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ವಿನಿಮಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕವನಲ್ಲ ಎಂದೇ ಅರ್ಥ.  ಆದರೆ ಇಂದು ಈ ಮನೋಭಾವ ಬಹುತೇಕ ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ ಎಂಬುದು ವಿಷಾದನೀಯ. ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಸ್ಪಂದನೆಗೆ ಕಲಾವಿದ ಕಾಯುತ್ತಾನೆ. ಅದು ನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಅಪೇಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಇಲ್ಲವಾದರೆ ರಕ್ಕಸ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ರಕ್ಕಸನಾಗುವುದನ್ನು ಕಾಣಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೆ ಕತ್ತಿಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಬೇಕಾದರೂ ಉಪಯೋಗಿಸಬಹುದು. ಅದು ಉಪಯೋಗಿಸುವವನ ಮನೋಭಾವದಲ್ಲಿದೆ.  ವಿಮರ್ಷೆಯನ್ನೂ ಕತ್ತಿಯ ಅಲಗಿಗೆ ಹೋಲಿಸುವುದು ಇದಕ್ಕೆ ಆಗಿರಬೇಕು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ವಿಮರ್ಶೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಅದರ ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಂಬಿಕೊಂಡು ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕು. ವಿಮರ್ಶೆಯ ಹರಿತವೆಂಬುದು ಕಲಾವಿದನ ಕಲೆಗೆ ರೂಪವನ್ನು ಕೊಡುವಲ್ಲಿ ಸಹಕರಿಸುವಂತಾಗಬೇಕು. ಇಲ್ಲವೇ ಕಲಾವಿದ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಮನೋಭಾವ ತೋರಬೇಕು.

ಭೋಜನವನ್ನು ಮಾಡಿ ಬಡಿಸುವ ಅಡುಗೆ ಭಟ್ಟನಿಗೆ ಆತ ಮಾಡಿದ ಅತೀ ಸಣ್ಣ ಖಾದ್ಯವಾದರೂ ಸರಿ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬರುವಾಗ ಆತ ಕೃತಾರ್ಥನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹಾಗೆ ಬಂದು ಹೀಗೆ ತಿಂದು ಹೋಗುವವರಿಗಿಂತ ಅವನ ಗಮನ ಹಾಗೆ ಹೇಳಿದವನ ಮೇಲೆ ನೆಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ.  ತನ್ನ ಲಾಭವನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕಾಣುವ ಅಡುಗೆಯವನು ಯಾವ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆತನ ದೃಷ್ಟಿ ಮಾಡುವ ವೃತ್ತಿಗಿಂತಲೂ ಗಳಿಸುವ ವಿತ್ತದಲ್ಲೇ  ನೆಟ್ಟಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ವ್ಯಾವಹಾರಿಕ ಚಿತ್ತ. ಆದರೆ  ಸತ್ಯದ ನೆಲೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯದ ವ್ಯವಹಾರ ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ.

ಅಂತರಂಗ ಬಹಿರಂಗ ಶುದ್ದವಾಗಿರುವವರು ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಎಂದೂ ಹೆದರುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅಂತರಂಗದ ಆತನದ್ದಾದ ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಆತ ಮೊದಲು ಗೌರವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆತ್ಮ ಸ್ಥೈರ್ಯ ಎಂದರೆ ನಿರ್ಮಲವಾದ ಮತ್ತು ನಿರ್ಭಯವಾದ ಅಂತರಂಗ. ಅಂತರಂಗದಲ್ಲೂ ಬಹಿರಂಗದಲ್ಲೂ ವೆತ್ಯಾಸಗಳಿದ್ದರೆ ಬಹಿರಂಗದ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅಂತರಂಗ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ವಿಮರ್ಷೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿ ಎದುರಾದಾಗ ಎರಡೂ ಶುದ್ದವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ಉದಾರತೆಯಿಂದಲೇ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಒಂದುವೇಳೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಶ್ರಮವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದಾದರೆ ಎದುರಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಸತ್ಯವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅವರ ವರ್ತನೆಯೇ ಹೇಳಿಬಿಡುತ್ತದೆ.  ಇಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲು ಸತ್ಯ ಭಯವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತದೆ.  ವಿಮರ್ಶೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಬಂದಾಗ ಅದನ್ನು  ಸಹಜವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಅಂತರಂಗ ಬಹಿರಂಗ ಶುದ್ಧವಾಗಿರಬೇಕು. ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸತ್ಯವಿರಲಿ ಸುಳ್ಳೇ ಇರಲಿ  ಮುಕ್ತವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವಾಗ ಯಾವುದೇ ವಿವಾದಗಳಿಗೆ ಎಡೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಹಜವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸದೇ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಸಂಶಯ ಬೇಡ ಅಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾದ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸತ್ಯವೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಮನಸ್ಸು ಭಯಗೊಳ್ಳುವುದು.  ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಸುಳ್ಳಾಗಿರಲಿ ಸತ್ಯವಾಗಿರಲಿ ಅದನ್ನು ಸಹಜವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಬೇಕಾದರೆ ಅಂತರಂಗದ ಮತ್ತು ಬಹಿರಂಗದ ವ್ಯವಹಾರಗಳು ಒಂದೇ ಆಗಿರಬೇಕು.

ವಿಮರ್ಷೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಅನಿಸಿಕೆಗಳನ್ನು ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಹೇಳಬೇಕು ಎಂಬ ಧೋರಣೆ ಇರುತ್ತದೆ. ದೇಶದ ಪ್ರಧಾನಿಯೋ ರಾಜ್ಯದ ಮುಖ್ಯ ಮಂತ್ರಿಯೋ ರಾಜಧಾನಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ ನಾವು ಎಲ್ಲೋ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ನಮ್ಮ ಅನಿಸಿಕೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇವೆ. ಮುಖತಃ ಪ್ರಧಾನಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆ?  ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಸಮಾಜಕ್ಕೆ ಅವರು ಪ್ರಧಾನಿಯೋ ಮುಖ್ಯಮಂತ್ರಿಯೋ ಆಗಿರುವುದು. ಹಾಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಾವು ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೆ ಬದ್ಧರಾಗಿರಬೇಕು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಕಿವಿಯಾಗಿರದೇ ಇದ್ದರು ಅದಕ್ಕೆ ಕಲ್ಲಾಗಬಾರದು. ಕಲೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾದಾಗ ಕಲಾವಿದನೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕನಾಗಲೇಬೇಕು. ಕಲೆಗಿಂತ ಕಲಾವಿದ ಗಾತ್ರ ಹಿರಿದಾಗುವುದಿಲ್ಲ.   ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಕಲೆಯ ಮಾನ ಹರಾಜಾದರೆ, ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೇಯೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಬಂದೇ ಬರುತ್ತದೆ. ಕಲೆಯ ಮಾನಕ್ಕಿಂತಲೂ ಕಲಾವಿದನ ಮಾನ ಹಿರಿದಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಕಲಾತ್ಮಕ ಮನಸ್ಸು ಎಸೆದ ವಸ್ತುವಿನಲ್ಲೂ ಕಲೆಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಯತ್ನಿಸುತ್ತದೆ.  ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದೇ ಹೋದರೆ ಅದನ್ನುಎಸೆದು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ವಿಮರ್ಶೆಯೂ ಹಾಗೇ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುವಾಗ ಎದುರಾಗುವ ಎಸೆದ ವಸ್ತುಗಳಂತೆ,  ಬೇಕಾದರೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತದೆ. ಬೇಡವಾದರೆ ಎಸೆದು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಾ ನಮಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ್ದಲ್ಲ ಎಂದು ಬದಿಗೆ ಸರಿಸಿ ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ.  ಅನಿಸಿಕೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳು ಅದು ಹೃದಯದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಅದನ್ನು ಪ್ರೇಕ್ಷಕ್ಕ ಕೈಯಿಂದ ಎತ್ತಿ ಕೊಡುವಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ತನ್ನ ಕರಗಳನ್ನು ನೀಡುವುದು ಕಲಾವಿದ ಧರ್ಮ. ಕರದೊಳಗಿನ ವಿಮರ್ಶೆ ಕತ್ತಿಯಾಗಿ ಕಮಲವಾಗಿ ಕಾಣುವುದು ಕಲಾವಿದ ಮನೋಧರ್ಮದಲ್ಲಿ ಅಡಗಿದೆ.