ಯಥಾ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ತಥಾ ದರ್ಶನ

  ಯಥಾ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ತಥಾ ದರ್ಶನ ...ಅಥವಾ ಯಥಾ ಪ್ರದರ್ಶನ, ಈಗಿನ ಪರಿಸ್ಥಿತಿಗೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಬಹುದೇನೋ? ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕಲೆಯೂ ಸಂಕ್ರಮಣ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪುವುದು ಈ ಚಿಂತಾಗತಿಯಿಂದಲೇ. ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನವಾಗಲಿ ಸಂಗೀತವಾಗಲಿ ಸಿನಿಮಾವಾಗಲೀ ಎಲ್ಲವೂ ಈ ಎರಡು ಸಂಬಂಧಗಳ ಒಳಗೇ ಒಳಿತು ಕೆಡಕು ಬದಲಾವಣೆಗಳು ಅಡಗಿಕೊಂಡಿದೆ. 

ನೀವು ಕ್ರಿಕೇಟ್ ಟೆನಿಸ್ ಆಟಗಳನ್ನು ಟೀವಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿರಬಹುದು. ಅದು ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯ ಇಂಗ್ಲೆಂಡ್ ನಂತಹ ದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಆಡುವಾಗ ಅಲ್ಲಿಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ವರ್ಗವನ್ನು ಗಮನಿಸಿ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಆ ಕ್ಷಣಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಒಂದೆರಡು ಚಪ್ಪಳೆಯ ಹನಿ ಬಿದ್ದು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಮಿಕ್ಕೆಲ್ಲ ಶಾಂತ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಆ ಕ್ರೀಡೆಯಲ್ಲಿ ಆವರು ತಲ್ಲೀನರಾಗಿ ಆಸ್ವಾದಿಸುವ ರೀತಿ. ಭಾವೋದ್ವೇಗ ಇದ್ದರೂ ಅದು ಕೆಲವು ಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಅದೇ ನಮ್ಮ ಏಷ್ಯಾ ಖಂಡದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಕೇಕೆ ಕಲರವ ಬ್ಯಾಂಡು ವಾದ್ಯ ಎಲ್ಲ ಒಂದು ಜಾತ್ರೆಯ ಸಂತೆಯಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ತಪ್ಪು ಅಂತ ಅಲ್ಲ. ಪ್ರೇಕ್ಷಕವರ್ಗದ ಅಭಿರುಚಿ ಅದನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುವ ರೀತಿ ಆ ಬಗೆಯಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ.  ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಗೆ ಹೋದರೂ ಅಲ್ಲಿ ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಪ್ರೇಕ್ಷಕವರ್ಗವಿರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಿನಿಮಾ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಅನ್ವಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸಂಗೀತಗಾರ ಯಾವುದೋ ರಾಗ ಹಿಡಿದು ಪ್ರಸ್ತಾರ ಹಾಕಿ ಒಂದು ಉತ್ತುಂಗ ಸ್ಥಿತಿಗೆ ತಲುಪಿದಾಗ ಅದನ್ನು ಅದುವರೆಗೆ ಶಾಂತ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅನುಭವಿಸಿದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಚಪ್ಪಾಳೆ ಹೊಡೆಯುವುದುಂಟು. ಮೊದಲೆಲ್ಲ ಇದು ಕೇವಲ ಚಪ್ಪಾಳೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾದರೆ, ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಾನು ಹೋದ ಸಂಗೀತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಶಿಳ್ಳೆಯತನಕವೂ ಹೋಗಿತ್ತು. ಯಾಕೋ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಅಭಿರುಚಿಯ ಪ್ರಕಟರೂಪ ಬದಾಲಾಗಿದೆಯೋ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಇನ್ನು ರಸಮಂಜರಿಯಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಜನ ಹುಚ್ಚೆದ್ದು ಕುಣಿಯುವುದೇ ಉತ್ತಮ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಎಂಬಂತಾಗಿದೆ. 

ಯಕ್ಷಗಾನದ ವಿಚಾರ ಬಂದಾಗ ಇಲ್ಲೂ ಕಾಲ ಕಾಲಕ್ಕೆ ಪ್ರದೇಶಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಬದಲಾಗಿ ಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಕೆಲವು ಸಮಯದ ಹಿಂದೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಆಟಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಒಂದು ಸೂಪರ್ ಸ್ಟಾರ್ ನ ಸಿನಿಮಾ ನೋಡಿದ ಅನುಭವವಾಗಿತ್ತು.ಭಾಗವತರ ಪದವೂ ಕೇಳುವುದಿಲ್ಲ, ಚೆಂಡೆಮದ್ದಲೆಯೂ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲ ಎಂಬಂತೆ. ಅದರ ನಡುವೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರೊಬ್ಬರು ಕುಣಿಯುತ್ತಿರುವ ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ನೋಟಿನ ಮಾಲೆ ಹಾಕುವ ತನಕವೂ ಭಾವ ಪ್ರಕಟವಾಗಿ ರಸಭಂಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ನಿಜವಾಗಿ ಕಲೆಯ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಭಾವ ಪ್ರಕಟನೆ ರಸೋತ್ಪಾನೆಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿದ್ದರೆ ಚೆಂದ. ಅದು ರಸಭಂಗಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದರೆ ಅಲ್ಲಿ ರಸಾಸ್ವಾದನೆ ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ. ಊಟಕ್ಕೆ ಕುಳಿತವನು ಊಟ ರೂಚಿಯಾಗಿದೆ ಎಂದು ಹುಚ್ಚೆದ್ದು ತಟ್ಟೆಯ ಮುಂದೆ ಎದ್ದು ಕುಣಿದರೆ ಏನಾದಿತು? ಅದೇ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಸಂಭವಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಪಂಚವೂ ಈಗ ಅದನ್ನೇ ಬಯಸುತ್ತದೆಯೋ ಇಲ್ಲ ಅದನ್ನು ಪ್ರಚೋದಿಸುತ್ತದೆಯೋ ಅಂತ ಅನಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ.  ತರಗೆಲೆ ಕಸದ ನಡುವೆ ಜೀವಿಸುವ ಹುಳ ಹಾವುಗಳು ತರಗೆಲೆಯ ಬಣ್ಣದಲ್ಲೇ ಮೈ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತವೆ. ಅದೇ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರದರ್ಶನ ಹೇಗಿರುತ್ತದೋ ಅದೇ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನೂ ಬೆಳೆದು ಬರುತ್ತಾನೆ. ಅಥವಾ ಪೋಷಿಸಲ್ಪಡುತ್ತಾನೆ. ಇದು ವಿಷಾದದಿಂದ ಹೇಳಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಏನಾದರೂ ಸಲ್ಲುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭಾವ ಇರುವುದರಿಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನೂ ಚಪ್ಪಾಳೆಯಿಂದ ಶಿಳ್ಳೆಗೆ ಶಿಳ್ಳೆಯಿಂದ ಪೀಪಿಗೆ ಬದಲಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ. ಪರಿಜ್ಞಾನ ಇದ್ದವರು ಈ ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಬೆಳೆಯಲು ಬಿಡದೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಅದನ್ನು ಮುಗಿಸಿಬಿಡುವುದು ಉತ್ತಮ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿಯೋ ವಿರೋಧವಾಗಿಯೋ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದಲ್ಲಿ ಇದೇನೂ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. ಮುಂದೆಯೂ ಇದು ನಡೆದೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. 

ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನವೋ, ಯಕ್ಷಗಾನದಿಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರೋ ನಿರ್ಧರಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಇವರಡೂ ಇಲ್ಲದೇ ಇದ್ದರೂ ನಡೆಯುವುದು ನಡೆದೇ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹರಕೆ ಮೇಳದ ಆಟಗಳು ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಆಟ ಆಡಿಸುವವರೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರು ಕಂಬಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿದ ಮೈಕ್ ನಂತೆ ಅದು ಹಾಡುತ್ತಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. 

ಯಕ್ಷಗಾನ ಯಕ್ಷಗಾನವಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ.  ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವನ್ನು ಹುಡುಕಿ ನಾವು ಮೂರ್ಖರಾಗುವುದಕ್ಕಿಂತ ಏನು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೋ ಅದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷೀ ಭೂತ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಾಗಿ ಉಳಿಯಬೇಕು ಅಷ್ಟೇ. ಹಾಗಾಗಿ ಹೇಳುವುದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಹೇಗಿರುತ್ತದೋ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಅದೇ ಬಗೆಯಲ್ಲಿದ್ದಾನೆ. ಮೊದಲೆಲ್ಲ ಕರಪತ್ರದಲ್ಲಿ ನೋಡಿರಬಹುದು. ಇಂತವರ ಈ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಮರೆಯದಿರಿ. ಅದು ಬಪ್ಪ ಬ್ಯಾರಿಯೋ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯನೋ ಕಂಸನೋ ಕೌರವನೋ ಹೀಗೆ...ಜನರು ಮುಗಿಬಿದ್ದು  ಮುಂಗಡ ಟಿಕೆಟ್ ಪಡೆದು ಬರುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದು ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ಊರಿಗೆ ಹೋಗಿ ಆಟನೋಡಿ ಬರುವ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಇದ್ದರು. ಈಗ ಅನಿವಾರ್ಯ ಕೆಲಸನೆನಪು ಮಾಡಿ ಸುಮ್ಮನೆ ದಂಡ ಅಂತ ಕುಳಿತು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಆಕರ್ಷಣೆ ಲುಪ್ತವಾಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಬರುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಗಾಗಿ ಊಟದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೂ..ಚಟ್ಟಂಬಡೆ ಬನ್ಸ್ ಚಹ ಮಾಡಿಕೊಡುವ ಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ. ಯೋಚಿಸಿ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಊಟ ತಿಂಡಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಮಾತು ಬಿಡಿ ಕಲಾವಿದರಿಗೇ ಊಟದ ಭರವಸೆ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅವರು ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಾಡಿ ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಹಾಗೆ ಕಟ್ಟಿದ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸ್ಥಿತಿ ಹೇಗಾಗಿದೆ ಅಂತ ಬೇರೆ ಹೇಳಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲಾ ಮೇಳದ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಊಟ ತಿಂಡಿ ಆದನಂತರ ಜಾಗ ಖಾಲಿ ಮಾಡುವವರು ಇದ್ದಾರೆ. ಆಟಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಾರೋ ತಿಂಡಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೋ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಮತ್ತೊಂದು ಆಕರ್ಷಣೆ, ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಸಿನಿಮಾ ಸಂಗೀತ ದೃಶ್ಯ ಎಲ್ಲ ಅಳವಡಿಕೆ. ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಕಾಲು ಹಿಡಿದಾದರೂ ಎಳೆದು ತರುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾಲ ಬದಲಾಗಿದೆ.  

ಇನ್ನು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಂತ ಹೇಳುವಾಗ, ಹಾಗೆ ಹೇಳುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅಭಿಮಾನದಿಂದ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ನಂಬುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಕಲಾವಿದರ ಅಥವಾ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಪೂರ್ವಾಪರದ ಮೇಲೆಯೆ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಧಾಳಿ ಮಾಡುವವರು ಕಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಚಿಂತಿಸಿ ಅದರ ಒಳಿತಿನ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಕಷ್ಟದ ಮಾತು. 

ಇವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸಿದೆ ವಿವಾದ ಎಬ್ಬಿಸದೆ ಮೌನವಾಗಿ ಇರುವುದರಲ್ಲಿ ಈಗ ಸಭ್ಯತೆ ಇದೆ ಅಂತ ಅನ್ನಿಸಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. 

ಅತಿಕ್ರಮಣ

ಬಹಳ ಹಿಂದೆ ಕಟೀಲು ಮೇಳದ ಆಟದ ಸಂದರ್ಭ. ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ ಪ್ರಸಂಗ. ಆಟ ಆಡಿಸುವವರು ಮಹಾನ್ ದೇವಿಭಕ್ತರು.  ಪ್ರತಿವರ್ಷವೂ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಹರಕೆ ಆಟ ಅಡಿಸುವವರು. ಒಂದು ಸಲ ರಂಗದಲ್ಲಿ ದೇವಿ ಪ್ರವೇಶವಾಗುವಾಗ ದೇವಿಗೆ ಮಾಲೆ ಹಾಕುವುದಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ. ಆಗ ಆದಿನ    ಭಾಗವತಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿದ್ದ ಶ್ರೀ ಬಲಿಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತರು, ಮಾಲೆ ಹಾಕುವುದನ್ನು ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದರು. ದೇವಿಯೇ ಆಗಿರಲಿ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಭಾಗವತನ ಸ್ಥಾನ ಹಿರಿದು, ಭಾಗವತರಿಗೆ ಮೊದಲು ಅಂಗೀಕಾರ ಅಥವಾ ಭಾಗವತರ ಅನುಮತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಮಾಲೆ ಹಾಕುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಬಿಟ್ಟರು.  ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಭಾಗವತರಿಗಿರುವ ಸ್ಥಾನ. ಇದನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಭಾಗವತರು ಸ್ಥಾನ ಗೌರವವನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದಿದ್ದರು. ಆನಂತರ ಆ ಸಂಘಟಕರು ತಮ್ಮ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಬಲಿಪರ ಮೇಳವನ್ನು ಆಡಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಈ ಘಟನೆಯನ್ನು ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರು ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದನ್ನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಬಲಿಪ್ಪರು ಒಂದು ಸಲ ಇದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡಿದ್ದರು. 

ಸುರತ್ಕಲ್ ಮೇಳದ ಆಟಗಳು ಆಡುತ್ತಿದ್ದ ಸಂದರ್ಭ, ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದ ತೆಕ್ಕಟ್ಟೆ ಆನಂದ ಮಾಸ್ತರ್  ಮರುದಿನದ ಮೇಳದ ಆಟಗಳ ಪರಿಚಯವನ್ನು ನಂತರ ಧನ್ಯವಾದ ಸಮರ್ಪಣೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದುದನ್ನು ಹಲವು ಸಲ ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ಅಂತ ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದೂ ಅವರು ಭಾಗವತರ ಅನುಮತಿಯನ್ನು ಹಲವು ಸಲ ಸಂಜ್ಞೆಯಿಂದಲಾದರೂ ಕೇಳುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ.  

ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಭಾಗವತರ ಸ್ಥಾನದ ಮಹತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ರಂಗವೆಂದರೆ ಅದು ಭಾಗವತ ನಿಯಂತ್ರಣದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಅಲ್ಲಿ ಏನೇ ಆಗುವುದಿದ್ದರೂ ಅದು ಭಾಗವತನ ಅಂಗೀಕಾರದಿಂದಲೇ ನಡೆಯಬೇಕು. ದುರ್ದೈವ ಎಂದರೆ ಇದು ಆಗಾಗ ಉಲ್ಲಂಘಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಹಲವು ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರೂ ತಾಳಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಅತಿಕ್ರಮಿಸಿ ತಮ್ಮ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ತೊಡಗಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂಬುದು ಸಭ್ಯಕಲೆ. ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೊಂದು ಶಿಸ್ತು ಇದೆ. ಆದರೆ ಈಗ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಗೌರವ ಇಲ್ಲ ಎನ್ನುವ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳಿಗೆಲ್ಲ ಲೆಕ್ಕವೇ ಇಲ್ಲ ಎಂಬಂತಾಗಿದೆ. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ನಡುವೆ ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಅಥವಾ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಏನಾದರೋಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಇರುವುದು ತಪ್ಪೇನಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅಂತ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಭಾಗವತರ ಅನುಮತಿಯೊಂದಿಗೆ, ಯಾಕೆಂದರೆ ಮುಂದೆ ಏನು ನಡೆಯುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಭಾಗವತನಿಗೆ ಅರಿವಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಅವರ ಜವಾಬ್ದಾರಿ. ಆಗ ಒಂದೆರಡು ಮಾತುಗಳನ್ನಾಡುವಾಗಲೂ ಪರಿಮಿತಿಯನ್ನು ಅರಿತಿರಬೇಕಾಗಿರುವುದು, ಮಾತನಾಡುವವರ ಜವಾಬ್ದಾರೆ. ಅಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಮಾತಿನ ಪರಿಣಾಮಕಾರಿತ್ವಕ್ಕೆ ಯಾವುದೋ ಜನಾಂಗವನ್ನೋ ಧರ್ಮವನ್ನೋ ಹೊಲಿಸಿ ಅಥವಾ ನಿಂದಿಸಿ ಮಾತನಾಡುವುದು ನಿಯಮ ಬಾಹಿರ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಒಂದು ಕಲೆಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಸಭ್ಯತೆಗೆ ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಅದು ಸೂಕ್ತವಲ್ಲ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಆಕ್ಷೇಪಾರ್ಹ.  ಕೊನೆಗೆ ಯಾರೊ ಒಬ್ಬ ಮೈಕಿನ ಮುಂದೆ ಏನೋ ಒದರಿದರೂ ರಂಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಭಾಗವತನೂ ಅದರ ಅನಾವಶ್ಯಕವಾಗಿ ಅದರ ಹೊಣೆ ಹೊರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಈ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನದ ಅರಿವು ತಮ್ಮ ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ಮೆರೆಸುವಾಗ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. 

ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ, ಈಗೀಗ ಇದೆಲ್ಲ ಅರಿತಿರುವ ಹಿರಿಯರೇ ಇದನ್ನೆಲ್ಲ ಅತಿಕ್ರಮಿಸುತ್ತಾರೆ. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಘನತೆ ಎಂಬುದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕಲೆಯ ಘನತೆಗಿಂತಲೂ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಆಗಬಾರದು. ಆದರು ಸಂಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಯರೋ ಹೇಳಿದ್ದರು,  ಮೇಳಗಳು ಉಳಿಯುತ್ತವೆ, ಕಲಾವಿದರು ಉಳಿಯುತ್ತಾರೆ ಆದರೆ ಯಕ್ಷಾಗಾನ ಕಲೆ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು.  ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಈ ಮಾತು ಪದೇ ಪದೇ ಸತ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. 

    ಯಾಕೋ ಈ ಅನಿಸಿಕೆಗಳನ್ನು ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸಬೇಕು ಎನಿಸಿತು. ತಪ್ಪು ಒಪ್ಪು ಏನೇ ಇರಲಿ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ನಿಯಮ ಶಿಸ್ತು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಬೇಕು. 

ಯಕ್ಷಕೌಶಿಕ ಗೋವಿಂದಣ್ಣ

 

"ಅಪಸವ್ಯಗಳು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಯಾಕೆ ಮನುಷ್ಯನ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯಲ್ಲೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಬೇಕಾದದ್ದನ್ನು ಮಾತ್ರ  ಮನುಷ್ಯ ಎಲ್ಲಿ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ? ಅದು ಸಹಜ. "

ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಅಪಸವ್ಯಗಳೇ ಯಾಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ?  ಇದನ್ನು ಒಂದು ಸಲ ಶ್ರೀ ಸೂರಿಕುಮೇರಿ ಗೋವಿಂದಭಟ್ಟರಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದ್ದೆ. ಅತೀವ ಅಭಿಮಾನ ಸ್ನೇಹ ಆದರಗಳನ್ನು ನನಗೆ ಅವರಲ್ಲಿದ್ದ ಕಾರಣ ಭೇಟಿಯಾದಾಗ ಕೇಳಿದ್ದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಬಹಳ ಸಹಜವಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಆತಂಕವಿಲ್ಲದೆ ಈ ರೀತಿ  ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕೊಟ್ಟದ್ದು ಅವರ ಸರಳ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ  ಕಂಡಿತ್ತು.  ನಿಜಕ್ಕಾದರೆ ನನಗೆ ಈ ಉತ್ತರ ಅಷ್ಟು ಸರಿ ಎಂದೆನಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಅದು ಕೇವಲ ಅವರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೆ ಕೇಳಿದ ಪ್ರಶ್ನೆಯಾಗಿತ್ತು. 

ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟರು ಇರುವುದೇ ಹಾಗೆ. ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವೆತ್ಯಾಸ ಏನೇ ಇರಲಿ, ಅವರ ಸ್ನೇಹ ಆದರಕ್ಕೆ ಅವರ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕತೆಗೆ ಅದು ತೊಡಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವೆತ್ಯಾಸ ಇದ್ದವರಷ್ಟೇ ಆತಂಕ ಪಡಬೇಕು. ಅವರು ಎಂದಿನ ಹಾಗೆ ಸಹಜ ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿ ಇರಬಲ್ಲರು ಅದು  ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟರಲ್ಲಿ ನಾನು ಗಮನಿಸಿದ ವಿಶೇಷತೆ. ಹಾಗೆ  ನೋಡಿದರೆ ಅವರಿತ್ತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲಿ ನನಗೂ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವೆತ್ಯಾಸವಿತ್ತು. ಅದು ಅವರಿಗೆ ಅರಿವಿದ್ದರೂ ಒಳಗಿನ ಅಂತರಂಗದ ವ್ಯವಹಾರಕ್ಕೆ ಅದೆಂದೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಲಿಲ್ಲ.ಯಾವುದನ್ನು ಆಯಾಯ ಕ್ರಮದಲ್ಲೇ ಅವಲೋಕಿಸಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ವ್ಯಾವಹಾರಿಕತೆ ಇಷ್ಟವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ.ಎಷ್ಟು ವಿಮರ್ಶೆ ಟೀಕೆಗೆ ಎರವಾದರೂ ಸ್ಥಿತ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಕಳೆದು ಕೊಳ್ಳದ ಸೌಮ್ಯತೆ ಇಲ್ಲಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ನನ್ನಂತಹ ಸಾಮನ್ಯನೂ ಇವರನ್ನು‌ ಪ್ರಶ್ನಿಸಬಲ್ಲ. ಗೋವಿಂದಣ್ಣ ಕೇವಲ ಕಲಾವಿದನಾಗಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಒಬ್ಬ ಸ್ಥಿತ ಪ್ರಜ್ಞ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿ ನನಗೆ ಕಂಡರು.  ಸೂರಿಕುಮೇರಿ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟರು ಅಗಲಿದ ವಾರ್ತೆ ಕೇಳಿದಾಗ ಮೊದಲಿಗೆ ಬಂದ ಸ್ಮರಣೆ ಇದು. 

ಹಿಂದೆ ನನ್ನ ತಂದೆಯವರ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದನಂತರ ತೀವ್ರ ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ  ನನ್ನ ಮನೆಗೆ ಬಂದು ಶುಭಹಾರೈಸಿದ ಆ ದಿನದಿಂದ ತೊಡಗಿ ಆಗಾಗ ಆತ್ಮೀಯವಾಗಿ ಕರೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು.‌ವಿಶೇಷವೆಂದರೆ ಪ್ರತಿ ಬಾರಿ ಕರೆದಾಗಲೂ ತಮ್ಮ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಅವರು ಒಪ್ಪಿಸುವ ರೀತಿಯೇ ಗೌರವ ಪೂರ್ಣ. ತಮ್ಮ ಪೂರ್ಣ ಹೆಸರನ್ನು ಸೌಮ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳುವಾಗ ನಾನು ಬಹಳ ಕುಬ್ಜನಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತಿದ್ದೆ. ನನಗೆ ಅವರ ಸರಳತೆ ಸೌಮ್ಯ ಮಾತು ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ಕಂಡಿತ್ತು.  ಇನ್ನು ಅದು ನೆನಪು ಮಾತ್ರ. ಮನೆಗೆ ಬಂದಾಗ ಅವರಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ನಾನು ಹೇಳಿದೆ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದ ಮಹಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಪ್ರಸಂಗದ ಒಡ್ಡೋಲಗದ  ಕೌಶಿಕ ಮಹಾರಾಜನ ಪಾತ್ರದಿಂದ ತೊಡಗಿ ಶಂತನು ಸ್ವರ್ಗಾರೋಹಣದ ವರೆಗಿನ ಅವರ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನ ಪಾತ್ರ ನೋಡಿದ್ದು ಈಗಲೂ ರೋಮಾಂಚನ ತರುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೊಂಡು ಚೈತನ್ಯ ಆ ಕೃಶ ಶರೀರದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿ ಉದ್ಭವವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಚ್ಚರಿಯಾಗಿತ್ತು. ಆನಂತರ ಒಂದು ದಿನ ಅವರು ಅದೇ ವೇಶವನ್ನುಎಲ್ಲೋ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಅದನ್ನುಖುದ್ದಾಗಿ ಕಂಡ ಒಬ್ಬ ಮಿತ್ರ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಪಾತ್ರ ವಿಜ್ರಂಭಿಸಿದ್ದನ್ನು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದ. ಬಹುಶಃ ನನ್ನ ಮಾತುಗಳ ಪ್ರೇರಣೆಯಾಗಿದೇಯೇನೋ ಎಂದು ಆಗ ಅನಿಸಿತ್ತು. ಆನಂತರ ಅವರ ಬಗ್ಗೆ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿ "ಯಕ್ಷಕೌಶಿಕ"  ಅಂತ ಅವರನ್ನು ಕರೆದಿದ್ದೆ, ಈಗ ಅದೇ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಹಲವು ಕಡೆ ಕರೆದಿರುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅದೇ ಬಿರುದು ಪ್ರಾಪ್ತವಾಗಿದ್ದು ಒಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿತ್ತು.  ಪದ್ಯಾಣ ಎಂಬ ಪದ ಪದಯಾನ ಎಂದು ನಾನು ಕರೆದು ಅದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾದಂತೆ ಯಕ್ಷ ಕೌಶಿಕ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಕೂಡ ಬಳಕೆಯಾಗಿದ್ದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿದೆ. 

  ತೀವ್ರ ಬಡತನದಲ್ಲಿ ಹೊಟ್ಟೆಯ ಹಸಿವು ಯಕ್ಷಗಾನದತ್ತ ಸೆಳೆಯಿತು. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಹೋರಾಟದ ಬದುಕು ಅವರದಾಗಿತ್ತು. ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಬಯಸಿ ಅವರು ಬಂದದ್ದಲ್ಲಎಂದು ಅವರು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯಿಂದ  ಹೇಳಿದರೂ  ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಾತ್ರ ಅವರನ್ನು ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೋ ಕಾರಣಕ್ಕೆ  ಒಂದು ಸಲ ಯಕ್ಷಗಾನವೇ ಬೇಡ ಅಂತ ನೀಳವಾದ ಶಿಖೆಯನ್ನು ಕಳೆದು ಎಲ್ಲವನ್ನು ತ್ಯಜಿಸಿದರೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೆ ತೆಕ್ಕೆ ಎಳೆದು ತಂದಿತ್ತು.  ಹೀಗೆ ಬೇಡದೇ ಇದ್ದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅವರನ್ನು ಮತ್ತೂ ಮತ್ತೂ ಕರೆದು ಅವರ ಆವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಸಾರಿದ್ದು ಒಂದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. 

ಸಮಗ್ರ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ತೆಗೆದು ಕೊಂಡರೆ ಅವರು ಮಾಡದ ಪಾತ್ರಗಳಿಲ್ಲ. ಅದರಂತೆ ನಿಜ ಜೀವನದಲ್ಲೂ ಅವರೇ ಹೇಳುವಂತೆ ಪುರೋಹಿತನಾಗಿ ಪಾಜಕವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿ ಹಲವು ವೇಷಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಅಪ್ರತಿಮ ಸಾಹಸಿ. ಜೀವನ ಎಂದರೆ ಜಯಿಸಿ  ಬದುಕುವುದಕ್ಕಿರುವ ಅವಕಾಶ. ಅದು ಯಾವ ಬಗೆಯಲ್ಲಾದರೂ ಸರಿ.  ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಅವರ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆಯಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಭಾವ ದಟ್ಟವಾಗಿದೆ.  ಎಲ್ಲವನ್ನೂಮುಕ್ತವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಗೋವಿಂದಣ್ಣ ಬದುಕನ್ನು ಸಾಹಸಮಯವಾಗಿ ಸ್ವೀಕರಿಸಿಗೆದ್ದವರು. ಅವರ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯಕ್ಕೆ ಇದೇ ಕಾರಣ. ಶಿಸ್ತು ಬದ್ದ ಜೀವನ, ಯಾರಿಗೂ ತಲೆಬಾಗದ ಧೀಮಂತ ನಿಲುವು ಎಲ್ಲವೂ ಅವರು ನಿರ್ವುಹಿಸುವ ರಾಜವೇಶದಂತೆ ಘನ ಗಂಭೀರ. ಅಂತಹ ಗೋವಿಂದಣ್ಣ ಇನ್ನಿಲ್ಲ.  ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ನನಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಆತ್ಮೀಯರಾಗಿ ಹಿತೈಷಿಯಾಗಿ ಇದ್ದವರು ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟರು. ಆಟವಾಗುವಲ್ಲಿ ಚೌಕಿಗೆ ಹೋದರೆ ಬಾ ರಾಜ ಅಂತ ಹತ್ತಿರ ಕರೆದು ಬಣ್ಣದ ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿ ಉಭಯ ಕುಶಲ ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಸರಳತೆ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾದ ಅನುಭವವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಿತ್ತು. ಭೇಟಿಯಾದಾಗಲೆಲ್ಲ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡಿದ್ದು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಅವರ ವೇಷದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದರೆ ಅದನ್ನು ಎಂದಿಗೂ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಕೇಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಬಹುಶಃ ಅವುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಕೇಳಿ ಅವರಿಗೆ ಸಾಕು ಎಂದೆನಿಸಿರಬೇಕು. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವುದೇ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ ಏನೋ ಅಂತ ಹಲವು ಸಲ ಅನ್ನಿಸಿದ್ದಿದೆ. ಸುಮಾರು ಅರುವತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಜೀವನಾನುಭವ ಇರಬೇಕು. ಎಲ್ಲದರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಅಪರಿಮಿತ ತಿಳುವಳಿಕೆ ಮಾಗಿ ಮಾಗಿ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕೊಡುವ ಆಸಕ್ತಿಯನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಂಡಂತೆ ಅನ್ನಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಯಾರೇ ಸಂಘಟಕರು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಕರೆದಾಗ ಅವರು ಪ್ರಸಂಗವನ್ನಾಗಲೀ ಪಾತ್ರವನ್ನಾಗಲೀ ವಿಚಾರಿಸುವುದು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಸಂಘಟಕರೇ ಗಂಭೀರರಾಗಿ ಹೀಗೆ ಹೀಗೆ ಅಂತ ವಿವರಿಸಿದರೂ ಅದನ್ನು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಸ್ವಭಾವವಲ್ಲ. ಪಾತ್ರ ಪ್ರಸಂಗದ ಬಗ್ಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋದಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದರೂ ಅವರು ಯಾವ ತಕರಾರು ಆತಂಕ ಮುಂದಿಟ್ಟವರಲ್ಲ. ಯಾವ ಪಾತ್ರವನ್ನೂ ಲೀಲಾಜಾಲವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಬಲ್ಲ ಚಾಣಾಕ್ಷತನವೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. 

ಒಂದು ಬಾರಿ ಮಿತ್ರರಾದ ಕಜೆ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಭಟ್ಟರು ಕರೆ ಮಾಡಿ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟರನ್ನು ತಾಳಮದ್ದಲೆಗೆ ಕರೆಯಬೇಕು, ಯಾವ ಪ್ರಸಂಗವಾದೀತು ಅಂತ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಸಲಹೆ ಕೇಳಿದ್ದರು. ಆಗ ನಾನು ಹೇಳಿದೆ ಕೀಚಕ ವಧೆ ಮಾಡಿ ಅವರಿಂದ ಕೀಚಕನ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿ. ಜತೆಗೆ ಸುಣ್ಣಂಬಳ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಟ್ಟರು ಕೋಳ್ಯೂರು ಇದ್ದರೆ ಒಳ್ಳೆಯದು ಎಂದು ಸಲಹೆ ಹೇಳಿದ್ದೆ. ಹಾಗೆ ಆ ಸಲ ಸತೀ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಅಂತ ಅದೇ ಪ್ರಸಂಗ ಮಾಡಿದರು. ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟರ ಕೀಚಕ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಮೂಡಿ ಬಂತು. ಆಗ ಅವರನ್ನು ಕೇಳಿದೆ ನಿಮಗೆ ಕೀಚಕನ ಪಾತ್ರ ಆದೀತೋ ಅಂತ. ಆಗ ಅವರು ಹೇಳಿದರು ನಾನು ಪಾತ್ರ ಪ್ರಸಂಗದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಯೋಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಬಂದಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಆದೀತು ನನಗೆ ಅಭ್ಯಂತರವಿಲ್ಲ ಅಂತ ನಿರಾಳವಾಗಿ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟರ ರಂಗದ ನಿರ್ವಣೆಯ ಚಾಣಾಕ್ಷತನವದು. 

ಅವರ ಆತ್ಮೀಯ ಒಡನಾಟ, ಅಕ್ಕರೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ನೋಡಿದ ನನಗೆ ಯಾಕೋ . ಕುಟುಂಬದ ಹಿರಿಯರೊಬ್ಬರು ಅಗಲಿದಂತೆ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಅನುಭವ. ನಾನೂ ಎಂದಲ್ಲ, ನನ್ನಂತೆ ಅಪಾರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಇದ್ದಾರೆ. ಹಲವರಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದರೂ..ಅವರುಚಿಕ್ಕಪ್ಪ ಮಾವ ಅಜ್ಜ ಹೀಗೆ ತಮ್ಮ ಸಂಭಂಧಗಳ ಕುರಿತು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಯಕ್ಷಗಾನವಲ್ಲದೇ ಇತರ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಬೆಳೆದ ವಟವೃಕ್ಷ ಧರೆಗುರುಳಿದೆ. ಇನ್ನು ಅದರ ನೆರಳಿನ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆಯಬೇಕು. ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟರು ಇನ್ನಿಲ್ಲ ಎಂದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಒಂದು ಅಂಗವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡ ಅನುಭವ.  ಅವರ ಆತ್ಮೀಯ ಅಕ್ಕರೆಯ ಮಾತು ಈಗಲೂ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಅದರ ಆಳವನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ಅಗಲಿದ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಭಗವಂತನು ಸದ್ಗತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸಲಿ. 

ಯಕ್ಷ ವಟವೃಕ್ಷ

ಮೊನ್ನೆ ಹಳೆಯ ಮಿತ್ರರೊಬ್ಬರು ಸಿಕ್ಕಿದರು. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾ ಈಗ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಚಟುವಟಿಕೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ ಅಂತ ಕೇಳಿದರು. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಇರಲಿ ನಾನು ಚರ್ಚೆ ಬೇಡ ಅಂತ ಪುರುಸೊತ್ತಿಲ್ಲ ಅಂತ ಮಾತು ಜಾರಿಸಿಬಿಡುತ್ತೇನೆ. ಆದರೆ ಅವರು ಹಾಗೆ ಜಾರಿಸುವ ಉತ್ತರಕ್ಕೆ ಕೇಳಿರಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ನಾನು ಹೇಳಿದೆ. ಸಮಯ ಬಹಳ ಅಮೂಲ್ಯವಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಎಲ್ಲ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ. 

ಅಭಿರುಚಿಗಳು ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾಗಿಬಿಡುತ್ತವೆ. ಶೈಶವಾವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಬಯಸಿದ್ದು ಯೌವನಕ್ಕೆ ಬೇಡ. ಯೌವನದಲ್ಲಿದ್ದದ್ದು ವೃದ್ದಾಪ್ಯದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಹೀನವಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ಇದಕ್ಕೆ ಪರಿಮಿತಿಗೊಳಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೂ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗದ ಅಭಿರುಚಿ ಎಂದಿದ್ದರೆ ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಾತ್ರ. ಮೊದಲೆಲ್ಲ ಕನ್ನಡ ಚಲನಚಿತ್ರಗಳನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೆ. ಕ್ರಮೇಣ ಹಿಂದಿ ಸಿನಿಮಾ ಆನಂತರ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸಿನಿಮಾ ಮಂಗಳೂರಿನ ಚಿತ್ರಾ ಟಾಕೀಸಿನಲ್ಲಿ ಇಂಗ್ಲೀಷ್ ಸಿನಿಮಾ ನೋಡುವ ಹುಚ್ಚು ಎಷ್ಟಿತ್ತೆಂದರೆ ಅದೂ ರಾತ್ರಿಯ ಎರಡನೆ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮುಗಿಸಿ ನಡುರಾತ್ರಿ ಹನ್ನೆರಡರ ಹೊತ್ತಿಗೆ ನಿರ್ಮಾನುಷ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಸೈಕಲ್ ತುಳಿದು ಬರುತ್ತಿದ್ದೆ. ಅದೊಂದು ಆಸಕ್ತಿ. ಆನಂತರ ಅದೂ ಬದಲಾಗಿ ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮಾದತ್ತ ಆಕರ್ಷಿತನಾಗಿ , ಅದರ ನೈಜತೆಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಮಾರು ಹೋಗಿ ಈಗ ಅದೇ ಅಭಿರುಚಿಯಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಆದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ...ಹಾಗೆ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಪೂಜ್ಯ ಭಾಗವತೋತ್ತಮ ದಿವಗಂತ ಬಲಿಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತರ ಪದದಂತೆ . ಅದು ಬದಲಾಗಲೇ ಇಲ್ಲ. ಬಹುಶಃ ಬದಲಾಗಬೇಕಿತ್ತು. ಅದೇಕೋ ಅದು ಹಾಗೆ ಉಳಿದು ಕೊಂಡಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ ನಾನು ಮಿತ್ರರಿಗೆ ಹೇಳಿದೆ ಈಗ ಯಕ್ಷಗಾನ ಈಗ ವಿಶಾಲವಾಗಿ ಬೆಳೆದಿದೆ. ಎಷ್ಟು ಬೆಳೆದಿದೆ ಎಂದರೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಗ್ರಾಮಾಂತರದ ದೊಡ್ಡ ಆಲದ ಮರದಂತೆ. ನೋಡಲು ಎರಡು ಕಣ್ಣು ಸಾಕಾಗುವುದಿಲ್ಲ.  ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ದೊಡ್ಡಾಲದ ಮರ ನೋಡಿದವರಿಗೆ ಅರಿವಾಗಬಹುದು. ಆ ಮರದ ಮೂಲ ಮರ ಎಂದೋ ಸತ್ತು ಹೋಗಿದೆ. ಅದರ ಬಿಳಲುಗಳು ನೆಲಕ್ಕೆ ಊರಿ ಈಗ ಅದೇ ದೊಡ್ಡ ಮರದಂತಹ ಭ್ರಮೆಯನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ.  ಹೆಚ್ಚು ಕಡಿಮೆ ಯಕ್ಷಗಾನವೂ ಅದೇ ರೀತಿ. 

ಮೊದಲಿನ ಹಾಗೆ ಅಲ್ಲ. ಈಗ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಹಳ ವಿಶಾಲವಾಗಿದೆ. ಮೊದಲು ಒಂದೆರಡು ಮೇಳಗಳು(ಡೇರೆ ಮೇಳ ಅಲ್ಲ) ಅದರಲ್ಲಿ ಒಂದಿಷ್ಟು ಕಲಾವಿದರು. ಈಗ ಐದು ಆರು ಮೇಳಗಳು ಒಂದೇ ಕಡೆಯಿಂದ ಹೊರಡುತ್ತಿವೆ. ಪ್ರತೀ ಊರಲ್ಲಿಯೂ ಹಲವಾರು ಸಂಘಗಳು ಇವೆ.  ಮೊದಲು ಕೇವಲ ಪುರುಷರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತ ಅಂತ ಇದ್ದದ್ದು ಈಗ ಮಹಿಳೆಯರೂ ಸಮ ಸಮ ಎನ್ನಿಸುವಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇದೆ. ಮೊದಲು ನಮ್ಮ ಕರಾವಳಿ ಬಿಟ್ಟು ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದವರು ಕಡಿಮೆ. ಈಗ ಸೀನಿಮಾ ಟೀವಿ ಯೊಳಗೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ಹೊಕ್ಕು ದೀಂಗಿಣ ಹಾಕುತ್ತವೆ. ವೆತ್ಯಾಸ ಇಷ್ಟೆ....ಮೊದಲು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕಾಗಿ ಕಲಾವಿದರು ಇದ್ದರು. ಈಗ ಕಲಾವಿದರಿಗಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನ. ಹಲವಾರು ಭಾಗವತರು ಇದ್ದಾರೆ, ಆದರೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಜನಪ್ರಿಯತೆ ಎಲ್ಲವೂ ಇದೆ. ಆದರೆ...ನನಗೋ ನಿಮಗೋ ಅಥವಾ ಇನ್ನಾರಿಗಾದರೋ ಹಾಡು ಅಂತ ಹೇಳಿದರೆ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಅಂದರೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿಗೆ ಹೇಗೆ ಬೇಕೋ ಹಾಗೆ. ಅಥವಾ ಎದುರು ಕುಣಿಯುವ ವೇಷದಾರಿಗೂ ಬೇಕಾದಂತೆ ಆತ ಹೇಳಿದಂತೆ ಹಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆಕ್ಷೇಪ ಎನೂ ಅಲ್ಲ. ಆದರೆ ತೀರ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಯೋಚಿಸುವಾಗ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಡುವವರು ಎಷ್ಟು ಜನ ಇರಬಹುದು?  ಮೊನ್ನೆ ವಿದ್ವಾಂಸ ರಾಘವ ನಂಬಿಯಾರರ ಲೇಖನ ಓದುವಾಗ ಈ ಭಾವನೆ ಬಂದು ಬಿಟ್ಟಿತು.  ಅವರ ಕಾಳಜಿಯನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಬಲ್ಲೆ. ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಅವರ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ತಿಳಿದಿದ್ದೇನೆ. 

ನಾನು ಒಂದು ಸಲ ಬಲಿಪ್ಪರಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ಕೇಳಿದ್ದೆ, ನೀವು ಕಲಾವಿದರು ಹೇಳಿ ಯಾವುದಾದರು ಪದ ವೆತ್ಯಾಸ ಮಾಡಿದ್ದು ಉಂಟೋ ಅಂತ. ಅಂದರೆ ಒಂದು ಪದ ಹೀಗೆ ಹಾಡಬೇಕು ಅಂತ ಒಬ್ಬರು ಹೇಳಿದರೆ ಹಾಗೆ.,  ಅವರು ಹೇಳಿದರು ಹಾಗೆ ಹೇಳಿದರೆ ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಹೇಗಾದೀತು? ತಾತ್ಪರ್ಯ ಇಷ್ಟೆ ಕೇವಲ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕಾಗಿ ಹಾಡುವಾಗ ಉಳಿದೆಲ್ಲವೂ ಗೌಣವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಸಂಗೀತಗಾರ ಮೈದುಂಬಿ ಹಾಡುವಾಗ ಆತನಿಗೆ ಬೇರೆಯಾವುದೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲವಂತೆ ಹಾಗೆ. ಆ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡುವಾಗ ಬಲಿಪ್ಪರು ಯಾರೋ ಚಪ್ಪಾಳೆ ಹೊಡೆಯುತ್ತಾರೆ, ಅಥವಾ  ಆ ಪದ ಬೇಡ ಅದು ಹೀಗೆ ಹಾಡಿ ಅಂತ ವೇಷಧಾರಿ ಹೇಳಿದ ಹಾಗೆ ಬಲಿಪ್ಪರು ಹಾಡಲೇ ಇಲ್ಲ. ಬಲಿಪ್ಪರು ಅಂತ ಅಲ್ಲ ಅಗರಿ ಮುಂತಾದ ಹಳೆ ತಲೆಮಾರಿನವರು ಎಂದಿಗೂ ತಮ್ಮ ನಿಲುವನ್ನು ಬದಲಿಸಿಲ್ಲ. ಅವರಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಆಗಲಿಲ್ಲ.  ಬಲಿಪ್ಪರು ಹಾಗೆ ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ಯಾರನ್ನೋ ಮೆಚ್ಚಿಸುವುದಕ್ಕೆ, ಯಾರೋ ಹೇಳಿದ್ದಕ್ಕೆ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಪದ ಹೇಳಿದ್ದು ಇರಲಾರದು. ಎಲ್ಲೋ ಗಾನ ವೈಭವದಲ್ಲಿ ಹಾಡಿರಬಹುದು. ಗಾನ ವೈಭವ ಅದು ಅಧಿಕೃತ ಯಕ್ಷಗಾನವೇ ಅಲ್ಲ. ಬಲಿಪ್ಪರಿಗೂ ಗಾನವೈಭವದಲ್ಲಿ ಹಾಡು ಜೋಡಿಸುವಾಗ ಒಂದು ಸಲ ಕೇಳಿದೆ ಈ ಪದ ಈ ರಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾಡಬಹುದೇ ಅಂತ. ಶಾಂತ ಸ್ವಭಾವದ ಬಲಿಪ್ಪರೂ ರೇಗಿ ಬಿಟ್ಟರು...ಯಕ್ಷಗಾನ ಪದ ಇರುವುದು ರಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಅಲ್ಲ.  ನನ್ನ ಅಜ್ಞಾನಕ್ಕೆ ಅವರು ತೋರಿಸಿದ ರೀತಿ ಅದು. ಹಾಗಾಗಿಯೆ ನಾನು ಹೇಳುವುದು ಬಾಲ್ಯದಿಂದ ಇಂದಿನ ವರೆಗೂ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅಭಿರುಚಿ ಬದಲಾಗಿಲ್ಲ. ಈಗ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸುಶ್ರಾವ್ಯ ರಾಗ ಸಂಗೀತಮಯವಾಗಿದೆ.  ಮೊದಲು ಲಘು ಸಂಗೀತ , ಸಿನಿಮಾ ಹಾಡು ಕೇಳುವ ನನ್ನ ಸಂಗೀತ ಪ್ರೀತಿ ಈಗ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಎನ್ನುವಂತೆ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಆದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬದಲಾಗದೇ ಇದ್ದದ್ದು ಯಕ್ಷಗಾನದಿಂದ ದೂರ ಉಳಿಯುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. 

ಬಲಿಪ ಮತ್ತು ಅಗರಿ ಶೈಲಿ ನಾನು ಈಗಲಂತೂ ನನ್ನ ಸಂಗ್ರಹದಿಂದ ಕೆದಕಿ ಕೆದಕಿ ಕೊನೆಗೆ ಕೈ ಹಾಕುವುದು ಈ ಶೈಲಿಗೆ ಮಾತ್ರ. ಅದೇಕೋ ಸಂಗೀತ ಮಯ ಹಾಡುಗಾರಿಕಯಲ್ಲಿ ಆ ಪಕ್ವತೆಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದಕ್ಕೆ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಒಪ್ಪುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಹಲವರಿಗೆ ಇದು ಆಕ್ಷೇಪ ಅನ್ನಿಸಬಹುದು. ಆದರೂ ನನ್ನ ಅಭಿರುಚಿ ನನ್ನ ಸ್ವಂತ ಆಸ್ತಿ. ಮೊನ್ನೆ ಹೀಗೆ ಬಲಿಪ್ಪಜ್ಜನ ಯಕ್ಷ ಬದುಕಿನ ಅತ್ಯಂತ ಹಳೆಯ ಪದ ಮತ್ತು ಅರ್ಧ ಶತಮಾನದ ನಂತರದ ಅವರ ಪದ ಕೇಳಿದೆ, ಎಲ್ಲೋ ಕಂಠದ ವಯಸ್ಸಿನ ವೆತ್ಯಾಸ ವಷ್ಟೇ ಇತ್ತು. ಆ ಪದಗಳು ಶಿಲಾ ಮೂರ್ತಿಯಂತೆ ಯಾವ ವರ್ಷಧಾರೆಗೂ ಅದು ಬದಲಾಗಿಲ್ಲ.ಹಾಗೇ ಇತ್ತು. ಈಗ ಯಕ್ಷಗಾನ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಸಣ್ಣ ತುಂತುರು ಮಳೆಗೂ ಅದು ಬದಲಾಗಿ ಹೋಗಿದೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಹೋಗುತ್ತಾ ಇದೆ. ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಬೇರು ಬಿಟ್ಟ ಅಲದ ಮರ ಕೂಡ ವಯಸ್ಸಾದ ನಂತರ ಮಗುಚಿ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಅದರ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳೂ ಅದರ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಅಷ್ಟೋ ಇಷ್ಟೋ ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೆ ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ದೊಡ್ಡ ಆಲದ ಮರದಂತೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಯನ್ನೂ ಉಳಿಸಿದೆ ಅಂತ ಅನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. 

ಈಗ ವಸ್ತು ನಿಷ್ಠ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳೂ ಸಹ ಬೆಲೆ ಬಾಳುವ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿ ಅಭಾವವನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡಿದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯದ ಕೊರತೆ. ಮೊನ್ನೆ ಸಾಮಾಜಿಕ ತಾಣದಲ್ಲಿ ಒಂದು ವೀಡಿಯೋ ನೋಡಿದೆ. ಯಾವುದೋ ಸಿನಿಮಾ ಥಿಯೇಟರ್ ಹೊರಗೆ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿ ಸಿನಿಮಾ ಚೆನ್ನಾಗಿಲ್ಲ. ನಟನೆ ಚೆನ್ನಾಗಿಲ್ಲ ಅಂತ ಹೇಳಿದ. ಅಲ್ಲಿದ್ದ ಅಂಧ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಆತನನ್ನು ಹಿಗ್ಗಾ ಮುಗ್ಗ ತರಾಟೆಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರು. ಈಗೀಗ ಈ ಅಭಿಮಾನಿಗಳೂ ಅಭಿಮಾನಕ್ಕೆ ವೇತನ ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಸಂಬಳಕ್ಕೆ ಒಂದಷ್ಟು ದುಡಿಮೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರಕ್ಕೆ ಸವಾಲೆಸೆದು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ದುಡ್ಡುಕೊಟ್ಟು ಅಮೂಲ್ಯ ಸಮಯವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿ ಸಿನಿಮಾ ನೋಡಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೇಳಿದರೆ ಆ ಹಕ್ಕು ಉಂಟು ಅಂತ ಯಾರೂ ಯೋಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಹಕ್ಕು ಪ್ರತಿಪಾದನೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದವರ ನಿಜವಾದ ಹಕ್ಕನ್ನು ಧ್ವಂಸ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಅನ್ನದ ಹಕ್ಕು, ಬದುಕಿನ ಹಕ್ಕಿನ ನಡುವೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕ ಹಕ್ಕು ಎಂದೋ ಕಳೆದು ಹೋಗಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅಭಿವ್ಯಕ್ತಿ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಎಂದೋ ಕಳೆದು ಹೋಗಿದೆ. ಈಗ ಆಕ್ಷೇಪ ಅಥವಾ ಅನಿಸಿಕೆ ಹೇಳಬೇಕೆಂಬ ತೆವಲು ಇದ್ದರೆ  ತೆರೆಯ ಹಿಂದೆ ಆ ನಟ ಎಲ್ಲಿದ್ದಾನೋ ಹೇಗಿದ್ದಾನೋ ಅಂತ ಹುಡುಕಿ ಆತನ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಕೇಳದಂತೆ ರಹಸ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಬಹುದು. ಅದೂ ಆತನಿಗೆ ಕೇಳುವ ವ್ಯವಧಾನ ಇದ್ದರೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಈಗ ಇದು ಒಳ್ಳೆಯದುಂಟು  ಅಂತ ಹೇಳುವುದಕ್ಕಷ್ಟೇ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಸೀಮಿತಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಹಾಗೆ ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಯಾವ ಪುರಾವೆಯನ್ನು ಒದಗಿಸಬೇಕಿಲ್ಲ. ಅದರಿಂದ ಯಾರಿಗೂ ಘಾಸಿಯೂ ಆಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದಷ್ಟು ಆತ್ಮವೆಂಚನೆ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿದರೆ ಸಾಕು. ಅದರೂ  ಒಳ್ಳೆಯದುಂಟು ಅಂತ ಹೇಳದಿದ್ದರೆ ಅದು ಒಳ್ಳೆಯದಿಲ್ಲ...ಎಂಬ ಪರೋಕ್ಷ ಸಂದೇಶ ಅರ್ಥವಾಗುವರಿಗಷ್ಟೇ ಅರ್ಥವಾದೀತು. ಹಾಗಾಗಿ ಒಳ್ಳೆಯದಿಲ್ಲ ಅಂತ ಎಂಬ ಪದ, ಶಬ್ದ ಕೋಶದಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಹೆಕ್ಕಿ ತೆಗೆವ ಸಾಹಸ ಮಾಡಬಾರದು. 

ಈಗ ಹರಕೆಯ ಮೇಳಗಳೂ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಅದು ಎಷ್ಟಿದ್ದರೂ ಹರಕೆಯ ಮೇಳಗಳು. ಒಂದಿಷ್ಟು ಅದೇ ಆಸರೆ ಅಂತ ಹೇಳುವುದಕ್ಕಷ್ಟೆ ಸಾಧ್ಯ. ಸರಕಾರಿ ಬಸ್ಸುಗಳು ಸಮಯಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ ಅದೇ ಭಾಗ್ಯ ಎನ್ನುವ ಹಾಗೆ. ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸಮಯ ಅಂತ ಇರುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಹಾಡುವ ಆಡುವ ಕಲಾವಿದರು ಎಷ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಅಂತ ಯೋಚಿಸುವ ಹಾಗೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಬಲಿಪ್ಪರ ಭಾಗವತಿಕೆಯನ್ನು ಸುಮಾರು ಐವತ್ತು ವರ್ಷದಷ್ಟುಅನುಭವಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಅವರು ಎಂದಿಗೂ ವೈಯಕ್ತಿಕವಾಗಿ ಹಾಡಲಿಲ್ಲ. ಯಾರಿಗೋ ಬೇಕಾಗಿ ಪದ ಹೇಳಿದ ನೆನಪಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಅವರ ಪದ. ಈಗ ಹೇಳಿ ಎಷ್ಟು ಜನ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಪದ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.? 

ಭಗ್ನಾವಶೇಷ

                 ನನ್ನ ಕುಂದಾಪುರದ  ಸಂಬಂಧೀ  ಮಿತ್ರರೊಬ್ಬರು  ಪುತ್ತೂರಿನ ಬಳಿ ಒಂದು  ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಮದುವೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದರು. ಇದು ಬಹಳ ಹಳೆಯ ಕಥೆ.  ಹೋದವರು ನನಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದಾಗ ಹೇಳಿದರು ನಿಮ್ಮ ಕಡೆ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳು ರೀತಿ ರಿವಾಜುಗಳು ಹಲವಾರು ಇನ್ನೂ ಹಾಗೆ ಉಳಿದಿವೆ.  ಅವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದ ಗಂಭೀರತೆ ನನಗೆ ಆಗ ಅರಿವಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕುಂದಾಪುರದ ಬಳಿಯ  ಒಂದು  ಮದುವೆಗೆ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ಆಗ  ಅವರು ಹೇಳಿದ ಮಾತು ಬಹಳ ಸತ್ಯ ಅಂತ ಕಂಡಿತು.  ನಾನು  ಮದುವೆಗೆ ಹೋಗುವಾಗ  ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಹತ್ತಿರದ ವೇಳೆಯಾಗಿತ್ತು. ಇನ್ನೇನು ಊಟ ಆರಂಭವಾಗುವುದರಲ್ಲಿತ್ತು. ಸಾಕಷ್ಟು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಜನರೂ ಇದ್ದರು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಮ್ಮಗಳ  ಮದುವೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ  ಮೊದಲು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಿಗೆ ಒಂದು ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಹಸ್ತೋದಕ ಕೊಡುವ ಕ್ರಮ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದೊಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಅದು ಕಂಡು ಬಾರದೆ ಅಲ್ಲಿನ ಹಿರಿಯರು ಹತ್ತಿರ ಬಂದಾಗ ...ಹಸ್ತೋದಕ ಆಯ್ತಾ  ಅಂತ ಸುಮ್ಮನೇ ಕೇಳಿದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಒಂದಷ್ಟು ಪೆಚ್ಚಾಯಿತು. ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದು ಅಧಿಕ ಪ್ರಸಂಗ ಅಂತ ನನಗನ್ನಿಸಿತು. ಕೇಳುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ..ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಾನು ಇಂತಹ ಮದುವೆಗೆ ಅದೂ ಊರಲ್ಲಿ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಸಾವಧಾನವಾಗಿ ಊಟ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಬಯಸುವವ. ಹಾಗಾಗಿ ಸುಮ್ಮನೇ ಕೇಳಿಬಿಟ್ಟೆ. ಅವರಿಗೆ ಏನನ್ನಿಸಿತೋ ಅಂತ ಆಮೇಲೆ ಕೇಳಬಾರದಿತ್ತು ಅಂತ ಅನಿಸಿತು. ಆದರೆ ಅವರು ಅದನ್ನೇನೂ ಗಂಭೀರವಾಗಿಸದೇ ನನ್ನನ್ನು ಮದುವೆ ಮನೆಯವರ ಬಳಿಗೆ ಕರೆದು ಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಹಸ್ತೋದಕಕ್ಕೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಿದರು. ಅಷ್ಟಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಹಾಗೆ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಯಾವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ ಅಡುಗೆಯ ಭಟ್ಟರ ಜತೆಗೆ ಪರಿಚಾರಕರಾಗಿದ್ದ ಒಬ್ಬರನ್ನು ಕರೆದು ನನಗೆ ಮತ್ತು ಅವರಿಗೆ ನೆಲದಲ್ಲಿ ಮಣೆ ಹಾಕಿ ಬಾಳೆ ಎಲೆ ಹಾಕಿ ಊಟಕ್ಕೆ ಸಿದ್ದತೆ ಮಾಡಿ ...ಇಬ್ಬರಿಗೆ ಹಸ್ತೋದಕ ಕೊಟ್ಟು ಊಟ ಬಡಿಸಿದರು. ದಾನವಾಗಿ ವಸ್ತ್ರ ವನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟು ಜತೆಗೆ ದಕ್ಷಿಣೆಯನ್ನು ಕೈಗೆ ಇಟ್ಟರು.  ಕೊನೆಗೆ ಒಬ್ಬರು ಹೇಳಿದರು ಇಲ್ಲೆಲ್ಲ...ಇದೆಲ್ಲ ಕಾಣೆಯಾಗಿದೆ ಅಂತ ಒಬ್ಬರು ಹೇಳಿದರು. 

ಈ ಘಟನೆ ಹೀಗೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ನೆನಪಿಗೆ ಬಂತು,  ಎಂದರೆ ಇದೇ ಬಗೆಯ ಮಾತು ಬಹಳ ಹಿಂದೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಮಿತ್ರರೊಬ್ಬರು ಹೇಳಿದರು ನೀವೆಲ್ಲ ಸ್ವಲ್ಪ ಭಾಗ್ಯವಂತರು, ನಿಮ್ಮ ತೆಂಕಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅದರಲ್ಲೂ ತೆಂಕು ತಿಟ್ಟು ಇನ್ನೂ ಹಲವಾರು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳನ್ನು ಹಾಗೆ ಉಳಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಹೆಚ್ಚು ಅವಿಷ್ಕಾರ ಅಗಲಿಲ್ಲ.  ಅವಿಷ್ಕಾರ ಎನ್ನುವುದಕಿಂತ ಹಾಳಾಗಲಿಲ್ಲ ಎಂದರೆ ಸರಿ. ಇದೆಲ್ಲ ಅವರ ವೈಯಕ್ತಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಊರು ಬಿಟ್ಟನಂತರ ಯಕ್ಷಗಾನ ನೋಡುವುದು ಅಪರೂಪ ಅದರಲ್ಲೂ ಬಡಗು ತಿಟ್ಟು ಅದೂ ಮೇಳದ ಆಟಗಳನ್ನು ನೋಡುವ ಅವಕಾಶವೇ ಸಿಗಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರ ಮಾತಿಗೆ ಸ್ವ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಇದೇ ರೀತಿ ಬಡಗಿನ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರೊಬ್ಬರು ಕೂಡ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಈಗಲೂ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ನನ್ನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಶೂನ್ಯ. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಉಯಾಲೆ ಭಗ್ನದ ವಿವಾದ ಕಣ್ಣೆದುರು ಬಂದಾಗ ಈ ಎಲ್ಲ ವಿಷಯಗಳು ನೆನಪಿಗೆ ಬಂದವು. 

ಉಯ್ಯಾಲೆ ಕುಸಿದ ಘಟನೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಖೇದನೀಯ ಘಟನೆ. ಅದರ ನಂತರ ಘಟನೆಯನ್ನು ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿ ಹಲವಾರು ಕಲಾವಿದರು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರೂ ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಆಕ್ಷೇಪ ಸಹಜವಾಗಿ ಕೊಡುತ್ತಾ ಹೋದರು. ಆಕ್ಷೇಪಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಯಕ್ಷಗಾನ ಅವಿಷ್ಕಾರಗಳಿಂದ ಕೆಟ್ಟು ಹೋಗಿದೆ. ಹಳೆಯ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಪರಂಪರೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಯಾರಿಗೂ ಗೌರವ ವಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಈ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಹೇಳಿ ಪರಿಶುದ್ದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಾಣೆಯಾಗಿದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಆಭಾಸಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ ಅವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಕೈ ಬಿಡಬೇಕು ಹೀಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪರಂಪರೆ ಉಳಿಯಬೇಕು ಎನ್ನುವಂತಹ ಮಾತುಗಳು ಕೇಳಿ ಬಂದವು. ನಿಜಕ್ಕೂ ಇದು ಗೌರವದ ಪ್ರತಿಕ್ರೆಯೆಗಳು ಎನ್ನುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂದೇಹವಿಲ್ಲ. 

ಆದರೆ ಹೀಗೆ ಈಗಿನ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಆಭಾಸಗಳನ್ನು ಕಳೆದರೆ ಮೊದಲಿಗೆ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನೇ ದೂರ ಇಡಬೇಕಾದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬರಬಹುದು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಈ ಪ್ರಸಂಗ ಯಕ್ಷಗಾನದಿಂದ ದೂರಾಗಿ ಬಹಳ ವರ್ಷಗಳೇ ಕಳೆದು ಹೋಗಿದೆ. ಈಗ ಈ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅಂಶ ಇದೆ ಎಂದನ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಇನ್ನು ಬಿಡಬೇಕಾಗಿರುವುದು ಏನು ಅಂತ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗದೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಮೊದಲಿಗೆ ಈ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಗುಣ ಇದೆ ಅಂತ ಅಚ್ಚರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಭಕ್ತಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಇದನ್ನು ಕಾಣುವಾಗ ಇದು ಕೇವಲ ಹರಕೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ನನ್ನ ಅಜ್ಜ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ  ಪ್ರಸಂಗದ ಆಟಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ಒಂದೇ ಭೂತಕೋಲಕ್ಕೆ ಹೋಗುವುದು ಒಂದೇ... ಅವರು ವಿಡಂಬನೆಗಾಗಿ ಹೇಳಿದರೂ ಸಹ ಅದು ವಾಸ್ತವದ ಸತ್ಯ. ನಿಜಕ್ಕೂ ಏನಿದೆ ಈ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ? ಆರಂಭದಿಂದ ಅಂತ್ಯದವರೆಗೂ ಬರೀ ಗದ್ದಲವಲ್ಲದೇ ಬೇರೆ ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಸರಿಯಾಗಿ ಕುಣಿಯದಿದ್ದರೂ, ಮಾತನಾಡಲೂ ತಿಳಿಯದಿದ್ದರೂ ಈ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ವೇಷ ಮಾಡಬಹುದು. ಆಟ ರೈಸುವುದಕ್ಕೆ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆ ಬೇಕೆಂದೇನು ಇಲ್ಲ...ಬ್ಯಾಂಡ್ ವಾದ್ಯ ಘರ್ನಾಲು ಇರುವಾಗ ಹೇಗೋ ಒಬ್ಬರು ಇದ್ದರೂ, ದೇವಿಯ ಮಹಿಮೆಯೋ ಏನೋ ಈ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಯಾವ ಬಾಧಕವೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಬದಲಾವಣೆ ತಂದರೆ ಈ ಹರಕೆಗಾಗಿ ಅಡುವ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಹಾತ್ಮೆ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ದೂರವಿಡಬೇಕಾಗಿ ಬರಬಹುದು.  ಹೀಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಿಂದ ದೂರಾಗಿ ಕೇವಲ ಸರ್ಕಸ್ ಮತ್ರ ಆಗಿರುವಾಗ ಈ ಬಗೆಯ ಅವಗಢಗಳು ಸಹಜ. ಅದು ಇಂದು ನಿನ್ನೆಯದಲ್ಲ ...ಇಂತಹದ್ದು ಎಷ್ಟೋ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದಾಗ ಒಂದು ಸಲ ವಿವಾದವಾಗಿ ಆನಂತರ ಮರೆತು ಹೋದರೂ ಯಾವಾಗಲಾದರೂ ಒಮ್ಮೆ ಸ್ವಾರಸ್ಯದ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಈ ಘಟನೆ ವಸ್ತುವಾಗುತ್ತದೆ. 

ಉಯ್ಯಾಲೆ ಭಗ್ನವಾದಾಗ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಅವಮಾನ ಅಂತ ಕೂಗು ಎಬ್ಬಿಸಿದವರೇ ಅಧಿಕ. ಯಕ್ಷಗಾನವೇ ಇಲ್ಲದ ಮೇಲೆ ಅಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಹೆಸರಿಗೆ ಅವಮಾನ ಮೆತ್ತಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಒಂದು ದೈವಾರಾಧನೆ, ಮತ್ತುನಂಬಿಕೆಗೆ ಅವಮಾನವಾಯಿತು ಸತ್ಯ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಈ ಕಾಳಜಿ ಇದ್ದರೆ ಈ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದವರು ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಯೋಚಿಸುವುದು ಉತ್ತಮ...ಈ ಘಟನೆ ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ಎಷ್ಟು ಉತ್ತಮ ಅಂಶಗಳು ಉಳಿದುಕೊಂಡಿದೆ? ಅದಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ನಾವು ಜವಾಬ್ದಾರರಾಗಿದ್ದೇವೆ. ಹಿಮ್ಮೇಳದಿಂದ ತೊಡಗಿ ಮುಮ್ಮೆಳದವರೆಗೂ ಅವಿಷ್ಕಾರಗಳಿಗೆ ಯಾರು ಹೇಗೆಲ್ಲ ದೇಣಿಗೆ ಸಲ್ಲಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಬೇಕು. ಪರಂಪರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ...ಎಂದು ಹುಯಿಲೆಬ್ಬಿಸುವ ಮೊದಲು ಇದರ ಪರಿಚಯ ಎಷ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇದೆ. ಪರಿಚಯ ಇದ್ದವರಿಗೆ ಯಾವ ರೀತಿಯ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ...ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸಬೇಕಾದ ವಿಷಯಗಳು ಸಾಕಷ್ಟು ಇದೆ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ... ಈ ಘಟನೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರವಾಗುವ ಅವಕಾಶವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಅರ್ಹತೆಯೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ನನಗೆ ಮಾತ್ರ ಉಯಾಲೆಯಿಂದ ಕುಸಿದ ಕಲಾವಿದನ ಬಗ್ಗೆ ಅನುಕಂಪವಾಗುತ್ತದೆ. ತುಂಬಿದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಆದ ಘಟನೆ, ದೇಹಕ್ಕೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಆದ ಪರಿಣಾಮ ಹೇಗಿರಬಹುದು? ಈತನಿಗೆ ಅಲ್ಲೇ ಶಿಕ್ಷೆ ಸಿಕ್ಕಿದೆ ಅಂತ ಅಂದುಕೊಂಡರೂ ಕೇವಲ ಶಿಕ್ಷೆ ಈ ಒಬ್ಬನಿಗೆ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದರಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಸರಿಯಾಗಬಹುದೇ ....ಯೋಚಿಸಿದರೆ ಖಂಡಿತ ಇಲ್ಲ. ಈ ಒಂದು ಘಟನೆಗೆ ಕೇವಲ ಈತ ಮಾತ್ರ ಕಾರಣ ಅಲ್ಲ. ಈತ ಕೇವಲ ನಿಮಿತ್ತ ಮಾತ್ರ. ಹಾಗಾಗಿ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಹಲವಿದ್ದರೂ ಹೇಳದೇ ಮೌನವಾಗಬೇಕು. ಎಲ್ಲ ಅವಕಾಶಗಳು ಕಳೆದು ಹೋಗಿದೆ ಎಂದರೆ ಸೂಕ್ತ. 

ಇದು ಕೇವಲ ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಇದಕ್ಕೆ ಆಕ್ಷೇಪಗಳು ಇದ್ದರೂ ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ ಆ ಬಗ್ಗೆ ನಾನಂತೂ ಗಂಭೀರವಾಗುವವನಲ್ಲ. 

ಅನಾವಶ್ಯಕ ವಿಷಯಗಳು

   

   ಬದಲಾವಣೆ ಎಂಬುದು ಜಗದ ನಿಯಮ. ಆದರೆ ಅದರ ಪರಿಣಾಮದ ಫಲಾಫಲಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುವಾಗ , ಇಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ತೋರಿ ಬರುವಾಗ ಅದು ವಿವಾದವಾಗುತ್ತದೆ. ಬದಲಾವಣೆ ಬೇಕೋ ಬೇಡವೋ ಅದಕ್ಕೆ ಅದು ಕಾಯುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಅದು ಸಂಭವಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ವಿವಾದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಅದು ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ. 

    ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಸಿನಿಮಾ ನಟನಟಿಯರು ಬರುವುದು ಹೊಸತೇನಲ್ಲ. ಅವರು ಅಂತ ಅಲ್ಲ...ಅನ್ಯರೂ ಬರುತ್ತಾರೆ. ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ಅದು ಸುದ್ದಿಯಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ನಟನಟಿಯರು ಬಂದಾಗ ಯಾಕೆ ಸುದ್ದಿಯಾಗುತ್ತದೆ? ಯಾಕೆಂದರೆ ಅದು ಸಂಭವಿಸುವುದು ಸುದ್ದಿಗಾಗಿ. ಹಾಗಾಗಿ ಅದಕ್ಕೆ ಉದಾಸೀನವೇ ಸೂಕ್ತ ಪರಿಹಾರ. 

     ಹಿಂದೆ ಹಲವು ನಟನಟಿಯರು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೊ ಆದರೆ ಬಂದಾಗ ಬಿಳಿಯಾನೆಯ ನೆನಪಾಗುತ್ತದೆ.  ಕರಿಯಾನೆಯೇ ನೋಡಿದವರಿಗೆ ಬಿಳಿಯಾನೆ ಎನ್ನುವಾಗ ಒಂದಷ್ಟು ವಿಶೇಷವಾಗುತ್ತದೆ. ವಿಡಂಬನೆ ಎಂದರೆ ಕರಿಯಾನೆಯನ್ನೇ ಬಿಳಿಯಾನೆ ಅಂತ ಹೇಳುವಾಗ ಮೂರ್ಖತನದ ಅನುಮಾನ ಮಾತ್ರ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.

    ಅನೆಗೆ ಸಲ್ಲುವ ಮಹತ್ವದಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ಇರುವುದಕ್ಕೆ ಬೆಲೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿ ಅಥವಾ ಇಲ್ಲದಾಗುವುದು ಆತಂಕದ ವಿಷಯವಾಗುತ್ತದೆ.  ಆಗ ಇದು ಬೇಕಾ ಬೇಡವಾ ಅಂತ ಚರ್ಚೆಯಾಗುತ್ತದೆ. 

   ಹಿಂದೆ ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮಾ ಒಂದರಲ್ಲಿ ಆಗಿನ ಪ್ರಸಿದ್ದ ನಟಿ ಶ್ರೀದೇವಿ ನಟಿಸುವುದು ಸುದ್ದಿಯಾಗಿತ್ತು. ಸುದ್ದಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅದು ಚರ್ಚೆಗೂ ಕಾರಣವಾಗಿತ್ತು. ಕಾರಣ ಇಷ್ಟೇ, ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಕಡಿಮೆ ಬಜೆಟ್ ನ ಸಿನಿಮಾಗಳು. ಆಗ ಒಂದು ಸಿನಿಮಾದ ಒಟ್ಟು ಖರ್ಚಿಗಿಂತ ಆಧಿಕ ಈ ನಟಿಯ ಸಂಭಾವನೆಯಾದರೆ ಅಲ್ಲಿ ನಿತ್ಯ ವಾಡಿಕೆಯ ನಟಿಯರಿಗೆ ಹೇಗಾಗಬೇಡ? ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಆಡಂಬರದಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವವರು ಸಾಮನ್ಯರು. ಪಾಪ ಅವರ ಪಾಡು ತಮ್ಮ ಮಟ್ಟ ಮೇಲಾಯಿತೋ ಇಲ್ಲ ಮೇಲಿನವರದ್ದು ಕೆಳಗಾಯಿತೋ ಎಂಬ ಜಿಜ್ಜಾಸೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಆಗ ಇದೆಲ್ಲ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಉಂಟಾ ಅಂತ ಚರ್ಚೆಯಾಗುವುದು ಸ್ವಾಭಾವಿಕ. 

    ಒಬ್ಬ ಸಿನಿಮಾದವರನ್ನು ಕರೆಯುವ ಬದಲಾಗಿ ಅದೇ ಹಣದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿಯ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಒಂದು ಮೇಳದ ಹಿರಿಯ ಉತ್ತಮ ಅಗ್ರ ಪಂಕ್ತಿಯ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಹಾಕಿದರೆ ಉತ್ತಮವಲ್ಲವೇ? ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹಾಗೇ ಹೂವಿಗಿಂತಲೂ ಹೂವಿನ ಬುಟ್ಟಿಗೆ ಹೆಚ್ಚು ಬೆಲೆ ತೆರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. 

ಹಲವು ಸಲ ಬೆಂಗಳೂರಿಂದ ಮಂಗಳೂರಿಗೆ ಇರುವ ರೈಲಿನ ಟಿಕೇಟ್ ಬೆಲೆಗಿಂತಲೂ ರೈಲು ಇಳಿದು ಮನೆಗೆ ಹೋಗುವ ಆಟೊದ ಬಾಡಿಗೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿರುತ್ತದೆ.

        ಬದಲಾವಣೆ ಬೇಕು. ಆದರೆ ಅದು ಅವಶ್ಯಕತೆಯನ್ನು ಮೀರಬಾರದು, ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅದು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಗೌರವವನ್ನು ತರಬೇಕು. ಮೂಲ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೇ ಏನು ಪ್ರಯೋಜನ ಅಂತ ಕೇಳಿದರೆ ಏನುಂಟು? ಏನೂ ಇಲ್ಲ. ಬಂದವರಿಗೆ ತಂದವರಿಗೆ ಒಂದು ಹೆಗ್ಗಳಿಕೆ ಒಂದಷ್ಟು ಸ್ವಾರ್ಥ ಬಿಟ್ಟು ಮತ್ತೆ ಯಾವ ಪುರುಷಾರ್ಥವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.ಇದು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೂ ಏನೂ ಹೊಸತಲ್ಲ. ಈ ಚರ್ಚೆ ವಿವಾದವೂ ಹೊಸತಲ್ಲ. ಸಂಭವ ನಿರಂತರ. ಹಾಗಾಗಿ ಇದು ನಿಸ್ಸಾರ ವಿಷಯವಾಗುತ್ತದೆ.

ಅರುವತ್ತರ ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿ ವಿಶ್ವಣ್ಣ

         ಅರುವತ್ತು ಎಂದರೆ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಮುಖ ಘಟ್ಟ. ಲೆಕ್ಕದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವಾಗ ಐವತ್ತರ ನಂತರ ಮತ್ತು ಹತ್ತು. ಐವತ್ತು ಬದುಕಿನ ಅರ್ಧವನ್ನು ಹೇಳಿದರೆ ಅರುವತ್ತು ಮತ್ತೆ ಉತ್ತರಾರ್ಧವನ್ನು ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅದುವರೆಗೆ ಮನುಷ್ಯ ತನಗಾಗಿ ಬದುಕಿದರೆ ಆನಂತರದ ಬದುಕು ಅವನದ್ದಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಬದುಕಿನ ಬಹಳಷ್ಟು ಅಂಶ ಪರಾಧೀನವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ದೇಹ ಮನಸ್ಸು ಚಿಂತನೆ ಎಲ್ಲವೂ ಪರಾಧೀನ. ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ಅದು ಮೀಸಲು. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಓರ್ವ ಮೇಧಾವಿ  ಕಲಾವಿದ ಶ್ರೀ ಸುಣ್ಣಂಬಳ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಟ್ಟರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಇದು ಐವತ್ತರಿಂದ ನಂತರ ಅಂತ ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕಲೆಗಾಗಿ ತನ್ನದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಮೀಸಲೆಂಬಂತೆ ಬೆಳೆದು ನಿಂತವರು. 

ಒಂದು ಸಲ ಕೃಷ್ಣ ಸಂಧಾನದ ವಿದುರನ ಪಾತ್ರದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ನಾನು ಭಕ್ತಿ ಪರವಶನಾಗಿ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ಮೃಣ್ಮಯನಾದ ಮನುಷ್ಯ ಮಾತ್ರದವನು ಚಿನ್ಮಯ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಕಾಣುವ ಪಾತ್ರವದು. ಮಂದವಾಗಿ ತೊಡಗುವ ಸುಣ್ಣಂಬಳ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಅದು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿನಾಳಕ್ಕೆ ಇಳಿದು ಬಿಟ್ಟು ಮನಸ್ಸು ಲೌಕಿಕ ಬದುಕಿನಿಂದ ಅಲೌಕಿಕತೆಗೆ ಜಾರಿಬಿಟ್ಟಿತು. 

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ತಾಳಮದ್ದಲೆಯ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಅದು ಸಂಪೂರ್ಣ ವಿಷಯಾಧಾರಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಪಾತ್ರ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೇ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗುವ ವಿಷಯಗಳು ಸಂಘರ್ಷಗಳು ಆ ಪಾತ್ರದ ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತವೆ. ಅದು ಪರಿಪೂರ್ಣ ಕಥೆಯಾಗಬೇಕೆಂದೇನೂ ಇಲ್ಲ. ಆ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತ. ಸುಣ್ಣಂಬಳ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಈ ಚೌಕಟ್ಟಿನಲ್ಲೇ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವುದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ತಿಳಿಸಿಬಿಡುತದೆ. ಪುರಾಣದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಇರಲಿ, ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಅದು ಹೀಗೆ.  ಯಕ್ಷಗಾನದ ಶಿಸ್ತುಬದ್ದ ಪರಿಮಿತಿಯಲ್ಲೇ ಇವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಮೆರೆಯುವ ಪರಿ ಅದು. ಅವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ಯಾವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲೂ ಅವರು ವಿಚಲಿತರಾಗದೇ ಸಲೀಸಾಗಿ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತಾರೆ. ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಇಷ್ಟು ಸರಳವೇ ಅಂತ ಹಲವು ಸಲ ಅನಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅದು ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಗಾಯಕ ಹಾಡುವಾಗ ನಾವು ಜತೆಗೆ ಹಾಡಿದಂತೆ...ಗಾಯಕನ ಗಾಯನ ನಿಂತೊಡನೆ ನಮ್ಮದು ಏನೂ ಅಲ್ಲದ ಶೂನ್ಯತೆ ಆವರಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಅದು ಅಷ್ಟು ಸರಳವಲ್ಲ ಎಂದು ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಇವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ಶೈಲಿ ಸುಲಭ ಅಂತ ಕಂಡರೂ ಅಲ್ಲಿ ಬರುವ ವಿಷಯಗಳು ಚಿಂತನೆಗಳು ಅದು ಮಂಡನೆಯಾಗುವ ರೀತಿ ಎಲ್ಲವೂ ಬಹಳ ಕಠಿಣ. ಸುಲಭವಾಗಿ ಸರಳವಾಗಿ ಅರ್ಥವಾಗುವ ವಿಚಾರಗಳು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸರಳ. ಒಬ್ಬ ಉತ್ತಮ ಅಧ್ಯಾಪಕ ಕಠಿಣವಾದ ಪಾಠವನ್ನು ಸರಳವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸುವಂತೆ. 

ನಮ್ಮ ಕಾಲಯುಗದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸೆಳೆತವಿತ್ತು. ಅದೊಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಆಕರ್ಷಣೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಆಗ ಇದ್ದ ಅರ್ಥಧಾರಿಗಳು. ಸಾಮಗ ಶೇಣಿ ಪೆರ್ಲ ಹೀಗೆ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರದೂ ಒಂದೊಂದು ವಿಧ. ಈ ವೈವಿಧ್ಯತೆಯೇ ಸೆಳೆತ.  ಈ ಎಲ್ಲಾ ಸೆಳೆತವನ್ನೂ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಮೈಗೂಡಿಸಿಕೊಂಡವರು ಸುಣ್ಣಂಬಳರು. ಅವರ ಹಾಗೋ ಇವರ ಹಾಗೋ ಅಂತ ಅನುಮಾನ ಬಂದರೂ ಇದು ಅದಲ್ಲ ಇದೊಂದು ಬೇರೆ ಸಮನ್ವಯದ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ, ಇದು ಸುಣ್ಣಂಬಳರ ಶೈಲಿ ಅಂತ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಧಾಳಿ ಪ್ರತಿಧಾಳಿ ಕಾಲೆಳೆಯುವುದು, ದಮನ ಮಾಡುವುದು ಎಲ್ಲವೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದು ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸುಣ್ಣಂಬಳರು ಆಕ್ರಮಣವಿಲ್ಲ, ಧಾಳಿ ಪ್ರತಿಧಾಳಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮತ್ತೊಬ್ಬರನ್ನು ಸೋಲಿಸಲೇ ಬೇಕೆಂಬ ಛಲವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಇವರದ್ದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಗೆಲುವಿನ ಹಾದಿ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನೂ ಪಾತ್ರದ ಸಂದರ್ಭದ ಔಚಿತ್ಯವನ್ನು ಎಂದೂ ಮೀರದ ಶಿಸ್ತು ಬದ್ದ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ.  ಮತ್ತೊಬ್ಬರನ್ನು ಸೋಲಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ತಾನು ಸೋಲುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದರ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಬ್ಬರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ ಗೆಲ್ಲುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ತಾನು ಸೋಲದೆ ಇರುವುದು ದೊಡ್ಡಗುಣ. ಮುಂದೆ ಹೋಗುವವನ್ನು ಹಿಂದೆ ಹಾಕುವ ಧಾವಂತ ಇದ್ದರೆ ಹೇಗೇ ಆಗಲಿ ಆತ ಹಿಂದೆ ಬಿದ್ದರೆ ಸಾಕು ಎಂಬ ಹವಣಿಕೆ ಇರುತ್ತದೆ. ನಾವು ಮುಂದೆ ಹೋಗುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಆತನ ಹಾದಿಗೆ ತಡೆ ಒಡ್ಡಿದರೆ ಸಾಕು.  ಹಾಗಾಗಿ ಇವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಅದು ನಿಂತಲ್ಲಿಯೇ ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲ.

ಹಲವರಿಗೆ ಹಲವು ವಿಧದಲ್ಲಿ ಸುಣ್ಣಂಬಳರು ಇಷ್ಟವಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ರಂಗ ವೇರಿದರೆ ಎಲ್ಲೀಯೂ ಶಿಸ್ತನ್ನು ಮೀರುವುದಿಲ್ಲ. ತೀರಾ ಲೌಕಿಕ ಮಟ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಪಾತ್ರದ ಔಚಿತ್ಯ ಮೀರಿದ ಸಂದರ್ಭಗಳೇ ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಇವರು ನೆಟ್ಟಗೆ ಕುಳಿತು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಆ ಒಂದು ಭಂಗಿ ಸಾಕು ಎದುರಿಗಿದ್ದವರನ್ನು ಎಚ್ಚರಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ರಸಿಕತನದ ಪಾತ್ರವರಲಿ, ಹಾಸ್ಯವಿರಲಿ, ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮೀರಿದ ಅತಿಗಂಭೀರವಿರಲಿ, ರುದ್ರ ಕ್ರೌರ್ಯ ಏನೂ ಇರಲಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಏಕಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಬಿತ್ತರಿಸುವ ಇವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ಪ್ರತಿಕ್ಷಣವೂ ಅನುಭವಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಉದ್ಯುಕ್ತವಾದಂತೆ ನಮ್ಮನ್ನು ಎಲ್ಲೂ ಬಿಟ್ಟುಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ. ನನಗೆ ಇವರ ಗಂಭೀರ ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಬಹಳ ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಅತ್ಯಂತ ದುಃಖಮಯ ಸನ್ನಿವೇಷದಲ್ಲಿ, ಕರ್ಣ, ಮಯೂರ ಧ್ವಜ, ವಿದುರ, ಹರಿಶ್ಚಂದ್ರ ಇಂತಹ ಪಾತ್ರಗಳು ಮನಸ್ಸಿನ ಭಾರವನ್ನು ಅಧಿಕವಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಅವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ಶೈಲಿಯಲ್ಲೂ ಅದ್ಭುತ ಆಕರ್ಷಣೆ ಇದೆ.  ಯಕ್ಷಗಾನದ ದಂತ ಕಥೆ ಶ್ರೀ ಶೇಣಿಯವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಕೇಳುವಾಗ, ಅಲ್ಲಿರುವ ಸ್ವರಭಾರ, ಏರಿಳಿತ ಬಹಳ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಬಹುಶಃ ಶೇಣಿಯವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಇಷ್ಟವಾಗುವುದು ಆ ಸ್ವರ ಭಾರಕ್ಕೆ, ಜತೆಗೆ ಅಲ್ಲಿರುವ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ. ಶೇಣಿಯವರ ಆಸ್ತಿ ಎಂದರೆ ಆ ಸ್ವರ ಭಾರ. ವಿಷಯಗಳು ಹೇಗೆ ಇರಲಿ ಅದು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನಾಟಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಆ ಶೈಲಿಯಿಂದ. ಬಹುಶಃ ಈ ಎಲ್ಲ ಗುಣಗಳು ಆ ಸ್ವರಭಾರ ಸುಣ್ಣಂಬಳರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಯೆಥೇಚ್ಚವಾಗಿದೆ. ಎರುವ ಇಳಿಯುವ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನಾಟಿಕೊಳ್ಳುವ ಅವರ ಸ್ವರಭಾರ ಒಂದು ಆಸ್ತಿಯಾದರೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇವರು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಶಬ್ದಗಳು.  ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹಾಗೆ ಹೇಳಿದರೆ ಸರಿ...ಯಾವುದೋ ಒಂದು ಶಬ್ದದ ಬದಲು ಈ ಶಬ್ದವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದರೆ ಹೇಗೆ ಎಂದು ನಾವು ಕಲ್ಪಿಸಿದರೂ..ಇಲ್ಲ ಅದಕ್ಕೆ ಅದುವೇ ಸರಿ , ಅವರು ಉಪಯೋಗಿಸುವ ಶಬ್ದಗಳಿಗೆ ಪರ್ಯಾಯ ಯಾವ ಶಬ್ದವೂ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳದೆ ಅವರ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಮಾರು ಹೋಗಲೇ ಬೇಕು.  ಅಯಾಚಿತವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಇವರು ಹೇಗೆ ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದು ಅಚ್ಚರಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಬರೆದಿಟ್ಟ ಸಂಭಾಷಣೆಯಂತೆ, ಸುಂದರ ಕಾವ್ಯದಂತೆ ಆ ಶಬ್ದಗಳನ್ನು ಬದಲಿಸಿಬಿಡುವುದು ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. 

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಒಬ್ಬ ಕಲಾವಿದ ಪ್ರಸಿದ್ಧಿಗೆ ಬರುವಾಗ ಅವರಂತೆ ಇವರು ಅಂತ ಉತ್ತರದಾಯಿತ್ವವನ್ನು ನಾವೇ ಹೇರಿ ಬಿಟ್ಟು ಉತ್ತರಾಧಿಕಾರಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಸುತ್ತೇವೆ. ಎಲ್ಲೋ ಆರಂಭವಾದ ರೇಖೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ಮತ್ತೆ ಮುಂದುವರೆಸಿದ ಹಾಗೆ ಇವರನ್ನು ಶೇಣಿಯವರಿಗೆ ಹೋಲಿಸಿದ್ದು ಇದೆ. ಆದರೆ ಒಬ್ಬೊರನ್ನು ಒಬ್ಬರಿಗೆ ಹೋಲಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅವರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಇವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಎಲ್ಲಿಂದಲೋ ಆರಂಭವಾದ ರೇಖೆಯಲ್ಲ. ಆ ರೇಖೆಯನ್ನು ಇವರೇ ಎಳೆದು ತಂದಿದ್ದಾರೆ. ಇನ್ನು ಯಾರು ಇದನ್ನು ಮುಂದೆ ಎಳೆಯುತ್ತಾರೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಎಳೆಯುವುದು ಅನುಸರಿಸುವುದು ಅಷ್ಟು ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಅದು ಸುಣ್ಣಂಬಳವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಟ್ಟರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆ. 

ಬದುಕಿನ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಏಳುತ್ತದೆ. ಆರು ಹತ್ತುವರು ಈ ಬದುಕೆಂಬ ಪರ್ವತವನ್ನು. ಆರು ಹತ್ತುವ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ಅರುವತ್ತು ಆಗುವಾಗ ಉತ್ತರ ಸಿಗುತ್ತದೆ.  ಶ್ರೀಯುತರಿಗೆ ಅರುವತ್ತರ ಸಂಭ್ರಮದ ಶುಭ ಹಾರೈಕೆಗಳು. ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಟ್ಟರು ವಿಶ್ವವ್ಯಾಪಿಯಾಗಲಿ.