ಅಸುರ ಮಹಿಮೆ????

ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ........ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಅನ್ವರ್ಥವಾಗಿ, ಅಂದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದರೆ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ, ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ ಎಂದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂಬ ಅದ್ವೈತ ಸಿದ್ದಾಂತದಂತೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸದ್ಯದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಇದರ ಗುಣಾವಗುಣದ ವಿಮರ್ಶೆ ಏನಿದ್ದರೂ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ  ಈಗ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಲ್ಪಡುವುದು ಸುಳ್ಳಲ್ಲ. ದೇವಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುವಾಗ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು  ಹುಚ್ಚೆದ್ದು ಭಾವುಕರಾಗಿಬಿಡುವುದನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಪ್ರತಿಬಾರಿ ಶ್ರೀದೇವಿಯ ವೇಷವನ್ನು ಕಾಣುವಾಗ ವೇಷಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧವೇ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಭಾವುಕರಾಗುವ ಭಕ್ತ ಸಮೂಹ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿದೆ. ಇಂತಹ ಭಾವಾವೇಶ ಇರುವ ಕಡೆಯಲ್ಲೇ ಎರಡು ಭಾವನೆಗೂ ಅವಮಾನವಾಗುವ ಘಟನೆ ನಡೆದಿದೆ ಎಂದರೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ದಿನಗಳ ಹಿಂದೆ ಪತ್ರಿಕಾ ಪ್ರಕಟಣೆಯೊಂದು ಅಂತರ್ಜಾಲದಲ್ಲಿ ಹರಿದಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಟಿವಿ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲೂ ಅದೂ ಸುದ್ದಿಯಾಗಿ ಪ್ರಕಟವಾಗಿತ್ತು.  ಶುಂಭವಧೆ  ಎಂಬ ಯಕ್ಷಗಾನ ತಾಳಮದ್ದಲೆ ಅಂದರೆ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ, ಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಕಲಾವಿದರು ಬೈದಾಡಿ ಹೊಡೆದಾಡಿಕೊಂಡದ್ದು ಎಲ್ಲರೂ ತಲೆ ತಗ್ಗಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತ್ತು. ಎಲ್ಲರೂ ತಲೆ ತಗ್ಗಿಸಿಕೊಂಡರೂ ಕಲಾವಿದರು ತಲೆ ಎಷ್ಟು ತಗ್ಗಿಸಿದ್ದಾರೋ ತಿಳಿಯದು. ಆದರೆ ಅತ್ಯಂತ ನಾಚಿಕೆಗೇಡಿನ ಸಂಗತಿ. ಅದರಲ್ಲು ಶುಂಭನ ರಕ್ತಬೀಜ ಪಾತ್ರಗಳ ಸಂವಾದದಲ್ಲಿ ಈ ದುರ್ಘಟನೆ ನಡೆದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮತ್ತೊಂದು ಮುಖ ಚರಿತ್ರೆಗೆ ದಾಖಲಾಗಿ ಹೋದದ್ದು ದುರಂತ ಎನ್ನಬೇಕು. ಯಾರೋ ಒಬ್ಬ ಎಲ್ಲೋ ಕುಳಿತು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆಯೋ ದೇವಿ ದೇವರ ಬಗ್ಗೆಯೋ ಆಕ್ಷೇಪಿಸಿ ಬರೆದುದನ್ನು ಕಾಣುತ್ತೇವೆ. ಆಗ ಅದರ ವಿರುದ್ಧವಾಗಿ ಅತಿ ಉಗ್ರವಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕೊಡುವವರನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕಲಾವಿದರೇ ಅವಮಾನಿಸುವುದನ್ನು ಕಾಣುವಾಗ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಎಂಬುದು ಯಾರ ಕರ್ತವ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ? ಯಾರು ಯಾರ ವಿರುದ್ಧ ಮಾಡಬೇಕು? ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಈ ವಿವಾದ ಅಷ್ಟೇನು ಪ್ರತಿಭಟನೆ ಇಲ್ಲದೆ ಯಾವುದೋ ಪಟ್ಟ ಭದ್ರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಾಗಿ ತಣ್ಣಗಾಗಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದೆ. ಹಲವು ಸಲ ಹಾಗೇ ಕಲಾವಿದರೋ ಇನ್ನೊಬ್ಬರೋ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕಿಂತಲು ಅವರರವರ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಕೈ ಮೇಲಾಗುವುದು ಹಲವು ಸಲ ಕಂಡಿದ್ದಿದೆ.  ಅದು ಏನಾದಾರೂ ಆಗಲಿ ಆದರೆ ಆದರೆ.......ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಹೀಗೆ ಆಗಿ ಹಾಗೇ ಹೋಗುವುದು ಎಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಚಿಂತಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು. 

ಯಕ್ಷಗಾನದ ವೇದಿಕೆ ಎಂದರೆ ಅದು ಕಲೆಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಒಂದು ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳ. ಆ ಭಾವನೆಯೇ ಒಂದು ದೈವಿಕ ಭಾವನೆ. ಇಲ್ಲಿಯ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಆಕರಗಳೂ ಪೂಜಾ ಸಾಮಾಗ್ರಿಯಂತೆ ಪರಮ ಪವಿತ್ರ. ಹೆಚ್ಚೇಕೆ ನಾವು ತೊಡುವ ಅಂಗಿ ಪೇಟ ಕೂಡ ಪೂಜನೀಯವಾಗಿ ಕಾಣುವವರಿದ್ದಾರೆ.  ಜಾಗಟೆ ಮದ್ದಲೆ ಚೆಂಡೆ ಶ್ರುತಿ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಇನ್ನೂ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ ಮೈಕು...ಇದಕ್ಕೂ ನಮಸ್ಕರಿಸುವುದನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ.  ಈ ಅಂಗಗಳ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವಾಚ್ಯ ಅಶ್ಲೀಲ ಬೈಗುಳ ಒಬ್ಬ ಕಲಾವಿದ ಉದುರಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂದರೆ ಹುಟ್ಟಿನಿಂದ ಬರುವ ಸಂಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ಹೆಸರು ಇಡುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟ.  ಸಂಸ್ಕಾರ ನೀಡಿದ ಗುರುಗಳೂ ನಾಚಿಕೆ ಪಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.  ಪೂಜನೀಯ ಎಂಬಂತಹ ಮೈಕು ಇಲ್ಲಿ ಆಯುಧವಾದದ್ದು ಇನ್ನೊಂದು  ವಿಪರ್ಯಾಸ.  ರಕ್ತ ಬೀಜ ಮತ್ತು ಶುಂಭ ಪಾತ್ರ ಹೋರಾಟ ಅದೆಷ್ಟು ಭೀಭತ್ಸ. ಇಲ್ಲಿ ರಕ್ತ ಬೀಜ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಸಹಜವಾಗಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಇದು ವೈರಲ್ ಆಗಿ ಹೋದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಶುಂಭ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯ ಬಾಯಿಂದ ಉದುರುವ ಅಶ್ಲೀಲ ಬೈಗುಳ  ತನ್ಮಯರಾಗಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಭಾಗವತರ ಬಾಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿಸಿತು...ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆಯ ಧ್ವನಿ ಅಡಗಿ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಮಂಗಲವಿಲ್ಲದೇ ನಿಂತುಬಿಟ್ಟಿತು. ಇದು ಯಾವ ಸಂಸ್ಕಾರ? ಇದರ ಗಂಭೀರತೆ ಯೋಚಿಸಬೇಡವೇ. ಹೋಗಲಿ ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಪೋಲೀಸರು ಯಥೋಚಿತವಾಗಿ ಕ್ರಮ ಕೈಗೊಂಡು ರಾಜಿಯಲ್ಲಿ ಮುಗಿಸಿ ಬಿಟ್ಟು ಯಾವುದೇ ದೂರು ದಾಖಲಾಗದೇ ಘಟನೆಯ ಒಂದು ಭಾಗ ಮುಗಿಯಿತು. ಅ ಅಷ್ಟೆ ಸಾಕೆ?  ಸಾರಾಯಿ ಅಂಗಡಿಯ ಜಗಲಿಯಲ್ಲಿ ಸಂಜೆ ಮಾಡಿದ ಜಗಳ ಮರುದಿನ ಸೂರ್ಯೋದಯದಲ್ಲಿ ಯಾವ ಪ್ರಯತ್ನವೂ ಇಲ್ಲದೆ ಪರಿಹರಿಸಲ್ಪಟ್ಟು ಮತ್ತೆ ಪುನಃ ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಯಂಕಾಲಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧವಾಗುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲೂ ಅದೇ ಆಯಿತು. ಆದರೆ ಪ್ರಜ್ಞಾವಂತನಿಗಾದ ಮಾನಸಿಕ ಕಿರುಕುಳಕ್ಕೆ ಯಾರು ಹೊಣೆ?

ಒಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಯುವುದಿದ್ದರೆ ಅದು ಒಂದು ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಂತೆ. ಅದರ ಹಿಂದೆ ಸಂಘಟಕರ, ಕಾರ್ಯಕರ್ತರ ಅಪಾರ ಶ್ರಧ್ದೆ ಪರಿಶ್ರಮವಿರುತ್ತದೆ. ಸುಮ್ಮನೇ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಏರ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಅವರ ಮನಸ್ಸಿಗಾದ ಆಘಾತಕ್ಕೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ಕ್ಷಮೆ,  ರಾಜಿ ಸಂಧಾನ ಪರಿಹಾರವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಬಹುದೇ? ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ರಾಜಿ ಮಾಡಿ ಅನಾಹುತಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಬಹುದು. ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಈ ಅನಾಹುತ ಸೃಷ್ಟಿಸುವ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಏನು ಮಾಡಬೇಕು? ನ್ಯಾಯಾವಾಗಿ ಎಂದರೆ ಅವರನ್ನು ಈ ರಂಗದಿಂದ ದೂರವಿಡಬೇಕು. ವೈರಸ್ ಬಾಧೆಯಂತೆ. 

ಯಾವುದೇ ಯಕ್ಷಗಾನವೂ ಆರಂಭವಾಗುವುದು ಬೀಜ ಮಂತ್ರದಂತೆ , ’ಗಜ ಮುಖದವಗೆ’  ಎಂಬ ಪರಮಾತ್ಮನ ಸ್ತುತಿಯಿಂದ. ಅಂತಹ ಪವಿತ್ರ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಾದ ಮಾಲಿನ್ಯ ಶುದ್ದವಾಗಬೇಕು.  ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆಗಳ ಧ್ವನಿಯಡಗಿಸಿದ್ದಕ್ಕೆ ಪ್ರತಿವಿಧಿಯಾಗಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಇಬ್ಬರ ಜಗಳ ಪರಿಹಾರವಾಗಬೇಕಾದ್ದಲ್ಲ. ಕಲಾವಿದರಿಗಾದ ಅವಮಾನಕ್ಕಿಂತಲೂ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಆದ ಅವಮಾನ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಹೋಗಲಿ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆಯಂತಹ ಒಂದು ಮಾತೃ ಸ್ವರೂಪದ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಾಯಿಗೆ ಅವಮಾನವಾಗುವಂತಹ ಅಶ್ಲೀಲ ಬೈಗುಳ( ಅದನ್ನು ಉಲ್ಲೆಖಿಸುವುದು ಸಭ್ಯತೆಯಲ್ಲ) ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದರೆ, ಆ ಹೆಣ್ಣಿಗೆ ಆ ದೇವಿಗೆ ಮಾಡಿದ ಅವಮಾನವಲ್ಲವೇ? ಇದಕ್ಕೆ ಯಾವ ಪ್ರತಿವಿಧಿ ಇದೆ? ನನಗೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಕಲಾವಿದರು ಯಾರೋ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಮಾಧ್ಯಮದ ಉಲ್ಲೇಖದ ಜತೆಯಲ್ಲೇ  ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಇಷ್ಟಾದರೂ ನೀಡದಿದ್ದರೆ ನಾನು ಅನುಭವಿಸಿದ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ನಾನು ಉಗುಳಿದಂತೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಈ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ತಡವಾಗಿಯಾದರೂ ನೀಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. 

ಕಹಿಯುಗುಳಿದ ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕ

ಯಕ್ಷಗಾನಂ ಅಮೃತಪಾನಂ

’ಅನಾಥೋ ದೇವ ರಕ್ಷಕ ’ ಎಂಬ ಮಾತು, ಆಸ್ತಿಕ ಮನಸ್ಸಿನ ವಿಶ್ವಾಸವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಎಲ್ಲ ಜೀವಗಳಿಗೂ ಬದುಕುವ ಹಕ್ಕು ಜನನದಲ್ಲೇ ಸಿಕ್ಕಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಅನಾಥತ್ವಕ್ಕೆ ಆಸರೆಯಾಗುವುದು ಪರಮಾತ್ಮ. ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಬದುಕುವ ಹಕ್ಕಿರುತ್ತದೋ ಅದಕ್ಕೆ ಬದುಕು ಅಸಾಧ್ಯವಾದಾಗ ತಳೆಯುವ ವಿಶ್ವಾಸ ಯಾಕೋ ನೆನಪಿಗೆ ಬಂತು. ಮುಂದೆ ಹೇಳುವ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಇದೆಷ್ಟು ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೋ ಅದರ ಯೋಚನೆ ಇಲ್ಲ.  ನಶಿಸಿ ಹೋಗುವ ಹಲವು  ಕಲೆಯ ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದನ  ಉಳಿವಿಗೆ ನಿರೀಕ್ಷಿತ ಆಸರೆ ಇಲ್ಲ ಎಂದಾಗುವಾಗ ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ರಾಜಾಶ್ರಯ ಎಂಬುದು ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ರಾಜನಿಗೆ ಆ ಕಲೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿಯದೇ ಇದ್ದರೂ ಆಢಳಿತದ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಆ ಕಲೆಗೆ ದೊರೆಯ ಅನುಗ್ರಹ ಆಧಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಈಗ ಆ ಅರಸರ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಸರಕಾರವೇ ಮಾಡುವುದು ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ನಿಯಮ. ಅನಾಥವಾಗುವ ಕಲೆಗೆ ಸರಕಾರದ ಅನುದಾನವೇ ಆಶ್ರಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಸದ್ವಿನಿಯೋಗವಾಗಿ ಒಂದು ಸತ್ ಪರಂಪರೆ ಉಳಿದುಕೊಂಡಲ್ಲಿ ಸರಕಾರದ ಆಶ್ರಯ ಎನ್ನುವಂಥದ್ದು  ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ದೇವ ರಕ್ಷಕ ಎಂಬ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಯೋಜ್ಯವಾಗಿರುತ್ತದೆ.

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟಗೊಂಡು ಅದನ್ನು ಕೊಂಡು ಓದಿರುವ ಮಿತ್ರರಾದ ಶ್ರೀ ಕಟೀಲು ಸಿತ್ಲ ರಂಗನಾಥರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕಂಡಾಗ ನನಗೆ ಮೇಲಿನ ವಾಕ್ಯಗಳು ನೆನಪಾದವು. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಚೀನ ಪರಂಪರೆ ಉಳಿಯಬೇಕು ಅದು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಯಥಾವತ್ ಆಗಿ ಲಭ್ಯವಾಗಬೇಕು ಎಂಬ ನ್ಯಾಯವಾದ ಬೇಡಿಕೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಾರಸ್ವತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇದ್ದೂ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಇದೆ. ವ್ಯಾವಹಾರಿಕವಾಗಿ, ಇಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೇಳಗಳಾಗಲೀ ಕಲಾವಿದರಾಗಲೀ ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳಿಗೆ ಪರಂಪರೆಯ ಉಳಿವಿಗೆ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ. ಆವಾಗ ನಶಿಸಿ ಹೋಗುವ ಯಕ್ಷಗಾನದ  ಮೌಲ್ಯಯುತ ಅಂಶಗಳಿಗೆ ರಾಜಾಶ್ರಯ ಅಂದರೆ ಸರಕಾರದ ಆಸರೆ ಅತೀ ಅವಶ್ಯ. ಇದು ವಾಣಿಜ್ಯ ಪರವಾದ ಕೆಲಸವಲ್ಲ. ಕಲೆ ಪರಂಪರೆಯಲ್ಲಿ ಹೀಗಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಉಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಪ್ರೋತ್ಸಾಹ ಸಿಗದಾಗ ಸರಕಾರದ ಆಶ್ರಯ ಅತ್ಯಗತ್ಯ. ಹಾಗಾಗಿಯೇ ಕನ್ನಡ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆ ಎಂಬ ಸರಕಾರೀ ಅಂಗ ಸಂಸ್ಥೆ ಈ ಕೆಲಸವನ್ನು ಮಾಡಬೇಕು ಎಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಾಡಿಲ್ಲ ಎಂಬ  ಆರೋಪವಲ್ಲ.  ಆದರೆ ಪರಂಪರೆಯ ಉಳಿವಿಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿ ಕಾರ್ಯ ಪ್ರವೃತ್ತವಾಗಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಂತೂ ರಂಗನಾಥರ ಲೇಖನ ಓದುವಾಗ ಮನದಟ್ಟಾಗುತ್ತದೆ.

ಈ ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಅಂಶಗಳು ಉಲ್ಲೇಖಾರ್ಹ. ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಲೋಪದೋಷಾರೋಪವಿಲ್ಲ. ಮತ್ತು ಲೇಖನದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ ಎಲ್ಲಾ ಅಂಶಗಳಿಗೂ ಆಳವಾದ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೊಂದು ಮುಖ್ಯ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗೆಗಿನ ಕಾಳಜಿ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅಷ್ಟು ಹಣ ಸಮಯ ವ್ಯರ್ಥ ಮಾಡುವ ಆವಶ್ಯಕತೆಯೇ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಇವರಲ್ಲಿರುವ ಈ ತುಡಿತ ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.  ಆದರೆ ಆ ತುಡಿತಕ್ಕೆ ಅನುಸರಿಸಿ ಅದು ಮನ್ನಿಸಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ ಎಂಬುದು ಅತ್ಯಂತ ಖೇದನೀಯ.

ಶ್ರೀರಂಗನಾಥರು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದಂತ ಲೋಪದೋಷಗಳ ಬಗ್ಗೆ ವಿಮರ್ಶೆ ಮಾಡುವಷ್ಟು ಸಮರ್ಥ ನಾನಲ್ಲ. ಆದರೆ ದೋಷಗಳಿಗೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಪುರಾವೆಗಳನ್ನು ವಿದ್ವಾಂಸರ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಓದುವಾಗ ಛೇ ನಶಿಸಿ ಹೋಗುವ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪರಂಪರೆಗೆ ದೇವ(ಸರಕಾರ) ರಕ್ಷಣೆಯೂ ಇಲ್ಲದಾಗಿ ಹೋಯಿತಲ್ಲ,  ಎಂದು ಖೇದವಾಯಿತು. ಈ ಅಸಕ್ತಿಯ ಒಂದಷ್ಟು ಅಂಶವಾದರೂ ಪಠ್ಯ ರಚನೆಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದರೆ ಈ ದೋಷಯುಕ್ತ ವಸ್ತು ನಮ್ಮ ಮುಂದಿರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಬಹುಷಃ ಉಪ್ಪು ಕಡಿಮೆಯಾದ ಆಹಾರಕ್ಕೆ ತಟ್ಟೆಗೆ ಉಪ್ಪು ಹಾಕಿದಂತೆ, ದೋಷವಿದ್ದರೆ ಕಲಿಯುವವ ಸರಿಮಾಡಿಕೊಂಡು ಕಲಿಯಲಿ ಎಂಬ ಉದಾರತೆಯೋ,    ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ  ಸರಕಾರೀ ಅನುದಾನದ ಸದ್ವಿನಿಯೋಗ ಎಂಬ ಭಾವಕ್ಕೆ  ಬಾಧಕವಾದ ಒಂದು ಆರೋಪವಿದೆ ಎಂಬುದು ಸರ್ವ ವಿದಿತ.  ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ತಳ್ಳಿ ಹಾಗುವ ಗಮಾನಾರ್ಹವಲ್ಲದ ದೋಷಗಳೇ? ಅದನ್ನು ಮಾಡಿದವರೇ ವಿಷದೀಕರಿಸಬೇಕು.  ಅದು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಆತ್ಮಾವಲೋಕನವಾಗುತ್ತದೆ.  ಯಕಃಶ್ಚಿತ್ ತಿನ್ನುವ   ಒಂದು ಹಣ್ಣನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವಾಗಲೂ ದೋಷ ಇಲ್ಲದೇ ಇದ್ದದ್ದನ್ನು ಆಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವ ನಮ್ಮ ಕಾಳಜಿ ದೋಷಮುಕ್ತವಾದದ್ದನ್ನು ಕೊಡುವಲ್ಲಿ ಒದಗಿ ಬರಬೇಕು.

           ಈ ದೋಷಗಳು ಉಂಟಾಗಿರುವುದಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಕಾರಣಗಳಿವೆ.  ದೋಷಗಳು,  ಮನುಷ್ಯನಾದವನಿಗೆ ಸಹಜ. ಅದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಅದು ಆಗದಂತೆ ತಡೆಯುವ ಸರ್ವ ಅವಕಾಶಗಳು ಇದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಅವಗಣಿಸಲಾಯಿತು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಪುರಾವೆ ಇದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕ ರಚನೆಯಾಗುವ ಹಂತದಲ್ಲೇ ಅದರ ಕರಡು ಪ್ರತಿಯನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನದ ವಿದ್ವಾಂಸರ ಅವಲೋಕನಕ್ಕೆ ಒದಗಿಸಿಕೊಟ್ಟರೆ ಉತ್ತಮ ಎಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಇದೇ ರಂಗನಾಥರು ತಮ್ಮ ಅಂತರ್ಜಾಲ ಮಾಧ್ಯಮವಾದ ಫೇಸ್ ಬುಕ್ ನಲ್ಲಿ ಆ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಲೇಖನವನ್ನು ಪ್ರಕಟಿಸಿ ಅದಕ್ಕೆ ನಾನು ಮತ್ತು ನನ್ನಂತೆ ಹಲವರು ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದೆವು. ಆದರೆ ಅದೆಲ್ಲವನ್ನು ನಿರ್ಲಕ್ಷಿಸಿ ದೋಷ ಉಳಿದರೂ ಅಡ್ಡಿ ಇಲ್ಲ ಎಂಬ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದ ಮಹನೀಯರು ನಡೆದುಕೊಂಡದ್ದು ದೌರ್ಭಾಗ್ಯಕರ.  ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರ ಸಮರ ಅಂತ್ಯವಾಗುವಾಗ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಬಲ್ಲ ಜ್ಞಾನಿ ಯುಧಿಷ್ಠಿರನೂ ಭೀಷ್ಮೋಪದೇಶ ಪಡೆದ. ಎಲ್ಲವನ್ನು ತಿಳಿದರೂ ತಿಳಿಯದೇ ಇರುವದ್ದು ಇನ್ನೂ ಹಲವಿದೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಉದಾಹರಣೆ. ಇದು ಪಠ್ಯಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧ ಪಟ್ಟ ಮಹನೀಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರಿಗೂ ಮನವರಿಕೆಯಾಗಲಿಲ್ಲ. ಆಗುತ್ತಿದ್ದರೆ,  ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ತೆಂಕು ಬಡಗು ಎಂಬ ವೆತ್ಯಾಸವಿಲ್ಲದೆ ಎಲೆ ಮರೆಯ ಕಾಯಿಯಂತೆ ಇರುವ ಹಿರಿಯರ ಸಲಹೆ ಸೂಚನೆ ಪಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಹೀಗೆ ಹಲವು ವಿದ್ವಾಂಸರನ್ನೂ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರನ್ನೂ ಅವಗಣಿಸಿದ್ದು ಈ ದೋಷಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಕಾರಣ ಎಂಬುದು ಸುಸ್ಪಷ್ಟ. ಈ ಅವಗಣನೆಯಿಂದ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಆದ ಅವಮಾನಕ್ಕಿಂತಲೂ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಆಗುವ ನಷ್ಟ ದೊಡ್ಡದು

.

  ದೋಷದ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅ ತಪ್ಪುಗಳು ಘಟಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಒದಗಿ ಬಂದಿದೆ.  ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡಿದ ನಮಗೆ ಯಾವುದೇ ಸಂಭಾವನೆ ಇಲ್ಲ. ಅಥವಾ ಯಾವುದೇ ಅಂಗೀಕಾರದ ಸ್ವಾರ್ಥ ಇಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಹಿತವನ್ನಷ್ಟೇ ಕಂಡುಕೊಂಡು ಆಯಾಚಿತವಾಗಿ ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ವ್ಯಕ್ತವಾದದ್ದು. ಆದರೆ ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆಯುವ ಕೈಗಳೇ ಯುಕ್ತವಾಗುವಂತೆ ನಡೆದುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಹಿಂದೇಟು ಹಾಕಿದೆ.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಕಿಟಿಕಿ ಬಾಗಿಲುಗಳ ವೆತ್ಯಾಸವೇ ಇಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಿಂದಲೂ ಬರಬಹುದು ಎಲ್ಲಿಂದಲೂ ಹೊರಗೆ ಹೊಗಬಹುದು. ಎನನ್ನೂ ತರಬಹುದು, ಏನನ್ನೂ ಕದಿಯಬಹುದು. ಪರವಾನಿಗೆಯ ಮಾತೇ ಇಲ್ಲ ಬಿಡಿ.   ಹಾಗಾಗಿ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದ ಹಾಗು ಪ್ರಸಂಗ ಕತೃ ಶ್ರೀ ದಿವಂಗತ ಸಿದ್ದಕಟ್ಟೆ ವಿಶ್ವನಾಥ ಶೆಟ್ಟಿಯವರು ಸಂದರ್ಶನವೊಂದರಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದರು. ಯಕ್ಷಗಾನದಷ್ಟು ಅತ್ಯಾಚಾರಕ್ಕೆ ಒಳಗಾದ ಕಲೆ ಇನ್ನೊಂದು ಇರಲಾರದು. ಎಂತಹ ನೋವಿನ ಮಾತು ಇದು. ಇಂದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪಾಠಪುಸ್ತಕ ಈ ಅತ್ಯಾಚಾರಕ್ಕೆ ಪರಿಕರ ವಸ್ತುವನ್ನು ಒದಗಿಸಿತೇ ಎಂಬ ಅನುಮಾನ ಮೂಡುತ್ತದೆ.

ಇದೆಲ್ಲದಕ್ಕಿಂತಲೂ ವಿಚಿತ್ರವಾದ ಭಾವ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸಾರಸ್ವತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ವ್ಯಕ್ತವಾದದ್ದು ಇನ್ನೂ ಆಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ತಂದಿದೆ .  ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟವಾದೊಡನೆ ಶ್ರೀ ರಂಗನಾಥರು ಅದನ್ನು ಹುಡುಕಿ,  ಕೊಂಡು ಕೊಂಡು ಅದನ್ನು ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿ ಅದರಲ್ಲಿ  ದೋಷಗಳು ಇದೆ ಎಂದು ಸಾಕ್ಷಿ ಸಹಿತ  ಪ್ರಕಟಿಸಿದ ನಂತರವೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ಲೋಕ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಔದಾಸಿನ್ಯವನ್ನು ತಾಳಿದ್ದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಪರಮಾಶ್ಚರ್ಯವನ್ನು ತಂದಿದೆ. ಮೊನ್ನೆ ಮೊನ್ನೆ ಯಾವುದೋ ಹೆಣ್ಣು ಮಗಳೊಬ್ಬಳು ಬಾಯಿತಪ್ಪಿ ಆಡಿದ ಮಾತಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕಡು ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಯದ್ವಾ ತದ್ವಾ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು ನೀಡಿದ್ದರು. ಆಕೆ ಹೇಳಿದ್ದರ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆಯಲ್ಲ. ಆದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಸೇನಾನಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಮಾತನಾಡಲೇ ಬೇಕಾದಂತಹ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ದಿವ್ಯ ಮೌನವನ್ನು ತಾಳಿದ್ದು ಯಾವ ರೀತಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅಭಿಮಾನವೋ ತಿಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ.  ಇಂತಹ ಮೌನ ಹೊಸತಲ್ಲ. ಬೇಕಾದ್ದಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದರೀತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಷಯಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವುದು ಬಹಳಷ್ಟು ಮಂದಿಗೆ  ತಿಳಿಯುವುದೇ ಇಲ್ಲ.  ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರ ವಿಚಾರಗಳು ವೈಯಕ್ತಿಕ ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರತೆಯನ್ನೇ ಕಳೆದುಕೊಂಡು ವಸ್ತುನಿಷ್ಠತೆ ಗಹ ಗಹಿಸುತ್ತದೆ.

ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕ ಪ್ರಕಟವಾದರೂ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಏಕವಾಕ್ಯದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕೂಡ ಪ್ರಕಟಿಸದೆ ಘಟಾನು ಘಟಿ ವಿದ್ವಾಂಸರೆಲ್ಲ ಯಾವುದೋ ಕಾರಣ ಹಿಡಿದು ದಿವ್ಯ ಮೌನಕ್ಕೆ ಶರಣಾಗಿದ್ದರು. ಬಹುಶಃ  ಈ ಮೌನದ ಗಂಭೀರತೆಯ ಬೆಲೆ ಮುಂದೆ ತರಬೇಕಾಗಬಹುದು.

ರಂಗನಾಥರ ಅನ್ವೇಷಣೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಒತ್ತಟ್ಟಿಗಿರಲಿ. ಅದನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬಿಟ್ಟು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿಯಾದರು ಪಠ್ಯ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗಿ  ಅವಲೋಕಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ನಡೆಯಲಿಲ್ಲ.  ಅದೊಂದು ಗಂಭೀರವಾದ ವಿಚಾರ ಅಲ್ಲವೆಂಬಂತಹ  ಅಸಡ್ಡೆ ಸಾರ್ವತ್ರಿಕವಾಗಿ ಕಂಡು ಬಂತು.

ಹೀಗೆ ಗಂಭೀರವಾದ ವಿಚಾರ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡು ಹಾಗೇ ಆನಾಥವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕಂಡು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಾಠ ಪುಸ್ತಕದ  ವಿಚಾರದ ಕಾಳಜಿಯಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸಕ್ರಿಯ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದ ಶ್ರೀ ರಾಧಕೃಷ್ಣ ನಾವಡರು ತಮ್ಮ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಜತೆಗೆ ಮನವಿಯನ್ನೂ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ಅವರು ಹೇಳಿದಂತೆ, ಈ ಗಂಭಿರವಾದ ವಿಚಾರಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲರೂ ಸುಮ್ಮನೆ ನಿಸ್ತೇಜವಾಗಿ ಸುಮ್ಮನುಳಿದರೋ ಹಾಗಾದಲ್ಲಿ   ಇನ್ನು ಕಲಾವಿದರ ಬಗ್ಗೆ ಯಾವುದೇ ವಿಮರ್ಷೆ ಪತಿಕ್ರಿಯೆಗಳನ್ನು  ನೀಡುವ ನೈತಿಕತೆ ಯಾರಿಗೂ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಇಲ್ಲೂ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರವಿತ್ತು.   ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರು ಯಾವ ವಿಚಾರದ  ಕಾಳಜಿಯಿಂದ ಈ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ನೀಡಿದರೋ ಅದನ್ನು ಅದೇ ಭಾವದಲ್ಲಿ ತಿಳಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಹಲವರು ವಿಫಲರಾದದ್ದು ಅದಕ್ಕೆ ಬಂದ ಹಲವು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಿಂದ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತು. ಶ್ರೀ ರಾಧಕೃಷ್ಣ ನಾವಡರು ಹೇಳಿದ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನೀಡಬಾರದು ಎನ್ನುವ ವಿಚಾರದ ಕುರಿತಾಗಿಯೇ ಯದ್ವಾ ತದ್ವಾ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತವಾಯಿತೇ ಹೊರತು, ಪಠ್ಯದೋಷ ಎಂಬ ಗಂಭೀರವಾದ ವಿಚಾರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಇಲ್ಲದೇ ಹಾಗೇ ಉಳಿಯಿತು. ಇಲ್ಲಿ ನಾವಡರ ಆಶಯ ಹಲವು ಅಜ್ಞಾನಿಗಳಿಗೆ ತಿಳಿಯದೇ ಹೋಯಿತು.  ಎಲ್ಲರೂ ತಮ್ಮ ಬರವಣಿಗೆಯ ಚಪಲವನ್ನು ತೀರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದದು ಕಂಡು ಬಂತು.  ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ ನಾವುಡರು ಇದುವರೆಗೆ ಯಾವುದೇ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ವಿಮರ್ಷೇಗೆ ಸ್ಥಿಮಿತದಿಂದ  ವ್ಯವಹರಿಸುವವರು.  ಹಾಗಾಗಿ ನೈತಿಕತೆಯ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇವಲ ಇಲ್ಲಿನ ಪಠ್ಯದೋಷದ ವಿಚಾರವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗುತ್ತದೆ. ಆಡಬೇಕಾದ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ದ್ಯೂತದಲ್ಲಿ ಸೋತ ಪಾಂಡವರಂತೆ ವರ್ತಿಸುವ ಈ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ವರ್ಗಕ್ಕೆ ಯಾವ ನೈತಿಕತೆ ಇದೆ.  ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದ ಶ್ರೀ ಸೂರಿಕುಮೇರಿ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟರು ಹೇಳಿದಂತೆ, ಕಲೆಯ ವಿಮರ್ಶೆಯಾಗಬೇಕು, ಕಲಾವಿದನ ವಿಮರ್ಶೆಯಲ್ಲ. ಆದರೆ ಮೂರ್ಖರಿಗೆ ಇದೆಲ್ಲ ಅರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಶ್ರೀ ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ ನಾವಡರ ನಿಜವಾದ ಆಶಯ ಅದುವೇ ಆಗಿತ್ತು.  ಪಾಠ ಪುಸ್ತಕದ ವಿಚಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಶುದ್ದವಾದ ಚರ್ಚೆಯಾಗಬೇಕು.

ಇಂದು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ ಇಷ್ಟೊಂದು ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನೇ ಕಲಿಸುವ ಸಂಸ್ಥೆಗಳಿವೆ. ಯಕ್ಷಾಗಾನ ಗುರುಗಳಿದ್ದಾರೆ. ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹಲವಾರು ಪತ್ರಿಕೆಗಳಿವೆ.  ಆದರೆ ಒಂದೇ ಒಂದು ಸಂಸ್ಥೆಗಾಗಲೀ ಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಲೀ  ಓರ್ವನೇ ಒಬ್ಬ ವ್ಯಕ್ತಿಗಾಗಲೀ ಈ ಪಾಠ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿದ್ದ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನಂತರವಾದರೂ ಪಾಠ ಪುಸ್ತಕದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಸಂವಾದ ವಿಚಾರ ಸಂಕೀರಣ ಮಾಡುವ ಯೋಚನೆಯೇ ಬರಲಿಲ್ಲ. ಅನಗತ್ಯ ವಿಚಾರಗಳಿಗೆ ಪ್ರಚಾರದ ಅಶೆಗೆ ಅಥವಾ ಇನ್ನಾವುದೋ ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಇಡೀ ದಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮಾಡಿ ವ್ಯಯಿಸುವ ಮಂದಿಗೆ ಇದು ಗಂಭೀರ ವಿಚಾರ ಅನ್ನಿಸದೇ ಇರುವುದು ದುರ್ದೈವ ಎನ್ನಬೇಕು.  ಒಂದು ಪತ್ರಿಕೆಯಾಗಲಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಪುಟಗಟ್ಟಲೆ ಗೀಚುವ ಲೇಖಕರಾಗಲೀ ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದೇ ಒಂದು ವಾಕ್ಯವನ್ನು ಬರೆಯದಿರುವುದ ಅಚ್ಚರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.  ಹಣ ಅಥವಾ ಹೊಗಳಿಕೆ ಮತ್ತು ಖ್ಯಾತಿ ಇವಿಷ್ಟೇ ಇಲ್ಲಿ ಸ್ವಾರ್ಥದ ಮುಖವಾಗಿ ಗೋಚರವಾಗುತ್ತದೆ.

ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಪಾಠ ಪುಸ್ತಕದ ದೋಷದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಸಂವಾದವನ್ನು ಒಂದು ಗಟ್ಟಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯವನ್ನು ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ ನಾವಡರು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿದ್ದರು.  ಹೆಚ್ಚಿನವರಿಗೆ ಅದು ಅರ್ಥವಾಗಲೇ ಇಲ್ಲ. ಅದೂ ಒಂದು ದುರ್ದೈವ. ಕಾರಣ ಇಷ್ಟೇ ಯಾರಿಗೂ ನಿಷ್ಠೂರವಾಗಿ ವಸ್ತುನಿಷ್ಠವಾಗಿ ವ್ಯವಹರಿಸುವುದು ಬೇಕಾಗೇ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೆ ಅಸಮಾಧಾನವಾಗುತ್ತದೋ ಎಂಬ ಆತಂಕ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಉಳಿವಿಗಿಂತಲೂ ವ್ಯಯಕ್ತಿಕ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಕೈ ಮೇಲಾಯಿತು.  ಹಾಗಾದರೆ ಅಷ್ಟು ಶ್ರಮವಹಿಸಿ ಸರಕಾರದ ಒಂದಷ್ಟು ಲಕ್ಷ ವ್ಯಯ ಮಾಡಿ ರಚಿಸಿದ ಪಾಠ ಪುಸ್ತಕದ ದೋಷ ಹಾಗೇ ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕೆ? ಪ್ರಶ್ನೆ ಸಹಜವಾಗಿ ಮೂಡುತ್ತದೆ

ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ’ಅಮರ ಶಿಲ್ಪಿ ವೀರ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡ’ ಎಂಬ ಒಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರಸಂಗವಿದೆ. ಹಿಂದೆ ಸುರತ್ಕಲ್ ಮೇಳದವರು ಇದನ್ನು ಆಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದರಲ್ಲಿ ತಂದೆಯಾದ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡ ಕೆತ್ತಿದ ಗೋಮಟೇಶ್ವರನ ಮೂರ್ತಿಯಲ್ಲಿ ಮಗ ದೋಷ ಕಂಡು ಹಿಡಿಯುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ತಿಳಿದು ತಂದೆ ಶಂಭು ಕಲ್ಕುಡ ಆತ್ಮ ಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ . ಅಂದರೆ ದೋಷಯುಕ್ತವಾದದ್ದು ಉಳಿಯಬಾರದು ಎನ್ನುವ ಕಾಳಜಿ. ಇಲ್ಲಿ ಜೀವ ತೆರುವುದು ಬೇಡ ಒಂದಷ್ಟು ಪರಾಮರ್ಶೆ ಅವಲೋಕನವಾದರೂ ಆಗಬೇಕಲ್ಲ.  .

            ನಾನು ಬಾಲಕನಾಗಿದ್ದಾಗ ಒಂದು ಘಟನೆ. ಆಗ ನಾನು ಮತ್ತು ನನ್ನಂತೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಬಾಲಕ ನಮ್ಮ ಅಜ್ಜನ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ವೇದ ಪಾಠ ಅಭ್ಯಾಸ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಅಜ್ಜನ ವೇದ ಪಾಠವೆಂದರೆ, ಆರಂಭದಲ್ಲೇ  ಐವತ್ತೆರಡು ಸಾಲದು ಎಂಬಂತೆ ಮತ್ತು ನಾಲ್ಕು ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಅಕ್ಷರಮಾಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ತಪ್ಪಿಲ್ಲದೇ  ಉಚ್ಚರಿಸಿದ ನಂತರ ವೇದಪಾಠವನ್ನು ಆರಂಭಿಸಿದ್ದರು. ಉಚ್ಚಾರದ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮಜ್ಜನಿಗಿದ್ದ ಕಾಳಜಿ ಅದು. ಮಂತ್ರೋಚ್ಚಾರಣೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಕ್ಷರ, ಒಂದು ವಿಸರ್ಗ, ಅಥವಾ ಒಂದು ಸ್ವರ ಪ್ರಸ್ತಾರ ತಪ್ಪಾದರೂ ಅಲ್ಲೇ ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ದೋಷಯುಕ್ತ ಉಚ್ಚಾರ ಸಹಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ನನ್ನ ಜತೆಯಲ್ಲಿದ್ದ   ಹುಡುಗನೊಬ್ಬನ ತಪ್ಪು ಉಚ್ಚಾರಕ್ಕೆ ಅತನನ್ನು ಇಡೀ ದಿನ ಉಚ್ಚಾರ ಸರಿಯಾಗುವ ವರೆಗೆ ಬಿಡಲಿಲ್ಲ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಕುಳಿತ ಹುಡುಗ ತಪ್ಪಿಲ್ಲದೇ ಮಂತ್ರ ಹೇಳುವಾಗ ಕತ್ತಲೆಯಾಗಿತ್ತು. ಆದರೂ ತಪ್ಪು ತಪ್ಪು ಮಂತ್ರ ಉಚ್ಚರಿಸಬಾರದು. ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ತಪ್ಪಾಗಿ ಕಲಿಯ ಬಾರದು ಎನ್ನುವುದು ಅವರ ಪ್ರತಿಪಾದನೆ.         ತಪ್ಪಾದ ದೋಷಯುಕ್ತ ಉಚ್ಚಾರ ಕಲಿಯಬಾರದು. ಆ ದೋಷ ಅಲ್ಲೇ ನಾಶವಾಗಬೇಕು ಎಂಬುದು ನಮ್ಮಜ್ಜನ ಕಾಳಜಿ. ಇದನ್ನು ಹಲವು ಸಲ ನಾನೇ ಸ್ವತಃ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಈಗಲೂ ಉಚ್ಚಾರ ಸ್ಪಷ್ಟತೆಯನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತೇನೆ. ಯಾವುದೇ ವಿದ್ಯೆಯಾದರೂ ದೋಷಯುಕ್ತವಾಗಿ ತಪ್ಪನ್ನೇ ಮತ್ತೂ ಮತ್ತೂ ಕಲಿಯುವಂತಾದರೆ ಆ ವಿದ್ಯೆ ಪರಿಪೂರ್ಣವಾಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ನಮ್ಮಜ್ಜ ಪುಸ್ತಕ ನೋಡಿ ಮಂತ್ರ ಹೇಳುವುದನ್ನು ಕಡುವಾಗಿ ವಿರೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಂತ್ರ ಸರಸ್ವತಿ ಅದು ನಾಲಗೆಯಲ್ಲಿ ಸದಾ ನೆಲಸಿರಬೇಕು. ಅದಕ್ಕೆ ಪುಸ್ತಕದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಬೀಳಬಾರದು. ಪುಸ್ತಕದ ಮುದ್ರಣ ದೋಷಗಳನ್ನು ಹಾಗೇ ಅನುಸರಿಸಿ ಅದನ್ನೇ ಕಲಿಯುವ ಅಪಾಯವಿರುತ್ತದೆ. ತಪ್ಪನ್ನು ಕಲಿಯಬಾರದು ಎಂಬ ಕಾಳಜಿಯೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.  ಅವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲ ಮುದ್ರಣ ದೋಷ ಎಂದು ಮುದ್ರಾ ರಾಕ್ಷಸನ ತಲೆಗೆ ಕಟ್ಟಬಹುದು. ಈಗ ಇಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ ದೋಷಕ್ಕೆ ಯಾರು ಹೊಣೆ?

            ಪಾಠ ಪುಸ್ತಕ ಎಂದರೆ ವೇದಕ್ಕೆ ಸಮಾನ.  ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ಮಂತ್ರವನ್ನು ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಒದಗಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ?   ವಿದ್ಯೆ ಅಮೃತವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಬೇಕು. ಇಲ್ಲಿ ವಿದ್ಯೆ ದೋಷ ಯುಕ್ತವಾಗಿ ಮುಂದೆ ಅದೇ ವೇದವಾಗಿ ಸ್ಥಿರವಾಗುವ ಎಲ್ಲ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮರಣ ಮೃದಂಗದ ಛಾಪು ಕೇಳಿದರೂ ಅಚ್ಚರಿ ಪಡಬೇಕಿಲ್ಲ.

ಇದೊಂದು ಸರಕಾರದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ಪಾಠ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಸರಕಾರದ ಅಂಗೀಕಾರವಿರುತ್ತದೆ. ಮುಂದೆ ಅದನ್ನೇ ಅನುಸರಿಸುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಒದಗಿಬರಬಹುದು.  ಸರಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನೇ ಪಾಠ ಮಾಡಬೇಕು  ಎಂಬ  ಕಾನೂನು ಮುಂದೆ ಬಂದರೂ ಅಚ್ಚರಿ ಪಡಬೇಕಿಲ್ಲ. ಈ ದೋಷದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಮುಂದಿನವರು ಕಲಿಯಬೇಕು ಅನುಸರಿಸಬೇಕು. ಆಗ ಕಾನೂನು ಬದಲಿಸುವಂತೆ ನಾವೇ ಹೋರಾಡುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯೂ ಬರಬಹುದು. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ದೋಷ ಇಲ್ಲಿಯೇ ಪರಿಹರಿಸಲ್ಪಡಬೇಕು. ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂಬ ವಿದ್ಯೆ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಅಮೃತತ್ವವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲಿ ಎಂಬ ಆಶಯ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಮೃತಪಾನವಾಗಲಿ. .  "ಯಕ್ಷಗಾನಂ ಅಮೃತಪಾನಂ.”

ಕನ್ನಡಿ ಎದುರಿನ ಹಾಸ್ಯ

            ಒಂದು ತುಳು ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ (ಇದನ್ನು ಹಿಂದೆ ಒಂದು ಸಲ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದೆ)  ಯಕ್ಷಗಾನ ಹಾಸ್ಯದ ದಂತ ಕಥೆ ಶ್ರೀ ಮಿಜಾರು ಅಣ್ಣಪ್ಪ ನವರ ಹಾಸ್ಯ ಸನ್ನಿವೇಶ ಮರೆಯದ ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರಿತ್ತು.  ಅದರಲ್ಲಿ ಚೋಂಕ್ರ, ಅರಮನೆಯ ಚಾಕರಿಯವನು ಅರಸನ ಮಗಳು ಕೊಡುವ ಅಕ್ಕಿ ತೆಂಗಿನ ಕಾಯಿ ಕೊಂಡೊಯ್ಯಲು ಬರುತ್ತಾನೆ. ಇದನ್ನು ನೋಡಿದ  ಮಗಳ ಮಲತಾಯಿ ಮಹಾರಾಣಿ  ಆತನ ಕೈಯಿಂದ ಅದನ್ನು ಕಿತ್ತು ತೆಗೆಯುತ್ತಾಳೆ. ಆಗ ಮಹಾರಾಜ ಬಂದು ಮಹಾರಾಣಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಳುತ್ತಾನೆ " ನಿನ್ನವು ಕರಳಾ?" ( ನಿನ್ನ ಹೊಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿರುವುದು ಕರುಳೆ?) ಅದಕ್ಕೆ ಮಿಜಾರು ಅಣ್ಣಪ್ಪ ಹೇಳುವ ಮಾತಿದೆ  " ಅವು ಕರಲತ್ತ್ ಕರ್ಬದ ಸರಲ್" ಇದೇ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಮುಂದುವರೆದು ಮಹಾರಾಜ ಅದೇ ಅಕ್ಕಿ ತೆಂಗಿನ ಕಾಯಿಯನ್ನು ಕೊಂಡು ಹೋಗುವಂತೆ ವಿನಂತಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಗ ಮಿಜಾರು ಹೇಳುವ ಮಾತು ಅದು ಎಂತಹ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಕರಗಿಸುತ್ತದೆ.  " ಎಂಕ್ ದಾನೆ ಅಣ್ಣೆರೆ, ಪರ್ಕಟ್ ಅಂಗಿಗ್ ಕೈ ಪಾಡ್ನವುಳೇ ಕಿಸೆಗೆ" (ಹರಿದ ಅಂಗಿಗೆ ಕೈ ಹಾಕಿದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಕಿಸೆಯೇ). ಸಭೆ ಗೊಳ್ಳನೇ ನಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಆ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಗಂಭೀರತೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಾಢವಾಗಿ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಮಿಜಾರು ಹಾಸ್ಯ ಒಂದು ಪಿ ಹೆಚ್ ಡಿ ಸಂಶೋಧನೆಗೆ ಬೇಕಾಗುವಷ್ಟು ಇದೆ.  ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ಒಂದು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿತ್ವವನ್ನು ತೋರಿಸಿದ ಮಹನೀಯರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಮಿಜಾರು ಅಣ್ಣಪ್ಪನವರು. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಮಿಜಾರು ಹಾಸ್ಯ  ಎಂದರೆ ಆಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಡಿವಂತರು ಒಂದಷ್ಟು ದೂರವೇ ಉಳಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ಅದು ಅಶ್ಲೀಲತೆಯ ವರ್ಗೀಕರಣವೋ  ತುಳು ಪ್ರಸಂಗವಾದ ಕಾರಣವೋ ಏನಿದ್ದರೂ  ಇಂದಿಗೂ ಮಿಜಾರು ಹಾಸ್ಯ  ಸನ್ನಿವೇಶದ ಗಂಭೀರತೆಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಕದಲುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಂತಹ ಮಾರ್ಮಿಕತನ ಅಲ್ಲಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಜನ ಸಾಮಾನ್ಯರಲ್ಲಿ  ಸಾಮನ್ಯನ ಪಾಮರ ಮಾತುಗಳೇ ಅಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಲಾಗದ ನಗುವಿನ ಸರಪಳಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ, ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಗಾಢವಾಗಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಎಂದೂ ಅವರ ಹಾಸ್ಯಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರಸಂಗ ನಿರ್ಣಯವಾದ ಚರಿತ್ರೆ ಇರಲಾರದು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ನೆಲೆಗಟ್ಟೆ ಹಾಗೆ. ಅಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಧಾನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಇಂದು ಅದನ್ನು ಹಾಗೆ ಅಂತ ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.  ಇಂದು ಗಂಭೀರ ಪ್ರಸಂಗಳು ಹಾಸ್ಯ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಂಡು ನಿರ್ಣಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟು  ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಅಭಿರುಚಿಯ ದಿಕ್ಕನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದೇ ಹೇಳಬೇಕು.

            ಹಾಸ್ಯದ ವಿಧಗಳು ಹಲವಾರು. ವ್ಯಂಗ್ಯ ಭರ್ತ್ಸನೆ, ವಿಡಂಬನೆ ಹೀಗೆ ಅದರ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಅದರ ಪರಿಣಾಮಗಳು ತೀರ ವಿಭಿನ್ನ. ನಮ್ಮ ವ್ಯವಹಾರದಲ್ಲೂ ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೇ ಇದ್ದಾಗ, ಹೇಳಿದ್ದು ಹೆಚ್ಚು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗುವಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯವನ್ನು ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಹಾಸ್ಯ ಇದಕ್ಕೆ ಹೊರತಾಗಿ ಇಲ್ಲ.

            ಇಂದು ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಮನೋಭಾವ ಬದಲಾಗಿದೆಯೋ ಬದಲಾಯಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆಯೋ   ಯಕ್ಷಗಾನದ ಹಾಸ್ಯ ಸರಕು ಖಾಲಿಯಾದ ಬಿಕರಿಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅಶ್ಲೀಲತೆ ಅಪಹಾಸ್ಯಗಳು ಭಾಷೆ ವೆತ್ಯಾಸ ಮೀರಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ  ಹಾಸ್ಯವೂ ಗಂಭೀರ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿನ ವ್ಯಂಜನದಂತೆ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಪ್ರಸಂಗದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಜ್ಞಾನ , ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಅದನ್ನು ಹೇಗೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಅರಿತು ಹಾಸ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸಬೇಕು. ಶ್ರೀ ಮಿಜಾರು ಅಣ್ಣಪ್ಪ ಇಂತಹ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಹಾಸ್ಯವನ್ನು ಬಹಳ ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದರು. ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ಅವರು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಶಬ್ದಗಳು ಆ ಸ್ವರ ಭಾರ ಅದು ಸನ್ನಿವೇಶದ ಭಾವನೆಯೊಂದಿಗೆ ಮಿಳಿತವಾಗಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಯೋಚಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು.  ಮೇಲೆ ಹೇಳಿದ ಪರ್ಕಟು ಅಂಗಿ ....ಆ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಆ ಪದ ಅದೆಷ್ಟು ಎರಕ್ಕ ಹೊಯ್ದಂತೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಮಿಜಾರು ಅವರನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮುಖ್ಯ ಕಾರಣ ಅಂದಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಡಿವಂತರು ಅಂತ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಮಂದಿ ಮಿಜಾರು ಹಾಸ್ಯವನ್ನು ಒಂದಷ್ಟು ದೂರವಾಗಿಯೇ ಇಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಆದರೂ ಮಿಜಾರು ಹಾಸ್ಯದ ಗಾಢ ಪರಿಣಾಮ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಾಗಿ ಇದ್ದು ಅನುಭವಿಸಬೇಕು. ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನ ಜೀವನದ ವಿಷಯಗಳೇ ಅಲ್ಲಿ ಗಂಭೀರ ಹಾಸ್ಯವಾಗಿ ಪ್ರೆಕ್ಷನ  ಮನಸ್ಸನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಒಬ್ಬ ಜನಸಾಮಾನ್ಯ ಬಡವನ ಮನೋಭಾವವನ್ನೂ ಆ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನೂ ಮನೋಜ್ಞವಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಿಜಾರು ಹಾಸ್ಯ ಎಷ್ಟೇ ದೂರವಿಟ್ಟರೂ ಅದು ಮತ್ತಷ್ಟು ಅನಿವಾರ್ಯ ಎನಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಕೇವಲ ಹೀಗೆ ಅಂತ ವರ್ಗೀಕರಿಸಿ ಅದನ್ನು ದೂರವಿಡುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಜೀವನಾನುಭವ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಸಮಾಜದ ವ್ಯಂಗ್ಯ ವಿಡಂಬನೆಗಳು ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿ ಬಳಕೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು.  ಮಿಜಾರು ಪಾತ್ರಗಳೆಲ್ಲ ಜನ ಸಾಮಾನ್ಯನ ಪ್ರತಿನಿಧಿತ್ವವನ್ನು ವಹಿಸಿಕೊಂಡಂತೆ ಇರುತ್ತಿತ್ತು.  ಇದನ್ನೇ ಮಿಜಾರು ಸ್ಪರ್ಶ ಎನ್ನಬಹುದು.  ಹಾಗಾಗಿ ಅವುಗಳು ಬೇರೆ ಯಾವ ಕಲಾವಿದ ಬಳಸಿಕೊಂಡರೂ ಅದು ಮಿಜಾರಿನ ಸುವಾಸನೆಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ.

            ಆದರೆ ಇಂದು ಸವಕಳಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಹಾಸ್ಯ ಹಲವು ಸಲ ಹಾದಿ ತಪ್ಪಿ ’ದರೆ’  ಹಾರುವುದುಂಟು.  ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯೇ ಹೆಚ್ಚು ಆವಶ್ಯಕ ಎನಿಸುತ್ತದೆ.  ಅಶ್ಲೀಲತೆ  ದ್ವಂದ್ವಾರ್ಥ ಮಾತುಗಳು ಇವು  ಹಾಸ್ಯದ ಒಂದು ಮುಖ ಅಂತ ತಿಳಿದುಕೊಂಡರೂ ಸಹ ಅದು ಯಾವ ಬಗೆಯ  ಹಾಸ್ಯ?  ಅದು ಬಳಕೆ ಯಾವಾಗ? ಅಸ್ಥಾನದ    ಅಶ್ಲೀತೆಯ ಈ ಹಾಸ್ಯಗಳು ಮನರಂಜನೆಯ  ವಿಕೃತಿಯನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ಗೇಲಿ ಅಪಹಾಸ್ಯ....ಹಾಸ್ಯವಾದರೂ ಅದು ಸ್ಥಾನ ಭ್ರಷ್ಠವಾದ ಹಾಸ್ಯ. ಅದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸುವುದೆಂದರೆ , ಈ ವಿಕೃತಿ ಭೀಭತ್ಸ ಅಶ್ಲೀಲ ಅಪಹಾಸ್ಯಗಳು ಅಲ್ಲಿ ಅಂದರೆ ಪ್ರಯೊಗಿಸಲ್ಪಟ್ಟಲ್ಲಿ  ಎಂದು ಸಾರಿ ಹೇಳಿದ ಹಾಗಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದೆಡೆ ಮರ್ಯಾದಾ ಪುರುಷೋತ್ತಮನ ತತ್ವ ಧರ್ಮಗಳನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗ ಬೋಧಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಇನ್ನೊಂದೆಡೆ ಈ ಅಪಹಾಸ್ಯಗಳು ಪುರಾಣದ ಪವಿತ್ರತೆಯನ್ನೇ ನಾಶಮಾಡುತ್ತದೆ. ಒಂದೊಮ್ಮೆಗೆ  ಇಂತಹ ಹಾಸ್ಯ ಜನರಂಜನೆಯನ್ನು ಉಂಟು ಮಾಡಿದರೂ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಅದನ್ನು ಅಂತರಂಗದಿಂದ ತಿರಸ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ ಎಂಬುದು ಅತ್ಯಂತ ಸತ್ಯ.  ಆ ತಿರಸ್ಕಾರ ಯಾವ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತಿಳಿಯ ಬೇಕಾದರೆ  ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಜ್ಞಾನ ಅರಿತಿರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.  ಅತಿ ಬುದ್ಧಿವಂತಿಕೆಯ ಮಂಕು ಗಾಢವಾಗಿರುತ್ತದೆ.  ಹಲವು ಸಲ ಈ ಹಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ನಗು ಬಂದರೂ ಆ ನಗುವಿನಲ್ಲೂ ಹಲವು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳಿರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಯೋಗಿಸುವಾಗ ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಉತ್ತಮವಲ್ಲವೇ?

            ರಾಮಾಯಣದ ಯಾವ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನೂ ಗಮನಿಸಿದರೂ ಅದು ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಹಿಡಿದು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಶ್ರೀರಾಮ ಪಟ್ಟಾಭಿಷೇಕವಾಗಲೀ, ವನಾಭಿಗಮನವಾಗಲೀ ಅದರಂತೆ ಪಾದುಕಾ ಪ್ರದಾನವಾಗಲೀ ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಹಾಸ್ಯದ ಬಳಕೆಗೆ ಅವಕಾಶವನ್ನೇ ಕಲ್ಪಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ’ಬಂದೆಯಾ ಇನವಂಶವಾರಿಧಿ ಎಂಭ ಭಾವನಾತ್ಮಕ’  ಪದ ಇರುವಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯ ಹೇಗೆ ಹೊಂದಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು?   ಆ ಪದವನ್ನು ಸುಮ್ಮನೇ ಕುಳಿತು ಕೇಳುವಾಗಲೂ ಹೃದಯ ಭಾರದ ಸಂವೇದನೆ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ.   ಶಬರೀ ಮೋಕ್ಷ , ಚೂಡಾಮಣಿ ಪ್ರಸಂಗಗಳ  ಮೂಲ ಧಾತುವೇ  ಭಾವನೆಗಳು.  ಈ ಭಾವ ಸ್ಪಂದನವನ್ನು ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಲ್ಲಿ ಜಾಗ್ರತ ಗೊಳಿಸಿ ಆತನನ್ನು ತ್ರೇತಾಯುಗಕ್ಕೆ ಜತೆಯಲ್ಲೇ ಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತವೆ.  ಹಲವಾರು  ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಒಂದು ದಿನ ನಾನು ಯಾವುದೋ ಊರಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ಅದೊಂದು ಹಳ್ಳಿ ಪ್ರದೇಶ. ಹಾಗೆ ರಸ್ತೆಬದಿಗೆ ಬಂದು ಬಸ್ ಗೆ ಕಾಯುತ್ತಿರಬೇಕಾದರೆ, ಅಲ್ಲಿ  ಮೈಕ್ ಸೆಟ್ಟಿನ ಅಂಗಡಿಯೊಂದು ಇತ್ತು. ಮೈಕ್ ಬಾಡಿಗೆ ಹೋಗದೇ ಇದ್ದಾಗ ಅಂಗಡಿಯಾತ ಅಲ್ಲೇ ಮೈಕ್ ಅಂಗಡಿ ಮುಂದೆ ಇಟ್ಟು ಯಾವುದಾದರೂ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣವನ್ನು ಊರೆಲ್ಲ ಕೇಳುವಂತೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದ. ಅದೊಂದು ರೀತಿಯ ಆತನ ಮೈಕಿನ ಜಾಹೀರಾತು. ಆವಾಗ ಇನ್ನೂ ಟೇಪ್ ರೆಕಾರ್ಡರ್ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದ ಕಾಲ. ಇದ್ದರೂ ಬಹಳ ವೆಂದರೆ ಬಹಳ ವಿರಳ. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಮೈಕ್ ನ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಸುತ್ತ ಮುದ್ದಲಿದ್ದವರಿಗೆ ಒಂದು ಹುಮ್ಮಸ್ಸನ್ನು ತರುತ್ತಿತ್ತು. ಯಾವುದಾದರೂ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಣ ಹಾಕುವ ಸಂಭವವಿದ್ದರೆ ಬಸ್ ಗೆ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದವರು ತಮ್ಮ ಬಸ್ ಬಂದರೂ  ನಂತರದ ಬಸ್ ಗೆ ಹೋಗುವ ಅಂತ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಕಿವಿ ಗೊಡುತ್ತಿದ್ದರು.  ಆಗ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣಗಳು  ಗ್ರಾಮ್  ಫೋನ ತಟ್ಟೆಯ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದವು. ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಮೊದಲ ಯಕ್ಷಗಾನವೇ ಪಾದುಕಾ ಪ್ರದಾನ. ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಗೊಳಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಈ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಈ ಅಂಗಡಿಯಾತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಹಾಕಿದ್ದ. ಅದನ್ನು ಕೇಳಿ ಅಂಗಡಿಯ ಬೆಂಚ್ ಮೇಳೆ ಕುಳಿತವರು ಮಾಡಿದ ಚರ್ಚೆ ಅತ್ಯಂತ ಸ್ವಾರಸ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಇಂದು ಅಂತಹ  ಸಂದರ್ಭಗಳು ಕಾಣುವುದಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಒಂದುವೇಳೆ ಇದ್ದರೂ ಯಾವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಯಾಗಬೇಕು, ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲೂ ಸೇರಿಕೊಳ್ಳುವ ಪಡ್ಡೆ ಹಾಸ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಯಾಗಬೇಕೆ? ಪುರಾಣದ ಪ್ರಸಂಗದ ಗಂಭೀರತೆಯನ್ನು ತಿಳಿಯದೆ ಚತುರ ಮತಿಯಿಂದ ಹಾಸ್ಯವನ್ನು ಪ್ರಯೋಗಿಸುವಾಗ ಯೋಚಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.  ಯಕ್ಷಗಾನ ಕೇವಲ ರಂಗಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಇದು ನಿದರ್ಶನ. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಂದು ನೋಡಿ ಆಮೇಲೆ ಬರೆಯಿರಿ ಎನ್ನುವುದೇನೋ ಸರಿ. ಆದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಷ್ಟಕ್ಕೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಎಲ್ಲೋ ಆದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮರು ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ಪ್ರದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಅದಕ್ಕಿರುವ ವಿಮರ್ಷೆಯೂ ಅದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕೈಯನ್ನೋ ಬಾಯಿಯನ್ನೋ ತಡೆಯಬಹುದು, ಆದರೆ  ಕೈಯಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದ ಬಾಯಿ ಸಿಕ್ಕ ಬೆರಳಸಂದಿನಲ್ಲೂ ತನ್ನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಹೊರ ಹಾಕುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಪರಿಜ್ಞಾನ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.

            ರಾಮಾಯಣದ ಇನ್ನೊಂದು ಜನಪ್ರಿಯ ಪ್ರಸಂಗ, ಶೂರ್ಪನಖಾ ಮಾನಭಂಗ. ಮೂಲದಲ್ಲಿ ಪಾರ್ತಿಸುಬ್ಬ ಪ್ರಸಂಗ ಬರೆದಾಗ ಅದಕ್ಕೆ ಪಂಚವಟಿ ಅಂತಲೇ ಹೆಸರಿಟ್ಟಿರಬೇಕು. ಆದರೆ ನಂತರ ಅದು ಜನಪ್ರಿಯವಾದದ್ದು  ಮಾತ್ರಾ ಮಾನಭಂಗ ಹೆಸರಿನಿಂದ. ಇಂದಿಗೂ ಹಲವುಕಡೆ ತಾಳಮದ್ದಲೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಸಂಗ ಆದರೂ ಅದನ್ನು ಪಂಚವಟಿ ಅಂತ ಹೆಸರಿಸುವುದು ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ.  ಇದೋಂದು ವಿಕೃತಿ ಇರಬಹುದೇ ಎಂಬ ಅನುಮಾನ ಹಲವು ಸಲ ಹುಟ್ಟಿದೆ.  ಪಂಚವಟಿಯ ಸುಂದರ ಪರಿಸರವನ್ನು ಶೂರ್ಪನಖೆ ಹಾಳು ಮಾಡಿದ್ದರೂ ಮಾಡಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ನಾವು ಅದನ್ನೇ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಾಗಿಸಿ ಕಥೆಯ ಸ್ವಾರಸ್ಯದ ದಿಕ್ಕನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸಿಬಿಡುತ್ತೇವೆ.  ಒಂದು ವಸ್ತುವನ್ನು ಋಣಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಕಾಣುವ ಮನೋಭಾವ. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಅಪಹಾಸ್ಯವೇ ವಿಜ್ರಂಭಿಸುವುದುಂಟು. ರಾಮಾಯಣದಲ್ಲಿ ಹಾಸ್ಯ ತುಸುವಾದರೂ ಇರುವುದು ಈ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಎಂಬ ಪರವಾನಿಗೆಯನ್ನೇ ಈ ಅಪ ಹಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಈ ವಿಕೃತಿಯ ಇನ್ನೊಂದು ರೂಪ.  ಶೂರ್ಪನಖಿಯ ಪುರುಷಾತಿಕ್ರಮಣ ಕೇವಲ ಅಸುರೀಭಾವವನ್ನು ತೋರಿಸುವುದಲ್ಲ, ಶ್ರೀರಾಮನ ಧರ್ಮ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನೂ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸಬೇಕು ಎಂಬ ವಿವೇಚನೆ  ಇರದಿದ್ದರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಅರ್ಹತೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದೇ ಇಲ್ಲ.

            ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಹಾಸ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಪಹಾಸ್ಯ ಯಾವುದು? ಅದು ಅಶ್ಲೀಲವಾಗುವುದು ಯಾವಾಗ ಎಂಬ ಜ್ಞಾನ ಮುಖ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಕಾಗೆಯ ಕೂಗು ವಿಕಾರವಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಆ ವಿಕಾರ ಅದಕ್ಕೆ ಅರಿವಿಗೆ ಬರುತ್ತದೋ ಇಲ್ಲವೋ ಆದರೆ, ಅದಕ್ಕೆ ವಿಕಾರವಲ್ಲದೆ ಬೇರೆ ತಿಳಿಯದು. ಹಾಗೇ ಹಾಸ್ಯ ಎಂಬುದು ಬೇರೆ ತಿಳಿಯದೇ ಇರುವ ಸಂಭವ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಬರಲಾಗದು.  ಒಂದು ಕಾಲವಿತ್ತು ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮಾ ಎಂದರೆ ಮೂಗು ಮುರಿಯುತ್ತಿದ್ದರು. ತಲೆ ಎತ್ತಿ ಅದರ ಭಿತ್ತಿಚಿತ್ರವನ್ನೂ ನೋಡುವುದೂ ಸಹ ಸಭ್ಯತೆ ಎನಿಸುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಮಲಯಯಾಳಂ ನಲ್ಲೇ ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಬುದ್ದ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ  ಸಿನಿಮಾ ತಯಾರಾಗುವುದನ್ನು ಯಾರೂ ಅಲ್ಲಗಳೆಯುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ.  ಒಂದು ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಸಿನಿಮ ಹೇಗಿರಬೇಕೆಂದು ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮ ನೋಡಿ ತಿಳಿಯಬಹುದು.  ಈ ರಂಗಕ್ಕೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳು ಅಪರೂಪವಾಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ.  ಈ ಉತ್ಕೃಷ್ಟತೆಯ ಹಿರಿಮೆ ಗರಿಮೆಗಳು ಇದ್ದರೂ  ಈಗಲೂ ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮಾ ಎಂದಾಗ ಕೆಲವರು ಹುಬ್ಬು ಹಾರಿಸುವುದುಂಟು. ಅದನ್ನು ಯಾಕೆ ಎಂದು ವಿವರಿಸುವುದು ವಿವರ ಶೂನ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ.   ಹೊಸ ವಸ್ತ್ರಕ್ಕೆ ಒಮ್ಮೆ ಕೊಳೆ ಅಂಟಿಕೊಂಡರೆ ಎಷ್ಟು ತೊಳೆದರೂ  ಅದು ಎಂದಿಗೂ ಹೊಸತಾಗುವುದಿಲ್ಲ.  ಹಾಗಾಗಿ ರಸ್ತೆ ಬದಿ ನಿಂತಾಗ ಎಲ್ಲೋ ಆದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಿವಿಗೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಲ್ಲದೇ  ಇದ್ದರೂ ಸಹ ಆತ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕೊಡಬಹುದು.  ಅದು ಮಲಯಾಳಂ ಸಿನಿಮಾ ಎಂದಾಗ ಹುಬ್ಬೇರಿಸುವ ಅಂಗೀಕಾರದಂತೆ ಆಗಬಾರದಲ್ಲವೇ?  ತುಳು ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಹಳ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಇದ್ದರೂ ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ ಅದನ್ನೂ ಇದೇ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ  ಅಷ್ಟೇ ಮಡಿವಂತಿಕೆಯಿಂದ ಕಾಣುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರೂ ಇಲ್ಲದಿಲ್ಲ. 

        ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ನಿಷ್ಠೂರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಎನ್ನಿಸಬಹುದು ಆದರೆ ಅಪಹಾಸ್ಯವನ್ನೂ ಸಮರ್ಥಿಸುವ ಮನೋಭಾವ ಇರುವಾಗ ಈ ನಿಷ್ಟೂರವೂ ಅನಿವಾರ್ಯ ಎನ್ನಿಸುತ್ತದೆ.   ಹಾಸ್ಯ ಸಂಸ್ಕಾರದ ಕನ್ನಡಿ ಇದ್ದಂತೆ. ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಬೇಗನೇ ಅಳೆದು ಬಿಡುತ್ತದೆ.

ಅಪಹಾಸ್ಯ ಕೇಳುವವರಿದ್ದರೂ ಹೇಳುವವರ ಸಂಸ್ಕಾರ ಮೊದಲು ತಕ್ಕಡಿಯ ತಟ್ಟೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. 

ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಾಹಾಯಜ್ಞ

ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಾಹಾಯಜ್ಞ

(ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಹಿತರಕ್ಶಣಾ ವೇದಿಕೆ ಸುಳ್ಯ. ಇವರು ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕೆಳಗೆ ಆಯೋಜಿಸಿದ  ಮಹಾಭಾರತ ಪ್ರಸಂಗದ ಬಗೆಗಿನ  ಅನಿಸಿಕೆಗಳು )

ಪ್ರಸಂಗ : ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪರಂಧಾಮ – ಪಾಂಡವ ಸರ್ಗಾರೋಹಣ

ನಡ ನಡುಗುತಿಹ ಭೀಮ ಸೇನನ ಕೈ ಹಿಡಿದು ಓಲೈಸುತ್ತಾ ಒರೆದನು, ಬಿಡು ಮನದ ಶೋಕವನು. ಅದೋ  ಅದೋ ಸುರಪುರ ಬಂತು ನೋಡೆನುತ.

 ಕುಸಿದು ಕುಳಿತ ಭೀಮಸೇನನಿಗೆ ಅಣ್ಣ ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ಧರ್ಮರಾಯ ಹೇಳುವ ಮಾತು,   ಅದು ವರೆಗೂ ಎಲ್ಲ ಅಡೆತಡೆಗಳನ್ನು ಮೀರಿ ಕಳೆದು ಹೋದ ಸತಿ ಸಹೋದರರನ್ನು ಲೆಕ್ಕಿಸದೆ ಸ್ಥಿರ ಚಿತ್ತದಿಂದ  ಮುಂದೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರೆ , ಹಿಂದೆಯೇ ಹೆಜ್ಜೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದ ಭೀಮಸೇನನ ರೋದನ ಬಹಳ ಹಿಂದಿನಿಂದ ಕೇಳುತ್ತದೆ. ದ್ರೌಪದಿ ನಕುಲ ಸಹದೇವ ಹೆಚ್ಚೇಕೆ ಮಹಾ ವಿಕ್ರಮಿಯಾದ ಅರ್ಜುನ ಸತ್ತು ಬಿದ್ದಾಗಲೂ ವಿಚಲಿತನಾಗದ ಧರ್ಮರಾಯ ಹಿಂದಿರುಗಿ ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ಶತಗಜತ್ರಾಣಿ ನಿತ್ರಾಣಿಯಾಗಿ ನೆಲಕ್ಕೊರಗಿದ್ದಾನೆ. ಸರಿದು ಭೀಮ ಸೇನನ ಕೈಹಿಡಿದು ಧರ್ಮರಾಯ ಹೇಳುವ ಆ  ಸನ್ನಿವೇಶ ಮಹಾಭಾರತದ ಅಂತ್ಯದ ದುರಂತದ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ.

 ನೂರು ಚದರಡಿಯ ರಂಗಸ್ಥಳದ  ಒಳಗೆ ಒಂದು ಪೌರಾಣಿಕ ಲೋಕವನ್ನು ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ,  ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪರಂಪರೆಯ ಅಗಾಧತೆಗೆ ಮನಸ್ಸು ಭಾರವಾಗುತ್ತದೆ. ಅತಿರೇಕದ ಭಾವಾಭಿನಯವಿಲ್ಲ. ದೇಹದಂಡನೆಯ ಗುರಿಯಾಗುವ ಕುಣಿತವಿಲ್ಲ. ಸಂಗೀತ ಕಛೇರಿಯನ್ನು ಮೀರಿ ವಿರಾಮ ಎಲ್ಲಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯದ ಆಲಾಪನೆ ಇಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿನ ಹಿತ ಮಿತವಾದ ಭಾಗವತರ ಭಾಮಿನಿಯ ಆಲಾಪನೆ, ನಮ್ಮನ್ನು ಸನ್ನಿವೇಶದ ಆಳಕ್ಕೆ ಮತ್ತಷ್ಟು ಸೆಳೆಯುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತದೆ.  ಅಣ್ಣಾ,  ಎನ್ನುವ  ಆರ್ತನಾದದ ಭೀಮನ ಕರೆ ಅದುವರೆಗಿನ ಪಾಂಡವ ಸಾಹೋದರ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.   ಕೇವಲ ಸಂಕೇತಗಳೆಂಬಂತೆ ಈ ದುರಂತ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಕೊಡುವಾಗ, ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ನೋಡಿದುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ಮನಸ್ಸು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತದೆ.  ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದರೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಕಲ್ಪನೆಗೂ ಮುಖವಾಗುವಾ ಒಂದು ಕಲೆ. ಪಾಂಡವರ ಮಹಾ ಪ್ರಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸುತ್ತಾ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಆ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಚಿತ್ರಿಸುತ್ತದೆ. ರಂಗಸ್ಥಳದ ಕೆಲವು ಅಡಿಯೊಳಗೇ ಕೇವಲ ಸಂಕೇತವಾಗುವ ಯಕ್ಷಗಾನ, ತನ್ನೊಳಗೆ ಅವ್ಯಕ್ತವಾಗಿರುವ ಕಲ್ಪನೆಗಳನ್ನು ತೋಳೆರಡರಲ್ಲಿ ಎತ್ತಿ ಕೊಟ್ಟ ಅನುಭವ. ಪರಂಪರೆಯ ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂದರೆ ಇದು.

ದಕ್ಷಿಣ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಸುಳ್ಯದ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನ ಹಿತರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ  ಹೆಸರಿಗೊಪ್ಪುವಂತೆ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಸಮಗ್ರಯಕ್ಷಗಾನದ ಹಿತಕ್ಕೆ ಒಂದು ಅವಕಾಶವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿದೆ ಎಂದುಕೊಂಡರೆ ಅತಿಶಯವಾಗಲಾರದು. ಕೇವಲ ವಿಡೀಯೋವನ್ನು ನೋಡಿದರೂ ಅವ್ಯಕ್ತವಾಗುವ ಭಾವನೆಗಳಿಗೆ ಅಂತ್ಯವವೇ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಒಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕೇವಲ ಯಕ್ಷಗಾನವಾಗಿ ಹೇಗೆ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಆವರಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುತ್ತದೆ.

ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪರಂಪರೆಯ ಮಾರ್ಗಸೂಚಿ ಯಾವುದು ಎಂದು ತಿಳಿಯದೆ ಇಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಯಾವುದೋ ಒಂದು ವಿಕಲ್ಪವನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂಬಂತೆ ತಿಳಿದು ಹಾದಿ ತಪ್ಪುವಾಗ ದಾಖಲಾಗುವ ಇಂತಹ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು ನಿಜಕ್ಕೂ ದಾರಿ ಸೂಚಕವಾಗಿ ಪರಂಪರೆಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಲೋಕದ ಹಾದಿ ಇದು ಅಂತ ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ವರ್ತಮಾನದ ಸಂಕ್ರಮಣದಲ್ಲಿ ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ಲಾಘನೀಯ ಕರ್ಯ. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಎರಡು ಮೂರುವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಚಿತ್ರಣವಷ್ಟೇ ಇದು. ಆದರೂ ಸಾರ್ವಕಾಲಿಕ ಸತ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ತೆಂಕು ತಿಟ್ಟು ಹಿತರಕ್ಷಣಾ ವೇದಿಕೆ ಸುಳ್ಯ ಮತ್ತು ಕನ್ನಡ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಾಧಿಕಾರ ಬೆಂಗಳೂರು ಇದರ ಸಹಯೋಗದಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ಇಪ್ಪತ್ತು ಮಹಾಭಾರತದ  ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗಳನ್ನು ಶುದ್ದ ಪರಂಪರೆಯ ಆವರಣದಲ್ಲಿ  ಇಲ್ಲಿ ಚಿತ್ರಿಸಿ ದಾಖಲೆಗೆ ಸೇರಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅತ್ಯಂತ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರ ಸಹಕಾರವು ಅತ್ಯಂತ ಶ್ಲಾಘನೀಯ. ಹೀಗೊಂದು ಇದೆ ಅಂತ ಸಾಕ್ಷೀಕರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಇದು ಒಂದು ಪ್ರಬಲ ಮಾಧ್ಯಮವಾಗುವುದರಲ್ಲಿ ಯಾವುದೇ ಅನುಮಾನವಿಲ್ಲ.  ಇಷ್ಟೆಲ್ಲ ಪ್ರಸಂಗಳು ಚಿತ್ರಣಗೊಂಡರೂ ಈಗ ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದ್ದು ಎರಡು ಮಾತ್ರ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪರಂಧಾಮ ಮತ್ತು ಪಾಂಡವ ಸರ್ಗಾರೋಹಣ. ಮುಂದಿನದ್ದು ಇನ್ನೂ ನೋಡಬೇಕಿದ್ದರೂ ಅವಕಾಶವಂತೂ ವಿಪುಲವಾಗಿ ಇದೆ.

ಪ್ರಸಂಗ : ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪರಂಧಾಮ – ಪಾಂಡವ ಸರ್ಗಾರೋಹಣ

ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಪರಂಧಾಮದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣನಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದ ಶ್ರೀ ಕೈರಂಗಳ ಕೃಷ್ಣ ಮೂಲ್ಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪರಂಪರೆಯ ಕೃಷ್ಣನ ಮೂಲಕ ಪರಂಧಾಮದ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಹೇಗಿದ್ದ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಂಡುತ್ತಾರೆ.  ಅತ್ಯಂತ ಚುರುಕಿನ ಚಲನೆಯ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಸ್ತುತಿ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಮನ ಮುಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಧರ್ಮರಾಯನಾಗಿ ವಾಟೆಪಡ್ಪು ಶ್ರೀ ವಿಷ್ಣು ಶರ್ಮರು ಗಮನಸೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಪರೀಕ್ಷಿತನನಾಗಿ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದ ಶ್ರೀ ಶೀನಪ್ಪ ರೈ ಸಂಪಾಜೆಯವರು ಮಾರ್ಗದರ್ಶಿಯಂತೆ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತಾರೆ.  ಅಂತೆಯೇ ಭೀಮನ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ ಶ್ರೀ ಬಾಲಕೃಷ್ಣ ಗೌಡ ಮಿಜಾರು ಇವರು ಗಮನಾರ್ಹ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.  ಮುಂಚೂಣಿಯ ಪಾತ್ರಗಳು ವೈಭವೀಕರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪೊಷಕ ಪಾತ್ರಗಳದ್ದು ಸ್ಥಾನ ಮಹತ್ವವೆನಿಸುತ್ತದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಪೋಷಕ ಪಾತ್ರಗಳು ತಮ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯವನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ನಿಭಾಯಿಸಿವೆ.

ಶ್ರೀ ಕೃಷ್ಣ ಪರಂಧಾಮ ಪಾಂಡವ ಸ್ವರ್ಗಾರೋಹಣ, ಎರಡೂ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಸೌಮ್ಯ ಪ್ರಸಂಗಗಳು. ಹಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವೇ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗೂ ಇದರಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಚಟಕ್ಕೆ ಹಾಸ್ಯವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದರೆ ಪ್ರಸಂಗದ ರಸಾಭಿವ್ಯಕ್ತಿಗೂ ರಸಾಸ್ವಾದನೆಗೂ ಗಂಭೀರವಾದ ಊನ ಬರುತ್ತದೆ. ಇಂದಿನ ಬಯಲಾಟಗಳನ್ನು ನೋಡುವಾಗ ಇದು ಆಡಬಲ್ಲ ಪ್ರಸಂಗವೇ ಅಲ್ಲ. ಅಂತಹ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನೂ ಸಹ ಪರಂಪರೆಯ ದಾರದಲ್ಲಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಪೋಣಿಸಲಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಇಲ್ಲಿಯ ಸಮರ್ಥ ಹಿಮ್ಮೆಳ ಮತ್ತು ದಕ್ಷ ನಿರ್ದೇಶನ.  ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆಗಳಂತೂ ತಮ್ಮ ಝೇಂಕಾರವನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಒದಗಿಸುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅದರ ಗುಂಗಿನಿಂದ ನಮಗೆ ಹೊರಬರುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಹಿರಿಯ ಭಾಗವತ ಶ್ರೀ ಬಲಿಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಪುಂಡಿಕೈ ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ ಇವರ ಭಾಗವತಿಕೆ  ಅಪರೂಪವೆಂಬಂತಹ ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಸುಲಲಿತವಾಗಿ ಪರಂಪರೆಯ ನೆರಳಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಾಣುವಲ್ಲಿ ಹಿಮ್ಮೇಳದ ಮುನ್ನೆಲೆಗೆ ಬಂದು ನಿಲ್ಲುತ್ತವೆ. ಮೈನವಿರೇಳಿಸುವ ಭಾಗವತಿಕೆ ಇಡೀ ಪ್ರಸಂಗದ ಜೀವಾಳ.

ಎರಡೂ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಅಪರೂಪ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಇದುವರೆಗೂ ತೀರಾ ವಿರಳ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನುಕಂಡಿದೆ.  ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣಗಳು ಹಲವಿರಬಹುದು. ಅದರೆ ಅದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ ದಾಖಲೆಯ ಪುಟಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ತೆಂಕು ತಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಚೆಂಡೆಗೆ ಮಾತ್ರಾ ಅವಕಾಶ. ಗಿರಿಕಿ ಹೊಡೆಯುವುದು ಕುತ್ತು ಹಾರುವುದು ಬಿಟ್ಟರೆ ತೆಂಕಿನಲ್ಲಿ ಏನು ಇಲ್ಲ ಎಂದು ಮಾಹಾತ್ಮೆಯಂತಹ ಪ್ರಸಂಗ ನೋಡಿ ಮೂಗು ಮುರಿಯುವರು ಕನಿಷ್ಠ ಪಕ್ಷ ಈ ವಿಡಿಯೋವನ್ನು ನೋಡುವುದು ಸೂಕ್ತ. ಪರಂಪರೆಯ ಕಾಠಿಣ್ಯತೆಯೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಪರಂಪರೆಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಹೇಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುಕ್ಕೆ ಈ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ನೋಡಲೇ ಬೇಕು.  ಇಂದು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗುವುದು, ಪ್ರದರ್ಶನವೊಂದಕ್ಕೆ ಸಾವಿರ ಸಾವಿರ ಸಂಭಾವನೆ ಪಡೆಯುವ  ತಾರಾಮೌಲ್ಯದ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲ. ಪರಂಪರೆಯ ಆಳವಾದ ಜ್ಞಾನ ಮಾಹಿತಿ ಇರುವ ಕಲಾವಿದರು ಎಂಬುದು ಇದನ್ನು ನೋಡುವಾಗ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಇಂದಿನ ವರ್ತಮಾನದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳಲ್ಲಿ ಪರಂಪರೆಯ ಬಲು ಮುಖ್ಯ ಅಂಶಗಳೇ ಮಾಯವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿವೆ. ಹಾಸ್ಯ ಅಪಹಾಸ್ಯದ ವೆತ್ಯಾಸವೇ ತಿಳಿಯದ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ, ಕೇವಲ ದೇಹದಂಡನೆ ಕಂಠ ಶೋಷಣೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗುವ ಕುಣಿತ ಇಷ್ಟಕ್ಕೇ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ. ಕುಣಿದರೂ ಹಾಡಿದರೂ ಅದರಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪರಂಪರೆ ಎಲ್ಲಿದೆ ಅಂತ ಹುಡುಕುವಂತಾಗಿದೆ. ರಂಗದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ಮಾಡುವವರಿಗಂತು ಸ್ವಯಂ ಕೃತ ಅಪರಾಧವೆಂಬಂತೆ ಪರಂಪರೆಯ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಇನ್ನು ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಇದನ್ನೇ ಪರಂಪರೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಮನೋರಂಜನೆಗೆ ವಶವಾಗುತ್ತಾನೆ.  ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಕೆಲವು ಲೇಖಕರು ತಮ್ಮ ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕೆ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪಾರಂಪರಿಕೆ ಕಲೆ ಅಂತ ಇಂತಹ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಬರೆಯುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಹೀಗೆ ಬರೆಯಬೇಕಾದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪರಂಪರೆಯ ಖಚಿತ ಮತ್ತು ಸ್ಪಷ್ಟ ಅರಿವು ಇರಬೇಕಾದದ್ದು ಅತೀ ಅವಶ್ಯ.  ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಮಾಡುವ ಘೋರ ವಂಚನೆಯಾಗುತ್ತದೆ., ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಲೇಖನ ಬರಬೇಕೆಂಬ ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕೆ  ಒಂದು ಶುದ್ದ ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಅವಮಾನಿಸುವುದು ಸರಿಯಲ್ಲ. ಪರಂಪರೆಯ ಅಶಂಶಗಳನ್ನು ಸಾರಾಸಗಟಾಗಿ ಅಳಿಸಿ ಹಾಕಿದ ಯಕ್ಷಗಾನಗಳು ಪಾರಂಪರಿಕ ಅಂತ ಹೆಸರಿಸುವುದು ತಮ್ಮ ಅರಿವಿನ ಕೊರತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ತಮ್ಮ ಮೂರ್ಖತನ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದು ಆತಿರುತ್ತದೆ.

ಇಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾದ ಈ ಪ್ರಸಂಗದ ಭಾಗವತಿಕೆಯನ್ನು ಒಂದು ಸಲ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಪರಂಪರೆಯ ಗಟ್ಟಿತನ ಅರಿವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಪದವನ್ನು ಕೇಳಿ ಅದರ ರಾಗ ಯಾವುದು ಎಂದು ರಾಗದ ಬೆನ್ನು ಹತ್ತಿದರೆ ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಪದಗಳು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮಟ್ಟು ಇದನ್ನೇ ಆಧರಿಸಿವೆ. ಇದೇ ಪರಂಪರೆಯ ಯಕ್ಷಗಾನ.   ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಂದು ಭಾಗವತ ಪದ ಹೇಳಿದೊಡನೆ ಅದರ ರಾಗ ವೈಖರಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ರಾಗಾಧಾರಿತ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅದು ನವೀಕರಣ ಲೇಪನದ ಯಕ್ಷಗಾನವೇ ಹೊರತು ಅದು ಪರಂಪರೆಯ ಯಕ್ಷಗಾನವಲ್ಲ. ಇದರ ಸ್ಪಷ್ಟ ಅರಿವಿರದೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದು ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಠು ಕತ್ತಲಲ್ಲಿಡುವ ಮೂರ್ಖ ಪ್ರಯತ್ನ ನಡೆಯುತ್ತಲೇ ಇದೆ.

ಇಂತಹ ವೈರುಧ್ಯಗಳ ನಡುವೆ ಇಂತಹ ಒಂದು ಘನಕಾರ್ಯ ಸದ್ದಿಲ್ಲದಂತೆ ನಡೆದು ಹೋಗಿದೆ.

 ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕೆಲವಾದರೂ ಇಂತಹ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು ಯಾವುದೇ ಸ್ವಾರ್ಥವಿಲ್ಲದೇ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳಗೇಕು. ಆಗ ಪರಂಪರೆಯ ಅರಿವು ಉಂಟಾಗಿ ಅದರ ಜೀವ ಸತ್ವವನ್ನು ಶಾಶ್ವತವಾಗಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಿದೆ.  ಆ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಇದು ಸ್ತುತ್ಯರ್ಹ ಕಾರ್ಯ.  ತೆಂಕುತಿಟ್ಟು ಹಿತರಕ್ಷಣವೇದಿಕೆಯ ಈ ಕಾರ್ಯ ಇತಿಹಾಸದ ಮಹತ್ವ  ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ದಾಖಲಾರ್ಹವಾಗಿದೆ.  

ಶ್ರೀ ಚಂದ್ರ ಶೇಖರ ದಾಮ್ಲೆ ಮತ್ತವರ ಬಳಗದ ಅವಿರತ ಶ್ರಮದಿಂದ ಇಂತಹ ಒಂದು ’ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮಹಾಯಜ್ಞ’ ನೆರವೇರಿದೆ.  ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯಗಳಾಲಿ ಅದು ಸುಲಲಿತವಾಗಿ ನೆರವೇರುವುದು ಅದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯವಾಗಿ ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವ ಲಭಿಸಿದಾಗ.  ಹಾಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಬೆಂಗಳೂರು ಕನ್ನಡ ಪ್ರಾಧಿಕಾರದ ಪ್ರಾಯೋಜಕತ್ವವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಸ್ಮರಿಸಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಕಾರ್ಯವಿರಲಿ ಇಂದು ಪ್ರಾಯೋಜನ ಕೊಡುವವರು ಅನಾವಶ್ಯಕ ಮೂಗು ತೂರಿಸಿ ಒಟ್ಟು ಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾಲಿನ್ಯವನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸುತ್ತಾರೆ.   ಪ್ರದರ್ಶನ ನಡೆಸುವ ಯಜಮಾನ ತನ್ನ ಮಗ ಎನ್ನುವ ಮೋಹದಿಂದ ಸಣ್ಣದಾದರೂ ಒಂದು ವೇಷ ಹಾಕಿ ರಂಗಸ್ಥಳ ಏರಲಿ ಎಂದು ಬಯಸುವುದು ತಾವು ಮಾಡುವ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸೇವೆಗೆ ಅಪಚಾರ ಎಸಗಿದಂತೆ.  ಯಕ್ಷಗಾನ ಕೆಟ್ಟರು ಪರವಾಗಿಲ್ಲ ತನ್ನ ಮಗ ವೇಷ ಹಾಕಿ ಕುಣಿಬೇಕು.  ಆದರೆ ಅಂತಹ ಯಾವುದೇ ಆಭಾಸಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನೆರವೇರದೆ ಸಂಘಟಕರ ಆಶಯ ಬಹಳಷ್ಟು ನೆರವೇರಿದೆ ಎಂದು ಈ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೋಡಿಯೇ ಕಲ್ಪಿಸಬಹುದಾಗಿದೆ. ಏನಿದ್ದರೂ ಮುಂದೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪರಂಪರೆಯ ಉಳಿವಿಗೆ ಇದು ಪ್ರೇರಕವಾಗಲಿ.

ಸುಮಾರು ಐದಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ನಡೆದ ಈ ಘನವಾದ ಕಾರ್ಯ ಹಾಗೇ ಸುಪ್ತವಾಗಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಯೂಟ್ಯುಬ್ ಮಾಧ್ಯಮದಲ್ಲಿ ಬಿತ್ತರಿಸಿ ಆಸಕ್ತ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಮಡಿಲಿಗೆ ತಲುಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಮಿತ್ರ ಶ್ರೀ  ಕಟೀಲು ಸಿತ್ಲ ರಂಗನಾಥರು ದಾಖಲೀಕರಣಕ್ಕಾಗಿ ಸ್ಥಾಪಿಸಿದ ಯಕ್ಷರಂಗ ಕಟೀಲು ಸಿತ್ಲ ಪೌಂಡೇಶನ್ (ರಿ) ಕಾರಣವಾಯಿತು.  ವಿಡಿಯೋವನ್ನು ಸಂಕಲಿಸಿ ಅದನ್ನು ಅಂತರ್ಜಾಲಕ್ಕೆ ಹರಿದು ಎಲ್ಲ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿಗೂ ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಸಿಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಧನ್ಯವಾದಗಳು ಸಲ್ಲಬೇಕು.

ಯಕ್ಷಗಾನಂ ಗೆಲ್ಗೆ.

ಸತ್ಯ ಕಹಿಯಾಗುವಾಗ

            ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಭಿನ್ನ ಮುಖವಿದೆ ಅಂತ ಕೆಲವರ ಅನಿಸಿಕೆ. ಆದರೆ ಸತ್ಯಕ್ಕೆ ಇರುವ ಮುಖ ಒಂದೇ, ಕಾಣುವ ದೃಷ್ಟಿಯೇ ಭಿನ್ನ. ಜ್ವರ ಬಂದು ಖಾಯಿಲೆ ಮಲಗಿದವನನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿ ಬಿಸಿ ಬಿಸಿ ತುಪ್ಪ ಗಂಜಿ ಕಲಸಿಕೊಟ್ಟರೂ ಅದು ಕಹಿಯಾಗಿಯೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದು ತುಪ್ಪ ಗಂಜಿಯ ಕಹಿ ಅಂತ ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯ ಉಂಟೇ? ಆತನ ಬಾಯಿ ನಾಲಗೆ ಕೆಟ್ಟಿರುವುದಕ್ಕೆ ತುಪ್ಪ ಗಂಜಿಯನ್ನು ಕಹಿಯಾಗಿಯೇ ಕಂಡರೆ ತನ್ನ ಖಾಯಿಲೆ ಮುಚ್ಚಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭ್ರಮೆ ಆವರಿಸಿರುವುದೇ ಕಾರಣ. ಹಾಗಾಗಿ ಸತ್ಯವನ್ನೂ ಕಹಿ ಸತ್ಯ ಕಟು ಸತ್ಯ ಅಂತ ತಮ್ಮ ದೌರ್ಬಲ್ಯವನ್ನು ಸತ್ಯದ ಮೇಲೆ ಆರೋಪಿಸುವುದುಂಟು. ಇದನ್ನೇ ಪಲಾಯನವಾದ ಅಂತ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸಲೂ ಬಹುದು.  ಸತ್ಯ ಕಹಿಯಾದರೆ ಸುಳ್ಳು ಸಿಹಿಯೇ? ಅಥವಾ ಈಗ ಅನುಭವಿಸುವ ಸಿಹಿ ಏನಿದೆಯೋ ಅದು ಭ್ರಮೆ ಎಂದು ಅಂದುಕೊಳ್ಳುವುದೇ?

            ಸತ್ಯ ಕಹಿಯೋ ಸಿಹಿಯೋ ಅಂತ ಕನ್ನಡಿಯ ಪ್ರತಿಫಲನದಂತೆ  ವರ್ತನೆಯೇ ಹೇಳಿಬಿಡುತ್ತದೆ.

            ಹಿಂದೆ ನಾನು ಚಿಕ್ಕವನಿರುವಾಗ ಊರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸ್ಥಳೀಯ ಪತ್ರಿಕೆ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಸೀಮಿತ ಪರಿಧಿಯಲ್ಲಿ ಈ ಫೇಸ್ ಬುಕ್ ಮುಂತಾದ ಮಾಧ್ಯಮಗಳೇನು ಮಾಡುತ್ತವೆಯೋ ಅದನ್ನು ಅದೇ ಪತ್ರಿಕೆ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗಿನ  ಅಂತರ್ಜಾಲದ ದೊಡ್ಡ ಬಡಬಾಗ್ನಿಯ ಮುಂದೆ ಅದು ಮಂದ ಬೆಳಕಾದರೂ ಅದೂ ಈಗಲು ನೆನಪಿನಲ್ಲಿರುವುದಕ್ಕೆ ಮಂದವಾಗಿ ಉರಿದುಕೊಂಡು ಅದು ಮಾಡಿದ ಕೆಲಸವೇ ಕಾರಣ.  ಆ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಹೆಸರು ಅಮೃತ ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆ. ಅದು ವಾರ ಪತ್ರಿಕೆಯೋ ಮಾಸಿಕವೋ ನೆನಪಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕೈಯಗಲದ ಆ ಪುಟ್ಟ ಪತ್ರಿಕೆ ಹೇಳಿದ ಸತ್ಯಗಳು ಅಂದು ಕಹಿಯಾಗಿ ಕಂಡರೂ ಇಂದು ಸಿಹಿಯ ಅನುಭವವನ್ನು ನೀಡುತ್ತದೆ. ಬಹುಶ ಈಗ ಬಂದ ಪ್ರೌಢತೆಯಿಂದ ಬಂದ ಜ್ವರ ಈಗ ವಾಸಿಯಾಗಿದೆ ಅಂತ ತಿಳಿಯಬೇಕು.

            ಆಗ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ತುಳು ಯಕ್ಷಗಾನಗಳ ಮತ್ತು ಡೇರೆ ಮೇಳಗಳ ಪರ್ವಕಾಲ. ಊರೆಲ್ಲಾ ಸಡಗರವನ್ನು ದಿನವೂ ಹಂಚುವ ಈ ಮೇಳಗಳು ಅಂದು ಜೀವನದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗಗಳಾಗಿದ್ದವು. ಸಿನಿಮಾ ಲೋಕ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಪರಿಚಯವಿಲ್ಲದಿರುವುದರಿಂದ ಈಗಿನಂತೆ ಸಿನಿಮಾ ವಿಚಾರಗಳು ಅಂದು ವ್ಯಾಪಕವಾಗಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಜನರಿಗೆ ಈ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಒಳ ಒರಗಿನ ವಿಚಾರಗಳೇ ಇಂದಿನ ಸಿನಿಮಾ ಅನುಭವದ ಚಿತೋಹಾರಿಯನ್ನುಒದಗಿಸುತ್ತಿದ್ದುದು ಅಪ್ಪಟ ಸತ್ಯ.

ಡೇರೆ ಮೇಳದ ಯಕ್ಷಗಾನ  ಬಹಳಷ್ಟು ವಾಣಿಜ್ಯ ಪರವಾಗಿ ಇದ್ದು ಹಲವಾರು ಕಲಾವಿದರ ಜೀವನಾಧಾರವಾಗಿದ್ದದ್ದು ಸುಳ್ಳಲ್ಲವಾದರೂ ಆಟದ ಜನಪ್ರೀಯತೆಯನ್ನು ಉಳಿಸುಕೊಳ್ಳುವಲ್ಲಿ ಮೇಳಗಳು ವಕ್ರಹಾದಿಯನ್ನು ತುಳಿಯುತ್ತಿದ್ದುದು ಅಷ್ಟೇ ಸತ್ಯ. ಹೊಸ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಅದರಲ್ಲೂ ತುಳು ಪ್ರಸಂಗಗಳು ( ಹೆಸರುಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಅಪ್ರಸ್ತುತ)  ಪ್ರತೀ ವರ್ಷವೂ ಹೊಸದಾಗಿ ಪ್ರಯೋಗಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತಿತ್ತು. ಹಲವಾರು ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಇನ್ನಿಲ್ಲದ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಮೇಳದ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಕಲಾವಿದರ ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿದ್ದು ಒಂದು ಇತಿಹಾಸ. ಈ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಈ ತುಳು ಪ್ರಸಂಗಗಳ ವಿಮರ್ಷಾ ಲೇಖನಗಳು  ಈ ಅಮೃತ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದವು. ಯಾವುದೇ ಹೊಸ ಪ್ರಸಂಗ ಆಡಿದಾಗ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಕಟು ವಿಮರ್ಷೆಗಳು ಅದರಲ್ಲಿರುತ್ತಿದ್ದುವು. ನಾವು ಸಂಭ್ರಮಿಸಿ ನೋಡಿ ಸಂತಸ ಪಟ್ಟ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಕಟುವಾದ ಲೇಖನಗಳು ಬಂದಾಗ  ನಮಗೆ ಖೇದವೆನಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಛೇ..ಇಷ್ಟು ಒಳ್ಳೆಯ ಆಟದ ಬಗ್ಗೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಹೀಗೆ ಬರೆದಿದೆಯಲ್ಲ?  ಆಗ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಅಸಮಾಧಾನವಾದರೂ ಈಗ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ ಸುಂಟರಗಾಳಿಯ ವಿರುದ್ಧ ಸಿಳ್ಳೆ ಹೊಡಿವ ಕೆಲಸ ಆಗಲೂ ಆಗುತ್ತಿತ್ತು.

ಒಂದು ಸಲ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ತುಳು ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಮತ್ತದರ ಖ್ಯಾತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ಒಂದು ವಾಕ್ಯ ಈಗಲೂ ನೆನಪಿದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ರಾಮ ರಾವಣ ಕುಂಭಕರ್ಣ ಅರ್ಜುನ ಕೃಷ್ಣ ಕರ್ಣ...ಹೀಗೆ ಇರುವ ಪಾತ್ರಗಳ ಬದಲು ಇಂದು ಅಬ್ಬು ಸೇಕು, ಪುರುಬು ಚೋಮ ಚೋಂಕ್ರ  ಪಾತ್ರಗಳೇ ಹೆಚ್ಚು ಖ್ಯಾತಿಯನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತವೆ.  ಯಕ್ಷಗಾನ ಪುರಾಣದಿಂದ ಹೇಗೆ ದೂರಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಬಂದ ಲೇಖನವದು.ಇದರ ಸತ್ಯಾಸತ್ಯತೇ ವಿಮರ್ಷೆ ಏನೇ ಇರಲಿ ಆದರೆ ವರ್ತಮಾನದ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಆಗಲೂ ಕಿಂಚಿತ್ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಅಲ್ಲೀ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿತ್ತು.

ಅದರಲ್ಲೂ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಅಡ್ಡಗೋಡೆಯ ಮೇಲೆ ದೀಪವಿಟ್ಟಂತೆ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ನೇರವಾದ ಆಪಾದನೆ ಅರೋಪ ವಿಮರ್ಶೆಗಳಿಂದ ದೂರ ಉಳಿದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಮಡಿವಂತಿಕೆಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನಷ್ಟೆ ಮಂಡಿಸಿ  ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿ ಇರುತ್ತಿದ್ದವು.  ಇಂದೂ ಸಹ ಮುಂಚೂಣಿಯ ಪತ್ರಿಕೆಗಳು ಅದನ್ನೇ ಮಾಡುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು.  ಆದರೆ ಅಂದಿಗೂ ಇಂದಿಗೂ ಇರುವ ವೆತ್ಯಾಸ ಮಾತ್ರ ಆಗಾಧ ಅಂತಲೇ ಹೇಳಬೇಕು. ವಾರಕ್ಕೊಮ್ಮೆಯೋ ತಿಂಗಳಿಗೊಮ್ಮೆಯೋ ಬರುವ ಅಂದಿನ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೂ ಈಗ ಒಂದೆಡೇ ಆಟ ಆಗುತ್ತಿರಬೇಕಾದರೆ ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಅದರ ಪರ ವಿರುದ್ಧ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಬಂದು ಜಗಳ ನಡೆದು ಕೈ ಕೈ ಮಿಲಾಯಿಸುವ ಹಂತಕ್ಕೂ ತಲುಪುತ್ತದೆ. ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ವೇಷ ಹಾಕಿದ ಕಲಾವಿದ ಅಲ್ಲಿ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟು ಚಪ್ಪಾಳೆ ಬಿತ್ತು ಎಂದು ಎಣಿಸುವುದಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಚೌಕಿಗೆ ಹೋಗಿ ಫೇಸ್ ಬುಕ್ ನೋಡಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ವಿಪರ್ಯಾಸವೆಂದರೆ ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಕುತೂಹಲವಿದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಬಂದ ಪತ್ರಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಸಮಚಿತ್ತದಿಂದ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಿದ್ಧನಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಅಂದು ಅಮೃತ ಹೇಗೆ ಕಹಿಯಾಗಿ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿತ್ತೋ ಇಂದು ಅಂತರ್ಜಾಲ ಮೂಷಿಕದ ಎದುರಿನ ಮಾರ್ಜಾಲದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.

ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಜಗತ್ತಿನ ಅಪಸ್ವರಗಳು ಇಂದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅಂದೂ ಇತ್ತು. ಅಂದು ಕೆಲವು ಸಲ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರಿದರೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗಸ್ಥಳ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಗಂಭೀರವಾಗಿದ್ದದ್ದು ಕಡಿಮೆ ಅಂತಲೇ ಹೇಳಬೇಕು. ಬಹುಶಃ ನೇರಾ ನೇರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೆ ಮಾತ್ರ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಚೌಕಿಯಲ್ಲಿ ಕಿವಿ ತೆರೆಯುತ್ತಿತ್ತೋ ಏನೋ. ಅಂದಿನ ಬಗ್ಗೆ ಅಷ್ಟು ತಿಳಿಯದು. ಆದರೆ ಇಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗ ನೇರಾನೇರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೆ ಕಾದು ಕುಳಿತಂತಿದೆ ! ವಿಚಿತ್ರ ಎಂದರೆ  ನೇರವಾಗಿ ಮುಖಾಮುಖಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಕೂಲ ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಎಂತಹ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರನೂ ಸಿದ್ದವಾಗಲಾರ. ಇಂತಹ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅಂತರ್ಜಾಲದ ವಿಪುಲ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಅಸ್ತ್ರವನ್ನಾಗಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಸ್ವೀಕರಿಸಿದ್ದರೆ ಕಲಾವಿದ ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದ್ದು ಅನಿವಾರ್ಯ. ಯಾಕೆಂದರೆ ತಿಂದವನಿಗೆ ಉಗುಳುವ ಅವಕಾಶ ಇದ್ದೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಮೊದಲು ತಿಂಗಳವರೆಗೆ ಕಾಯಬೇಕಾದರೆ ಇಂದು ಮರುಘಳಿಗೆಯೇ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಕಾಶಕ್ಕೆ ಬರುತ್ತದೆ.

ಇಂದು ಫೇಸ್ ಬುಕ್ ಎಂಬ ಮುಖದಿಂದ ತೊಡಗಿ ಬ್ಲಾಗುಗಳು ಅಂತರ್ಜಾಲದ ಇನ್ನಿತರ ಮಾಧ್ಯಮಗಳು ಬಹು ಸಂಖ್ಯೆಯ ಲೇಖಕರನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿವೆ. ಅದರಲ್ಲಿ ಸತ್ವಯುತವಾದದ್ದು ಎಷ್ಟು?  ಹಾಗೆ ಎಸೆದು ಬಿಡುವ ಜಳ್ಳುಗಳೆಷ್ಟು?  ಎಂಬುದು ಓದುಗನ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಇದೆ. ಇಲ್ಲಿಯೂ ಹೊಗಳಿ ಹೊಗಳಿ ವ್ಯಕ್ತಿಪೂಜೆಯ ಪರಾಕಾಷ್ಠೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿ ಚಮಚಾಗಿರಿಯ ಸ್ವಾರ್ಥವನ್ನು ಮೆರೆಸುವವರು ಇದ್ದಾರೆ.   ಅಪಸ್ವರಗಳು ಅಂದರೆ ವಿರುದ್ಧವಾದ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಕಡಿಮೆ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲೊ ಒಂದೆರಡರಂತೆ ಇದ್ದರೂ ಈಗೀಗ ಅಪಸ್ವರಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಸುಳ್ಳಲ್ಲ. ಆದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಲೋಕ ಅದನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ರೀತಿ ನೋಡುವಾಗ ವಿಡಂಬನೆ ಎನಿಸುತ್ತದೆ. ತಪ್ಪಾದುದನ್ನು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಒಪ್ಪಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಕಲಾವಿದ ಎಂಬ ಸೌಹಾರ್ದ ಸಂಬಂಧ ಬೆಸೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದರೂ  ಅದನ್ನು ಮಾಡಲಾಗದ ಸ್ವಾರ್ಥ ಸಾಧನೆ ಇದೆ. ತುತ್ತು ಅನ್ನ ತಿನ್ನುವಾಗ ಉಪ್ಪೋ ಖಾರವೋ ಜಾಸ್ತಿಯಾದಾಗ ಅನ್ನವೆಂದರೆ ಏನೆಂದು ತಿಳಿಯದ ಮಗುವು ಅನ್ನದ ಗುಣಾವಗುಣಗಳನ್ನು ಹೇಳಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಹೊಗಳಿಕೆ ಮಾತ್ರ ಸ್ವಾಗತವಿರುತ್ತದೆ. ಅವಗುಣಗಳನ್ನು ಹೇಳುವ ಪ್ರತಿಪಾದಿಸುವ ಅಧಿಕಾರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿಗೆ ಇಲ್ಲ.

ಒಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರದರ್ಶನವಾದಾಗ ಬಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಚೌಕಿಗೆ ಬಂದು ನೇರ ಕಲಾವಿದನಲ್ಲೇ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆನ್ನು ನೀಡಬೇಕು ಎಂದು ಕಲಾವಿದ ಬಯಸುತ್ತಾನೆ. ನ್ಯೂನ್ಯತೆ ಏನಿದ್ದರೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಅದು ಪ್ರಚಾರವಾಗುವುದು ಇಷ್ಟವಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಕಲಾವಿದ ಸದಾ ಚಲಾವಣೆಯಲ್ಲಿರುವುದನ್ನು ಬಯಸುವುದು ಸಹಜ. ಅಪಸ್ವರಗಳು ವಿರುದ್ದ ಪ್ರತ್ರಿಕ್ರಿಯೆಗಳು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವಾಗ ಇಲ್ಲಿ ಚಲಾವಣೆಯ ನಾಣ್ಯ,  ಪೆಟ್ಟಿಗೆಯ ತಳಭಾಗಕ್ಕೆ ಸೇರುವ ಭಯ. ಎಲ್ಲವೂ ನ್ಯಾಯಯುತವಾದರೂ ಸಮಷ್ಟಿಯ ನ್ಯಾಯ ನೋಡುವಾಗ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಬರೆದು ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನೀಡುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿಗೆ ನೇರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಗೆ ಹಲವಾರು ತೊಂದರೆಗಳಿವೆ ಎಂಬುದು ಅಷ್ಟೇ ಸತ್ಯ.

ಒಂದೆಡೆ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮ  ಪ್ರೇಕ್ಷಕವರ್ಗ ಇಲ್ಲ ಎಂಬ ಮಾತಿದೆ. ಆದರೆ ಬಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳುವ ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನೂ ತೋರುವ ಮನೋಬಲವೂ ಇಲ್ಲ. ಧ್ವನಿ ಬಂದ ಕಡೆ, ಆ ಧ್ವನಿಯ ಅರ್ಹತೆಯ ಹಿನ್ನೆಲೆಯನ್ನು ನೋಡುವ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ,  ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ, ಅಭಿಪ್ರಾಯ,  ವಿಮರ್ಷೆಗಳ,  ವೆತ್ಯಾಸವೇ ತಿಳಿಯದೆ ಅವುಗಳನ್ನು ವಿಮರ್ಷೆಯ ಪಟ್ಟ ಕಟ್ಟಿ ಹೇಳಿದವನ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ಅಳೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ನಡುವೆ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ತನ್ನಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ಚಿಂತಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಸತ್ಯವನ್ನು ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳದ ಸ್ವಾರ್ಥ ಹೆಡೆಯಾಡುತ್ತದೆ.  ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾದ ಒಂದು ಪ್ರದರ್ಶನದ ಬಗ್ಗೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿಯೋ ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ನೀಡುವ  ಹಕ್ಕು ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿಗಿರುತ್ತದೆ. ಈ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನವೂ ಇಂದು ಕಂಡುಬರುವುದಿಲ್ಲ.  ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲದೇ ಇದ್ದಲ್ಲಿ ಕಲ್ಲು ಗೋಡೆಯ ಎದುರು ಪ್ರದರ್ಶನ ನೀಡುವುದೇ ಸೂಕ್ತ.  ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ನೀಡುವ ಯಾವುದೇ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಬೀದಿ ಬದಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಗುವವನು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ. ಆದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಒಬ್ಬ ಸ್ಥಿರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದ್ದಲ್ಲಿ ಅದು ಮಹಾಪರಾಧವಾಗಿ ಆತನ ನಿತ್ಯ ಜೀವನವನ್ನು ಬಲಿತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ತಲಪಿಸುತ್ತದೆ.  ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಮಾಜ ಅಷ್ಟೊಂದು ಅಮಾನವೀಯತೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದೆಯೇ ಎಂದು ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಸೌಹಾರ್ದತೆಯ ಸ್ನೇಹದ ವ್ಯವಹಾರ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾರಣ ಇಷ್ಟೆ,  ಕಲೆಯಿಂದಲೂ ಕಲಾವಿದ ದೊಡ್ಡವನಾಗಿದ್ದಾನೆ.

ತನ್ನ ಸಮಯವನ್ನು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಕಳೆಯುವುದಕ್ಕೆ ಯಾರೂ ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರಲ್ಲೂ ಇಂದಿನ ಜೀವನ ಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಸಮಯವೆಂಬುದು ವ್ಯರ್ಥವಾಗಿ ಕಳೆಯುವುದಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಹಾಗೂ ಸಮಯ ಉಳಿಸಿ ಒಂದು ಬಯಲಾಟವನ್ನು ನೋಡುವ ಮನಸ್ಸಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಸಲ ಸಮಯದ ಸದುಪಯೋಗವಾದರೂ ಎಲ್ಲ ಸಂದರ್ಭ ಅದೇ ರೀತಿಯಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ.  ಆಟ ನೋಡಿ ಬರುವಾಗ ಇಲ್ಲದ ಸಮಯ ಉಳಿಸಿ ಹಣ ಖರ್ಚು ಮಾಡಿ ಇದಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕಿತ್ತೆ ಎಂದು ಅನ್ನಿಸಿದರೆ ಅದು ಆತನ ಅಪರಾಧವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ತನಗನಿಸಿದ ಅನಿಸಿಕೆಯನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಹೋಗಿ ಹೇಳುವನೋ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಹೇಳಿದರೆ ಕಣ್ಣು ಕೆಂಪಗೆ ಪೃಷ್ಠ ಸುಡುವಂತೆ ವರ್ತಿಸುವವರು  ಇನ್ನು ನೇರವಾಗಿ ಹೇಳಿದರೆ ಒಂದೋ ಗೇಲಿ ಮಾಡಿ  ತಮ್ಮ ಅನಿಸಿಕೆಯೆನ್ನೇ ಲೇವಡಿ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಇಲ್ಲ ಜನ ಸೇರಿಸಿ ತಮ್ಮ ಬಾಹುಬಲದ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಇಂದು ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮಾಧ್ಯಮ ತಮ್ಮ ಅನಿಸಿಕೆಯೆನ್ನು ಹೇಳುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕಷ್ಟು ಅವಕಾಶವನ್ನು ಒದಗಿಸಿವೆ. ಹಾಗೆ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಈ ಪ್ರಜಾ ಪ್ರಭುತ್ವದಲ್ಲಿ ಆತನ ಹಕ್ಕು ಆಗಿರುತ್ತದೆ.  ತಮ್ಮ ಹಣ ಸಮಯ ವ್ಯರ್ಥವಾದಾಗ ಅದರ ನೋವಿನಲ್ಲಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಮಾದ್ಯಮ ಬೆರಳ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವಾಗ ಅಲ್ಲೇ ತನ್ನ ಅಸಮಾಧಾನವನ್ನು ಹೊರ ಹಾಕಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ತನಗಿಷ್ಟವಾಗದೇ ಇದ್ದದ್ದನ್ನು ಅದು ತಪ್ಪಾದರೂ ಅದನ್ನು ಹೇಳುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಅವನಿಗೆ ಇದೆ.  ಅಷ್ಟಕ್ಕೆ ಆತನಿಗೆ ಬೆದರಿಕೆ ಕರೆಗಳು ಬಂದು ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಸ್ವತಃ ಕಲಾವಿದರೇ ಕರೆ ಮಾಡಿದರೆ ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ನ್ಯಾಯ ಎನ್ನಬಹುದೇನೋ, ಆದರೆ ಚೇಲಾಗಳು ಚಮಚಾಗಿರಿ ಮಾಡುವವರು ಯಾರನ್ನೋ ಓಲೈಸಿ ತಮ್ಮ ಸ್ವಾರ್ಥ ಸಾಧಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಬರೆದವನಿಗೆ ಕರೆ ಮಾಡಿ ದಮನ ಮಾಡುವುದು ಸಮಾಜದ ಅನಾಗರಿಕ ಮುಖದ ಲಕ್ಷಣ ಇದು. ಮಾನಸಿಕ ಗುಲಾಮರಿಗೆ ಸ್ವ ಚಿಂತನೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಸ್ವ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಯಜಮಾನರು ಇರುವುದು ಈ ದಮನ ಕಾರ್ಯಕ್ಕೆ ಅಂತ ಆನಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದಂತ ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ಕಲೆಯ ಪ್ರತಿನಿಧಿಗಳು ನಾವುಗಳು ಎಂಬುದನ್ನು ಮರೆತು ವ್ಯವಹರಿಸುತ್ತಾರೆ.  ತಾವು ಎಸಗಿದ್ದು ತಪ್ಪು ಎಂಬ ಅಪರಾಧೀ ಭಾವ ಆತ್ಮದೊಳಗೆ ಕಾಡುವುದೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ. ಹಾಗಿದ್ದು ಇವರಿಗೆ ಆತ್ಮ ಎಂಬುದು ಇದೆ ಅಂತ ಅನ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ.

ನಾನು ಪ್ರತಿ ಬಾರಿಯೂ ಲೇಖನ ಬರೆಯುವಾಗ ಒಂದು ವಿಷಯವನ್ನು ಸದಾ ಜ್ಙಾಪಿಸುತ್ತೇನೆ. ಜೀವನ ಪರ್ಯಂತ ಯಕ್ಷಗಾನದ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಸಂಶೋಧನೆ ಮಾಡಿ ಗ್ರಂಥಗಳನ್ನು ಬರೆದವರ ವೇದವಾಕ್ಯಗಳನ್ನೇ ಕೇಳದೇ ಮೂಲೆಗೆ ತಳ್ಳಿದವರು ಇನ್ನು ನನ್ನ ಲೇಖನ ಗಮನಿಸಬಹುದೇ?

ಅಭಿಪ್ರಾಯಗಳನ್ನು ದಮನರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿಕ್ಕುವುದು ಸಮುದ್ರಕ್ಕೆ ವಸ್ತುವನ್ನು ಎಸೆದಂತೆ. ಎಂದಾದರೊಂದು ದಿನ ಅದು ದಡಕ್ಕೆ ಅಪ್ಪಳಿಸಿಯೇ ಬಿಡುತ್ತದೆ. 

ಸಾವಿರಾರು ಜನರ ಮುಂದೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮಾನ ಹರಾಜಾದರು ತಕರಾರಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಗೆ ಧಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮರ್ಯಾದೆಗಿಂತಲೂ ತಮ್ಮ ಮರ್ಯಾದೆಯೇ ಹಿರಿದಾಗಿ ತೇಜೋವಧೆಯಾಯಿತು ಅಂತ ಹುಯಿಲೆಬ್ಬಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಹೋಗಿ,  ಅವರ ಸಮಯಾವಕಾಶ ನೋಡಿ,   ತಮಗೆ ತಮ್ಮ ಅನಿಸಿಕೆ ತಿಳಿಸಲೇ ಬೇಕು ಎಂಬ ಚಟವಿದ್ದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿಬಿಡಬೇಕು.   ಅಷ್ಟಕ್ಕೂ ಬರೆದವನ ಬರಹದಲ್ಲಿ ಸತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದಾದರೆ ಸಾರ್ವಜನಿಕರು ಏನೂ ಮೂರ್ಖರೆ? ಸತ್ಯ ಯಾವುದು ?ಸುಳ್ಳು ಯಾವುದು?  ಎಂದು ನಿರ್ಧರಿಸಿ ಬರೆದವನದ್ದೇ ತಪ್ಪು ಎಂದಾದರೆ ಮೂರ್ಖ ಪ್ರಲಾಪ ಅಂತ ಬದಿಗೆ ತಳ್ಳಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ.  ನೀವು ಪದೆ ಪದೇ ಮುಖತಃ ಭೇಟಿಯಾಗಿ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಮಂಡಿಸಿದರೆ ನಿಮ್ಮ ಮುಖವನ್ನು ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಅವರಿಗೆ ಸಮಯ ಒದಗಿಬರುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಭರವಸೆ ಇಲ್ಲ.  ಹಾಗಿದ್ದೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಹೇಳಿದರೆ  ತಮ್ಮ ಅನುಯಾಯಿಗಳಿಂದ ಕರೆ ಮಾಡಿಸಿ ಬೆದರಿಸುವಷ್ಟು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಆ ಬರಹ ಲೇಖನಕ್ಕೆ ಕೊಡುತ್ತಾರೆ ಎಂದಾದರೆ ಆ ಲೇಖನ ವಸ್ತು ಸ್ಥಿತಿಯ ಸತ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸಿರುತ್ತದೆ. ಸುಳ್ಳಾದರೆ ಇವರಿಗಷ್ಟು ಸಿಟ್ಟು ಬರುವ ಅವಶ್ಯಕತೆಯೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಇವುಗಳೆಲ್ಲ ಸಾಮಾನ್ಯ. ಅದನ್ನು ಯಥಾ ಪ್ರಕಾರ ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಮನೋಭಾವ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಕುಣಿವ ಬದಲು ಮನೆಯ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಕುಣಿದು ಬಿಡಬಹುದು. ಯಾರೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ.  ಇಲ್ಲಿ ಬೇಕಾದಂತೆ ಕುಣಿವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಇದೆ ಎಂದಾದರೆ ಅದನ್ನು ವಿಮರ್ಶಿಸುವ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆಯನ್ನು ಹೇಗೆ ಬೇಕೋ ಹಾಗೆ ನೀಡುವ ಸ್ವಾತಂತ್ರ್ಯ ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಸಾರ್ವಜನಿಕರಿಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.  ಇದುವರೆಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಲ್ಲವ ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ. ಇನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಸಂಭಂಧ ಪಡದವರೂ  ಅದನ್ನು ತಿಳಿಯದವರೂ ಸಹ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆಯುವ ವಿಮರ್ಶಿಸುವ ಹಂತ ಬರಬಹುದು.

            ನಾವು ಹೇಳಿದ್ದು ಸತ್ಯ ಅಂತ ನಿರೂಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷ್ಯ ಬೇಕಾಗಿ ಬರುವುದಿಲ್ಲ. ನಾವು ಹೇಳಿದ್ದು ಸತ್ಯವೋ ಸುಳ್ಳೋ ಎಂಬುದನ್ನು,   ಆ ಸತ್ಯವನ್ನು ಕೇಳಿದವನ ವರ್ತನೆಯೇ ಹೇಳಿಬಿಡುತ್ತದೆ.  ಈ ಸಾಕ್ಷಿ ಇದು ಕೇವಲ ಆತ್ಮ ಸಾಕ್ಷಿಗೆ ಸಂಭಂಧಿಸಿರುತ್ತದೆ.

             

            ಅಂದಿನ ಕೈಯಗಲದ ಪತ್ರಿಕೆಯೇ  ಇಂದು ಬೃಹದಾಕಾರವಾಗಿ ಅಂತರ್ಜಾಲದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬೆಳೆದು ನಿಂತಿದೆ.  ಸಾಗರದ ನೀರಿನಂತೆ ಅದನ್ನು ಅನುಭವಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬನಿಗೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಸರ್ವ ಭಕ್ತರಿಗೂ ಸಮಾನವಾಗಿ ಸಿಗುವ ಪ್ರಸಾದವಾಗಲಿ.

 

x