ವಿಲಕ್ಷಣ ಅರ್ಥಧಾರಿ ಶ್ರೀ ಎಂ, ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಷಿ

        ಯಕ್ಷಗಾನ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಕರ್ಣನಿಗೆ ಅರ್ಜುನ ಛೇಡಿಸುವುದುಂಟು, "ಒಂದು ಕೋಣ ತನಗೂ ಆನೆಯಂತೆ ಎರಡು ಕೋಡು ಉಂಟು ಅಂತ ಆನೆಯಂತೆ ಮುಂದೆ ತಿವಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಹೋಯಿತಂತೆ. ಆದರೆ ಮುಂದೆ ಹೋದನಂತರ ಅದಕ್ಕೆ ಗೊತ್ತಾಯಿತು ಆನೆಯ ಕೋಡು ಮುಂದಕ್ಕೆ ಉಂಟು ತನ್ನದು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಉಂಟು. ಕರ್ಣಾ, ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಸರಿಸಾಟಿ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ನಿನ್ನ ಅವಸ್ಥೆಯೂ ಇದೇ ರೀತಿ. ನಿನ್ನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಇದೆ ಆದರೆ ಒಂದೂ ಇರಬೇಕಾದ್ದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ."

        ಇನ್ನೊಂದು ಕೌರವನಾಗಿ ಭೀಷ್ಮನಲ್ಲಿ " ಭೀಮ ನನ್ನ ಬದ್ದ ವೈರಿ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಆಕ್ಷೇಪಗಳು ಹಲಾವಿದೆ. ಭೀಮನಿಗೆ ವಿಷ ಹಾಕಿದ್ದೇನೆ. ವಿಷ ಹಾಕಿದ್ದರ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ಪಶ್ಛಾತ್ತಾಪವಿಲ್ಲ.  ನಾನು ಹಾಕಿದ್ದು ಕಡಿಮೆ ಆಯ್ತೋ ಎಂಬ ಆತಂಕ ಮಾತ್ರ" 

    " ಇಲ್ಲಿ ಸುಖವಾಗಿ ಇರಬೇಕೋ, ಅವನು ದೇವರನ್ನು ನಂಬುವುದನ್ನು ಬಿಡಬೇಕು. ಅದು ನನ್ನ ಜೀವನವನ್ನು ನೋಡಿ ಕಲಿಯಬೇಕು. ಅರಮನೆಯಲ್ಲೇ ಹುಟ್ಟಿ ಬೆಳೆದ ನಾನು ಇಂದು ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದೇನೆ. ದೇವರನ್ನೇ ನಂಬಿಕೊಂಡಿರುವ ಪಾಂಡವರು ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ  ಹುಟ್ಟಿ ಈಗ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿದ್ದಾರೆ. ಅಷ್ಟಾಗಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಮಕ್ಕಳು.  ಹೇಳಿ ದೇವರನ್ನು ನಂಬಬೇಕೋ ಬೇಡವೋ?  ಇನ್ನು ದ್ಯೂತದಲ್ಲಿ ನಾನು ಜೂಜಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ನನಗೆ  ಆ ಕೆಟ್ಟ ಅಭ್ಯಾಸ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ಜನ ಮಾಡಿ ಜೂಜಾಡುವುದು.   ಕೃಷ್ಣನ ಅನುಗ್ರಹ ಸದಾ ಉಂಟು ಅಂತ ಹೇಳ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ದ್ಯೂತದಲ್ಲಿ ಕೃಷ್ಣನ ಅನುಗ್ರಹವಿದ್ದುಕೊಂಡು  ಒಂದು ಆಟ ಗೆಲ್ಲುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಎಂತಹವನೇ ಆಗಲಿ ಹತ್ತು ಸಲ ಸೋಲುವಾಗ ಒಂದು ಸಲ ಗೆದ್ದು ಬಿಡುತ್ತಾನೆ.   "

           ನಮಗೆ ತಾಪತ್ರಯ ಇರುವುದು ಮೂರೇ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ, ಆದರೆ ಮನುಷ್ಯ ನನಗೆ ಸಾವಿರ ತಾಪತ್ರಯ ಮಾರಾಯರೆ ಅಂತ ಹೇಳಿ ಮೂರು ಇದ್ದದ್ದನ್ನು ಸಾವಿರ ಮಾಡಿ ಅದರೆ ಮುಳುಗಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. 

        ಕಂಸ ಎಷ್ಟು ಒಳ್ಳೆಯವ. ವಸುದೇವ ದೇವಕಿಯರನ್ನು ಸೆರೆಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ಹಾಕಿದ. ನಾನಾದರೆ ಬೇರೆ ಬೇರೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದೆ.  ಎಂಟನೆಯ ಮಗು ಬಿಡಿ ಒಂದನೆಯ ಮಗು ಹುಟ್ಟುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.  ಕಂಸ ಒಳ್ಳೆಯವನಾದುದರಿಂದ ಅಷ್ಟಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟ. 

           ಕೃಷ್ಣ ಅನುಗ್ರಹ ಇದ್ದುಕೊಂಡೆ ಅವರು ಇದ್ದದ್ದು ಎಲ್ಲಿ? ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ . ನಾನು ಇಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ. ಹಂಸತೂಲಿಕಾ ತಲ್ಪದಲ್ಲಿ ಮಲಗಿದ್ದೇನೆ. ಏಳು ಹಾಸಿಗೆಯ ಅಡೀಗೆ ಒಂದು ಮುಳ್ಳು ಇದ್ರೆ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿದಾಗ ಚುಚ್ಚುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಹಾಸಿಗೆ. ಅವರು ರಾಜನ ಮಕ್ಕಳಾಗಿ ಮರದ ಬುಡದಲ್ಲಿ. ವನವಾಸ ಮುಗಿಸಿ ವಿರಾಟನಗರಿಯಲ್ಲಿದ್ದರು. ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾಗುವವನ ಹಣೆಬರಹ ನೋಡಬಾರದ. ಕಂಕ ಸನ್ಯಾಸಿ, ಇನ್ನೊಬ್ಬ ಭೀಮ ಹೇಳಬಾರದು, ಇನ್ನು ಅರ್ಜುನ ಅವನು ಯಾವಾಗ ನಾಟ್ಯ ಕಲಿತದ್ದು ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಇನ್ನು ನಕುಲ ಸಹದೇವರು, ಇಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕಡ್ಡಿ ಆಚೆ ಈಚೆ ಎತ್ತಿ ಇಡುವುದಿಲ್ಲ. ಹೋ ನಾವು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಮಕ್ಕಳು. ಅಲ್ಲಿ ಮಾಡಿದ್ದೇನು ಕುದುರೆಯ ಮೈ ತಿಕ್ಕಿದ್ದು.  ನಾನು ಅರಸನಾಗಿಯೇ ಹುಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ, ಸತ್ತರೂ ನಾನು ರಾಜನಾಗಿಯೇ ಸಾಯ್ತೇನೆ. ನಾನು ಸತ್ತರೆ ಇದು ರಾಜನ ಹೆಣ ಅಂತ ಹೇಳ್ತಾರೆ ಹೊರತು ರಾಜ ಹೆಣ ಅಂತ ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಇನ್ನು ಧರ್ಮ ರಾಯ ಯಾವಾಗ ರಾಜನಾಗುವುದು? ಪ್ರಾಯ ಹೋದ ಮೇಲೆ ಕಡಲೆ ಸಿಕ್ಕಿ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ?  ಜಗಿಲಿಕ್ಕೆ ಹಲ್ಲು ಇಲ್ಲ.  ಧರ್ಮರಾಯನ ಅವಸ್ಥೆ ಅದು. 

        ಈ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ಶೈಲಿ ನೋಡಿದರೆ ಹೇಳಬಹುದು ಇದರ ಕರ್ತೃ ಯಾರು ಎಂದು. ಸದಾ ವಿಲಕ್ಷಣ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಸ್ತುತಿಗೆ ಹೆಸರಾಗಿ  ಅದನ್ನೇ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಯನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಅರ್ಥಧಾರಿ ಶ್ರೀ ಎಂ. ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಷಿಯವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ತುಣುಕುಗಳು ಇದು. ಅವರೇ ಹೇಳುವಂತೆ ಸದಾ ಪೆದಂಬು ಪಾತ್ರಗಳೆಂದರೆ ಅವರು ಮೈದುಂಬಿ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸುತ್ತಾರೆ.   ಜೋಷಿಯವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಬಹಳ ಸರಳವಾಗಿ ಸರಳವಾದ ವಾಕ್ಯಗಳಿಂದ ಉಪಮೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಪಾಮರನಿಗೂ ಅರ್ಥವಾಗುವ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯಾದರೂ ಅದರ ಭಾವವನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕಾದರೆ ವಿದ್ವಾಂಸರಿಗೂ ಕಷ್ಟ. ಅಷ್ಟೂ ಗೂಢಾರ್ಥಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ. ಬಹಳ ನಾಟಕೀಯವಾಗಿ ಸಂಭಾಷಣೆ ಬೆಳೆಸುತ್ತಾರೆ. ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಕೇಳುವಾಗ ನಾವು ಅರ್ಥ ಹೇಳಿಬಿಡಬಹುದೋ ಎನ್ನುವಷ್ಟು ಸರಳವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಗಾಯಕ ಜೇಸುದಾಸ್ ಹಾಡು ಹೇಳುವಂತೆ, ಎಷ್ಟು ಸುಲಭ ನಾವೂ ಹಾಡಬಹುದೇನೋ...ಆದರೆ ಹಾಡುವಾಗಲೇ ಗೊತ್ತಾಗುವುದು ಇದು ನಾವು ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡುವ ಸಂಕ ಅಲ್ಲ ಎಂದು. ಅಷ್ಟು ಕಷ್ಟ. 

        ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ವಿದ್ವಾಂಸರೇ ತುಂಬಿರುವಾಗ ಯುವ ಹುಮ್ಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಆ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬಂದವರು ಜೋಷಿಗಳು. ಇವರೂ ಘನ ವಿದ್ವಾಂಸರೆ, ಆದರೆ ಆ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿಇಲ್ಲ. ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದರೆ ಇವರ ವಿದ್ವತ್ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಸರಳ ಇಳಿದು ಹೋದಂತೆ ಗಂಭೀರವಾಗುತ್ತಾ ವಿಪುಲ ಅರ್ಥವಿಶಾಲತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಪಾತ್ರ ಯಾಕೆ ಹಾಗೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತದೆ ಎಂದು ಮೊದಲಿಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾದರೂ ಆ ಪಾತ್ರದ ಅರ್ಥ ಕೇಳುತ್ತಾ ಹೋದಂತೆ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ ಇದಕ್ಕೆ ಇದೇ ಸರಿ. ಇದು ಜೋಷಿಯವರ ಶೈಲಿ. ಶೇಣಿ ಸಾಮಗ ಪೆರ್ಲ ತೆಕ್ಕಟ್ಟೆ ಹೀಗೆ ಘಟಾನುಗಟಿಗಳ ಜತೆಗಿನ ಇವರ ತಿಕ್ಕಾಟ ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ಅದು ಅದ್ಭುತ ರಮ್ಯ. ಹಲವು ಸಲ ಶೇಣಿ ಸಾಮಗರ ಅರ್ಥ ನಮಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುವುದು ಬಹಳ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿವಾದಿಯಾಗಿ ಇವರು ಇದ್ದರೆ ಅವರ ಅರ್ಥ ಇವರಿಂದ ನಮಗೆ ಅರ್ಥವಾಗಬೇಕು. ಅವರ ಮಾತುಗಳಿಗೆ ಚಿಕ್ಕ ಪುಟ್ಟ ವ್ಯಂಜನಗಳು ಸೇರುತ್ತ ಇದ್ದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ರಸಿಕ ಅದನ್ನು  ಸವಿಯುತ್ತಾ ಮೈ ಮರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಜೋಷಿಯವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ಶೈಲಿ ಹಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ಸರಳೀಕೃತ ಗೊಳಿಸಿದ ಶ್ರೇಯಸ್ಸು ಇವರಿಗೆ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂದರೆ ಅವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಕಲಿಯಬಹುದು, ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಹಾಗಾಗಿ ಶೇಣಿ ಸಾಮಗರ ಅನುಕರಣೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡರೂ ಜೋಷಿಯವರ ಅನುಕರಣೆ ಸಾಧ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಾವಾತ್ಮಕತೆ ತುತ್ತ ತುದಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದರೆ ಇನ್ನೊಮ್ಮೆ ತೀರಾ ಸರಳವಾಗಿ ಧರೆಯ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ನಾನು ಇವರನ್ನು ವಿಲಕ್ಷಣ ಅರ್ಥಧಾರಿ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು. 

            ಸ್ವತಃ ರಸಿಕತನದ ಜೋಷಿಯವರು ನವರಸ ಭರಿತ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಹೊಂದಿದವರು ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಾರದು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅವರ ಕಾರ್ಯಬಾಹುಳ್ಯ ಕೇವಲ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ,ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಪ್ರವಚನ ಕೊಡಬಲ್ಲರು.  ಒಂದು ಬಾರಿ ಹಿಂದುಸ್ಥಾನಿ ಸಂಗೀತದ ಬಗ್ಗೆ ಇವರ ಭಾಷಣ ಕೇಳಿ ಬೆರಗಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಈ ಜ್ಞಾನ ತಲೆಯ ಯಾವ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಅವಿತುಕೊಂಡಿದೆ ?  ನಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಯಾರಿಗಾದರು ವಿವರಿಸಬೇಕಿದ್ದರೆ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ತುಂಡು ಕಾಗದದಲ್ಲಿ ನಾಲ್ಕು ಶಬ್ದ ನಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದು ಕೊಟ್ಟರೆ ಸಾಕು ಇವರು ತಾಸು ಹೊತ್ತು ಮಾತನಾಡಬಲ್ಲರು. ಅರೇ ನಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ವಿಚಾರ ಇದೇಯಾ ಎಂದು ನಮಗೆ ಅಚ್ಚರಿಯಾಗಬೇಕು. ಆ ಮಾತುಗಳು ಕೇವಲ ಹುಂಬ ಬಡಾಯಿ ಹೊಗಳಿಕೆ ಅಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಇಲ್ಲಿ ಗಮನಾರ್ಹ. ಹಾಗಾಗಿ ಯಾರಿಗಾದರೂ ಸನ್ಮಾನ ಅಭಿನಂದನೆಯಾದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಅಭಿನಂದನಾ ಭಾಷಣ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಜೋಷಿಯವರಷ್ಟು ಸೂಕ್ತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಬೇರೊಬ್ಬರಿಲ್ಲ. ಇವರು ಮಾತಿಗೆ ತೊಡಗಿದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಉತ್ಸಾಹ ಕುತೂಹಲ ಎಲ್ಲವೂ ಮೂಡಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಸಮಯ ಕಳೆದದ್ದೇ ಗೊತ್ತಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ನಡುವೆ ಸಂಘಟಕನ ಒದ್ದಾಟ ಹಲವು ಸಲ ಹೇಳ ತೀರದು. ಮತ್ತೆ ಯಾರ ಭಾಷಣವನ್ನು  ಕಟ್ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಆತನಿಗೆ ಧರ್ಮ ಸಂಕಟವಾಗಬೇಕು. ಆದರೂ ಕೇಳುಗ ಮಾತ್ರ ಇವರ ಭಾಷಣ ತನ್ಮಯತೆಯಲ್ಲಿ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಕ್ಷಾಗನದಲ್ಲಿ ಸಭಾಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಭಾಷಣವಿದ್ದರೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಚಹ ವಿರಾಮ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದುಂಟು. ಆದರೆ ಇವರು ಮೈಕ್ ಮುಂದೆ ನಿಂತರೆ ಚಹದ ಸಮಯ ಮತ್ತೆ ದೂರ ಹೊಗುತ್ತದೆ. 

        ಜೋಷಿಯವರೊಂದಿಗೆ ನನ್ನ ಒಡನಾಟ ಅಷ್ಟಿಷ್ಟು ಇದೆ ಎಂಬುದೇ ನನ್ನ ಹಿರಿಮೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿಗೆ ಬರುವಾಗಲೆಲ್ಲ ನನಗೆ ಒಂದು ಸಂದೇಶ ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವು ಸಲ ಇವರನ್ನು ಕಾಣುವುದಕ್ಕೆ ಹೋದದ್ದೂ ಇದ್ದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಇವರ ಸ್ನೇಹದ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ಕಿರಿಯ ಎಂಬುದನ್ನೂ ಮರೆಯುತ್ತೇನೆ. ಅಷ್ಟು ಆತ್ಮೀಯತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಬಾರಿ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದ ಪಾತಾಳ ವೆಂಕಟ್ರಮಣ ಭಟ್ಟರಿಗೆ ನನ್ನನ್ನು ಪರಿಚಯಿಸಿದ ಬಗೆ ನೋಡಿದರೆ, ನಾನು ಸಂಕೋಚದ ಮುದ್ದೆಯಾದೆ. ಎಲ್ಲಿಯ ಜೋಷಿಯವರು ಎಲ್ಲಿಯ ಭಟ್ಟರು ಅವರ ನಡುವೆ ನಾನು ಎಲ್ಲಿಯವ? ಆದರೆ ಜೋಷಿಯವರ ಸರಳತೆ ಆತ್ಮೀಯತೆ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಮೀರಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ. 

        ಒಂದು ಬಾರಿ ನಾನು ಮಂಗಳೂರಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ, ಅದನ್ನು ತಿಳಿದು ನನಗೆ ಖುದ್ದು ಕರೆ ಮಾಡಿ ಮನೆಗೆ ಬರುವಂತೆ ಆಮಂತ್ರಿಸಿದರು. ನಾನು ಇದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಬಂದು ಕದ್ರಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ತಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಮನೆಯವರಿಗೆ ಪರಿಚಯಿಸಿ ಸತ್ಕರಿಸಿದರು. ತಾಸುಗಟ್ಟಲೆ ಮುಕ್ತವಾಗಿ ನನ್ನೊಡನೆ ಮಾತನಾಡಿದರು. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಶಾಲು ಹೋದಿಸಿ ಸ್ಮರಣಿಕೆ ನೀಡಿ ಹೃದಯ ತುಂಬಿ ಕಳುಹಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಆ ಶಾಲಿನೊಳಗೆ ಹುದುಗಿ ಹೋಗದೇ ಇದ್ದದ್ದು ನನ್ನ ಪುಣ್ಯ. ಅವರೊಂದಿಗೆ ಕಳೆದ ಆ ಘಳಿಗೆಗಳು ನಿಜಕ್ಕೂ ಒಂದು ಅವಿಸ್ಮರಣೀಯ ಘಟನೆ. 

              ನನ್ನ ಯಕ್ಷಚಿಂತನ ಬ್ಲಾಗ್ ನಲ್ಲಿ  ನಾನು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಎಲ್ಲ ಲೇಖನಗಳನ್ನು ಓದಿ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿ ನನ್ನನ್ನು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅವರೇ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡುವ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮೇರು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಅವರ ಹೃದಯವಂತಿಕೆ ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಎಂದಿಗೂ ಮರೆಯುವಂತಿಲ್ಲ. 

        ಇವತ್ತು ನಿನ್ನೆ ಕಂಡವರಲ್ಲು ಇವರು ಸಲುಗೆಯಿಂದ ವ್ಯವಹರಿಸಬಲ್ಲರು.  ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇದು ನಮಗೆ ವಿಚಿತ್ರ ಅನ್ನಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ಇದು ಅವರ ಆತ್ಮೀಯತೆಯ ಶೈಲಿ. ಆತ್ಮೀಯತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದಷ್ಟು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಸೌಹಾರ್ದತೆ ಯಾವಾಗಲು ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಭಾವ ಯಾವುದೇ ಇದ್ದರು ಅಲ್ಲಿ ಆತ್ಮೀಯತೆಯ ತಟ್ಟೇ ಭಾರವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಗಮನಾರ್ಹ. 

        ಹಲವು ಕಲಾವಿದದರ ಸನ್ಮಾನವಾಗುವಾಗ ಬಲಿಪ್ಪರು ಶೇಣಿ ಸಾಮಗ ಪೆರ್ಲ  ಪದ್ಯಾಣ ಇವರೆಲ್ಲ ಸನ್ಮಾನವಾಗುವಾಗ ಇವರ ಅಭಿನಂದನಾ ಭಾಷಣ ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಮಿತ್ರ ಕಜೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಭಟ್ಟರ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಬಲಿಪ್ಪರ ಐದು ದಿನದ ದೇವಿಮಹಾತ್ಮೆ ಪ್ರಸಂಗ ಪುಸ್ತಕದ  ಬಿಡುಗಡೆಯಾದಾಗಲೂ ಬಹಳ ಬಂದು  ಸುಂದರವಾಗಿ  ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದ್ದರು.  ಎಲ್ಲರ ಅಭಿನಂದನ ಭಾಷಣ ಮಾಡಿದವರನ್ನು ಇದೀಗ ನಾವೇ ಅಭಿನಂದನೆ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕಾಗಿರುವುದು ನಮ್ಮ ಅವಾಕಾಶ. ಹಾಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಬರೆದಿರುವ ಸಾಲುಗಳು ಅದು ಎಂದಿಗೂ ಅತಿಶಯವಲ್ಲ. ಅದೆಲ್ಲವೂ ಸೂಕ್ತ. 

            ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಷಿಯವರು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರು. ಎಲ್ಲೋ ಒಂದು ಕಡೆ ಇವರ ವೇಷವನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ.  ಆದರೆ ಇವರ ಕ್ಷೇತ್ರ ತಾಳಮದ್ದಲೆಯ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ತಾಳಮದ್ದಲೆಗೂ  ಒಂದು ಆಢಳಿತಾತ್ಮಕ ಅಂಗೀಕಾರ ಜೋಷಿಯವರ ಮುಖಾಂತರ ಸಿಕ್ಕಂತಾಗಿದೆ.  ಆ ಮೂಲಕ  ಕರ್ನಾಟಕ ರಾಜ್ಯದ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೂ ಇವರು ಭಾಜನರಾಗಿರುವುದು ಬಹಳ ಸಂತಸ ತಂದಿದೆ. ಇದು ಎಂದೋ ಬರಬೇಕಿತ್ತು. ಇದೀಗ ತಡವಾಗಿಯಾದರೂ ಬಂದಿದೆ.  ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೂ ಮೌಲ್ಯ ಬಂದಿದೆ.  ಅಭಿನಂದನೆಗಳು ಆತ್ಮೀಯ ಗೌರವಾನ್ವಿತ ವಿದ್ವಾಂಸ ಮಾಳ ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಷಿಯವರೆ, ಅಭಿನಂದನೆಗಳು. 

ಕಾಯಬೇಕೀ ತರಳರೈವರ

 

      ಯಕ್ಷಗಾನದ ಭೀಷ್ಮ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಭಾವ ಉತ್ಕಟತೆಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಹಲವಾರು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿವೆ. ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಪರಾಕ್ರಮಿ ವೃದ್ಧನಾಗಿ ವಿಜ್ರಂಭಿಸುವ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು. ದೀಪ ಎಣ್ಣೆ ಮುಗಿದ ನಂತರ ಜ್ವಾಜ್ವಲ್ಯ ಮಾನವಾಗಿ ತನ್ನಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಕಾಶವನ್ನು ಹೊರ ಹಾಗಿ ಉರಿದು ನಂದಿ ಹೋಗುವಂತೆ ಕೊನೆಯ ಹತ್ತು ದಿನಗಳು ಭೀಷ್ಮ ಮಹಾ ವಿಕ್ರಮಿಯಾಗಿ ಮೆರೆಯುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲವೂ ರಕ್ತದ ಬಿಸಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಪ್ರಸಂಗಗಳು. ಪ್ರಸಂಗದ ಕೊನೆಯ ಹಂತದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ಸಂಭಾಷಣೆಯತ್ತ ನನಗೆ ಗಮನ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ನಿಜಕ್ಕಾದರೆ ಭೀಷ್ಮ ಪರ್ವದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಸನ್ನಿವೇಶ ಯಾವುದು ಕೇಳಿದರೆ, ಶ್ರೀ ಮನೋಹರ ಸ್ವಾಮಿ ಪರಾಕು....ಎಂದು ಭೀಷ್ಮ ಭಗವಂತನ ಕೈ ಹಿಡಿವ ಸನ್ನಿವೇಶ. ಆದರೂ ಒಂದು ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಸನ್ನಿವೇಶ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಬಹಳ ಹತ್ತಿರವಾಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿನ ಅದುವರೆಗಿನ ಭಾವ ಉತ್ಕಟತೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಶಾಂತವಾಗುವಾಗ ಇನ್ನೇನು ಪ್ರಸಂಗ ಮುಗಿವ ಹಂತಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಈ ಸನ್ನಿವೇಶ ಸಮರ್ಥ ಅರ್ಥಧಾರಿಗಳು ಇದರಲ್ಲೂ ರಸಸೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಮಾಡಬಲ್ಲರು.

        ಒಂಭತ್ತು ದಿನದ ಯುದ್ದ ಮುಗಿದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಮೊದಲೆ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡಿದ ಭೀಷ್ಮ ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಮುಕುಟ ಮರ್ದನರ ತಲೆ ಕಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ಭೀಷ್ಮ ಯಾರಿಗೂ ಸೋಲುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವಾಗ ಧರ್ಮರಾಯ ಹತಾಶನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಚಿಂತಾಕ್ರಾಂತನಾಗಿ ಮುಂದೇನು ಎಂದು ಭಗವಂತನಲ್ಲಿ ಮೊರೆ ಇಡುವಾಗ ರಾತ್ರಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪಾಂಡವರೈವರನ್ನು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಭೀಷ್ಮನ ಬಿಡದಿಯತ್ತ ಸಾಗಿ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಆತನಿಗೆ ತಿಳಿದಿದೆ ಉಳಿದಿರುವ ದಾರಿ ಅದೊಂದೇ. ಪಾಂಡವರೊಡನೆ ಬಂದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ನೋಡುತ್ತಲೇ ಭೀಷ್ಮ ಬಂದನೇ ಮುರಹರನು, ಕೊಂದನೇ ಎನ್ನನು ಎಂದು ಭೀಷ್ಮ ಹಲುಬುತ್ತಾನೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಯಾಕೆ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಊಹಿಸಿಯೇ ಈ ಮಾತನ್ನು ಆಡುತ್ತಾನೆ. ಒಂದೋ ಆತ ಮಾತ್ರ ಬರಬಹುದಿತ್ತು, ಇಲ್ಲ ಪಾಂಡವರು ಮಾತ್ರ ಬರಬಹುದಿತ್ತು, ಆದರೆ ಹಾಗಲ್ಲ ಮಮ ಪ್ರಾಣಾಹಿ ಪಾಂಡವಾಹ ಎಂದ ಭಗವಂತ ಪ್ರಾಣವನ್ನೇ ಹೊತ್ತುಕೊಂಡು ತನ್ನಲ್ಲಿ ಸುಮ್ಮನೇ ಆಗಮಿಸುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಆತನಿಗೆ ತಿಳಿದು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಆ ಪ್ರಾಣಗಳನ್ನು ತನ್ನ ಪಾದ ತಲದಲ್ಲಿ ಇಡುವುದಕ್ಕೇ ತಂದಿದ್ದಾನೆ.

        ಬಂದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪದೇ ಪದೇ ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ, ಅಜ್ಜನ ಕಾಲು ಹಿಡಿಯಿರಿ. ನರಸಿಂಹಾವತಾರದ ಸಂದೇಶವದು. ಉಗ್ರರೂಪಿ ನರಸಿಂಹ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವಿನ ಕೊರಳು ಬಗೆವ ಭೀಭತ್ಸವನ್ನು ತೋರಿದಾಗ ದೇವತೆಗಳೂ ನಡುಗಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ, ಎಂತ ರೌದ್ರ ನರ್ತನ? ಶಾಂತ ಸ್ವರೂಪಿ ಶ್ರೀಮನ್ನಾರಾಯಣನ ಅವತಾರವೇ ಇದು ಎಂದು ಭಯ ವಿಹ್ವಲರಾಗುವಾಗ ದೇವತೆಗಳು ಪ್ರಹ್ಲಾದನ ಮೊರೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಹೇಳುವ ಮಾತಿದೆ, ನೀವು ಮುಖವನ್ನೇಕೆ ನೋಡಬೇಕು? ಭಗವಂತನ ಪಾದವನ್ನು ನೋಡಬೇಕು. ಶರಣಾಗಬೇಕು. ಈ ದಿವ್ಯ ಸಂದೇಶವನ್ನೇ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಇಲ್ಲಿ ಸಾರುತ್ತಾನೆ. ಭೀಷ್ಮನ ಮುಖ ನೋಡಿದ್ದು ಸಾಕು ಇನ್ನು ಇದೇ ದಾರಿ.

        ಭೀಷ್ಮನಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಯಬೇಕೀ ತರಳರೈವರ ಎಂದು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಹೇಳುವಾಗ ಭೀಷ್ಮ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ ಕಾಯ ಬೇಕು, ಅದು ನೀನು ಹೇಳುತ್ತಾ ಇರುವುದು. ಯಾವ ಕಾಯ ಬೇಕು? ನನ್ನ ಕಾಯ ಬೇಕಾದ್ದೋ? ಇಲ್ಲ ನಾನು ಕಾಯಬೇಕಾದ್ದೋ?
ನಾನು ಕಾಯಬೇಕಾದ್ದೋ? ಎಂಬುದು ಒತ್ತಿ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಇನ್ನೂ ಕಾಯಬೇಕೆ? ಶತಮಾನಗಳು ಕಳೆದವು ಈ ಕಾಯುವಿಕೆಗೆ. ನಿನ್ನೆಯ ದಿನ ಅದನ್ನೇ ಹೇಳಿದ್ದು. ಇಂದಿರೇಶ ನೋಡಲಾರೆ ಈ ಕಾಳಗವನ್ನು, ಎಂದಾದರೀ ಕಾಯ ಎರವಿನೊಡನೆ ಜೀಯ. ನಾನು ಇನ್ನೂ ಕಾಯಬೇಕೆ? ಇನ್ನೆಲ್ಲಿ ಮಾತಿನ ದಿಕ್ಕು ತಪ್ಪುವುದೋ ಎಂಬ ಆತಂಕದಲ್ಲಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ, ಹೆಣ್ಣು ಅಲ್ಲದ ಗಂಡು ಅಲ್ಲದ ಒಂದು ಅದು ಉಂಟು. ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ಭೀಷ್ಮ ಇದುವರೆಗೆ ಸೋಲಲಿಲ್ಲ. ಇನ್ನು ತನ್ನನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಗಂಡು ಹುಟ್ಟಿ ಬರುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅತ್ತ ಗಂಡೂ ಅಲ್ಲದ ಇತ್ತ ಹೆಣ್ಣು ಅಲ್ಲದ ಅದು ಭೀಷ್ಮನ ಎದುರು ನಿಲ್ಲುವ ಕಾಲ ಬಂತು ಎಂದಾದರೆ ಈ ಭೀಷ್ಮನ ಕೈಯಲ್ಲಿ ಆಯುಧ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ಗೊತ್ತಿದ್ದ ಬಹಿರಂಗ ರಹಸ್ಯ. ಆದರೂ ಭೀಷ್ಮನ ಬಾಯಿಯಿಂದಲೇ ಒಂದು ಟಿಪ್ಪಣಿ, ಮುದ್ರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿದರೆ....? ಆಗ ಭೀಷ್ಮ ಹೇಳುವ ಮಾತಿದೆ, ಬೇರೆ ಯಾರು ಬಂದು ಕೇಳಿದರೂ ಇದನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೆನೋ ಇಲ್ಲವೋ ಆದರೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ನೀನು ಕೇಳುವ ರೀತಿ ಇದೆಯಲ್ಲ ಅದು ಎಲ್ಲವನ್ನು ನಿಯಂತ್ರಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮ ಸಂಸ್ಥಾಪನಾರ್ಥಾಯ ...ಎಂಬ ನಿನ್ನ ಸಂಕಲ್ಪಕ್ಕೆ ಈ ಭೀಷ್ಮನೇ ಅಡ್ಡಗಾಲಾಗುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಆ ಕಾಲನ್ನೇ ಇಂದು ಹಿಡಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಪಾಂಡವರಿಗೆ ಆಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಿಯಾ? ಬೇರೆ ಯಾರು ಯಾವ ವಿಧದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದರೂ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ಕಾಳಜಿ ನಿನ್ನ ಮನದ ಇಂಗಿತ ಪಾಂಡವರನ್ನು ಎರಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ದೇವನಾದ ನೀನು ಕೈ ಹಿಡಿದಿರುವೆ. ಪಾಂಡವರನ್ನು ಕಾಲು ಹಿಡಿವಂತೆ ಹೇಳುತ್ತಿರುವೆ. ನಿನ್ನ ಉದ್ದೇಶ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿದೆ. ಇನ್ನು ನಾನು ಕಾಯ ಬೇಕಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಕಾಯ ಮಾತ್ರ ಬೇಕಿದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಕೃಷ್ಣ ಕಾಯಬೇಕೀ ತರಳರ.

        ಯಕ್ಷಗಾನ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಅದು ಕೇವಲ ಗದ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಪಾತ್ರೋಚಿತ ಸ್ಪಂದನೆಗಳು ಜತೆಗೂಡಿದಾಗ ಅದು ಗದ್ಯವಾಗದೆ, ಕಾವ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಮಹಾರಥಿ ಕರ್ಣ....

             ಇಂದು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಕಾಣುವಾಗ ಈ ಕರ್ಣನಲ್ಲಿ ಹೊಸದೇನೋ ಅನುಭವ. ಈ ಸೂರ್ಯ ಭಗವಂತ ಎಂದಿನಂತಿಲ್ಲ, ಇಂದು ಅದೇನೋ ಪರಿ ನಗುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇನು ಅವಹೇಳನವೋ ಆತ್ಮೀಯ ಪ್ರೀತಿಯೋ ವ್ಯಕ್ತತೆಯ ಅರಿವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆ ಹೀಗೆ? ಕೈಯಲ್ಲಿ ಅರ್ಘ್ಯವನ್ನು ಹಿಡಿದು ತದೇಕ ಚಿತ್ತದಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇನೆ ಯಾಕೋ ಎಂದಿನ ಮನೋಭಾವ ಸ್ಫುರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲ, ಇಂದು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡುವಲ್ಲಿ ಆತ್ಮಸ್ಥೈರ್ಯ ಕುಗ್ಗುತ್ತಾ ಇದೆ.  ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಎಂದಿನ ಭಕ್ತಿ ಏಕಾಗ್ರತೆ ಸಿದ್ದಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮನಸ್ಸಿನ ವೈಶಾಲ್ಯತೆ ಹೃಸ್ವವಾಗುತ್ತದೆ. ಕರ್ಮದಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವಾಸ ಕ್ಷೀಣವಾಗುತ್ತದೆ.  

ಹೌದು ನಿನ್ನೆ ತಾನೇ ಅಮ್ಮ ಬಂದಿದ್ದರು.  ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರನ್ನೂ ಅಮ್ಮ ಎಂದು ಕಾಣುವ ನಾನು ಅಮ್ಮ ಬಂದಿದ್ದರು ಎಂದುಕೊಂಡರೆ ಅದು ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹೌದು ಒಂದು ಕಾಲದ ಮಹಾರಾಣಿ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ವಾಮ ಭಾಗಿಣಿ ಕುಂತೀ ದೇವಿ ಬಂದಿದ್ದಳು. ಅಮ್ಮ ಬರುವುದಕ್ಕೆ ಮೊದಲೇ ಪೂರ್ವಭಾವಿಯಾಗಿ ಏನೋ ಸಿದ್ಧತೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡೇ ಬಂದಿದ್ದಳು. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಸಂಧಾನಕ್ಕಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಬರುವ ಉದ್ದೇಶವಾದರೂ ಏನಿತ್ತು? ಸಂಧಾನ ಎಂಬುದು ನನ್ನ ಪಾಲಿಗೆ ಪೂರ್ವಭಾವಿ ಸನ್ನಾಹವೇ ಆಗಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಬಂದವನು ಹೇಳಿದ, ಏರು ಎನ್ನಯ ರಥವನು, ಕೂರು ಎನ್ನ ತೊಡೆ ಸೋಂಕಿನಲ್ಲಿ. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಈ ಸೂತ ಪುತ್ರನ ಆಯುಷ್ಯವೇ ಒತ್ತೆ ಇಟ್ಟಾಗಿ ಹೋಗಿತ್ತು. ಇನ್ನೇಕೆ? ಕರ್ಣಾ ನೀನು ರಾಧೇಯನಲ್ಲ, ನೀನು ಸೂತ ಪುತ್ರನಲ್ಲ. ನೀನು ಭಾಸ್ಕರ ತನಯ. ಭಾಸ್ಕರ ಜಗತ್ತಿಗೇ ತಂದೆ, ಇದರಲ್ಲಿ ಅತಿಯಶವೇನಿತ್ತು. ಆದರೆ ಹಾಗಲ್ಲ. ನೀನು ಆ  ಸೂರ್ಯನ  ಅನಂತರವನು. ಸೂರ್ಯನಂತೆ ಪ್ರಖರತೆಯಲ್ಲಿ ಮೆರೆಯಬೇಕಾದವನು. ಬಾ ಎನ್ನ ಬಳಿಗೆ. ರಥವನ್ನು ಏರು, ಜತೆಗೆ ಈ ಭೂಮಂಡಲದ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾಗು.  ಆಹಾ ಎಂಥಹಾ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದ ಭಗವಂತ ?  ಭಗವಂತನ ಅಂಗೀಕಾರವೂ ಒಂದು ಹುನ್ನಾರವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು  ಈಗ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾಹಾ ಪೂರದಂತೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಕೊಡುಗೆ ಹರಿದು ಬಂತು. ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ನಿಬಂಧನೆ.....ನಾನು ಆತನ ಜತೆಗೆ ಹೋಗಬೇಕು. ಛೇ...ಎಂತಹಾ ವಿಪರ್ಯಾಸ. ಬದುಕಿನಾದ್ಯಂತ ಉದಯವಿಲ್ಲದ ದಿನವನ್ನು ಕಳೆದ ನಾನು. ಸುರ್ಯನ ಆಗಮನವಾದಲ್ಲೇಲ್ಲಾ ಪೂರ್ವ ಹುಟ್ಟಿದರೆ, ನನ್ನ ಪೂರ್ವಾಪರದ ಕಥೆಯೇ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ಹೋಯಿತು. ಹಿನ್ನೇಲೆ ಏನೋ ಸೂರ್ಯನ ಬಂಧವಿದ್ದರೆ ಬದುಕು ಸಂಪೂರ್ಣ ಕತ್ತಲೆಯಲ್ಲೇ ಕಳೆದವನು. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ದಾರಿ ತೋರುವ ಭಗವಂತ ಈಗಲೂ ದಾರಿ ತೋರುತಿದ್ದಾನೆ ವಿಚಿತ್ರವೆಂದರೆ ಅದಕ್ಕೊಂದು ನಿಬಂಧನೆ ಇದೆ. ಇದೇ ಅಲ್ಲವೇ ತೊಡಕಾಗಿ ಬಿಟ್ಟದ್ದು. ಈ ತೊಡಕು ಅರಿತೇ ಭಗವಂತ ಪರೀಕ್ಷೆ ಇಟ್ಟುಬಿಟ್ಟ.   

ನನಗೂ ಅನುಮಾನವಿತ್ತು. ನನ್ನ ಭುಜಗಳಲ್ಲಿ ಉಕ್ಕಿ ಹರಿಯುವ ಚೈತನ್ಯ  ನನ್ನ ಜನ್ಮದ ಬುಡವನ್ನೇ ಅಲುಗಾಡಿಸಿದಂತೆ. ಹಲವು ಸಲ ಅತಿರಥನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ್ದೆ. ವೃದ್ಧ......ಅವಿದ್ಯಾವಂತ. ಸಂಸ್ಕಾರ ಶೂನ್ಯ. ದೀಪವನ್ನು ಉರಿಸಿದ ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಗೋಡೆ ಅಡ್ಡವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಅತಿರಥನನ್ನು ಸಂಸ್ಕಾರ ಶೂನ್ಯ ಅಂತ ನಾನು ಹೇಳಿದರೆ ನನ್ನ ಬದುಕಿಗೆ ಅರ್ಥವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸಮಾಜ ಇಂದು ಅದನ್ನೇ ತಾನೇ ಹೇಳಿದೆ. ಬದುಕಿನುದ್ದಕ್ಕೂ ಅದನ್ನೇ ಕೇಳಿ ಬೆಳೆದೆ. ಎಂತಹ ವಿಚಿತ್ರ, ಎಲ್ಲೋ ತೇಲಿ ಬಂದ ಮಗುವಿಗೆ ಅನ್ನಾಹಾರ ಕೊಟ್ಟ ಸಂಸ್ಕಾರ,  ನನ್ನ ಹೆತ್ತ ತಾಯಿಗೆ ಇಲ್ಲದೇ ಹೋಯಿತು.  ಅದೇ ಸಂಸ್ಕಾರ ಇಂದು ಅಕೆಯನ್ನು ನನ್ನ ಎದುರು ನಿಲ್ಲಿಸಿದೆ. 

ಸೂರ್ಯ ಯಾರಿಗೂ ನೆರಳನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ದಾಖಲೆ ಇಲ್ಲ. ಆದರೆ ನನ್ನ ನೆರಳನ್ನು ಅಕ್ಷರಶಃ ಆತ ಕಸಿದೇ ಬಿಟ್ಟ. ಕುಂತಿ ಮಂತ್ರ ಹೇಳಿದಳು, ಈತ ಹಾದಿ ತಪ್ಪಿದ. ಮಂತ್ರವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ದುರ್ವಾಸರು ಕೇವಲ ಮಂತ್ರ ಮಾತ್ರ ಕೊಟ್ಟರು ಸಂಸ್ಕಾರ ಒದಗಿಸಲಿಲ್ಲ. ಇದೆಲ್ಲ ರಮ್ಯ ಕಥೆಯಾಗಿ ಕರ್ಣನ ಸುತ್ತಲೂ ಸುತ್ತುತ್ತಾ ಇದೆ. ಅದನ್ನು ನಂಬುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಕರ್ಣ ಇಂದು ಇಲ್ಲ. ಅತಿರಥ  ಹೇಳಿದ ನನ್ನ ಮಗನಲ್ಲ. ಹೌದು ಅನುಮಾನ ಸತ್ಯ, ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿದ ಉತ್ತರ ಮಾತ್ರ ಮತ್ತೊಂದು ಅಗ್ನಿ ಪರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ನೀಡಿದೆ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಏರು ಎನ್ನಯ ರಥವನು ಹೇಳಿದರೆ, ಹೆತ್ತ ತಾಯಿ ಕುಂತಿ ನನ್ನೈವರನ್ನು ಉಳಿಸು ಎಂದು ಬೇಡಿದಳು.....ಬೇಡಿದಳು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕಿಂತ ಕಾಡಿದಳು ಎನ್ನುವುದೇ ಸೂಕ್ತ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಸ್ವಯಂ ಭಗವಾನ್.... ಆತನ ಮಾತನ್ನು ತಳ್ಳಿದೆ, ಆತ ನನಗಾಗಿ ಏನು ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಆದರೆ ಕುಂತಿ.....ಹಾಗಲ್ಲ ಜನ್ಮವನ್ನಾದರೂ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾಳೆ. ಇಂದು ಆಕೆಯ ಮಾತು ತಳ್ಳಿಹಾಕುವಂತಿಲ್ಲ. ಅಂದರೆ ಐವರನ್ನು ನಾನು ಉಳಿಸಬೇಕು. ಮಮ ಪ್ರಾಣಾಹಿ ಪಾಂಡವಾಹ ಎನ್ನುವ ಕೃಷ್ಣನ ಮಾತಿಗೆ ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನು ನಾನು ಒದಗಿಸಬೇಕು.  ಅತ್ತ ಕೂಳುಕೊಟ್ಟ ಕೌರವ, ಇತ್ತ ಜನ್ಮ ಕೊಟ್ಟ ತಾಯಿ, ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಬದುಕು ಕೊಟ್ಟ ಅತಿರಥ ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಈ ಎಲ್ಲ ದಾಳದ ಸೂತ್ರವನ್ನು ಹಿಡಿದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ....ಕರ್ಣ ತನ್ನ ಸ್ವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಮಾರಾಟಕ್ಕಿಡುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಅಂತ್ಯ ಕಾಲದಲ್ಲು ಸಿಗಬೇಕಾದ ಸಾಂತ್ವನ ಮರೀಚಿಕೆಯಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ. ..... 

ಇದೆಲ್ಲ ಸ್ವಗತದ ಕರ್ಣನ ಮಾತುಗಳು. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಹೀಗೆ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಡುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ತಾನೇ ಕರ್ಣ ಎಂಬಂತೆ ಭಾವ ಪರವಶನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕಂಬನಿ ಮಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ಕರ್ಣ ಒಬ್ಬ ಕಥಾನಾಯಕನಾಗಿ ವಿಜ್ರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ನಾಯಕನಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ಕಾಣುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಭಾವ ಪರವಶತೆಗೆ ತನ್ನನ್ನು ಒಪ್ಪಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. 

ಕಥಾನಾಯಕ ಎಂದರೆ ಆತ ಆದರ್ಶ ಪುರುಷ. ಅಂದರೆ ಆತನದ್ದೆಲ್ಲವೂ ತಾನು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ಮನೋಭಾವ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಕರ್ಣನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಹಾಗೆಂದು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಆತ ಒಳ್ಳೆಯವನೋ ಕೆಟ್ಟವನೋ ಇಂದಿಗೂ ವಿಮರ್ಶೆಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿದೆ. ಆದರೆ ಮೂಲ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಆತ ನಿರ್ದಿಷ್ಟವಾಗಿ ದುಷ್ಟನೇ ಆಗಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಆಗಿನಿಂದಲೂ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮನೋಭಾವವಿದೆ. ನಾಯಕನನ್ನು ವಿಜ್ರಂಭಿಸುವುದು. ಯಾರನ್ನೋ ನಾಯಕನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕೂರಿಸಿ ಬಿಡುವುದು. ಕನ್ನಡದ ಆಗಿನಿಂದಲೇ  ಕವಿಗಳು ಇದನ್ನು ಯಥಾ ಪ್ರಕಾರ ಮಾಡಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರು ವಿಮರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯೆತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ನಿರ್ಧರಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಒಂದಷ್ಟು ವಿಷಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತ.  ಈಗಲೂ ಯಕ್ಷಗಾನವಾಗಲಿ ಇನ್ನಿತರ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗಲಿ ಯಾರೋ ಒಬ್ಬ ಹೇಗೋ ಕಥಾನಾಯಕನಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ದುಷ್ಟ ದುರ್ಯೊಧನನೂ  ಕಥಾನಾಯಕ, ಹೆಚ್ಚೇಕೆ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆಯಲ್ಲಿ ದುರುಳ ರಕ್ಕಸ ಮಹಿಷಾಸುರನೂ ಕಥಾನಾಯಕನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಹಿಂದೆಯೂ ಒಂದು ಕಥೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತು ಆ ಕಥೆಗೆ ಅವರೇ ನಾಯಕರಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಆ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಯಾರನ್ನು ಕಥಾನಾಯಕನಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸಬಹುದು. ಇದರ ನಡುವೆ ವಾಸ್ತವ ಮಾತ್ರ ಮರೆಯಾಗಬಾರದು.  ಒಂದು ವೇಳೆ ಸ್ವತಃ ನಾನೇ ಕರ್ಣನ ಪಾತ್ರ ಮಾಡಿ ಕಥೆ ಹೆಣೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಜೀವ ತುಂಬುವುದಕ್ಕೆ ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಪಾತ್ರ ಜೀವ ತಳೆಯಬೇಕಾಗಿರುವುದು ರಂಗದ ನಿಯಮ. ಆದರೂ ವಾಸ್ತವ ಮಾತ್ರ ಅರಿಯುವಂತಹ ಸಾಧನ. 

ಕರ್ಣ.....ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬ ರಾಕ್ಷಸ, ದಂಬೋಧ್ಬವ ಅಥವಾ ಸಹಸ್ರ ಕವಚ. ಆ ಅಸುರೀ ಅಂಶ ಆತನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಇತ್ತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಆತನ ವರ್ತನೆಯೇ ಸಾಕ್ಷಿ.   ಬದುಕಿನ ಪರ್ಯಂತ ಆತನ ವರ್ತನೆ ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯವನ್ನು ಒದಗಿಸುತ್ತಾ ಬರುತ್ತದೆ.  ಹಾಗಾಗಿ ಕರ್ಣ ಎಂದಿಗೂ ಉತ್ತಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಹೊಂದಲಿಲ್ಲ. ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಆತನನ್ನು ಕರೆಯದೇ ಇದ್ದರೂ, ಆತ ಪಾಂಡವರ ಪಕ್ಷದಲ್ಲಿರುವ ಗುಣಗಳು ಒಂದೂ ಆತನಲ್ಲಿರಲಿಲ್ಲ. ಆತನ ದುಷ್ಟ ಪ್ರವೃತ್ತಿಯೇ ಆತನನ್ನು ಕೌರವನಲ್ಲಿ ಸೆಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿತ್ತು. ಸದಾ ಕೌರವನಿಗೆ ದುರ್ಬೋಧನೆಯನ್ನು ಮಾಡಿ, ದುಷ್ಟ ಪ್ರಚೋದನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವನಲ್ಲಿ ಸನ್ಮನಸ್ಸು ಹೇಗೆ ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯ? ದ್ರೌಪದಿಯ ಮಾನಭಂಗ ಮಾಡುವುದರಲ್ಲಿ ಕರ್ಣನ ಪಾತ್ರ ಬಹಳ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತದೆ. ಆ ಪ್ರಚೋದನೆ ಆದನ ಕ್ಷುದ್ರ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಅಸುರೀ ಮನಸಿನಲ್ಲಿ ಸತ್ಪ್ರೇರಣೆ ಎಂದು ಮೂಡಲಾರದು. 

ಆತನ ಜನ್ಮದ ಪ್ರಮೇಯದಲ್ಲೇ ಅಸುರೀ ಶಕ್ತಿಯ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಗುರುತಿಸಬಹುದು. ದುರ್ವಾಸ ಮುನಿಗಳಿಂದ ಉಪದೇಶಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಅಷ್ಟೂ ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ದೈವಾಂಶ ಸಂಭೂತರಾದ, ಧರ್ಮಿಷ್ಠರಾದ ಪಾಂಡವರು ಹುಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ.  ಪರಿಶುದ್ದ ವಾದ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಅಮೃತಮಯ ಹಾಲು ಸುರಿದಂತೆ. ಆದರೆ ಕರ್ಣನ ಜನನ ಅನಿಷ್ಟ ಸಂಭವ. ಇದರ ಪ್ರಭಾವ ಸೂರ್ಯನ ಮೇಲೂ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಜಗತ್ತಿನ ಕಣ್ಣಾಗಬೇಕಿದ್ದ ಸೂರ್ಯನೂ ಹಾದಿ ತಪ್ಪುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕನ್ಯೆಯಾಗಿದ್ದ ಕುಂತಿ ಮಂತ್ರದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸಂಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಾಳೆ. ಬಂದ ಸೂರ್ಯ ಕುಂತಿ ಕನ್ನಿಕೆ ಎಂದು ತಿಳಿದೂ ಶಿಶುವನ್ನು ಅನುಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಕನ್ಯೆಯಾದ ಕುಂತಿ ವಿವಾಹ ಮೊದಲು ತಾಯಿಯಾಗುವುದು ಅಪರಾಧವೆಂದು ಜಗತ್ತಿನ ಕಣ್ಣಾದ ಸೂರ್ಯ  ಹಿತವಚನ ಹೇಳಬಹುದಿತ್ತು. ಕುಂತಿಯ ಅಮಾಯಕತನವನ್ನು ಆತನು ಬಳಸಿಕೊಂಡ. ಅತನಿಗೂ ಒಂದು ವಿಧದ ಅಂಧತ್ವ ಆವರಿಸಿಕೊಂಡುಬಿಟ್ಟಿತು. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಕರ್ಣನ ಜನನ. ಅದರ ಪ್ರಭಾವ ತಾಯಿ ತಂದೆಯರ ಮೇಲೆ ಆಗಿಯೇ  ಬಿಟ್ಟಿತು. 

ಮುಂದೆ ಆತನ ಅಸುರೀ ಗುಣಗಳು ಪರಶುರಾಮರಿಗೆ ಅರಿವಿಗೆ ಬಂದುದರಿಂದಲೇ ತಾವು ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಧನುರ್ವಿದ್ಯೆ ಆತನಿಗೆ ಸಕಾಲದಲ್ಲಿ ಒದಗದಂತೆ ಶಾಪವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಆ ಶಾಪ ಆತನಿಗೆ  ಇರದಿದ್ದರೆ ಮುಂದಿನ ಪರಿಣಾಮ ಹೇಗಿರಬಹುದಿತ್ತು? ಲೋಕ ಕ್ಷೇಮಕ್ಕೆ ಭಗವಂತನೆ  ಕೆಲವೊಂದು ಉತ್ಪಾತರೂಪಿ ಅಸುರೀ  ಶಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ನಿಯಂತ್ರಣ ವಿಧಿಸುತ್ತಾನೆ. ದುರ್ಯೋಧನನ ಮೇಲಿದ್ದ ಸ್ನೇಹವನ್ನು ಸ್ವಾಮಿ ಭಕ್ತಿಯನ್ನಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಆತನ ಸ್ವಾರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅವಕಾಶವಾದವಾಗಿರುತ್ತದೆ. 

ಕರ್ಣನಲ್ಲಿದ್ದ ಒಂದು ದೊಡ್ಡಗುಣವೆ ದಾನಶೂರ ಕರ್ಣ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡರೂ, ನಿತ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ದಾನ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಅದು ಪಾಂಡವರು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಧಾನ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಕೆಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈತ ದುರ್ಯೋಧನನಿಂದ ಸಿಕ್ಕಿದ ಭಿಕ್ಷೆ  ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಕರೆ ಕರೆದು ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ. ಆದರೆ ಧರ್ಮರಾಯ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿದ್ದರೂ  ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ದಾನವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಿದ್ದ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಕರ್ಣನ ಪಾಪಕರ್ಮಗಳಿಗೆ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತವಾಗಿಯೂ ಈ ದಾನ ಧರ್ಮಗಳು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ. ಅಧರ್ಮದ ಸಂಪಾದನೆಯನ್ನು ದಾನ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. 

ಮೂಲ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೂ ಆತನನ್ನು ಶ್ರೇಷ್ಠವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಅಭಿಮತ. ಆದರೂ ಆತನನ್ನು ದುರಂತ ನಾಯಕನಾಗಿ ಕಾವ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಕಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಅದೇನು ತಪ್ಪಲ್ಲ, ಕಾಲಧರ್ಮದಂತೆ, ಅದೊಂದು ದೃಷ್ಟಿಕೋನ. ಆಕರ್ಷಣೆಗೋ ಯಾವುದೋ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಆತ ದುರಂತನಾಯಕನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಹಲವು ಸಲ ಈ ದುರಂತಗಳು ದುಃಖ ದುಮ್ಮಾನಗಳು ನಮ್ಮ ಭಾವುಕ ಮನಸ್ಸಿಗೆ  ಆಪ್ಯಾಯಮಾನವಾಗುತ್ತದೆ.

 

 

 

 

 

ಅರ್ಥಸ್ಯ ಪುರುಷೋ ಜಾತಃ

            ಕೃಷ್ಣ ಸಂಧಾನ ವಿಫಲವಾಗಿ ಯುದ್ಧವೇ ನಿರ್ಣಯವಾಗಿ ಕುರು ಪಾಂಡವ ಸೇನೆ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಎದುರು ಬದುರಾಯಿತು. ಇನ್ನೇನು ಯುದ್ದ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲರೂ ಪರಸ್ಪರ ನೋಡುವುದರಲ್ಲೇ ಒಂದಷ್ಟು ಕ್ಷಣ ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಶಂಖನಾದ ಮೊಳಗುತ್ತದೆ. ಆಗ ಕುರುಸೇನೆ ಒಂದು ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಗೆ ಒಳಾಗಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾಂಡವರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯನಾದ ಯುದ್ಧಿಷ್ಠಿರ ರಥದಿಂದ ಇಳಿದು ನೇರವಾಗಿ ಕುರುಸೇನೆಯತ್ತ ನಡೆದು ಬರುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಎಲ್ಲರೀಗೂ ಕುತೂಹಲ. ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಧರ್ಮಾತ್ಮ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಇನ್ನು ಯಾವ ಧಾರ್ಮಿಕ ವಿಧಿ ಬಾಕಿ ಉಳಿದಿದೆ ಎಂದು ಕುತೂಹಲ. ಆತ ನೇರವಾಗಿ ಭೀಷ್ಮನೆಡೆಗೆ ಬಂದು,  ಗುರು ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಮೊದಲಾಗಿ ವಂದಿಸಿ ಅಜ್ಜಯ್ಯ ಯುದ್ದ ಆರಂಭಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪಣೆ ಕೊಡಬೇಕು. ಎಂದು ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಭೀಷ್ಮರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, "ನೀನು ಯಾಕೆ ಬರಲಿಲ್ಲ ಎಂದು ಯೋಚಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ.ಹೀಗೆ ನೀನು ಬರದೆ ಇದ್ದರೆ ನಾನು ಶಪಿಸುತ್ತಿದ್ದೆನೋ  ಏನೋ  ಈಗ ನೀನು ಬಂದಿದ್ದಿ. "  ಆ ಸೈನ್ಯ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಗೆ ಒಳಗಾಗದೇ ಉಳಿದವರೆಂದರೆ ಭೀಷ್ಮರೊಬ್ಬರೆ. ಅವರಿಗೆ ಧರ್ಮರಾಯನ ಆಂತರ್ಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಧರ್ಮ ಎಂದರೆ ಏನು, ಅದನ್ನು ಧರ್ಮರಾಯ ಹೇಗೆ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಅರಿವಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರಿಗೆ ಕೇವಲ ಧರ್ಮರಾಯನ ನಡೆ ನೊಡುವುದಷ್ಟೇ ಉಳಿದಿತ್ತು.  ಬರೀ ಹಗೆ ಶತ್ರುತ್ವವನ್ನೇ ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಉಳಿದ ಕೌರವಾದಿಗಳಿಗೆ ಧರ್ಮರಾಯನ ಇಂಗಿತವಾಗಲೀ ನಡೆಯಾಗಲೀ ಅರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರು ಗಾಬರಿಯಾಗಿದ್ದರು. 

        ಧರ್ಮರಾಯ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ, "ಅಜ್ಜಯ್ಯ, ನೀವಿಂದು ವಿರೋಧಿ ಬಣದ ನಾಯಕನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿರುವಿರಿ. ಈಗಲೂ ಹೇಳಿ ನಿಮಗೆ ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲದೇ ಇದ್ದರೆ ನಾವು ಈಗಲೂ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತೇವೆ ನೀವು ಯುದ್ದ ಮಾಡದೇ ಉಳಿಯಬಹುದು ಎಂದು ತಿಳಿದಿದ್ದೆ"   ಆಗ  ಭೀಷ್ಮರು ಮೊದಲಿಗೆ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನ ಧರ್ಮ ತತ್ಪರತೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಕಣ್ಣಿರು ಮಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ. ನಂತರ  ತಾನೇಕೆ ವಿರೋಧಿ ಬಣದಲ್ಲಿದ್ದೇನೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ .   " ಅರ್ಥಸ್ಯ ಪುರುಷೋ ದಾಸಃ" ಹಣಕ್ಕೆ ಮನಸ್ಸು  ದಾಸವಾಗುತ್ತದೆ, ಆದರೆ ಹಣ ಯಾವುದಕ್ಕೂ ದಾಸನಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಅವರೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಪುರುಷನು ಅರ್ಥದ ದಾಸನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ತಾನೂ ಇಂದು ಅದೇ ದಾಸನಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅನ್ನದ ಋಣ ನನ್ನನ್ನು ಇಲ್ಲಿಗೆ ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸಿದೆ. ನಾನು  ದುರ್ಯೋಧನನ ಎಂಜಲು ತಿಂದಿದ್ದೇನೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಅವನ ಕಡೆಗೆ ನಿಂತಿದ್ದೇನೆ. " ಭೀಷ್ಮನ ಆತ್ಮವಂಚನೆ ಇದು. ಜಗತ್ತು ಅರ್ಥದ ಹಿಂದೆಯೇ ಹೋಗಿದೆ ಧರ್ಮದ ಹಿಂದೆ ಹೋಗಿಲ್ಲ.ಇಂದು ಹಲವು ಸಿದ್ದಾಂತಗಳ ಸೋಲು ಇದರಿಂದಲೇ ಆಗಿದೆ. 

        ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ರಾಜ್ಯ ಪರಿತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದವರು ಭೀಷ್ಮರು. ಅದೇ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಕೌರವ ಆಳುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಭೀಷ್ಮರು ತಿಂದ ಎಂಜಲನ್ನೇ, ಭೀಷ್ಮರು ಬೇಡ ಎಂದು ಬಿಟ್ಟದ್ದನ್ನು  ಕೌರವ ತಿನ್ನುತ್ತಿದ್ದಾನೆ. ಮತ್ತೆ ಇಲ್ಲಿ ಋಣದ ಮಾತೆಲ್ಲಿಂದ ಬಂತು ? ಭೀಷ್ಮರು  ಎಂತಹಾ ಆತ್ಮ ವಂಚನೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.? 

        ಆಗ ಧರ್ಮರಾಯ ಒಂದು ಮಾರ್ಮಿಕವಾದ ಮಾತು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. " ಸರಿ, ನಿಮ್ಮನ್ನು ಸೋಲಿಸಿದಲ್ಲದೇ ನಮಗೆ ಜಯ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಈ ಯುದ್ದ ಜಯಿಸುವುದಕ್ಕೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ನಿಮ್ಮನ್ನು ಹೇಗೆ ಸೋಲಿಸಬಹುದು. ಹೇಳಿಬಿಡಿ" 

               ಶತ್ರುವಿನಲ್ಲಿ ಆತನ ಸೋಲಿನ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳುವುದು ಹೇಗೆ ಸರಿಯಾಗುತ್ತದೆ? ಹೀಗೊಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಇದೆ. ಆದರೆ  ಅಜ್ಜನಾದವನಲ್ಲಿ ಮೊಮ್ಮಗ ಕೇಳುವುದರಲ್ಲಿ ತಪ್ಪೇನಿದೆ. ಯುದ್ದರಂಗದಲ್ಲಿ ಸಂಬಂಧಗಳು ಗೌಣವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಕೇವಲ ಪ್ರತಿಸ್ಪರ್ಧಿ ಎನ್ನುವುದು ಮಾತ್ರ ಮುಖ್ಯವಾದರೂ,   ಧರ್ಮರಾಯ ರಥದಿಂದ ಇಳಿದು ಬಂದುದು ಶತ್ರುವಾಗಿ ಅಲ್ಲ. ಭೀಷ್ಮ ಹಿರಿಯ, ಪಿತಾಮಹ ಎನ್ನುವ ಕಾರಣಕ್ಕೆ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಕೇಳಿಬಿಟ್ಟ.....ನಮ್ಮ ಜಯ ಹೇಗೆ? 

                   ಭೀಷ್ಮರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ  " ನನ್ನನ್ನು ಸೋಲಿಸುವವರು ಈ ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಎರಡೂ ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ಸೋಲುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ನಾನು ಇಚ್ಛಾಮರಣಿ.  ಅದರೆ ನಾನು ಗೆದ್ದರೆ ಧರ್ಮ ಗೆಲ್ಲಬಹುದೇ? " ಕೌರವನ ಸೋಲಿನ ಆರಂಭ ಇಲ್ಲೇ. ಮುಖ್ಯ ಸೇನಾಧಿಪತಿಯೇ ದ್ವಂದ್ವದಿಂದ ಬಂಧಿತನಾಗಿದ್ದಾನೆ. "    ಆಗ ಕಾಲ ಬಂದಾಗ ನನ್ನನ್ನು ಹೇಗೆ ಸೋಲಿಸಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ. ಆದರೂ ನಾನು ನಂಬಿದ ತತ್ವವಿದೆ, ಯಥೋ ಧರ್ಮಃ ತತೋ ಜಯಃ ಎಂದು ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ತಾನು ಅಧರ್ಮದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಧರ್ಮರಾಯನಿಗೆ ಧರ್ಮ ಬಿಡದಂತೆ ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಲ ತನ್ನ ಸೋಲಿಗೆ ನಿಮಿತ್ತವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ, ಎಲ್ಲಿ ಆಯುಧ ಇಲ್ಲದ ಯೋಧ ಎದುರು ಬರುತ್ತಾನೋ, ಹೆಣ್ಣಿನ ನಾಮದಲ್ಲಿ ಗಂಡು ಎದುರು ನಿಲ್ಲುತ್ತಾನೋ, ಎಲ್ಲಿ ಅಪಶಕುನ ಕಾಣುತ್ತದೋ ,  ಗಂಡೂ ಅಲ್ಲದ ಹೆಣ್ಣು ಅಲ್ಲದ ಅದು ಎದುರು ಬಂದು ನಿಂತರೆ ನಾನು ಯುದ್ಧ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೆ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಹೆಣ್ಣಿಗೂ ನಾನು ಸೋಲುವವ ಅಲ್ಲ ಅದು ನನ್ನ ಬದುಕಿನಿಂದ ವೇದ್ಯವಾಗಿದೆ. ಮತ್ತೆ ಇನ್ನು ಗಂಡಸು...? ಎರಡೂ ಅಲ್ಲದ ಶಿಖಂಡಿ ಬಂದು ನಿಲ್ಲಲಿ, ನಾನು ಆಯುಧ ಕೆಳಗೆ ಹಾಕುತ್ತೇನೆ." 

            ಇದು ಕೌರವನಿಗೆ ಮೊದಲೇ ತಿಳಿದಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ ತನ್ನವರಲ್ಲಿ ಆಂತರಂಗಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಪಾಂಡವಸೇನೆ ಭೀಮನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ, ಕೌರವ ಸೇನೆ ಭೀಷ್ಮನಿಂದ ರಕ್ಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಇದು ಅಪರ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿದೆ. ಧುರ್ಯೋಧನ ಭೀಮನಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಭಯ ಪಡುವನೋ ಅಷ್ಟೇ ಭಯ ಶಿಖಂಡಿಯ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಇರುವುದು ಒಂದು ವಿಡಂಬನೆ.  

    ಹಲವು ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಭೀಷ್ಮರಲ್ಲಿ ಧರ್ಮರಾಯ ಅವರ ಸೋಲಿನ ಬಗೆಯನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದು ಯುದ್ದ ಧರ್ಮಕ್ಕೆ ವಿಹಿತವಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಒಂದು ಯೋಚಿಸಬೇಕು. ಧರ್ಮರಾಯ ಎಲ್ಲರ ಎದುರಲ್ಲಿಯೇ ಕೇಳಿದ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಬೇರೆ ಯಾವ ನಿಗೂಢವಾದ ತಂತ್ರಗಾರಿಕೆ ವಂಚನೆ ಮಾಡಲಿಲ್ಲ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಇಲ್ಲಿ ಭೀಷ್ಮರೇ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ....ನನ್ನ ಸೋಲು ಇಲ್ಲಿದೆ. ಕದ್ದು ಮುಚ್ಚಿ ಅಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಧರ್ಮರಾಯನದ್ದು ವಂಚನೆ ಎಂದಾಗುವುದಿಲ್ಲ. 

        ಧರ್ಮರಾಯ ನಂತರ ದ್ರೋಣರ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಿ ವಂದಿಸುತ್ತಾನೆ. ದ್ರೋಣರೆ ಆಶೀರ್ವದಿಸಬೇಕು. ನಮಗೆ ಕಲಿಸಿದ ಗುರುವಿನನ್ನೇ ನಾವು ಎದುರಿಸಬೇಕಿದೆ. ಗುರುವಿನ ಸೋಲಿನಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಯನ ಉತ್ಕರ್ಷವಿದೆ. ನೀವು ಶಿಷ್ಯನನ್ನು ಸೋಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಹಾತೊರೆಯುತ್ತಿದ್ದೀರಲ್ಲಾ?"

            ದ್ರೋಣರ ಉತ್ತರವೂ ಅದೇ " ಅರ್ಥಸ್ಯ ಪುರೋಷೋ ಜಾತಹ" ಅವರೂ ಈ ಬಂಧನದ ಸುಳಿಯಲ್ಲಿ ಸಿಲುಕಿದವರು.    ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ ಹದಿನೈದು ದಿನ ಯುದ್ದ ಮಾಡಿದ ನಾಯಕರ ಪಾಡು ಇದಾದರೆ ಕೌರವನ ಸೋಲಿಗೆ ಬೇರೆ ಮುನ್ನುಡಿಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ದ್ರೋಣನೂ ತನ್ನ ಸೋಲಿನ ಬಗೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಅತ್ಯಂತ ಅಪ್ರಿಯವಾಗಿರುವ ವಿಷಯವನ್ನು ಯಾವಾಗ ಕೇಳುವೆನೋ ಆವಾಗ ನಾನು ಆಯುಧ ಕೆಳಗಿಡುತ್ತೇನೆ. ಮುಂದೆ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ ಸತ್ತ ಎಂಬ ವಾರ್ತೆ ಕೇಳಿ ಆತ ಶಸ್ತ್ರ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಅದಕ್ಕಿಂತ ಅಪ್ರಿಯವಾದ ಸುದ್ದಿ ಆತನಿಗೆ ಬೇರೆ ಯಾವುದೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. 

        ಧರ್ಮಾಚರಣೆಯಲ್ಲೂ ಭೀಷ್ಮ ದ್ರೋಣರು ಹೇಗೆ ಅಧರ್ಮದ ಹಾದಿ ತುಳಿದರು ಎಂಬುದನ್ನು ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಇದೊಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ. ಅರ್ಥಸ್ಯ ಪುರುಷೋ ಜಾತಃ ಎಂಬುದು ತಮ್ಮ ಅಧರ್ಮಕ್ಕೆ ಹಿಡಿದ ಒಂದು ಮರೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಭೀಷ್ಮರ ಮನಸ್ಸು ದ್ರೋಣರ ಮನಸ್ಸು ದುಗುಡವನ್ನು ಆವರಿಸಿತ್ತು. ಮಾಡುವುದು ತಪ್ಪು, ಅಧರ್ಮ ಎಂದು ಗೊತ್ತಿದ್ದೂ ಅದನ್ನೇ ಮಾಡುವುದು ಆತ್ಮ ವಂಚನೆಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಗೊತ್ತಿಲ್ಲದೇ ಮಾಡುವ ಅಪರಾಧಕ್ಕಿಂತಲೂ ಇದು ಗಹನವಾಗಿದೆ.  ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಇವರಿಬ್ಬರನ್ನೂ ಕಟುವಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಗುರು ಹಿರಿಯರು ಧರ್ಮದ ಹಾದಿ ಬಿಟ್ಟ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಿ ಕ್ಷಮೆಗೆ ಅರ್ಹತೆಯೇ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. 

ಆಧಾರ : ಶ್ರೀ ಕೆ ಎಸ್ ನಾರಾಯಣ ಆಚಾರ್ಯ, ಮಹಾಭಾರತ ಪ್ರವಚನ

ಅಧರ್ಮದ ನೆರಳಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ

 

    ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು  ಹಲವು ಸಲ  ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ  ನಿಯಮದಿಂದ ಮುಕ್ತವಾಗಿರುತ್ತಾರೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಕಾನೂನುಗಳು ನಿಯಮಗಳು ಕೇವಲ ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತವೆ. ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಎಂಬುದು ಅವರಿಗೆ ತಾವು ಎಸಗಿದ ಪ್ರಮಾದಗಳಿಂದ ಹೊರತಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಪಕ್ಷದಲ್ಲೂ ಜಾತಿ ಧರ್ಮಗಳಲ್ಲು ಸರ್ವೇ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಒಬ್ಬ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಮಾಡಿದ ತಪ್ಪನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಸಾಮಾನ್ಯನಿಗೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಹಲವು ಸಲ ಆತ ಮಾಡಿದ ಒಳ್ಳೆಯ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಹೇಳಿಯೋ ಮಾಡಿದ ಅನ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ವಿರೋಧಿಸುವ ಅಥವಾ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಅರ್ಹತೆಯೂ ಉಳಿದವರಿಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಾ ಕಾನೂನುಗಳಿಗೆ ಅತೀತವಾಗಿರುವುದೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತಾರೆ. ಪ್ರತಿಷ್ಠೆ ಎಂದರೆ ನಿಯಮಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ನಿಲ್ಲುವುದೇ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಈಗಿನ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವುದಲ್ಲ. ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲೂ ಇಂತಹ ಹಲವು ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅದರಲ್ಲೂ ಧರ್ಮ ಸೂಕ್ಷ್ಮವನ್ನು ಅರಿತಂತಹ ಧರ್ಮಿಷ್ಠ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡ ಭೀಷ್ಮ ದ್ರೋಣರಿಂದಲೂ  ಈ ತಪ್ಪುಗಳು ಆದಂತೆ ಭಾವಿಸಬಹುದು.  

            ದ್ಯೂತದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮರಾಯ ತನ್ನದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ತುಂಬಿದ ಸಭೆಯ ಮಧ್ಯೆ ತನ್ನ ತಮ್ಮಂದಿರನ್ನೂ ಒತ್ತೆ ಇಟ್ಟು ಪಗಡೆಯಾಟದಲ್ಲಿ ಪರಾಜಿತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ   ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ತನ್ನನ್ನು ತಾನು ಪಣವಾಗಿರಿಸಿ ಅಲ್ಲೂ ಸೋಲನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆನಂತರ ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನೂ ಪಣವಾಗಿರಿಸಿ ಅಲ್ಲೂ ಸೋತುಹೋದಾಗ ದುರ್ಯೋಧನ ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು ಕರೆದು ತರುವಂತೆ ಪ್ರತಿಗಾಮಿಯನ್ನು ಕಳುಹಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಆಕೆ ಧರ್ಮ ಸೂಕ್ಷ್ಮದ  ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಡುತ್ತಾಳೆ. ಧರ್ಮರಾಯ ಸ್ವತಃ  ಸೋತನಂತರ ತನ್ನನ್ನು ಅಂದರೆ ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು ಪಣವಾಗಿರಿಸಿದನೆ?  ಆತನಿಗೆ ತನ್ನನ್ನು ಪಣವಾಗಿರಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಉಳಿದಿರುತ್ತದೆಯೆ? ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಯಾರೂ ಉತ್ತರಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ನಶೆ ಏರಿದವನ ಮುಂದೆ, ವ್ಯಸನಿಯ ಮುಂದೆ, ಮೂರ್ಖರ ಮುಂದೆ ಈ ಧರ್ಮಸೂಕ್ಷ್ಮದ ನ್ಯಾಯ ಅನ್ಯಾಯ ಕಾನೂನುಗಳ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುವುದೇ ಮೂರ್ಖತನ. ಅಲ್ಲೂ ಅದೇ ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿಗಾಮಿಯ ಮಾತಿಗೆ ದ್ರೌಪದಿ ಬರದೆ ಹೋದಾಗ ಕೌರವ ದುಶ್ಯಾಸನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ ಆಕೆಯನ್ನು ಎಳೆದು ತರುವಂತೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಾನೆ. ಯಾವುದೇ  ಹಿತವಚನ ಆತ ಕೇಳುವ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ ಆತ ಇದ್ದಾನೋ ಇಲ್ಲವೋ ಬೇರೆ...ಆದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಭೀಷ್ಮ ದ್ರೋಣರೂ ಮೌನವಾಗಿ ಕೌರವಾದಿಗಳ ದುರ್ವರ್ತನೆಗೆ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಬೆಂಬಲವನ್ನೇ ಸೂಚಿಸಿದಂತೆ ವರ್ತಿಸುತ್ತಾರೆ.  ಏಕಾಂಬರೆಯಾಗಿ ರಜಸ್ವಲೆಯಾಗಿದ್ದ ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು ಯಾವುದೇ ಪರಿಗಣೆನೆ ಇಲ್ಲದೆ  ಎಳೆದು ತರಲಾಗುತ್ತದೆ. ಪವಿತ್ರವಾದ ಆಕೆಯ ಮುಂದಲೆಯನ್ನುಎಳೆದು ತರುವುದನ್ನು ವಿವರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಂದೆ ವೈಶಂಪಾಯನರಿಗೆ ಕೂಡ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟು ಭೀಭತ್ಸವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ......

        ಮುಂದೆ ದ್ರೌಪದಿ ಎಲ್ಲರ ಎದುರಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಭೀಷ್ಮರಿಂದ ನ್ಯಾಯ ಸಿಗಬಹುದೇ ಎಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಭೀಷ್ಮನೆಡೆಗೆ ನೋಡಿ ಅದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುತ್ತಾಳೆ.  ಭೀಷ್ಮರು ತಮ್ಮ ಸ್ಥಾನ ಪ್ರಕಾರ ಅದನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟಿಸಿ ಆಕ್ಷೇಪಿಸಬಹುದು ಎಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಆಕೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅವರು ವರ್ತಿಸಿದ ರೀತಿಯೆ ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹವಾಗುತ್ತದೆ.  ದ್ರೌಪದಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಅವರು ಮೌನವಾಗಿದ್ದರು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಿತ್ತೋ ಏನೋ ಆದರೆ ಅವರು ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ್ದು ಮತ್ತೊಂದು ಭೀಷ್ಮರು ಮಾಡಿದ ಪ್ರಮಾದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನುಮೂಲ ವ್ಯಾಸ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ರೀತಿಯನ್ನು ಹೀಗೆ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.

        ದ್ರೌಪದಿಯ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಭೀಷ್ಮರು ಎಷ್ಟು ಉಡಾಫೆಯಿಂದ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ  ಎಂದರೆ,   ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಮೊದಲೇ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.   ಆದರೂ ಮೌನವಾಗಿರದೆ, " ನಿನ್ನ ಯಜಮಾನ ಅಂದರೆ ಧರ್ಮರಾಯ ನಿನ್ನನ್ನು ಪಣವಾಗಿ ಒಡ್ಡುವ ಅಧಿಕಾರ ಇಲ್ಲದೇ ಇರುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅವನು ಪಣವಾಗಿ ಒಡ್ಡುತ್ತಲಿರಲಿಲ್ಲ."  ಹಾಗಾಗಿ ಇದು ಸರಿ ಇದೆ. ಒಡ್ದಿದ್ದು ಸರಿ ಇದೆ ಎಂದು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಹೇಳಿದಂತಾಯಿತು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಅವರು ಮೌನವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರೆ ಒಂದು ವಿಧದ ಅಸಮ್ಮತಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬಹುದಾಗಿತ್ತೋ ಏನೋ..ಆದರೆ ಅವರು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಸರಿ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದು ಕೌರವಾದಿಗಳ ದೌರ್ಜನ್ಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಅವಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಟ್ಟಂತಾಯಿತು.  ಭೀಷ್ಮರಿಂದ ಅಪಸ್ವರ ಬರಲಿಲ್ಲ ಎಂದಾಕ್ಷಣ ಕೌರವರ ತೋಳಿಗೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಶಕ್ತಿ ಬಂತು.  ಅವರು ಇಷ್ಟಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ ಮತ್ತೂ ವಿವರಿಸುತ್ತಾರೆ,  ಇದು ಬಹಳ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿದೆ, ಎಂಬುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. "ಆತ್ಮನಃ ಪತ್ನಿ....."  ಪತ್ನಿಯಾದವಳು ಅರ್ಧಾಂಗಿ, ಎಂತಹ ಆಪತ್ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಪತ್ನಿ ಆತ್ಮದ ಅರ್ಧ ಭಾಗ. ಒಂದು ಆತ್ಮದ ಅರ್ಧ ಭಾಗ ಸೋತ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೊಂದು ಆತ್ಮದ ಅರ್ಧ ಭಾಗ ಇಡುವುದರಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ. ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೇ ಸೋಲು ಅಂತ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡಮೇಲೆ ನಾನು ಏನು ಹೇಳಬಹುದು? 

        ವರ್ತಮಾನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರವಂಶದಲ್ಲಿ ಯಾಕೆ ಭರತಖಂಡದಲ್ಲೇ ಭೀಷ್ಮರು ಅತ್ಯಂತ ಹಿರಿಯವ್ಯಕ್ತಿಗಳು. ಧರ್ಮ ಅಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಅದರ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳನ್ನು ಅವರು ಧರ್ಮರಾಯನಿಂದ ಮೊದಲೆ ಕಂಡವರು. ಅವರಿಂದ ನಂತರ ಎರಡು ತಲೆಮಾರಿನ ಧರ್ಮರಾಯನಿಗೆ ಧರ್ಮದ ನಿರ್ಣಯ ಬಿಟ್ಟುಬಿಟ್ಟು ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ ಎಂದರೆ ಭೀಷ್ಮರಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ಸೂಕ್ತವೆನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹಸ್ತಿನಾವತಿಗೆ ಕಾಶೀರಾಜ ಅವಮಾನಿಸಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಕಾಶೀರಾಜನ ಪುತ್ರಿಯರನ್ನು ಕರೆದು ರಾಕ್ಷಸ ರೀತೆಯಲ್ಲೆ ಕರೆದು ತರುವ ಭೀಷ್ಮನಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಹಸ್ತಿನಾವತಿಯ ಹೆಣ್ಣು ಮಗಳಿಗೆ ಅದ ಅವಮಾನಕ್ಕೆ ಹೀಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸುವುದು ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ಒಂದು ವೇಳೆ ಅದನ್ನು ಪ್ರತಿಭಟಿಸುವ ಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲದೇ ಇದ್ದರೆ ಅದಕ್ಕೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಾಗಿ ಇರದೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ಎದ್ದು ಹೋಗಬಹುದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಭೀಷ್ಮ ದ್ರೋಣರು ಇಬ್ಬರೂ ಇದಕ್ಕೆ ಮೌನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಾಗಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡದ್ದು ಅವರು ಎಸಗಿದ ಮಹಾಪರಾಧವಾಗಿತ್ತು. ಇದನ್ನು ಮುಂದೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ತೀಕ್ಷ್ಣವಾಗಿ ವಿಮರ್ಶಿಸುತ್ತಾನೆ. ಭಗವದ್ಬೀತೆಯ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನೇ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾನೆ. ಇವರೆಲ್ಲ ಧರ್ಮದ ಶತ್ರುಗಳು. ಅವರನ್ನು ಎಂದೋ ಕೊಂದು ಹಾಕಿದ್ದೇನೆ. ನೀನು ಈಗ ನೆಪ ಮಾತ್ರ. ಹಸ್ತಿನವತಿಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯನ್ನು ಉಳಿಸುವುದಕ್ಕೋಸ್ಕರ ಅಥವಾ ಕೌರವರನ್ನು ಎದುರು ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವ ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದೇ ಭೀಷ್ಮ ದ್ರೋಣರು ಮೌನವಾಗಿದ್ದರು.  

        ನಿಯಮ ಎಂಬುದು ಕೆಲವು ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ಕೆಲವರು ನಿಯಮ ಪಾಲನೆ ತಮಗೆ ಸೇರಿದ್ದಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವುದು ಮಹಾಭಾರತ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಒಂದು ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಜಾತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ವಿಮರ್ಶಿಸುವುದು ಅಪರಾಧವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸುವುದು ನಮ್ಮ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಹಲವು ಸಲ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭೀಷ್ಮ ದ್ರೋಣರೂ ಈ ಪಕ್ಷಪಾತಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿ ಹೋದದ್ದು ಮಹಾಭಾರತದ ದೊಡ್ಡ ದುರಂತಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 

ಕೃತಜ್ಞತೆಗಳೊಂದಿಗೆ  , ಆಧಾರ :  ಕೆ ಎಸ್ ನಾರಾಯಣ ಆಚಾರ್ಯ ಅವರ ಮಹಾಭಾರತ ಪ್ರವಚನ. 

ಭೀಷ್ಮನ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಮಾದ

 ಭೀಷ್ಮನ ಪ್ರಥಮ ಪ್ರಮಾದ

ಭೀಷ್ಮ.....ದೇವವ್ರತ. ಮಹಾಭಾರತದ ಆದಿಯಿಂದ ಅಂತ್ಯದ ವರೆಗೂ ವ್ಯಾಪಿಸಿಕೊಂಡ ಧೀಮಂತ  ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ. ಶಾಂತನು ಚಕ್ರವರ್ತಿಯ ಮಗ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ದೇವನದಿ ಗಂಗೆಯ ಪುತ್ರನೂ ಹೌದು. ಮಹಾ ಪರಾಕ್ರಮಿ, ಮೇಧಾವಿ, ಸರ್ವ ಧರ್ಮ ಸೂಕ್ಷ್ಮಗಳನ್ನು ಶಾಸ್ತ್ರಗಳನ್ನು ಬಲ್ಲ ಈತ ಪರಶುರಾಮ ಮುನಿಯ ಪಟ್ಟ ಶಿಷ್ಯ. ಓಂ ನಮೋ ಭಗವತೇ ವಾಸುದೇವಾಯ ಎಂದು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನ ಅವತಾರಕ್ಕೂ ಮೊದಲೇ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಕಂಡು  ಉಪಾಸನೆ ಗೈದಂತಹ ಮಹಾಭಾಗವತೋತ್ತಮ ಭೀಷ್ಮ.  ಏಲ್ಲೇ ಆಗಲಿ ತನ್ನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ನಿಲುಮೆಯಿಂದಲೇ ಗೆಲ್ಲುವಂತಹ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ. ಈತ ಒಂದೆರಡು ಕಡೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವೇ ಯುದ್ದ ಮಾಡಿದಂತಹ ಉಲ್ಲೇಖ ಮಹಾಬಾರತದಲ್ಲಿದೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಈತನಿಗೆ ಸರಿಗಟ್ಟುವ ಪರಾಕ್ರಮಿ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಸುಸ್ಪಷ್ಟ. ದೇವವ್ರತನಾಗಿದ್ದ ಭೀಷ್ಮನಾಗಿ ಕರೆಸಿಕೊಂಡ ಕಥೆಯೂ ಒಂದು ಭೀಷ್ಮನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ಗರಿಯನ್ನು  ತೊಡಿಸಿದೆ.  ಇಂತಹ ಮೇರು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಭೀಷ್ಮ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ತಪ್ಪು ಮಹಾಭಾರತದ ದುರಂತಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. 

ಅದು ದೇವವ್ರತ ಭೀಷ್ಮನಾಗಿ ಬದಲಾದ ಕಥೆ. ಶಂತನು ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಮತ್ತು ಗಂಗೆ ಶಾಪ ಗ್ರಸ್ಥರಾಗಿ ಭೂಮಿ ಮೇಲೆ ಬಂದ ನಂತರ, ಗಂಗೆ ಅಷ್ಟವಸುಗಳನ್ನು ಮಕ್ಕಳಾಗಿ ಹೆತ್ತು ಏಳು ಮಕ್ಕಳನ್ನು ನದಿಗೆಸೆದು ಕಳೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಉಳಿದ ಒಬ್ಬ ಮಗ ದೇವವ್ರತ ನನ್ನು ಶಂತನುವಿನ ಬೇಡಿಕೆಯಂತೆ ಬಿಟ್ಟು  ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿದ ಮಾತಿನಂತೆ ಆತನನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಶಾಪ ವಿಮೋಚನೆ ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾಳೆ. ಪತ್ನಿಯನ್ನು ಕಳೆದು ಕೊಂಡ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ದಶರಥ ಒಂದು ದಿನ ಬೆಸ್ತನಾದ ದಾಶರಾಜನ ಮಗಳು ಸತ್ಯವತಿಯನ್ನು ಕಂಡು ಮೋಹ ಪರವಶನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾದರು ದಾಶರಾಜನಲ್ಲಿ ವಿನಯದಿಂದ ಗೌರವ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮಗಳು ಸತ್ಯವತಿಯನ್ನು ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಡುವಂತೆ ಕೇಳಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ದಾಶ ರಾಜ ಒಪ್ಪುವುದಿಲ್ಲ. ಸತ್ಯವತಿಯ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮುಂದೆ ರಾಜಕೀಯವಾಗಿ ಅನ್ಯಾಯವಾಗಬಹುದು ಎಂಬ ಅಂಜಿಕೆ ಆತನಿಗೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದಾಗಲೇ ಮಗನನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದ ಶಂತನು, ಸತ್ಯವತಿಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಪಟ್ಟವನ್ನು ಕೊಡಲಾರ ಎಂಬ ಆತಂಕ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮುಂದೊಂದು ದಿನ ಅನ್ಯಾಯವಾಗಬಹುದು ಎಂದು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಾನೆ. ಈ ಘಟನೆಯಿಂದ ತೀವ್ರವಾಗಿ ಮನನೊಂದ ಶಂತನು ರಾಜ್ಯಾಢಳಿತದಲ್ಲಿ ವಿರಕ್ತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಇದರ ಕಾರಣ ತಿಳಿದ ಮಗ ದೇವವ್ರತ ದಾಶ ರಾಜನಲ್ಲಿ ತನ್ನ ತಂದೆಯ ಕನ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಹೋಗಿ ಸತ್ಯವತಿಯನ್ನು ಮದುವೆ ಮಾಡಿಕೊಡುವಂತೆ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ. ದಾಶರಾಜನ ಇಂಗಿತವನ್ನು ಅರಿತ ಆತ, ರಾಜ್ಯದ ಅಧಿಕಾರವನ್ನು ತ್ಯಾಗ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಮುಂದೆ ತನಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಮಕ್ಕಳಿಂದ ತೊಂದರೆಯಾಗಬಾರದು ಎಂಬ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಅಖಂಡ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಯಾಗಿ ಉಳಿಯುತ್ತೇನೆ ಎಂದು ಪ್ರತಿಜ್ಞೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಈ ಭೀಷಣ ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಯಿಂದ ದೇವವ್ರತ ಭೀಷ್ಮನಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಾನೆ. 

ಇದು ಕಥೆಯ ಸಂಕ್ಷೇಪ. ಎಲ್ಲ ಧರ್ಮ ಸೂಕ್ಷ್ಮವನ್ನು ಬಲ್ಲ ಭೀಷ್ಮ ಇಲ್ಲೊಂದು ಧರ್ಮ ಸೂಕ್ಷ್ಮವನ್ನು ಮೀರುತ್ತಾನೆ. ರಾಜ್ಯದ ಆಢಳಿತ ಎಂಬುದು ರಾಜನಿಗೆ ಭೋಗವಸ್ತುವಲ್ಲ. ಅದೊಂದು ಕರ್ತ್ಯವ್ಯ. ಮುಳ್ಳಿನ ಹಾಸಿಗೆ. ರಾಜನಾದವನು ಭೋಗವಸ್ತು ಆಲ್ಲದೇ ಇದ್ದ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವಂತಿಲ್ಲ. ಬಿಟ್ಟುಕೊಟ್ಟರೂ  ಅದು ಹೇಗೆ ತ್ಯಾಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಅರಸನಾದವನಿಗೆ ರಾಜ್ಯ ಆಢಳಿತ ಎಂಬುದು ಕರ್ತವ್ಯ ಮತ್ತು ವೃತ್ತಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಒಬ್ಬ ತನ್ನ ಕರ್ತವ್ಯದಿಂದ ವಿಮುಖನಾಗುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಅದೂ ಧರ್ಮ ಶಾಸ್ತ್ರವನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ತಿಳಿದಿದ್ದವನು ಹೀಗೆ ಏಕಾಏಕಿ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿ ಪ್ರಮಾದ ಎಸಗಿದ್ದು ಮುಂದಿನೆ ಘೋರ ದುರಂತಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಖಂಡ ಬ್ರಹ್ಮ ಚಾರಿತ್ವವೂ ಒಬ್ಬ ರಾಜನಿಗೆ ಸಾಧುವಲ್ಲ.  ಹೀಗಿದ್ದರೂ ದೇವವ್ರತ ಭೀಷ್ಮನಾಗುವುದು ಒಂದು ವಿಪರ್ಯಾಸ ಎನ್ನಬೇಕು. ಒಂದು ವೇಳೆ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನಾದ ಧರ್ಮರಾಯ ಇದೇ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಹೀಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದನೆ?  ಅಥವಾ ಹೀಗೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಭೀಷ್ಮ ಸಮ್ಮತಿಸುತ್ತಿದ್ದನೇ? ಇದು ಪ್ರಶ್ನೆ. 

ರಾಜ್ಯ ಎಂಬುದು ಅರಸನಾದವನಿಗೆ ಭೋಗವಸ್ತುವಲ್ಲ. ಭೀಷ್ಮ ಹೀಗೆ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿ ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಭೋಗವಸ್ತುವಾಗಿ ಕಂಡ. ಇದು ಭೀಷ್ಮ ಮಾಡಿದ ಮೊದಲ ತಪ್ಪು. ಆನಂತರ ಇಂತಹ ಹಲವಾರು ತಪ್ಪುಗಳು ಜೀವನದುದ್ದಕ್ಕೂ ಭೀಷ್ಮ ಮಾಡುತ್ತಲೇ ಬರುತ್ತಾನೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಮಹಾಭಾರತದಲ್ಲಿ ಭೀಷ್ಮನದ್ದು ಮೇರು ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ.  ಇಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗೂ ಇದು ಅನ್ವಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಪದವಿಯಲ್ಲಿರುವವರು ಮಾಡುವ ಘನಘೋರ ತಪ್ಪುಗಳು ತಪ್ಪುಗಳೇ ಅಲ್ಲ ಎಂಬಂತೆ ಅವರನ್ನು ಪೂಜಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಅಧಿಕಾರ ಎಂಬುದು ಭೋಗವಸ್ತುವಾಗಿ ಕಂಡು ಅದಕ್ಕೆ ಮಾಡಬಾರದ ಅನ್ಯಾಯಗಳನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಬಹುಶಃ ಇಂತಹ ಧರ್ಮ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಅರಿತಿದ್ದರೆ ಇಂದಿನ ರಾಜಕೀಯನಾಯಕರು ಎಂದೋ ರಾಜಕೀಯ ಸನ್ಯಾಸವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುವುದೇ ವಿಪರ್ಯಾಸ. ಇಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ಜೀ

ವನ ಎಂದರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಒದಗಿಸಿಕೊಡುವ ಭೋಗ ಜೀವನವೇ ಆಗಿ ಬದಲಾದದ್ದು ಮಹಾಭಾರತದ ತತ್ವವನ್ನು ಹೆಜ್ಜೆ ಹೆಜ್ಜೆಗೂ ಹೇಳುವ ಭಾರತದಲ್ಲಿನ ಒಂದು ವಿಪರ್ಯಾಸ ಎನ್ನಬೇಕು. 

ಮಹಾವಿದ್ವಾಂಸ ಡಾ. ಶ್ರೀ  ಕೆ ಎಸ್  ನಾರಾಯಣ ಆಚಾರ್ಯ ಅವರ ಮಹಾಭಾರತ ಪ್ರವಚನದಲ್ಲಿನ ಈ ಚಿಂತನೆಯ ಸೂಕ್ಷ್ಮವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಒದಗಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಇದು ಇಂದಿನ ರಾಜಕೀಯ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹಿಡಿದ ಕನ್ನಡಿಯಂತಿದೆ. 

ಅಂಧನೃಪನ ವಿಷಾದಯೋಗ

ಹಸ್ತಿನಾವತಿಯ ಚರಿತ್ರೆ ರಕ್ತ  ಚರಿತ್ರೆಯಾಗಿ ಹೋಯಿತು. ಇಂದಿಗೆ ಹದಿನೇಳು ದಿನಗಳು ಕಳೆದು ಹೋಯಿತು.

ಇಂದು ಸಂಜಯ ಬಂದಿದ್ದ. ಬಹಳ ದುಗುಡದಲ್ಲಿದ್ದ. ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಯುದ್ದ ಆರಂಭದಿಂದಲೂ ಸಂಜಯ ದುಗುಡವನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಇದು ನನಗೆ ಮಾತ್ರವೇ ತಿಳಿದಿತ್ತು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ಯಥಾವತ್ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಆತ ವಿವರಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಘಟನೆಯನ್ನೂ ವಿವರಿಸುವಾಗ ನಾನು ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಪ್ರಶ್ನೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಆತ ಭಾವರಹಿತನಂತೆ ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದ. ಆದರೂ ಆತನೊಳಗಿನ ಹೆಪ್ಪುಗಟ್ಟಿದ ವಿಷಾದವನ್ನು ನಾನು ಗುರುತಿಸಬಲ್ಲೆ. ಈಗ ಅದೇ ವಿಷಾದವನ್ನು ನನಗೆ ರವಾನಿಸಿ ಹೋಗಿದ್ದಾನೆ. ಹದಿನೇಳು ದಿನದ ಯುದ್ದ ಮುಗಿದಿದೆ. ಹಸ್ತಿನಾವತಿಯ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮನೆಗಳು ಅನಾಥ ಪ್ರಜ್ಞೆಯಿಂದ ರೋಧಿಸುತ್ತವೆ. ಸೂತಕದ ಛಾಯೆ ಹಸ್ತಿನೆಯನ್ನು ಆವರಿಸಿದೆ. ಆದರೂ ಅದರೂ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಇದೇಕೆ ಆಶಾಭಾವ. ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು. ಯುದ್ದರಂಗದಲ್ಲಿ ನನ್ನ ಪುತ್ರ ದುರ್ಯೋಧನ ಎಲ್ಲಾದರೂ ಕಾಣುತ್ತಿದ್ದಾನೆಯೇ ಎಂದು ಕೇಳಿದೆ. ಸಂಜಯ ನಿಧಾನವಾಗಿ ದುಗುಡದಿಂದ ಹೇಳಿದ ಇಲ್ಲ. ಬರೀ ಪರ್ವತದ ಎತ್ತರದ ಹೆಣಗಳು ಕಾಣುತ್ತವೆ. ಕತ್ತಲೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ದೆವ್ವ ಪ್ರೇತಗಳ ಕೇಕೆ ಮಾತ್ರ ಕೇಳುತ್ತದೆ. ಆಟ್ಟಹಾಸದಿಂದ ಕೂಗಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಭೀಮಸೇನನೂ ಬಿಡದಿಯನ್ನು ಸೇರಿಯಾಗಿದೆ. ಆಗಲೇ ನಾನು ಹೇಳಿದೆ  " ಸಂಜಯ, ದುರ್ಯೊಧನ ಇನ್ನೂ ಬದುಕಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ನಾನು ವಿಶ್ವಸಿಸಬಹುದೇ?  ಯಾಕೆಂದರೆ ಭೀಮನ ಅಟ್ಟ ಹಾಸ ಇನ್ನೂ ಮಾರ್ದನಿಸುತ್ತಿದೆ.  ಒಂದು ಸಲ ದುರ್ಯೋಧನ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ? ಹೇಗಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ಹುಡುಕಿ ಕರೆದು ತಾ.  ಇದೀಗ ಸಂಜಯ ಬಂದಿದ್ದ. ಕಣ್ಣು ಕಾಣದೆ ದೃಷ್ಟಿ ಕಳೆದುಕೊಂಡ ನಾನು ಮಾತನ್ನೂ ಸಹ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ.

 " ಏನು ಮಾಡಲಿ ಸಂಜಯ...?" ಸ್ವರವಿಲ್ಲದ ಸ್ವರದಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದೆ.

" ಮಹಾರಾಜ,  ಇದೇ ಮಾತನ್ನು ಕೆಲವು  ದಿನಗಳ ಮೊದಲು  ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದರೆ ನಾನು ಸ್ಪಷ್ಟ ಉತ್ತರ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ಅಂದು ಪ್ರಶ್ನೆಯನ್ನು ಕೇಳುವ ಬಯಕೆಯೂ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಉತ್ತರವೂ ನಿನಗೆ ಬೇಡವಾಗಿತ್ತು."  ಆದರೆ ಈಗ ನಾನೇ ಉತ್ತರವಿಲ್ಲದೆ ಮೌನವಾಗಿ ನಿಂತಿದ್ದೇನೆ. ನ್ಯಾಯಾಧೀಶ ಶಿಕ್ಷೆ ವಿಧಿಸಿ ನ್ಯಾಯವನ್ನೇನೋ ಸ್ಥಿರವಾಗಿಸಬಹುದು, ಆದರೆ ಮನಃ ಸಾಕ್ಷಿ ನೀಡುವ ನ್ಯಾಯ ತೀರ್ಮಾನ ಅತನನ್ನೂ ಸಹ ಅಪರಾಧಿಯಾನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಾಕ್ಷಿ ಇನ್ನೂ ಅಪರಾಧ ಪ್ರೆಜ್ಞೆಯನ್ನೇ ಒದಗಿಸುತ್ತಿಲ್ಲ. ದುರ್ಯೋಧನ ನಾಳಿನ ಸೂರ್ಯೋದಯವನ್ನು ಕಾಣುವಂತಾಗಲಿ ಎಂದು ಹಪ ಹಪಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ.  ಬೊಗಸೆತುಂಬ ತುಂಬಿದ ನೀರು ತುಟಿ ಹತ್ತಿರ ತರಬೇಕಾದರೆ ಎಲ್ಲವೂ ಸೋರಿ ಹೋಗಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ತೊಟ್ಟು ನೀರು ಉಳಿದಂತೆ ಈಗ ದುರ್ಯೋಧನ ಒಬ್ಬ ಉಳಿದಿದ್ದಾನೆ. ಬೆರಳ ಸಂದಿನಿಂದ ಆ ಒಂದು ತೊಟ್ಟು ನೀರು ಸೋರಿ

ಹೋಗಬಹುದೇ?

         ದುರ್ಯೋಧನ ರಣ ಭೂಮಿಯಿಂದ ಪಲಾಯನ ಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲೂ ಆತನ ಮುಖವನ್ನು ಅಪ್ಪ ಅಮ್ಮನಿಗೆ  ತೋರಿಸದೇ ಹೋದ. ತೋರಿಸಿದರೂ ಆ ಮುಖವನ್ನು ಕಾಣುವ ಭಾಗ್ಯ ನಾನಾಗಲಿ ಗಾಂಧಾರಿಯಾಗಲೀ ಎಂದೋ ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆ. ದುರ್ಯೋಧನ ಕೇವಲ ಪಾಂಡವರನ್ನು ಸೋಲಿಸಬೇಕು, ಪಾಂಡವರನ್ನು ಜಯಿಸಬೇಕು ಎಂಬುದನ್ನಷ್ಟೇ ನೋಡಿದ. ಆತನಿಗೆ ಕೇವಲ ಪಾಂಡವರಷ್ಟೇ ಕಂಡದ್ದು. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿರುವ  ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಆತ ಕಾಣಲಿಲ್ಲ. ನಿಜಕ್ಕಾದರೆ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಜಯಿಸುವ ಯಾವ ಯತ್ನವನ್ನೂ ಮಾಡದೇ ಇದ್ದದ್ದು ಈಗಿನ ಈ ಸೋಲಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತೇ?

 

ಸಂಜಯ, ಎಂತಹ  ಸ್ವಾಮಿ ಭಕ್ತ?  ವ್ಯಾಸರು ಬಂದು ಕೇಳಿದರಲ್ಲ. ಯುದ್ದವಂತೂ ನಡೆಯುವುದು ನಿರ್ಣಯವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. ನಿನಗೇನು ಬೇಕು ಮಗನೆ? ನಾನಾದರು ಏನನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದೆ? ಏನು ಕೇಳಬಹುದಿತ್ತು ಯುದ್ದ ನಡೆಯುತ್ತದೆ  ಎಂದು ಅವರೇ ಘಂಟಾಘೋಷವಾಗಿ ಹೇಳಿದಮೇಲೆ ಯುದ್ದ ನಿಲ್ಲಿಸು ಎಂದು ಕೇಳಬಹುದೇ? ಅಲ್ಲಾ ಮಹಾರಾಜಾ ಈಗಲಾದರೂ ಎಚ್ಚತ್ತುಕೊ ಎಂಬ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಧ್ವನಿಯೇ ಅದು? ಆದರೆ, ಆದರೆ ನನಗೆ ಪಾಂಡವರ ಸೋಲು ಇದಷ್ಟೇ ಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ಆಗಲೇ ನನಗೆ ನಂಬಿಕಸ್ಥನಾಗಿ ಕಂಡದ್ದು ಸಂಜಯ. ಆತನಿಗೆ ಯುದ್ದ ಕಾಣಬೇಕೋ?  ಬೇಡವೋ?  ಆತನೇ ಕಣ್ಣಾಗಿ ಹೋದ. ನಾನೆಂದೂ ಆತನ ಮನದ ಇಂಗಿತವನ್ನು ತಿಳಿಯಲು ಯತ್ನಿಸಲಿಲ್ಲ. ತಿಳಿಯುವ ಆವಶ್ಯಕತೆಯೇ ಒದಗಲಿಲ್ಲ. ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಆತನೇ  ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಹೊರಹಾಕುತ್ತಿದ್ದ.  ವ್ಯಾಸರು ಸಂಜಯನಿಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಆತ ಅಚ್ಚರಿಯಿಂದ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿದನಂತೆ. ಅದನ್ನು ನಾನು ಹೇಗೆ ಕಾಣಬಲ್ಲೆ?  ಪಿತಾಮಹ ಭೀಷ್ಮರು ಹೇಳಿದರಂತೆ, ಆತನಿಗೆ ಕಾಣಬಾರದ್ದು ಕಂಡೇ ತೀರುವ ಹಟ.  ಏನು ಕಾಣಬಾರದ್ದು? ಹಸ್ತಿನೆಯ ಮಕ್ಕಳು ಹೊಡೆದಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ? ಹಲವರು ಹಲವು ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರು, ಈ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನಂತಹ ಮನೋರೋಗಿ ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಲ್ಲ. ಸ್ವಂತ ಮಕ್ಕಳ ಕಲಹವನ್ನು ಕಂಡು ಆನಂದಿಸುವ ಈತನಿಗೇತರ ಪಿತೃತ್ವ. ಸದಾ ದ್ವಂದ್ವದಲ್ಲಿಯೇ ಇದ್ದ ಈತನೇ ಯುದ್ದಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಕಾರಣ. ಹೌದೇ, ಈ ದ್ವಂದ್ವ ಎಂಬುದು ನನಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಬಾಧಿಸಿತೇ? ಅರ್ಜುನ ಯುದ್ದಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಎರಡು ಸೇನೆಯ ನಡುವೆ ರಥವನ್ನು ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಿಗೆ ಹೇಳಿದ.  ನನಗೂ ಯುದ್ದದ ತವಕ ಇತ್ತು, ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಎಲ್ಲರಿಗಿಂತಲೂ ಮೊದಲೇ ನಾನು , ಮಾಮಕಾಃ ಪಾಂಡವಾಶ್ಚೈವ ಕಿಮಕುರ್ವತ ಎಂದು ಸಂಜಯನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ್ದೆ. ಅರ್ಜುನ ಯುದ್ದ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ರಥ ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಹೇಳಿದ್ದಲ್ಲ. ಆತನಿಗೂ ದ್ವಂದ್ವ. ಆತನ ದ್ವಂದ್ವ ಭಗವಂತ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡ. ನನಗೋ ಹಾಗಾಗಲಿಲ್ಲಎಂದು ಈಗ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತಿದೆ. ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಾವಧಿಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ತ್ಯಾಗ ಮಾಡಿದ, ಹಸ್ತಿನಾವತಿಯ ಎಲ್ಲ ಉತ್ಕರ್ಷದಲ್ಲೂ ಜೀವ ಸವೆಸಿದ  ಸದ್ಯ ಹಿರಿಯ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿರುವ ಭೀಷ್ಮ, ಯಾಕಾಗಿ ಯುದ್ದರಂಗಕ್ಕೆ ಬಂದರು?   ದ್ರೋಣರು ಎರಡು ಕಡೆಗೂ  ಗುರು ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದವರು ಗುರುವಾಗಿ ಶಿಷ್ಯರ ಅಭ್ಯುದಯವನ್ನು ಬಯಸಬೇಕಾದವರು ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆಗೆ ಬಂದವರಲ್ಲ.  ಭೀಷ್ಮ ದ್ರೋಣರು ಕಾಮಾರ್ಥವಾಗಿ ಬಂದವರು ಎಂದು ಸ್ವತಃ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನೇ ಹೇಳಿದನಲ್ಲ? ಇವರ ಹದಿನೈದು ದಿನದ ಹೋರಾಟದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಕ್ಷಣವಾದರೂ ಪಾಂಡು ಪುತ್ರರನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಇಚ್ಛೆ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಗೆ ಹೇಳಬಹುದು? ಹಾಗೆ ಹೇಳಿದರೆ ನಮಗೆ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮೇಲಿನ ದ್ರೋಹ ಇರಬಹುದೇ? ಇವರಿಗಿಲ್ಲದ ದ್ವಂದ್ವ ಇಂದು ದೃತರಾಷ್ಟ್ರನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಇದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವವರಿಗೆ ದ್ವಂದ್ವ ಕಾಡುವುದಿಲ್ಲವೇ?   ಈ ದ್ವಂದ್ವದಲ್ಲೇ   ಸ್ವಂತ ಮಕ್ಕಳು ಒಬ್ಬೊಬ್ಬಾರಾಗಿ ಪ್ರಾಣ ಬಿಡುವುದನ್ನು ಕಂಡೆ.  ಈಗಲೂ ಅದೇ ಅದೇ  ಸುಯೋಧನ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ ಎಂದು ನೋಡುವ ತವಕ. ಯಾಕೆ? 

ಪಾಂಡವರು ವನವಾಸ ಅಜ್ಞಾತವಾಸವನ್ನು ನಾಳೆ ನಾಳೆ ಎಂಬಂತೆ ಕಳೆದು ಹಸ್ತಿನಾವತಿಯ ಕದ ತಟ್ಟಿದರು. ಅವರು ಮತ್ತೆ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿದರು.  ಸಂಜಯ ಎಂದಿನಂತೆ ಹೋಗಿಬಂದ. ಆತನಿಗೆ ಅಂದೇ ಅನುಮಾನ ಇತ್ತು ಅದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲವೇ ಬಂದು ಸುಯೋಧನನಿಗೆ ಹಿತವಚನ ಬೋಧಿಸಿದ್ದು. ಯುದ್ದ ಆತ  ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ದಿನ ಬೆಳಗಾದರೆ ಸುಯೋಧನ ಮತ್ತವರ ಮಿತ್ರಕೂಟದ ಚಲವಲನ ಕಂಡವನಿಗೆ ಯುದ್ದ ನಿಶ್ಚಿತ ಎಂಬುದು ಅರಿವಾಗಿತ್ತು.  ನನಗೂ ಸೂಚ್ಯವಾಗಿ ತಿಳಿಸಿದ್ದ. ಆತನ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಗೂಢಾರ್ಥವಿದ್ದಂತೆ ಭಾಸವಾಯಿತು. ಇನ್ನಾದರೂ ಮಗನಿಗೆ ಬುದ್ದಿ ಹೇಳು. ಆದರೆ ನಾನು ಎಂದಿನಂತೆ ನಿರ್ಲಿಪ್ತತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿದೆ. ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಆಳದಲ್ಲಿ ಯುದ್ದದ ಬಯಕೆ ಇದ್ದಂತೆ ಇತ್ತು. ಮಗನಿಗಾಗಿ ನಾನು ಯುದ್ದವನ್ನು ಬಯಸಿದ್ದೆ. ಇದನ್ನು ನಾನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಕುರುಡಾಗಿದ್ದೇನೆ ಎಂದೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಿದರು.  ನಾನು ನನ್ನನ್ನೆ ಹಲವು ಬಾರಿ ಕೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದೆ. ಯುದ್ದ ಸರಿಯೇ? ಅಥವಾ ಯುದ್ಧವಾದರೆ.....ನನಗೆ ಆ ಭೀಮನ ಭಯ. ಆತನ ರೋಷಾವೇಷವನ್ನು ಅವರು ವನವಾಸಕ್ಕೆ ಹೊರಡಬೇಕಾದರೆ ಕಂಡವನು. ಕುರುಡನಾಗಿ ನಾನು ಕಾಣುವುದೇನು . ಆತನ ಘರ್ಜನೆಯೇ ಎದೆಯಲ್ಲಿ ನಡುಕವನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸಿತ್ತು. ಮೊದಲೇ ಭೀಮ ಎಂದರೆ ನನಗೆ ಆತಂಕ. ಆ ಆತಂಕದಲ್ಲೇ ಅಂದು ದ್ರೌಪದಿಗೆ  ವರವನ್ನು ಕೇಳಮ್ಮ ಎಂದು ಉದಾರತೆಯನ್ನು ತೋರಿದ್ದೆ. ಆಕೆ ನಿಜ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಣಿ, ಮೂರಕ್ಕೆ ಎರಡೇ ವರ ಕೇಳಿ ಸುಮ್ಮನಾದಳು. ಆಕೆಯ ಮನಸ್ಸಿನ ಆಳದಲ್ಲೂ ಯುದ್ಧದ ಬಯಕೆ ಮೊಳಕೆ ಒಡೆದಿತ್ತು. ಎಷ್ಟೆಂದರೂ ಹೆಣ್ಣು, ಆದ ಅವಮಾನ ಸುಮ್ಮನೇ ಉಳಿಸದು. ನಾನು ಕೊಟ್ಟ ಎರಡು ವರ ಕೇವಲ ತೇಪೆ ಸಾರಿಸಿದಂತಾಯಿತೇ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದೆ. ಆಕೆಗೂ ಯುದ್ದದ ಹಂಬಲ ಇದ್ದಿರಬೇಕು. ಮನದಾಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾವ ಬಲವಾಗಿ ಬೇರೂರಿದರೆ ಅದು ಬದಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆಕೆಯಲ್ಲಿ ಅದು ಎಂದೋ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿತ್ತು.  ಯುದ್ದ ಆಕೆ ಬಯಸಿದ್ದರೆ ಅದು ತಪ್ಪಿಲ್ಲ. ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿ  ಈ ಅಪರಾಧ ನನ್ನ ಸುತ್ತವೇ ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿತು.   

            ದ್ರೌಪದಿಗೇ   ಅಂತ ಏನು ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಯುದ್ದದ ಬಯಕೆ ಇತ್ತು. ಒಬ್ಬ ಧರ್ಮರಾಯನಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಅದು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲೋ ಭೀಷ್ಮ ದ್ರೋಣ ಕೃಪ ಯಾರಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದರೂ ಯುದ್ದ ಬೇಡ ಅಂತ ಇದ್ದರೆ ಸುಯೋಧನ ಬೇಕು ಎಂಬಂತೆ ಇದ್ದ. ಆದರೆ ನಾನು ಯಾವುದೇ ನಿರ್ಧಾರ ತೋರದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿದ್ದೆ. ಯುದ್ದ ಬೇಕೋ ಬೇಡವೋ ಎಂಬುದಕ್ಕಿಂತಲೂ  ನನ್ನ ಮಗ ದುರ್ಯೋಧನನ ಇಚ್ಛೆಯೇ ಮುಖ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ನನಗೆ ತಿಳಿಯದೇ ಮಗನೆಂಬ ಮಮಕಾರ ಹೆಡೆಯಾಡಿತ್ತು. ಎಂದೋ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾಗಿ  ಮೆರೆಯಬೇಕಾದವನಿಗೆ ಅರಸೊತ್ತಿಗೆ ಕುರುಡುತನ ಬಲಿತೆಗೆದುಕೊಂಡಿತು. ಈಗ ಮಗನ ಮೂಲಕ ಅದು ಬಂದು ಬಿಟ್ಟರೆ.   ಆದರೂ ನನಗಿದ್ದ ಭಯ ಯುದ್ದ ಬೇಡವೇ ಬೇಡ ಎಂದಿತ್ತು. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಕ್ಷಣವೂ ನಾನು ಆತ್ಮವಂಚನೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ನನಗನಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಹೀಗೆ ಯುದ್ದ ನನ್ನ ಒತ್ತಾಸೆಯಲ್ಲೇ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆಯೋ ಎಂದು ನನಗೆ ನನ್ನ ಮೇಲೇಯೇ ಅನುಮಾನ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವೂ ಇಲ್ಲದಿಲ್ಲ. ವ್ಯಾಸರು  ಏನು ಬೇಕು ಎಂದು ಕೇಳಿದಾಗ ನಾನು ಅಲವತ್ತು ಕೊಂಡಿದ್ದೆ. ಕಾಣುವುದಕ್ಕಿಲ್ಲವಲ್ಲ ಯುದ್ದ. ಆಗ ಭೀಷ್ಮಾದಿಗಳು ಮೂಗು ಮುರಿದಿದ್ದರು. ಕಣ್ಣು ಕಾಣದ ಮುದುಕನಿಗೂ ಅದೇನು ಕೆಟ್ಟ ಬಯಕೆ. ಯಾವುದನ್ನು ಕಾಣ ಬಾರದೋ ಅದನ್ನು ಕಾಣುವ ಹಂಬಲ. ವ್ಯಾಸರೂ ಅಷ್ಟೇ, ಏನು ವರ ಬೇಕು ನಿನಗೆ? ಅವರ ಮುಖ ಭಾವ ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನಾನು ಕುರುಡ. ಆದರೂ ಅವರ ಮಾತಿನ ಮರ್ಮ ಈಗ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತಿದೆ. " ಹೇ ಮೂರ್ಖ ಈಗ ಯುದ್ದ  ನಡೆದೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ನೋಡು ನಿನ್ನ ಮಕ್ಕಳು ನಿನ್ನ ಎದುರೇ ಪ್ರಾಣ ಕಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅದನ್ನು ನೀನು ನೋಡಲೇ ಬೇಕು. ನಿನಗೆ ದೃಷ್ಟಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸುತ್ತೇನೆ. ಕಣ್ಣಾರೆ ನೋಡು..." ಈ ವ್ಯಂಗ್ಯ ವನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿದ್ದೆ.  ನನಗೆ ನೋಡುವ ಬಯಕೆ ಇರಲಿಲ್ಲ , ಕೇವಲ ಕೇಳಿದರಾಯಿತು ಎಂದೆ. ಇದುವರೆಗೆ   ಪ್ರಪಂಚವೆಂದರೆ ಏನೆಂದು ಕಾಣದೇ ಇದ್ದವನಿಗೆ ಇನ್ನು ಈ ಯುದ್ದ ಕಾಣಬೇಕೇ?  ಕೇವಲ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲೇ ಇದುವರೆಗೆ ಜೀವನ ಸವೆಸಿದೆ.  ಅದೆಷ್ಟು ಸತ್ಯವೋ ಅದೆಷ್ಟು ಮಿಥ್ಯವೋ ಇನ್ನೂ ಅರಿವಾಗಲಿಲ್ಲ.  ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಸಂಜಯ ಕಣ್ಣಾಗಿ ದೊರೆತ. 

ಹೌದು, ಈಗ ಲೋಕ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಯುದ್ದಕ್ಕೆ ನಾನೇ ಕಾರಣ ಎಂದು ಬಿಂಬಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲರೂ ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಗೂಬೆ ಕೂರಿಸುವಾಗ ನಾನು ಕಣ್ಣಿಲ್ಲದವನು ಎಂಬುದನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ನನ್ನ ನಿಸ್ಸಹಾಯಕತೆ ಕಣ್ಣಿದ್ದವರಿಗೆ  ಹೇಗೆ ಅರಿವಾಗಬೇಕು? ಹುಟ್ಟು ಕುರುಡ ನಾನು, ಲೋಕ ಹೀಗೆ ಇದೆ ಎಂದು ಕೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯವಾಯಿತು. ಕಾಣುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಲಿಲ್ಲ.  ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ಏನನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ? ನನ್ನ ಅಸಹಾಯಕತೆ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲೇ ಜತೆಯಲ್ಲೇ ಬಂದಿದೆ. ಗಾಂಧಾರಿ, ಪರಮ ಸುಂದರಿ ಆದರೆ ಆದರೆ ಆಕೆ ಎಂತಹ ಸುಂದರಿ ಎಂದು ನಾನು ಕಂಡಿಲ್ಲ.  ನನ್ನ ಅಂಧತ್ವ ನನ್ನ ಎಲ್ಲ ಅವಕಾಶಗಳನ್ನೂ ನುಂಗಿ ನೊಣೆಯುವಾಗ ಈ ಸ್ಥಿತಿ ಯಾರಿಗೆ ಬಂದರೂ ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದ್ದು ಅವರಿಂದ ಹೇಗೆ ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು? 

ನನ್ನ ಬೆನ್ನಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿದ ಪಾಂಡು....ಏನು ರೋಗವಿದ್ದರೂ ಕಣ್ಣಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆಆತ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಎನಿಸಿಕೊಂಡ. ಸ್ವಂತ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಅಪ್ಪ ಎನಿಸಿಕೊಳ್ಳಲಾರದವನು ಚಂದ್ರವಂಶದ ಪರಂಪರೆಯ ಚಕ್ರವರ್ತಿಯಾದ. ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಬಾರದೆ,  ನೂರಕ್ಕೆ ನೂರು ಮಕ್ಕಳಿಗೂ ನಾನೇ ಆಪ್ಪ. ಆದರೆ ಈಗ ಏನಾಗಿ ಹೋಯಿತು? ಆ ಒಬ್ಬ ಭೀಮ ಇದೆಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಎರವಾಗಿ ಹೋದದ್ದು ದುರ್ದೈವ. 

ಮಗ ಸುಯೋಧನ ನನ್ನ ಎಲ್ಲಾ ನಷ್ಟಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಸಿಕೊಡುವ ಗುಣಗಳನ್ನು ಪಡೆದಿದ್ದ. ಎಂತಹಾ ಮತ್ಸದ್ಧಿ? ಅದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಹನ್ನೊಂದು ಅಕ್ಷೋಹಿಣಿ ಸೈನ್ಯ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ತುಂಬಿತು. ಎಂತೆಂತಹ ಅತಿರಥ ಮಹಾರಥರು. ಭಾರತವರ್ಷದ ಶ್ರೇಷ್ಠರೆಲ್ಲರೂ ದುರ್ಯೋಧನನ ಹೆಗಲ ಪಕ್ಕದಲ್ಲೇ ಇದ್ದರು.  ಮೊನ್ನೆ ಮೊನ್ನೆ ನಡೆದ ಸಭೆ ಕಾಣಬಾರದೇ? ಸಂಜಯ ಅದನ್ನೇ ಹೇಳಿದ್ದ. ಅಂತಹ ಸುಯೋಧನ ಇಂದು ಛತ್ರ ಚಾಮರಗಳಿಲ್ಲದೆ ಸ್ವಂತ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಆಳುಕಾಳುಗಳಿಲ್ಲದೇ ಬರಿದೇ ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಸುಡುಗಾಡಲಲ್ಲಿ ಅಲೆದಂತೆ ಅಲೆಯುತ್ತಾನೆ. ಕೊನೆಗೂ ಆತನ ಅತಿಯಾದ ಅತ್ಮವಿಶ್ವಾಸವೇ ಎರವಾಗಿ ಹೋಯಿತು.  ಯಾವ ಅತಿರಥ ಮಹಾರಥರು ಇದ್ದರೇನು ಬಂತು?  ಕರ್ಣ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ ಹೀಗೆ ಹಲವು ಪರಾಕ್ರಮಿಗಳು. ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಲ್ಲೂ ಒಂದೊಂದು ಬಗೆಯ ವಿಶೇಷತೆ ಇತ್ತು. ಆದರೇನು ಇವರೆಲ್ಲರಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳೂ ಅಲ್ಲಿ ಅರ್ಜುನ ಒಬ್ಬನಲ್ಲೇ ಇತ್ತು. ದ್ರೋಣರು ಎಂದೋ ಅದನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದರು. ಮಗನಿಗೆ ಬೋಧಿಸದೇ ಇದ್ದದ್ದನ್ನು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಬೋಧಿಸಿ ಒಬ್ಬನೇ ಧನುರ್ಧರ ಎಂಬಂತೆ ಮಾಡಿದರು.  ಎಲ್ಲಾ ಅತಿರಥ ಮಹಾರಥರಿಗೆ ಮುಂಚೂಣಿಯಲ್ಲಿದ್ದವನು ಕರ್ಣ. ಆತ ನಾನಿರುವೆ ಜೀಯ ಎನ್ನುವಾಗ ನನ್ನ ಕುರುಡು ಕಣ್ಣುಗಳು ತುಂಬಿ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಇನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಏನಾಗಬೇಡ. ನಂಬಿದ , ತನಗೆ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕವಾಗದೇ ಇದ್ದರೂ ಅತನ್ನು ಅಂಗರಾಜ್ಯಕ್ಕೆ ಅರಸನಾಗಿಸಿ ಅಭಿಷೇಕ ಮಾಡಿದ. ಹೇಳುವವರು ಹಲವು ಹೇಳಿದರು ಸ್ವಂತ ಅಭಿಷೇಚನಗೊಳ್ಳದವನಿಗೆ ಯಾವ ಹಕ್ಕಿದೆ? ಆದರೆ ಚಕ್ರವರ್ತಿತ್ವ ಆತನಿಗೆ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದಲೇ ಬಂದಿದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ನನ್ನದು. ಕರ್ಣ ಮೊನ್ನೆ ಮೊನ್ನೆ ವರೆಗೂ ನೆರಳಾದ. ಆದರೆ ಹದಿನೆಂಟು ದಿನಗಳ ಯುದ್ದದಲ್ಲಿ  ಬಹು ಪಾಲು ದಿನವೂ ಹೊರಗೇ ಉಳಿದು ಬಿಟ್ಟ. ಯಾಕೆ, ದುರ್ಯೋಧನನ ನಂಬಿಕೆ ಅಪಾತ್ರವಾಗಿತ್ತೇ? ಇನ್ನು ಶಲ್ಯ ಅತನನ್ನು ಸೆಳೆದುದರಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ಸದದ್ದೀತನ ಎಂದು ಹಿರಿ ಹಿರಿ ಹಿಗ್ಗಿದ್ದೆ. ಆದರೆ ಆಗಿದ್ದೇನು, ನಶೆ ಇಳಿದ ಮೇಲೆ ಶಲ್ಯ ಮಾಡಿದ್ದೇನು? 

ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆ  ಎನಿದೆಯೋ ಅದೆಲ್ಲ ತನ್ನ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿರಬೇಕು ಎಂದು ಹಟ ತೊಟ್ಟ ಸುಯೋಧನ. ರಾತ್ರಿ ರಾತ್ರಿ ಹೋಗಿ ಕಣ್ಣೀರು ಸುರಿಸಿ ಅಜ್ಜ ಭೀಷ್ಮನನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿದ. ಭೀಷ್ಮ ಬಿಲ್ಲು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದ ಕ್ಷಣ  ಜಯ ನಮ್ಮದೇ ಎಂದು ಬೀಗಿದೆ. ನನ್ನ ಮಗನ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೇ ಹೆಮ್ಮೆ ಎನಿಸಿತ್ತು. ಭೀಷ್ಮ ಹೆಸರು ಕೇಳಿದರೆ ಬಿಲ್ಲೆತ್ತಿ ಯುದ್ದಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲುವ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಇಲ್ಲ.  ನಿನಗಾಗಿ ದಿನಕ್ಕೆ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಮುಕುಟ ಮರ್ದನರ ತಲೆ ಕಡಿಯುತ್ತೇನೆ. ನನಗೆ ಈಗಲೂ ಅನುಮಾನ ಇದೆ, ಅಜ್ಜ ಭೀಷ್ಮರ ಇಂಗಿತ ಏನಿರಬಹುದು? ಇಲ್ಲಿ ಮನೆಯವರು ಪರಸ್ಪರ ಹೊಡೆದಾಡಿಕೊಂಡರೆ ನೀವೇಕೆ ಬಂದು ಸೇರುತ್ತೀರಿ ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಶಪಥ ಮಾಡಿದರೆ? ಇಂತಹ ಘನಘೋರ ಶಪಥ ಮಾಡಿದರೂ ನನ್ನ ಮಗನಿಗೆ ಒಂದು ಅವಿಶ್ವಾಸ. ಮಗನಲ್ಲಿ ಹುದುಗಿದ್ದ ಈ ಅವಿಶ್ವಾಸ ಆತನ ರಾಜಕೀಯ ಮತ್ಸದ್ದೀನಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಆತ ಯಾರಲ್ಲೂ ವಿಶ್ವಾಸ ಇರಿಸಿಕೊಂಡವನಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಆತ ತನ್ನವರಲ್ಲಿ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದು"ಅಪರ್ಯಾಪ್ತಂ ತದಸ್ಮಾಕಂ ಬಲಂ ಭೀಷ್ಮಾಭಿರಕ್ಷಿತಂ! ಪರ್ಯಾಪ್ತಂ ತ್ವಿದಮೇತೇಷಾಂ ಬಲಂ ಭೀಮಾಭಿರಕ್ಷಿತಂ!" ಭೀಷ್ಮರ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಸೇನೆ ಪರ್ಯಾಪ್ತವಾಗಿಲ್ಲ. ಬದಲಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಭೀಮನ ಬಲ ಆ ಸೇನೆಯನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ.

 

ಹೌದು, ಯುದ್ದಾರಂಭದಲ್ಲೇ ಭೀಷ್ಮರು ಹೇಳಿದ್ದೇನು? ದಿನವೊಂದಕ್ಕೆ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಮುಕುಟ ಮರ್ದನರನ್ನು ಸಾಯಿಸುತ್ತೇನೆ.  ಆದರೆ ಪಾಂಡವರನ್ನೇನೂ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಭೀಮ, ನಾನು ಯಾರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುತ್ತೇನೋ ಬಿಡುತ್ತೇನೋ  ಆದರೆ  ಕೌರವರನ್ನು ಕೊಂದೇ ತೀರುತ್ತೇನೆ ಎಂದುಕೊಂಡೇ ರಣ ರಂಗಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದ. ಪಾಂಡವರನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಭೀಷ್ಮರೆಲ್ಲಿ?  ಕೌರವರನ್ನು ಕೊಂದು ಮುಗಿಸುತ್ತೇನೆ ಎನ್ನುವ ಭೀಮನೆಲ್ಲಿ? ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಶಿಖಂಡಿಯನ್ನು ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಿ ಅಂತ ದುರ್ಯೋಧನ ನಮ್ಮವರಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದ. ಆದರೆ  ಆ ಕಡೆ ಇವನಿಗಿಂತ ನೂರು ಪಟ್ಟು ಅಧಿಕ ಮತ್ಸದ್ದಿ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಇದೆಲ್ಲವನ್ನು ಮಾಡಿಬಿಟ್ಟ.  ಯಾರು ಯಾರಿಗೆ ಏನೇನು ಬೇಕೋ ಅದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಒದಗಿಸಿಕೊಂಡೇ ತನ್ನ ಇಂಗಿತವನ್ನು ನಿಜವಾಗಿಸಿದ. 

ಗುರು ದ್ರೋಣ, ಒಬ್ಬ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಾಗಿ ಯುದ್ಧ ಮಾಡಲಾರರು ಎಂದುಕೊಂಡರೆ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಯುದ್ಧೋತ್ಸಾಹ ತೋರಿಸಿದ್ದರು. ಹಸ್ತಿನಾವತಿಯ ನೂರೈದು ಮಂದಿಯನ್ನು ಇವರಷ್ಟು ಬಲ್ಲವರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. . ಕೇವಲ ವಿದ್ಯೆಯ ಭಂಡವಾಳದಲ್ಲಿ ಏನೆಲ್ಲ ಮಾಡಬಹುದು ಎನ್ನುವುದಕ್ಕೆ ದ್ರೋಣರು ಸಾಕ್ಷಿಯಾದರು. ಅರ್ಜುನ ಅವರ ಒತ್ತಾಸೆಗೆ ಜತೆಯಾಗಿ ಸಿದ್ಧವಾಗಿಬಿಟ್ಟ. ಆ ದ್ರುಪದನನ್ನು ಅರ್ಜುನನ ಕೈಯಲ್ಲೇ ಎಳೆದು ತರಿಸಿದರು. ಆದರೆ  ಛಲ ಇಲ್ಲಿ ಫಲಕೊಡಲೇ ಇಲ್ಲ. ತನ್ನ ಮಗನಿಗೂ ಹೇಳದೇ ಇದ್ದದ್ದನ್ನು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಕಲಿಸಿದರು. ಆದರೆ, ತಾನು ಕಲಿಸದೇ ಇದ್ದದ್ದು ಅರ್ಜುನನಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಇತ್ತು.    ಅವರಿಂದ ಕಲಿಯದೇ ಇದ್ದದ್ದು ಅರ್ಜುನನಲ್ಲಿ ಈ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಬಹಳವಾಗಿ ನಿಕ್ಷೇಪವಾಗಿತ್ತು. ತನ್ನ ಗುರುವಿನ ಮುಂದೆ ಅದನ್ನೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಪಣಕ್ಕಿಡುವ ತುಡಿತವನ್ನು ಅವನೂ  ತೋರಿಸಿದ. ಮಗ ಚಿರಂಜೀವಿ ಅಂತ ತಿಳಿದರೂ ಸಹ ವಿದ್ಯಾಗುರು ಮೋಸ ಹೋದದ್ದು ವಿಶ್ವಾಸವನ್ನೇ ತರುತ್ತಿಲ್ಲ. 

 

ಭೀಷ್ಮ ದ್ರೋಣರು ಅರ್ಥಕಾಮದಿಂದಲೇ ಯುದ್ಧರಂಗ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದರು ಎಂದು ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನೇ ಹೇಳಿದ. ಯುದ್ದಾಕಾಂಕ್ಷಿಗಳಾಗಿ ಭೀಷ್ಮ ದ್ರೋಣರು ಯುದ್ದ ರಂಗಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ ಹೊರತು ತೀರ್ಥ ಯಾತ್ರೆಗೆ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಅವರಿಗೆ, ದೃಷ್ಟಿ ಜ್ಞಾನ ಎಲ್ಲವೂ ಇದ್ದ ಅವರಿಗೆ ಬೇಕಾಗಿ ಬಂದ ಯುದ್ದ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಬಯಸುವಾಗ ಅದು ಈ ಕುರುಡನ ಮೂರ್ಖತನವಾಗುತ್ತದೆ.  ಇಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ತಪ್ಪಿಗೆ ತಮ್ಮ ಅಪರಾಧಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನೇ ಸಮರ್ಥನೆಗೆ ಒದಗಿಸುತ್ತಾರೆ. ಸರಿ ಮಾಡುವ ಇಚ್ಛಾ ಶಕ್ತಿಯೂ ಇಲ್ಲ. ಅದು ಬೇಕಾಗೂ ಇಲ್ಲ. 

ಇನ್ನು ಕರ್ಣ, ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯ ತೋರಿಸಿದ್ದು ಬಿಟ್ಟರೆ ಎರಡು ದಿನ ಪಾಂಡವ ಸೇನೆಯನ್ನು ಇದಿರಿಸಿದ್ದೇ ಸಾಧನೆಯಾಯಿತು. ಶಲ್ಯನನ್ನು ಸಾರಥಿಯನ್ನಾಗಿ ಬೇಕು ಎಂದು ಪಡೆದ. ಆದರೆ ಪ್ರತಿಕ್ಷಣವೂ ಶಲ್ಯನೊಂದಿಗೆ ವ್ಯವಹರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಅಹಂಭಾವವೇ ತೊಂದರೆ ಕೊಡುತ್ತಿತ್ತು. ಇನ್ನು ಶಲ್ಯನೂ ಹಾಗೆ ಯಾರ ಪ್ರೇರಣೆಯೋ ಗೂಢಾಲೋಚನೆಯೋ ಕರ್ಣನೊಡನೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಅಸಹಕಾರವನ್ನೇ ಪ್ರಕಟಿಸಿದ್ದ. ಎಂತಹ ಅತಿರಥರು? ಒಟ್ಟಾಗಿ ದುಡಿಯಬೇಕು ಎನ್ನುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನವೂ ಇರದ ಇವರು ಯಾವ ಪಕ್ಷ ಸೇರಿದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಕಾರಣರಾಗುತ್ತಾರೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಹನ್ನೊಂದು ಅಕ್ಷೋಹಿಣಿ ಸೈನ್ಯ ಇದ್ದರೂ ಭೀಮನ ಗದೆಯಿಂದ ಈ ಕೌರವರನ್ನು ರಕ್ಷಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದೇ ಹೋಯಿತು. 

ಆದರೂ ಒಂದು ಅವಕಾಶ ತಪ್ಪಿತೇ, ಈಗ ಕಾಡುವ ಪರಿತಾಪ. ಯುದ್ಧಾರಂಭಕ್ಕೆ ಮೊದಲೇ ಅರ್ಜುನ ರಥವನ್ನು ಎರಡು ಸೇನೆಗಳ ನಡುವೆ ನಿಲ್ಲಿಸುವಂತೆ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣನಿಗೆ  ಹೇಳಿದ್ದ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅಚ್ಚರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಸಂಜಯ ವಿವರಿಸುವಾಗ ನನಗೂ ಅದೇ ಅಚ್ಚರಿ. ಏನಿರಬಹುದು ಅರ್ಜುನನ ಇಂಗಿತ? ಆದರೆ ಅರ್ಜುನ ಹೇಳಿದ್ದೇನು. ಗುರುಗಳು ಬಂಧುಗಳು...ಇವರನ್ನು ಹೇಗೆ ಕೊಲ್ಲಬಹುದು? ಆತನಿಗೂ ತಾನೇ ಗೆದ್ದು ಬಿಡುತ್ತೇನೆ ಎಂಬ ವಿಶ್ವಾಸ. ಆದರೆ ಎಲ್ಲರೂ ಯುದ್ಧೋತ್ಸಾಹದಲ್ಲಿ ಭುಜ ಕುಣಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಮೋಹ ಆವರಿಸಿತು. ಆಗ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಹೇಳಿದ್ದ ಈಗಲೂ ಯೋಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಭೀಷ್ಮ, ದ್ರೋಣ ಕರ್ಣ ಈ ನಿನ್ನ ಬಂಧುಗಳು ಎಲ್ಲರೂ ಹತರಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ.  ಈಗ ನೀನು ನಿಮಿತ್ತ ಮಾತ್ರ. ಈ ಒಂದು ಮಾತು ಈಗಲೂ ಯೋಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಆ ಮಾತು ಅರ್ಜುನನಿಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಸಂದೇಶವಾಗಿತ್ತು. ಎಲ್ಲರೂ ಹತರಾಗಿದ್ದಾರೆ ಎಂದ ಮೇಲೆ ಈ ಯುದ್ದ.  ದುರ್ಯೋಧನನ್ನು ಕರೆದು ಹೇಳಬಹುದಿತ್ತು. ಸುಯೋಧನ ಯುದ್ದ ನಿಲ್ಲಿಸು. ನನಗಿದ್ದ ಕೊನೆಯ ಅವಕಾಶ ಭಗವಾನ್ ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಒದಗಿಸಿದ್ದ. ಆದರೆ ಅದನ್ನೂ ನಾನು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಮನಸ್ಸು ಮಾಡಲಿಲ್ಲ.   ಈ ಯುದ್ದದ ತನಕ ಜೀವಂತ ಇದ್ದವರಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಜೀವ ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವಕಾಶ ಇತ್ತೇ? ನಾನೊಮ್ಮೆ ಯೋಚಿಸಬಹುದಿತ್ತು.    ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ನಿಜವಾಗಿ ಭಗವಂತ ಅನ್ನಿಸುವುದು ಇವುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ. ಅಂತರಾರ್ಥವಿಲ್ಲದ ಭಗವಂತನ ನುಡಿ ಇಲ್ಲ. " ಅರ್ಜುನಾ, ಎದುರಿಗೆ ಭೀಷ್ಮ ನಿಂತಿದ್ದಾರೆ, ನಿನ್ನೊಳಗಿನ ಅಹಂ  ನ್ನು ಬದಿಗಿರಿಸು, ಅದನ್ನು ತೊಡೆದು ಹಾಕು. ಆಗ ಎದುರಿಗಿದ್ದವನು ಭೀಷ್ಮ ಎಂದು ಅನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅಜ್ಜ ಎಂಬ ಮಮಕಾರ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. "   ಈ ಅಹಂ, ಈ ಎಲ್ಲಾ ದುರಂತಗಳಿಗೆ ಮೂಲ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ನಾನು ನನ್ನದು ಎಂದು ತಿಳಿಯುವಲ್ಲಿ ಈ ಜಗತ್ತಿನ ವ್ಯವಹಾರವಿದೆ. ಅದು ದೂರವಾದರೆ......  ಎಲ್ಲಾ ಸಂಬಂಧಗಳೂ,  ಬಂಧುತ್ವವೂ  ನಿಂತಿರುವುದು ನಮ್ಮ ಅಹಂಭಾವದ ಮೇಲೆ.  ಭಗವಂತನ ಈ ಹಿತೋಪದೇಶ ನಮ್ಮಬಳಿಗೆ ತಲುಪುವಾಗ ತಡವಾಗಿ ಹೋಯಿತು. ಇಲ್ಲಾ ನಾವೇ ಎಡವಿದೆವು. 

ಈಗ ಸುಯೋಧನ ಹೇಗಿರಬಹುದು?  ಸಂಜಯ ಬಂದು ಹೇಳಿದ ವಾರ್ತೆ ಆಶಾಭಾವದ ಜತೆಗೆ ಆತಂಕವನ್ನೂ ತಂದಿದೆ. ಕೊನೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ಅಜ್ಜ ಭೀಷ್ಮರ ಸಲಹೆ ಹೋಗಿ ಅಡಗಿಕೊ. ಇದುವರೆಗೂ ಸಿಂಹಾಸನದ ರಕ್ಷಣೆ ತನ್ನದೂ ಎಂದು ಹೂಂಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಭೀಷ್ಮರೇ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಹೋಗಿ ಅಡಗಿಕೋ. ಸುಯೋಧನನ ಹಾದಿಗೆ ಮುದ್ರೆ ಒತ್ತಿದರೆ? ಇಂದು ಒಂದು ಕಳೆದು ಬಿಟ್ಟರೆ ನಾಳಿನ ಸೂರ್ಯೋದಯ ನಮ್ಮದಾಗುತ್ತದೆ. ನಾನಂತೂ ಸೂರ್ಯೋದಯ ಕಾಣಲಾರೆ, ಮಗ ಸುಯೋಧನ ಕಾಣಬಲ್ಲನೇ? ಅಯ್ಯೋ ಶಿವನೇ? ದೃಷ್ಠಿ ಹೀನನಾದರೂ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಏನೆಲ್ಲ ಕಾಣಬಾರದೋ ಅವೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಕಾಣುವ ದೌರ್ಭಾಗ್ಯ ನನ್ನದು. ಈಗ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ನಾನು ಕಣ್ಣಿಂದ ಮಾತ್ರ ಕುರುಡಾಗಿಲ್ಲ. ಈಗ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ಕುರುಡಾಗಿದ್ದೇನೆ. ಇಲ್ಲ ಆ ಪರಮಾತ್ಮನಲ್ಲಿ ಕೇಳಬೇಕಿದೆ. "ಹೇ ಭಗವಂತಾ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸೂ ಶೂನ್ಯವಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದಲೂ ನನ್ನನ್ನು  ಅಂಧನಾಗಿಸು. ಆಗ... ಆಗ... ಈ ಎಲ್ಲ ದುಗುಡವನ್ನು ಮರೆಯಬಲ್ಲೆ. "