ಪ್ರಚಲಿತ ಯಕ್ಷಗಾನ ವಿಚಾರಗಳು

ಬಹಳ ವರ್ಷ ಮೊದಲು ನಮ್ಮ ಬಾಯಾರಲ್ಲಿ ಸುರತ್ಕಲ್ ಮೇಳದ ಆಟದ ಸಂದರ್ಭ. ಪ್ರಸಿದ್ದ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರಾದ ಶೇಣಿ-ಸಾಮಗ-ಪದ್ಯಾಣ ರನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ಕಥಾಭಾಗ ಆರಂಭಿಸುವ ಮೊದಲೇ ಮೂವರೂ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಸನ್ಮಾನಿಸಿದ ನಂತರ ಸಹಜವಾಗಿ ಜೋಷಿಯವರ ಅಭಿನಂದನಾ ಭಾಷಣ. ಅಭಿನಂದಿಸುತ್ತಾ ಹೇಳಿದ ಮಾತಿನ ಭಾವಾರ್ಥ ಹೀಗಿತ್ತು.  ಅತೀ ಮುಖ್ಯ ಸನ್ನಿವೇಶ,  ಆಟಕ್ಕಾಗಿ ಎಲ್ಲರು ಕಾದು ಕುಳಿತಿದ್ದಾರೆ. ತಡವಾಗುತ್ತಿದೆ.ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಈ ಅತಿಮುಖ್ಯ ಸನ್ನಿವೇಶದಿಂದ ಆಟ ಸ್ವಲ್ಮ ತಡವಾದರೆ ಏನು? ಸ್ವಲ್ಪ ಕಡಿತಗೊಂಡರೂ ಅಡ್ದಿ ಇಲ್ಲ. ಅಷ್ಟು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ಮೂರು ಜನರನ್ನು ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸನ್ಮಾನಿಸುವ ಬಹು ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಆಟದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಕಾದು ಕುಳಿತಿದ್ದರೂ ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಮಾತು ಅತ್ಯಂತ ಸಮಯೋಚಿತ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಸಹ್ಯವೂ ಆಗಿತ್ತು.ಸನ್ಮಾನ ಸಭಾಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಸಾಗಿದರೂ ಮತ್ತಿನ ಆಟ ಪೂರ್ಣರಾತ್ರಿಯ ಅವಧಿಗೆ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಈ ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಉತ್ರೇಕ್ಷೆ ಎನೂ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಅಷ್ಟೊಂದು ಅಸಮಂಜಸವೂ ಅನ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಪೂರ್ಣಾವಧಿಯ ಆಟ ಬಹುಪಾಲು ಅಂಶದ ಭರವಸೆಯಿಂದ ಕಾಯುವುದು ಅಸಹನೀಯವೆನ್ನಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ.

ಆ ಕಾಲದಿಂದಲೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ಹಲವು ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ. ಪೂರ್ವರಂಗ ಕುಂಠಿತಗೊಂಡು ಮಾಯವಾಗುವ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ. ಹಲವು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಸಣ್ನದಾಗಿವೆ ಅಥವ ಇಲ್ಲವಾಗಿದೆ. ಪ್ರಸಂಗದ ರೂಪು ರೇಶೆಯೇ ಬದಲಾವಣೆಗೆ ಒಳಗಾಗಿದೆ. ಕಾಲಮಿತಿಯ ಒಳಗಿದ್ದರೂ ಬದಲಾವಣೆ ಮಾತ್ರ ಕಾಲವನ್ನು ಮೀರಿ ಹೋಗಿದೆ. ನಡು ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಮಾಡುವ ಭೋಜನವನ್ನು ಊಟದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಯಾವೋದೋ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇನ್ನಾವುದೋ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮೊದಲ ಜಾವ ಎರಡನೇ ಜಾವ ಎಂದರೆ ಏನು ಎಂದು ಕೇಳುವ ಸಂಭವ ಎದುರಾಗಿದೆ. ಹೀಗಿದ್ದರು ಕೆಲವೊಂದು ಮಾತ್ರ ಯಾವುದೇ ಬದಲಾವಣೆಯಾಗದೆ ಹಾಗೆ ಉಳಿದಿರುವುದು ಅಚ್ಹರಿಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ.

ಯಾವುದೆಂದು ಅಚ್ಚರಿಯಲ್ಲಿ ತಲೆಕೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಅದು ಸಭಾಕಾರ್ಯಕ್ರಮ.!!!

ಒಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸಂಭ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವಾಗ ಗುರುತರ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳು ಹಲವು ಹೆಗಲಮೇಲೇರಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೆರವೇರಿಸುವಾಗ ಹಲವರ ಸಹಾಯದಿಂದಲೋ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದಲೋ ನಮ್ಮ ಅಭಿಮಾನದ ಹುಚ್ಚನ್ನು ಇಡೇರಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾ ಆ ಮೂಲಕ ಕಲಾಸೇವೆ ಗೈದು ಕೃತ ಕೃತ್ಯರಾಗುತ್ತೇವೆ.  ಅದು ಎಲ್ಲಾ ಕಾಲದಲ್ಲೂ ಅನಿವಾರ್ಯವೂ ಆಗಿದೆ. ಈ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ತಮ್ಮದಾದ ಅಭಿಮಾನವನ್ನು ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ನೆರವಾದವರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದು ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಸಭಾಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅನಿವಾರ್ಯವೂ ಹೌದು. ಆದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇದು ದೀರ್ಘಿಸಿದಷ್ಟೂ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಒಟ್ಟು ಸ್ವರೂಪ ಅರ್ಥವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ನನ್ನ ಭಾವನೆ.

ಒಂದು ವಾರಾಂತ್ಯದ ಶನಿವಾರ ಭಾನುವಾರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆಯೋಜಿಸಲ್ಪಟ್ಟರೆ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ನೋಡಿ ಆನಂದಿಸುವ ಹುರುಪಿನಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಜನರು ಹಲವು ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿಂದಲೇ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮೇಲಿನ ಅಭಿಮಾನ ಒಂದು ಕಡೆ, ಮಿತ್ರರೆಲ್ಲ ಸೇರಿ ಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೆಂಬ ಒಂದು ಕಾರಣ ಇನ್ನೋಂದೆಡೇ. ಆ ಕಾರಣದಿಂದ ಬಂದು ಸೇರುವ ಊರ ಮಿತ್ರರನ್ನು ಕಾಣುವ ಅವಕಾಶ ಒಂದು ಕಡೆ.. ಹೀಗೆ ಅದಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಸಂಬಂಧಿಸದೇ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿರುತ್ತವೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಸಾಯಂಕಾಲ 5 - 6 ಘಂಟೆಗೆ ಆರಂಭಿಸುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ಭಾನುವಾರದ ರಜದ  ಜಡತ್ವವನ್ನು ಕೊಡವಿಕೊಂಡು ಉತ್ಸುಕತೆಯಲ್ಲಿ ಬಂದಾಗ ಅರ್ಥ ಘಂಟೆಗಿಂತಲೂ ಮೀರಿ ತಡವಾಗಿ ಆರಂಭವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಸಂಸಾರ ಸಹಿತ ಬಂದಲ್ಲಿ ಆವಾಗಲೇ ತಳಮಳ ಶುರುವಾಗುವ ಸಂದರ್ಭವೂ ಇಲ್ಲದಿಲ್ಲ. ತಡವಾಗಿ ಆರಂಭವಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಆರಂಭದ ಹುರುಪಿನ ಘಳಿಗೆಯನ್ನು ಸಭಾಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೇ ನುಂಗಿ ಹಾಕಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ನೆರವಾದ ಹಲವು ಮಹನೀಯರನ್ನು ಸಹಜವಾಗಿ ಅಭಿನಂದಿಸಿ ಉಪಕಾರಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಕೃತಜ್ಞತೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಸಂಘಟರಿಕೆ ಇರುತ್ತದೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಇರಬೇಕಾದುದೇ. ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅದು ಶಿಷ್ಟಾಚಾರ ಎಂದೆನಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಈ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರವೇ ಕೆಲವೊಂದು ಸಲ ಉರುಳಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಸಂದಿಗ್ದತೆಯನ್ನು ತರುವ ವಿಚಾರ.

ಒಂದು ಮಾದರೀ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಪ್ರಕಾರ 5  ಘಂಟೆಗೆ ಆರಂಬವಾಗುವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದಷ್ಟು ಸಮಯವೆಂದು ಬಿಡುವನ್ನು ತಂದುಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿಯೋ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿಯೋ ನೆರವಾದ ಮಹನೀಯರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸಿ ಸನ್ಮಾನಿಸಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಉದ್ದೇಶ ಅಥವಾ ಕರ್ತೃ  ಸೇವಾ ಪರಿಚಯವನ್ನು ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಹೀಗೆ ಕನಿಷ್ಠವೆಂದರೂ ಒಂದು ಗಂಟೆಯ ಅವಧಿಯನ್ನು ಏನಿಲ್ಲವೆಂದರು ನುಂಗಿ ಹಾಕಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅತ್ಯಮೌಲ್ಯವಾದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರದ್ದಾದ ಈ ಅವಧಿಯ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಆಷ್ಟಕ್ಕೇ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಸವಿಯಲು ಬಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಮೀಸಲಾಗಿರಿಸಿದ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯ ಅವಧಿ ಇದು. (peak hours)  ಇದನ್ನೇ ನುಂಗಿ ಹಾಕುವಾಗ ಬೇಡವೆಂದರೂ ಹಲವರಲ್ಲಿ ಅಸಹನೆ ಮೂಡಿ ಬರುತ್ತದೆ. ಶಿಷ್ಟಾಚಾರದ ಪರಿಧಿಯೊಳಗ ಬಹಿರಂಗ ಪ್ರಕಟವಾಗದಿದ್ದರೂ, ಹೇಳಲಾಗದ ಕಸಿವಿಸಿಯನ್ನು ಅನುಭವಿಸುತ್ತದೆ. ಈಗಿನ ಕಾಲಮಾನಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿ ಭಾನುವಾರದ ಸಾಯಂಕಾಲದ ಅರರಿಂದ ಒಂಭತ್ತು ಘಂಟೆಯ ಸಮಯ ಬೆಂಗಳೂರಿನಂತಹ ನಗರದಲ್ಲಿದ್ದವರಿಗೆ ಅತ್ಯಂತ peak hours  ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಆ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಕಿ.ಮೀ ದೂರದಿಂದ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಬೆಳಗ್ಗಿನಿಂದಲೇ ರಜಾಸಮಯವನ್ನು ಹೊಂದಿಸಿ ಬಿಡುವು ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಬರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಕೆಲವೊಂದು ಸಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಯುವ ಸ್ಥಳದ ಅರಿವಿಲ್ಲದೆ ಅಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ಸುತ್ತಾಡಿ ಕೊನೆಗೆ ಕಷ್ಟ ಪಟ್ಟು ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಿದಾಗ ತಡವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಅಂತು ಸಿಗುವ ಒಂದೆರಡು ಘಂಟೆಯ ಅವಧಿ. ಅತ್ಯಂತ ಅತ್ಯಮೂಲ್ಯ ಅವಧಿ. ಊರಿನಿಂದ  ಪ್ರಸಿದ್ದ ಕಲಾವಿದರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಂದಿರುತ್ತ, ಅವರನ್ನು ರಂಗದ ಮೇಲೇ ಆದಷ್ಟು ಹೊತ್ತು ನೋಡಿ ಸವಿಯುವ ಕಾತರತೆ ಎಲ್ಲವೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಆಗ ಯಕ್ಷಗಾನವಲ್ಲದ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಸಮಯ ವ್ಯಯವಾಗುವಾಗ ಕಸಿವಿಸಿಯಾಗದೇ ಇರಲು ಸಾಧ್ಯವೇ?

ಇನ್ನೇನು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲೇ ಕೆಲವು ಸಮಯ ಕಳೆಯುತ್ತದೆ. ಸಹಜವಾಗಿ ಸಭಾಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅದು ಶಿಷ್ಟಾಚಾರದಂತೆ ಊಹೀಸಿದಕ್ಕಿಂತ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಮತ್ತು ಅತೀ ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಆದಿನ ಬಂದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರಿಗಿಂತ ಅಧಿಕ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಗಣ್ಯರು ಉಪಸ್ಥಿತರಿರುತ್ತಾರೆ.  ಅಂಗಡಿಗಿಂತ ಅಂಗಡಿಯ ನಾಮ ಫಲಕ ದೊಡ್ಡದು ಎಂದು ಮನದ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಅನ್ನಿಸಲೂಬಹುದು. ಸಭಾಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮುಗಿದು ಕೆಲವು ಕಾರಣಗಳಿಂದ ಮತ್ತೂ ತಡವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಾಗಲೇ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಕತ್ತರಿ ಪ್ರಯೋಗದ ಯೋಜನೆ ಶುರುವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ನಾಲ್ಕು ಘಂಟೆಯ ಆ ಪ್ರಸಂಗ ಕೆಲವೊಂದು ಸಲ ಒಂದೂವರೆ ಘಂಟೆಯಷ್ಟು ಸಮಯವನ್ನು ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.

ಒಂದೂವರೆ ಘಂಟೆಯೆಂದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಸರಿ ಸುಮಾರು ಹತ್ತರಿಂದ ಹದಿನೈದು ಪದಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಹಾಕುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಬರುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ವಿಶೇಶವಾಗಿ ಊರಿನಿಂದ ಅಥವಾ ದೂರದಿಂದ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಭಾಗವತರನ್ನು, ಚೆಂಡೆ, ಮದ್ದಲೆಗಾರರನ್ನು ಅಗತ್ಯದಂತೆ ತುಸು ಹೆಚ್ಚಿನ ವೆಚ್ಚಮಾಡಿ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕಾಗಿ ಕರೆಸುತ್ತೇವೆ. ವಿಚಿತ್ರವೆಂದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪೂರ್ವ ರಂಗದ ಮರೆಯಾದ ವಿಷಯ ಹಾಗಿರಲಿ, ತೆಂಕು ತಿಟ್ಟು ಯುಕ್ಷಗಾನದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾದ ಪೀಠಿಕೆಯ ಭಾಗವೂ ಮರೆಯಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ..!! ಅದು ಇದ್ದರೂ ಒಂದೆರಡು ಘಳಿಗೆಗೆ ಮುಗಿದು ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಇದರಿಂದ ಹೆಸರಾಂತ ಚೆಂಡೆಯವಾದಕರ ಪೀಠಿಕೆ ಕೇಳುವ ಅವಕಾಶದಿಂದಲೂ ವಂಚಿತರಾಗುವುದಲ್ಲದೆ ಹೆಸರಾಂತ ಕಲಾವಿದರ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಸೂಕ್ತ ಮನ್ನಣೆ ಸಿಗದಂತಾಗಿ ಮಾಡಿದ ಅಷ್ಟೂ ವೆಚ್ಚವೂ ವೃಥಾ ಎನ್ನಿಸಿಬಿಡುವುದು. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಕಲಾವಿದರ ಬಹು ಅಮೂಲ್ಯವಾದ ಸಮಯವನ್ನೂ ಹಾಳುಮಾಡಿಂದಂತಲ್ಲವೆ? ಹೀಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತ ಹೋದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ  ಈ ಪರಿಣಾಮಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರ ಎಂದೆನಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆ?

ನಗರ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಗ್ರಾಮಾಂತರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೂ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಕೊರತೆ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರುವಾಗ ಯಕ್ಷಗಾನವೇ ಮುಖ್ಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿರುವಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಾದರೂ ಕೇವಲ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗುವಂತೆ ಆಗಬೇಕು. ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಅನಗತ್ಯವೆನಿಸಲ್ಪಡುವ ಈ ಸಭಾಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಎಂಬ ಶಿಷ್ಟಾಚಾರವನ್ನು ನಾವೆಲ್ಲ ವಿಶಾಲ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ದೂರಮಾಡುವಂತಾಗಬೇಕು. ಸನ್ಮಾನ ಸ್ಮರಣೆಗಳು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಹೃದಯದಿಂದ ಹರಿದು ಬಂದು ಅವುಗಳು ಶಿಷ್ಟಾಚಾರಕ್ಕೆ ಅನುಗುಣವಾಗಿ ಕೇವಲ ಸಾಂಕೇತಿಕವಾಗಬೇಕು. ಇಂದು ಹದಿನೈದು ನಿಮಿಷಗಳ ಪೀಠಿಕೆ ( ಇದು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿರಬಹುದು) ಮೊಟಕುಗೊಳಿಸಿ ಕೇವಲ ಎರಡು ಮೂರು ನಿಮಿಷಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತ ಗೊಳಿಸುವಾಗ ಈ ಸಭಾಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿ, ಮೊದಲೇ ಕಾಲಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಬಂದಿಯಾದ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪವಾದರೂ ಉಸಿರಾಟ ಸಿಗುವಹಾಗೆ ಮಾಡಬಹುದಲ್ಲವೆ?  ಕಲಾಪೋಷಕರು, ಸಂಘಟಕರೂ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲರೂ ಈ ಬಗೆಯಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸುವುದು ಅತ್ಯವಶ್ಯವಾಗಿದೆ.

ಯಶಸ್ವೀ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಗುರಿಯಾಗಿಸಿ ದೂರದಿಂದ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಅದಕ್ಕೆಂದೇ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕರೆಸುವಾಗ  ಅವರ ಸಮಯದಿಂದ ತೊಡಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸದ್ವಿನಿಯೋಗವಾಗುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡುವುದು ಉಚಿತವಲ್ಲವೆ? ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಅವರ ಪ್ರತಿಬೇಗೂ ಸೂಕ್ತ ಅವಕಾಶ ಮತ್ತು ಮನ್ನಣೆಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಂತಾಗುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಸೀಮಿತ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಅತೀ ಹೆಚ್ಚು ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಸವಿದಂತಾಗುವುದಿಲ್ಲವೆ? ಕಾಲದ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಸಿಲುಕಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮಾತ್ರ ಕಡಿತಗೊಂಡು ಕೆಲವು ಘಳಿಗೆಯಷ್ಟಕ್ಕೆ ಇಳಿದಿರುವ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಈ ಸಭಾಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮಾತ್ರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಸಹನೆಯನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತಾ  ಅದೇ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡು ಬಂದಿರುವುದು ಒಂದು ವಿಪರ್ಯಾಸ ಎನ್ನಲೇಬೇಕು.

ಒಂದು ಮಾತು

ಒಂದು ಸಲ ಒಬ್ಬಾತನಿಗೆ ಅಪರೂಪದ ಮಿತ್ರನೊಬ್ಬ ಒಂದು ದಿನ ಬೆಳಗಿನ ಸಮಯ ಬಂದಾಗ  ಅತೀವ ಸಂತೋಷವಾಯಿತು. ಸಂತೋಷದಿಂದ ಬರ ಮಾಡಿ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ತುಂಬಿದ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಸತ್ಕರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಬಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಹೊರಟು ನಿಂತ ಮಿತ್ರನನ್ನು  ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಒತ್ತಾಯ ಪೂರ್ವಕ ಬೇಡಿಕೊಂಡು ಅಂದು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಊಟಕ್ಕೆ ಮಿತ್ರನ ಬಯಕೆ ಏನೆಂದು ಅರಿತು ಬಹಳ ಕಷ್ಟ ಪಟ್ಟು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಿದ್ಧ ಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಒಂದು ಕ್ಷಣವೂ ಅವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟಿರದೆ ಹೃಧಯ ತುಂಬಿ ಮಾತನಾಡುತ್ತಾನೆ. ಎಲ್ಲ ಬಗೆಯಲ್ಲೂ ಉಪಚರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಮಿತ್ರನ ಉಪಚಾರ ಪ್ರೀತಿ ಕಂಡ ಅತಿಥೇಯ ಮಿತ್ರ ಮೂಕ ವಿಸ್ಮಿತನಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ.

ಆದಿನ ಉಳಿದು ಕೊಂಡ ಮಿತ್ರನಿಗೊಸ್ಕರ ರಾತ್ರಿ ಮಲಗಲು ಒಂದು ಹಾಸಿಗೆ ಸಿದ್ದ ಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ. ಅದನ್ನು ಮನೆಯ ಹಿಂದಿನ ಹಿತ್ತಲ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ  ಬಿಸಿಲಿಗೆ ಹಾಕಿ  ಚೆನ್ನಾಗಿ ಒಣಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾನೆ. ಗರಿ ಗರಿಯಾದ ಹಾಸಿಗೆಯನ್ನು ಅದರ ಮೇಲು ಹಾಸು ದಿಂಬು ಅಲ್ಲದೆ  ರಾತ್ರಿ ಮಿತ್ರನಿಗಾಗಿ ಪ್ರತ್ತ್ಯೇಕ ಕೊಠಡಿಯನ್ನೂ ಸಜ್ಜುಗೊಳಿಸಿ ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಸಿದ್ದ ಪಡಿಸಿ ಸತ್ಕರಿಸಿ ಮಲಗಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ರಾತ್ರಿ ಮಲಗಿದ ಮಿತ್ರನಿಗೆ ಮಧ್ಯೆ ಎಚ್ಚರವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಹಾಸಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಏನೋ ಚುಚ್ಚಿದ ಅನುಭವವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಬಿಸಿಲಲ್ಲಿ ಹಾಸಿಗೆ ಒಣ ಹಾಕಿದ್ದಾಗ ಯಾವುದೋ ಹುಲ್ಲು ಅಥವಾ ಮುಳ್ಳು ಹಾಸಿಗೆ ಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದುಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ. ಅದು ಚುಚ್ಚುತ್ತಿರುತ್ತು.  ಕತ್ತಲಲ್ಲೇ ತಡಕಾಡಿದರೂ ಏನೂ ಸಿಗದೆ ಕೊನೆಗೆ ಹಾಗೆ ಮಲಗಿ ನಿದ್ದೆ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಮರುದಿನ ಬೆಳಗ್ಗೆ ಮಿತ್ರ ಕುಶಲ ವಿಚಾರಿಸಿ ನಿದ್ದೆ ಬಂತೆ ಎಂದು ವಿಚಾರಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆಷ್ಟೊಂದು ಆಸಕ್ತಿಯಿಂದ ಹಾಸಿಗೆಯನ್ನು ಸಿದ್ದಪಡಿಸಿದ ಮಿತ್ರನಲ್ಲಿ ಏನನ್ನು ಹೇಳುವುದು. ಮೆತ್ತಗಿನ ಬೆಚ್ಚಗಿನ ಹಾಸಿಗೆಯಾದರೂ ಸಣ್ಣದೊಂದು ಮುಳ್ಳು ಬಹಳ ಕಿರಿ ಕಿರಿಯಾಗುವಂತೆ ಮಾಡಿತ್ತು.

ಭಾಗವತ ಮಹಾರಥಿ

 ವಾರಗಳ ಹಿಂದೆ ಪತ್ರಿಕೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಬಂದ ಲೇಖನ ಓದಿದಾಗ ಈ ಕಥೆಯ ಅತಿಥಿಯ ಅನುಭವವೇ ಅಯಿತು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಇನ್ನಿಲ್ಲವಾದ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದ  ಕಡತೋಕರ ಬಗ್ಗೆ ಆ ಲೇಖನ ಬಂದಿತ್ತು ಕಡತೋಕರ ಬಗ್ಗೆ ಉತ್ತಮ ಮಾಹಿತಿಗಳಿಂದ  ಮತ್ತು ಅಷ್ಟೇ ಭಾವಪೂರ್ಣ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಆ ಲೇಖನ ಮೂಡಿಬಂದಿತ್ತು. ಹೃದ್ಯವಾದ ಲೇಖನ ಓದುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಗೆ ಮಹಾನ್ ಕಲಾವಿದರ ಮಧುರ ಸ್ಮರಣೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅನನ್ಯ ಸಾಧಕ ಕಡತೋಕರ ಹಲವು ಸಾಧನೆಗಳನ್ನು ಅಷ್ಟೇ ಸುಂದರವಾಗಿ ಸರಳವಾಗಿ ಮನ ಮುಟ್ಟುವಂತೆ ಚಿತ್ರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಕಡತೋಕರು ತೆಂಕು ಬಡಗು ಭೇದವಿಲ್ಲದ ಸಮನ್ವಯ ಸಾಧಾಕರಾದವರು. ಆವರ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯವಿಶೇಷಗಳು ನಮ್ಮಂತಹವರ ತಿಳುವಳಿಕೆಗೆ ನಿಲುಕುವಂತಹುದಲ್ಲ. ಮಹಾನ್ ಕಲಾವಿದರ ಲೇಖನ ಓದುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಹೃದಯ ಭಾವಪರವಶವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಬಡಗಿನಲ್ಲಿ ಪರಿಫೂರ್ಣ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯದ ಭಾಗವತರಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡೇ ತೆಂಕಿನ ಮಾಂಬಾಡಿಯವರಲ್ಲಿ ಶಿಷ್ಯತ್ವವನ್ನು ಅಂಗೀಕರಿಸಿ  ತಮ್ಮ ಹೃದಯವೈಶಾಲ್ಯವನ್ನು ಮೆರೆದವರು. ಕಲಾವಿದ ಪ್ರತಿಘಳಿಗೆ ಯೂ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿ ಅನ್ವೇಷಕನಾಗಿ ಇರಬೇಕೆಂದು ಸ್ವಂತ ನಡೆಗಳಿಂದ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟವರು. ಕಡತೋಕರ ಜೀವನವನ್ನೂ ಸಾಧನೆಯನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸಿದ ಲೇಖನ ಬಹಳ ಮೆಚ್ಚಿಗೆಗಳಿಸಿತು.  ಆದರೂ ನಡುವೆ ಬರುವ  “35 ವರ್ಷ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗವತರಾಗಿದ್ದುದು ತೆಂಕಿಗೆ ಅವರ ಅಗತ್ಯವೆಷ್ಟಿತ್ತು ಎಂಬುದನ್ನು ಸಾರುತ್ತದೆ” ಈ ಒಂದು ವಾಕ್ಯ ವನ್ನು ಓದುವಾಗ ಮಾತ್ರ ಸಣ್ಣದಾಗಿ ಚುಚ್ಚಿದ ಅನುಭವಾಯಿತು.  ಇಲ್ಲಿ ಯಾವುದಕ್ಕೆ ಯಾವುದು ಅಗತ್ಯ ಎಂಬ ಜಿಜ್ಞಾನೆಯಲ್ಲ. ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮಂಡೆಚ್ಚ ಅಗರಿ ಬಲಿಪ್ಪರಂತಹ ಭಾಗವತರು ಕೂಡ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಅದ್ವಿತೀಯರಾಗಿ ಮೆರೆದು ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟಿನ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಯ ಸುವರ್ಣ ಯುಗಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಮೆರೆದವರು. ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರ ಕೊಡುಗೆಯಾಗಲಿ ಸಾಧನೆಯಾಗಲಿ ಪ್ರಶ್ನಾತೀತ. ಸಮಷ್ಟಿಯಾಗಿ ಕಲೆ ವಿಜ್ರಂಭಿಸಿದ್ದು ಮಾತ್ರ ಸತ್ಯ. ಅದರಲ್ಲೂ ಕಡತೋಕರು ಮೆರೆದ ಪರಿ ಮಾತ್ರ ಪ್ರಶ್ನಾತೀತ.  ಹಾಗಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಅಗತ್ಯತೆಯ ಮಾತು ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ಅನಿಸುವುದಿಲ್ಲ.  ಯಾವುದಕ್ಕೆ  ಯಾವುದು ಅಗತ್ಯ ಎಂದು ತುಲನೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕಿಂತ  ವಸ್ತುಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಗಮನಿಸಬೇಕು. ಹಾಗಾಗಿ ಇದರ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಭಾವನೆ  ಹೇಗೆ ವಿಶ್ಲೇಷಿಸಿದರೂ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಅದರಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹ ನುಸುಳಿದ್ದುದು ಮಾತ್ರಾ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. ಮೆತ್ತಗಿನ ಪಲ್ಲಂಗದಲ್ಲಿ ಅನಪೇಕ್ಷಿತವಾದ ಮುಳ್ಳು ಚುಚ್ಚಿದಂತಹ ಅನುಭವ. ಯಾವುದನ್ನೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಪ್ರಮೇಯವಲ್ಲ ಇದು ಹಾಗಲ್ಲವೇ ? ಎಂಬ  ಅನಿಸಿಕೆ ಮಾತ್ರ.

ನಮ್ಮಶಂಕರ ಅಪ್ಪಚ್ಹಿ………

ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಅಬ್ಬರಿಸುವ ಚೆಂಡೆಯ ಸದ್ದಿನ ಅದ್ಭುತ  ವಾದನಕ್ಕೆ  ಹೆಸರಾದವರು ಶ್ರೀ ಪದ್ಯಾಣ ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಭಟ್ಟರು. ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂದರೆ ಮೊದಲು ನಮ್ಮ ಮನಃ ಪಟಲದಲ್ಲಿ ಮೊಳಗುವ ಸದ್ದು ಎಂದರೆ ಅದು ಚೆಂಡೆವಾದನದ ಸದ್ದು. ಅದರಲ್ಲೂ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟಿನ ವೇಶಗಳು ವಿಜ್ರಂಭಿಸಬೇಕಾದರೆ ಸಮರ್ಥ ಚೆಂಡೆವಾದಕನ ಕೈಚಳಕ ಅದಕ್ಕೆ ಬೆನ್ನೆಲುಬಾಗಿ ಇರಲೇಬೇಕು. ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟಗಳಲ್ಲಿ ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ ಕಳೆದು ಬೆಳಗಿನ ಜಾವದಲ್ಲಿ ಪುಂಡುವೇಶಗಳು ರಂಗಸ್ಥಳದ ನೆಲವನ್ನು ಧೂಳೀಪಟಗೊಳಿಸುತ್ತಿರಬೇಕಾದರೆ ಆ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಆವೇಶವನ್ನು ತುಂಬಬಲ್ಲವರು ಚೆಂಡೆವಾದಕರು. ಮುಮ್ಮೇಳದ ವೇಶಗಳು ಹೇಗೆ ವಿಜ್ರಂಭಿಸುತ್ತವೆಯೋ ಅದೆ ರೀತಿ ಅದಕ್ಕೆ ಸರಿಮಿಗಿಲೆನಿಸಿ ತನ್ನ ಕೈಚಳಕದಿಂದ ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಚೆಂಡೆವಾದಕರು ವಿಜ್ರಂಭಿಸತೊಡಗುತ್ತಾರೆ. ಇಂತಹ ಆವೇಶ ಭರಿತ ಚೆಂಡೆವಾದನಕ್ಕೆ ಇಂದು ಹೆಸರಾದವರು ಶಂಕರಣ್ಣ. ನಮ್ಮ ಮಿತ್ರಬಳಗದಲ್ಲಿ ಅಪ್ಪಚ್ಚಿ ಎಂದು ಕರೆಸಲ್ಪಡುವ ಇವರು ಯಕ್ಷಗಾನ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಕಂಡ ಸರ್ವಾಂಗೀಣ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು. ಪ್ರಮುಖ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟ ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವ ಚೆಂಡೆ, ಶಂಕರಣ್ಣನ ಹೆಗಲೇರಿ ಸಿದ್ದವಾದರೆ ರಂಗದ ಮೇಲಿನ ವೇಶಧಾರಿಗಳು ಬೆವರಿಳಿಸಲು ಸಿದ್ದರಾಗಿರಬೇಕು. ಇದು ಅವರ ವಾದನದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಅದರಲ್ಲೂ ತೆಂಕುತಿಟ್ಟಿನ ಕಲಾರಸಿಕರಿಗೆ ಶಂಕರಣ್ಣ ತನ್ನ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆವಾದನದಿಂದಲೂ ವ್ಯಕ್ತಿಪರವಾಗಿಯು ಚಿರಪರಿಚಿತ ವ್ಯಕ್ತಿ.  ಕನ್ನಡಕಧಾರಿಯಾಗಿ ಉದ್ದನೆಯ ತೊಳಿನ ಅಂಗಿಧರಿಸಿ ರಂಗಸ್ಥಳದ ವಾಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಚೆಂಡೆ ಹಿಡಿದು ನಿಲ್ಲುವ ಶಂಕರಣ್ಣ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ  ಮತ್ತು ಕಲಾವಿದರ ಹೃದಯದ ಮಿಡಿತವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ ಚೆಂಡೆ ನುಡಿಸಬಲ್ಲರು. ತೆಂಕು ತಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಚೆಂಡೆ ವಾದನವು ಅದರದ್ದೇ ಆದ ಪ್ರಧಾನ್ಯತೆಯನ್ನು ಪಡೆದಿದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪ್ರಪಂಚ ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಚೆಂಡೆಯ ಸ್ವರದೊಂದಿಗೆ. ಅದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನ ಯಕ್ಷಗಾನ ಜೋಡಾಟದ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು. ಇದರಲ್ಲಿ  ಮುಂದಿನ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಕಿಚ್ಚು ಹತ್ತಿಸುವುದೇ ದಂದ್ವ ಚೆಂಡೆವಾದನದ ಪೀಠಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಜುಗಲ್ಬಂದಿ ಸ್ಪರ್ಧೆ ತೊಡಗುವುದೇ ಚೆಂಡೆವಾದನದಿಂದ ಎನ್ನಬಹುದು. ಹಾಗಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂದರೆ ಚೆಂಡೆವಾದನ ಎಂಬಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ತೆಂಕು ತಿಟ್ಟಿನ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಇದು ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತ ಎನ್ನಬಹುದು. ಇಂತಹ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರು ಶ್ರೀ ಪದ್ಯಾಣ ಶಂಕರಣ್ಣ.

ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯಾಗಲೀ, ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯಾಗಲಿ ಏರು ಸ್ಥಾಯಿಯ ಸ್ವರವನ್ನು ಅನುಸರಿಸುವುದು ಸಹಜ. ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿಯೂ ಮಾತಿನ ಸ್ವಾರಸ್ಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಮನಸ್ಸು ತಟ್ಟಬೇಕಿದ್ದರೆ ಉಚ್ಚ ಸ್ಥಾಯಿಯ ಸ್ವರ ಅತ್ಯಾವಶ್ಯ. ಇಲ್ಲವಾದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವಿಚಾರಧಾರೆ ಹರಿದರೂ ಅದು ಅಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಪಡೆಯುವುದಿಲ್ಲ. ಹೀಗೆ ಚೆಂಡೆವಾದನವೂ ಅಬ್ಬರಿಸುವುದನ್ನೇ ಬಯಸುತ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಲಾಲಿತ್ಯ ಮತ್ತು ವೈವಿಧ್ಯತೆಯನ್ನು ತುಂಬುವುದೇ ಚೆಂಡೆ ಕಲಾವಿದನ ನಿಜವಾದ ನೈಪುಣ್ಯ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಶಂಕರಣ್ಣ ಬಹಳವಾಗಿ ಸ್ವ ಪ್ರತಿಭೆಯಿಂದ ವಿಜ್ರಂಭಿಸುತ್ತಾರೆ. ಅವರು ಚೆಂಡೆನುಡಿಸುವುದನ್ನು ದೂರ ನಿಂತು ಆಲಿಸಿದರೆ ಅವರ ತೋಳಿನ ಶಕ್ತಿಯುತ ಪ್ರಹಾರಕ್ಕೆ ಚೆಂಡೆ ಅಬ್ಬರಿಸುವಾಗ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಎದೆಯೇ ಚಕ್ರತಾಳವಾಗುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಶಕ್ತಿಯುತ ಮತ್ತು ಅಷ್ಟೇ ಕೌಶಲಭರಿತ ಚೆಂಡೆವಾದನ ಶಂಕರಣ್ಣನದು. ಚೆಂಡೆ ಇರುವುದೇ ಬಡಿಯುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಎಂಬ ಮನೋಭಾವ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ಕೇವಲ ಅಬ್ಬರ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅವರದೇ ಆದ ಹಲವು ಶೈಲಿಯ ಬಡಿತಗಳು  ಇದಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು, ಇಂದು ಅವರನ್ನು ಜನಪ್ರಿಯ ಕಲಾವಿದನ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಕುಳ್ಳಿರಿಸಿದೆ ಎನ್ನಬಹುದು.

ಇವರ ಯೌವ್ವನಾವಧಿಯ ದಿನಗಳಿರಬಹುದು. ಆಗ ಚೇವಾರು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಕಮ್ತಿ ಎಂಬ ಚೆಂಡೆವಾದಕರು ಅಬ್ಬರಿಸುವ ಚೆಂಡೆ ವಾದನಕ್ಕೆ ಹೆಸರಾಗಿದ್ದರು. ದೂರದಲ್ಲಿ ನಿಂತು  ಅವರು ಚೆಂಡೆ ನುಡಿಸುವುದನ್ನು ಕೇಳಿದಾಗ  ಚೆಂಡೆಯ ಸಹಜ ಕೋಲಿನಿಂದ ನುಡಿಸುತ್ತಾರೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬ ಅನುಮಾನ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಮೂಡುತ್ತಿತ್ತು. ಇಂದು ಶಂಕರಣ್ಣನ ಚೆಂಡೆವಾದನದಲ್ಲೂ  ಹಲವು ಸಲ ಈ ಅನುಭವ ನನಗಾಗಿತ್ತು. ಬಹುಶಃ ಅವರ ಪ್ರಭಾವ ಇವರಲ್ಲಿ ಇದೆಯೋ ಎನೋ ಇದು ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆ.

ಶಂಕರಣ್ಣ ಸುರತ್ಕಲ್ ಮೇಳದ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆ ವಾದಕಾರಾಗಿದ್ದುದು ಇನ್ನೂ ನೆನಪಿದೆ. ನಮ್ಮೂರ ಆಸುಪಾಸು ಎಲ್ಲಿ  ಆಟವಾದರೂ  ತನ್ನ  ಎಜ್ಡಿ ಬೈಕಿನಲ್ಲಿ ಬುಡು ಬುಡು ಸದ್ದು ಮಾಡುತ್ತ ಬರುತ್ತಿದ್ದಾಗಿನ ದಿನದಿಂದ,  ಈಗಿನವರೆಗೂ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನದಲ್ಲಿ ಏಕಪ್ರಕಾರವಾದ ಕ್ಷಮತೆಯನ್ನು ಬಿಂಬಿಸುತ್ತ ಬಂದವರು. ದಿವಂಗತ ಚಿಪ್ಪಾರು ಬಲ್ಲಾಳರ ಶಿಷ್ಯರಾಗಿ ಬಲ್ಲಾಳರ ಹಲವು ವೈಶಿಶ್ಟ್ಯವನ್ನು ತನ್ನದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಆಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಅಪ್ರತಿಮ ಕಲಾವಿದರು. ಚಿಪ್ಪಾರು ಬಲ್ಲಾಳರು ಯಾವುದೇ ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಸಂಗವಾಗಲಿ, ಆ ಪ್ರಸಂಗದ ನಡೆಯನ್ನು ಖಚಿತವಾಗಿ ಹೇಳಬಲ್ಲ ಸಂಪನ್ಮೂಲ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಈ ಜ್ಞಾನ ಸಿದ್ಧಿ ಪದ್ಯಾಣರಲ್ಲಿ ಧಾರಾಳವಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಕೇವಲ ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಸಂಗವಲ್ಲದೆ, ತುಳು ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿಯು ಇವರು ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಇಂದು ಅಧುನಿಕತೆಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾದ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಶೈಲಿಗೂ ಪರಂಪರೆಯ ಶೈಲಿಗೂ ಶಂಕರಣ್ಣನ ಹಾಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಕಲಾವಿದರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಭಾಗವತನೂ ಬಯಸುವ ಹಿಮ್ಮೇಳವಾದಕರು ಇವರು.ಹಾಗಾಗಿ ಇಂದು ಯಾವುದೇ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕೂಟಗಳಲ್ಲಿ ಶಂಕರಣ್ಣ ಹೆಚ್ಚು ಪ್ರಸ್ತುತವೆನಿಸುತ್ತಾರೆ.

ಹಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಪ್ಪೆಯಾಗಿ ಸಾಗುವ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಶಂಕರಣ್ಣ ಬಂದಾಗ ಕಳೆಯೇರುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ವಿಭಿನ್ನ ನಾದಶೈಲಿಯಿಂದ ಚೆಂಡೆಯಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಸ್ವರವನ್ನು ಹೊರಡಿಸುತ್ತ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಮಯ ಚೆಂಡೆವಾದನಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿ ಇವರು. ಒಂದು ಕೈಯಿಂದ ಚೆಂಡೇ ಹಿಡಿದು ಇನ್ನೋಂದು ಕೈಯಿಂದ ಬಲವಾಗಿ ಬಾರಿಸುವ ಇವರ ಶೈಲಿ, ಅಂತೇ ಆವೇಶಭರಿತರಾಗಿ ಒಂದು ಕಾಲಿನಿಂದ ಚೆಂಡೆಯನ್ನು ಎತ್ತಿ ಹಿಡಿದು ಬಾರಿಸುವ ಇವರ ಇನ್ನೊಂದು ಭಂಗಿ ಇವರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಬಹಳ ಖುಶಿಯನ್ನು ತರುತ್ತದೆ. ಇಂದಿಗೂ ಹಲವು ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿನ ಜಾವಕ್ಕೆ ಚೆಂಡೆ ಶಂಕರಣ್ಣನ ಹೆಗಲೇರುವುದು ಸರ್ವೇಸಾಮಾನ್ಯ. ಸಂಪಾಜೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿನ ಹೊತ್ತಿನ ಚೆಂಡೆ ಶಂಕರಣ್ಣನಿಗೆ ಮೀಸಲು. ಇದು ಅವರ ಚೆಂಡೆವಾದನ ತಾಕತ್ತು ಕೂಡ.

ಶಂಕರಣ್ಣ ಎಂದರೆ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವುದು ಚೆಂಡೆವಾದನದಿಂದ ಆದರೂ ಅವರ ಮದ್ದಲೆವಾದನದ ಲಾಲಿತ್ಯದ ಸೊಗಸು ಬೇರೆಯೆ. ನಿಜಕ್ಕಾದರೂ ನಾನು ಅವರ ಮದ್ದಲೆವಾದನವನ್ನೇ ಇಷ್ಟಪಡುವುದು. ಆ ನುಡಿತದ ವೈವಿಧ್ಯ, ಭಾಗವತನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವ ಆ ಶೈಲಿ ಅತ್ಯಮೋಘವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಮದ್ದಲೆಯನ್ನು ಬಡಿವಾಗ ಇವರದೇ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ಅಂಗೈಯನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ.  ಹಲವರು ಕೈಬೆರಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಇವರ ಈ ಭಿನ್ನ ಶೈಲಿ ಇವರನ್ನು ಬೇರೆಯೇ ಅಗಿ ಗುರಿತಿಸುವಂತಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೇ ಬಾಗವತರ ಶೈಲಿಗೂ  ಅದು ಪರಂಪರೆಯಾಗಲೀ ಅಧುನಿಕವಾಗಲೀ ಇವರು ಮದ್ದಲೆ ವಾದನದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಬಾಯಿತಾಳಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಇಕ್ಕೆಲಗಳಿಂದ ಮುಲುಗುಟ್ಟುವ ಇವರ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ ಇಷ್ಟವಾಗುವುದು ಅದರ ಮಿತಿಯೊಳಗಿನ ಪೆಟ್ಟಿಗಾಗಿ. ಇದು ನಾನು ಕಂಡುಕೊಂಡ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಇವರ ಗುರುಗಳಂತೆ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನವನ್ನು ಇವರು ಯಾವುದೇ ಶ್ರಮವಲ್ಲದೆ ಬಾರಿಸಿದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆಗಳು ತಂದೆ ತಾಯಿ ಇದ್ದಂತೆ. ಸಂದರ್ಭಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಚೆಂಡೆ ಮೊಳಗಿದರೆ ಮದ್ದಲೆ ಪ್ರತೀ ಹಾಡಿಗೂ ತಾಯಿಯಂತೆ ಜತೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅದು ಕಂದ ವಾಗಲಿ ವಾರ್ಧಿಕ್ಯ ವಾಗಲಿ. ಕೇವಲ ಛಾಪಿನಿಂದಲೂ ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತದೆ. ಶಂಕರಣ್ಣ ಇವೆರಡರಲ್ಲೂ ಸಿದ್ಧಹಸ್ತರು. ಎರಡನ್ನೂ ತನ್ನ ಅದ್ಭುತ ಕೈಚಳಕದಿಂದ ನುಡಿಸಬಲ್ಲ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಹಸ್ತರು.

ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಪದ್ಯಾಣ ಮನೆತನದ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಈ ಮನೆತನಕ್ಕೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಆದ ಘನತೆಯಿದೆ. ಅದರ ಉತ್ತರ ದಾಯಿತ್ವವನ್ನು ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಇವರು ನಿರ್ವಹಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದಿದ್ದಾರೆ . ಇಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಇವರ ಮನೆತನವೂ ಇವರಿಂದ ಬಹುವಾಗಿ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇಟ್ಟಿರಬಹುದು. ಇವರ ದೈತ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆಯ ಅಂತಃಸತ್ವದ ವಿದ್ವತ್ತನ್ನು ಸೂಕ್ತ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಧಾರೆಯೆರೆದು ಹೊಸ ಪೀಳಿಗೆಯ ಕಲಾವಿದರನ್ನೂ ಶಿಷ್ಯವರ್ಗವನ್ನೂ  ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗ ಇಂದು ಬಹುವಾಗಿ ನಿರೀಕ್ಷಿಸುತ್ತದೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಈ ನಿರೀಕ್ಷೆಯು ಗರಿಗೆದರಿ ಹಾರುವಂತಹ ಚೈತನ್ಯ ಭಗವಂತನ ಕಾರುಣ್ಯದಿಂದ ಹೊರ ಹೊಮ್ಮಲಿ.

  ಯಕ್ಷಗಾನಂ ಗೆಲ್ಗೆ.

              ಇಂದಿಗೆ ಯಕ್ಷಚಿಂತನ ಆರಂಭಿಸಿ ಸರಿಯಾಗಿ ಮೂರು ವರ್ಷಗಳು ಸಂದುವು. ಈ ಮೂರು ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಚಿಂತನಗಳನ್ನು ನಿಮ್ಮೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಆನಂದಿಸುವ ಭಾಗ್ತ್ಯ ನನ್ನದಾಗಿದೆ. ಎಲ್ಲ ಮಿತ್ರರಿಗೂ ಸ್ನೇಹ ಪುರ್ವಕ ಶುಭಾಷಯಗಳು. ನನ್ನ ಅರಂಭದ ಲೇಖನ ಇದು

 http://yakshachintana.blogspot.com/2008/11/blog-post_12.html

ಮನದಾಳದ ನುಡಿನಮನ

ಮುಂಜಾನೆ ಸೂರ್ಯನುದಿಸುವ ಮೊದಲೆ ಮೊಬೈಲ್ ರಿಂಗಣಿಸಿ ಮತ್ತೊಂದು ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಮಾನದ ಸುದ್ದಿಯನ್ನು ಒರೆಯಿತು. ಹೌದು,  ಯಕ್ಷಗಾನ ಹಿರಿಯ ಭಾಗವತ ಯುಗ ಪ್ರವರ್ತಕ, ಉಭಯ ತಿಟ್ಟುಗಳಲ್ಲೂ ಸಮಾನ ಗೌರವವನ್ನು ಆರ್ಜಿಸಿಕೊಂಡ ಶ್ರೀ ಕಡತೋಕ ಮಂಜುನಾಥ ಭಾಗವತರು ನೆನಪಿನಂಗಳಕ್ಕೆ ಸರಿದು ಹೋದರು. ಇನ್ನು ಕಡತೋಕ ಬರೀ ನೆನಪೆಂಬುದು ವಾಸ್ತವದ ಕಟು ಸತ್ಯವಾಯಿತು.

          ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಕಡತೋಕ ಮಂಜುನಾಥ ಭಾಗವತರ ಹೆಸರನ್ನು ಕೇಳದವರು ಅಥವ ಅರಿಯದವರು ಯಾರೂ ಇರಲಾರರು. ಒಂದು ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯವನ್ನು ರೂಪಿಸಿ ಮೆರೆದಾಡಿದ ಭಾಗವತರು.  ಇಂದಿನ ಹಲವು ಮೇರು ಕಲಾವಿದರನ್ನು ರೂಪಿಸುವಲ್ಲಿ ಕಡತೋಕರ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ. ಇವರಂತಹ ಸರ್ವಾಂಗೀಣ ಭಾಗವತರನ್ನು ಬಹುಷಃ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಪಂಚ ಕಾಣುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ದಶಕಗಳ ಕಾಲ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಸ್ಠಳ ಮೇಳದ ಭಾಗವತರಾಗಿ ಮೇಳದ ಸುವರ್ಣ ಯುಗಕ್ಕೆ ಮೂಲ ಕಾರಣಕರ್ತರೆನಿಸುವ ಕಡತೋಕರ ವೈಭವದ ದಿನಗಳನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರೇಮಿ ಮರೆಯುವುದುಂಟೇ? ಇವರ ಕೈ ತಾಳಕ್ಕೆ ಕುಣಿಯದ ಇವರ ಪದಕ್ಕೆ ಅರ್ಥ ಹೇಳದ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರಿದ್ದಾರೆಯೆ? ಅದೋಂದು ಸುಯೋಗವೆಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡವರು ಹಲವರು.

ಕಡತೋಕರ ಸ್ಮರಣೆಗಾಗಿ ಈ ಪದಗಳು

          ಇವರ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯ ವಿಶೇಷಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಒಂದೆರಡು ವಾಕ್ಶಗಳಲ್ಲೋ  ಮಾತುಗಳಲ್ಲೋ ಹೇಳುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ಕಾರ್ಯ. ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಹಲವು ಅವಿಸ್ಮರಣೀಯ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಕೇವಲ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಸಮಸ್ತ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಉಳಿಸಿದವರು. ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದ ಅಂದಿನ ಯಕ್ಷಗಾನ ವೈಭವವನ್ನು ಹೇಳುವುದಿದ್ದರೆ, ಅದರಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ಇವರ ವೈಭವಕ್ಕೇ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಹತ್ತು ಹಲವು ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಜತೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಜತೆಯಿದ್ದ ದಿವಂಗತ ಚಿಪ್ಪಾರು ಬಲ್ಲಾಳರು ಮುಮ್ಮೇಳದ ಅದ್ವಿತೀಯ ಕಲಾವಿದರೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ  ಪುತ್ತೂರು ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆ, ಎಂಪೆಕೆಟ್ಟೆ ರಾಮ ರೈ , ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಅಂಬು, ವಿಟ್ಲ ಜೋಷಿ.  ಈಗಿನ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರಾದ ಸೂರಿಕುಮೇರಿ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್, ಕುಂಬಳೇ ಸುಂದರ್ ರಾವ್, ಪಾತಾಳ ವೆಂಕಟ್ರಮಣ ಭಟ್ ಹೀಗೆ ಪಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಪ್ರತೀಯೊಬ್ಬರ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯದಲ್ಲೂ ಕಡತೋಕರ ಹೆಸರು ಪ್ರಸ್ತಾಪವಾಗದೇ ಇರುವುದು ಅಸಾಧ್ಯದ ಮಾತು. ಕಡತೋಕ ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪಾರು ಬಲ್ಲಾಳರ ಹಿಮ್ಮೇಳ ವೈಭವ ಬಹುಶಃ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಒಂದು ಮರೆಯಲಾಗದ ಅದ್ಭುತವೆನ್ನಬಹುದು.

          ಕಂಚಿನ ಕಂಠದ ಭಾಗವತರು ಇನ್ನಿಲ್ಲ ಎಂದಾಗ ಒಂದು ಘಳಿಗೆಯಾದರೂ ಸ್ತಂಭೀ ಭೂತರಾಗುವ ಹಲವು ಕಲಾವಿದರು ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಕಡತೋಕರು ಅಚ್ಚಳಿಯದೆ ಬಿಟ್ಟು ಹೋದ ಕಲಾವಿದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ನೆನಪು. ತೆಂಕು ಬಡಗು ಎಂಬ ಪ್ರಬೇಧ ವೆತ್ಯಾಸಗಳಿಲ್ಲದೆ ಇವರಂತೆ ಸಮಾನ ಪ್ರಭೆಯಿಂದ ಮೆರೆದವರು ಇರಲಾರರು.ಅದ್ಭುತ ಗಾಯಕ ಅದ್ಭುತ ಭಾಗವತ, ಅದ್ಭುತ ರಂಗ ನಿರ್ದೇಶಕ  ಹೀಗೆ ಹಲವು ಅದ್ಭುತಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾದ ಶ್ರೀ ಕಡತೋಕ ಮಂಜುನಾಥ ಭಾಗವತರು ಇಲ್ಲವೆಂದರೆ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತಮಾನವಾಗಿ ಗಾಢ ಮೌನದ  ಇರುಳು ಕವಿದ ಅನುಭವ. ಆ ಅಂಧಕಾರದ ಇರುಳಲ್ಲಿ ಇವರು ಬಿಟ್ಟು ಹೋದ ಮಧುರ ನೆನಪುಗಳು ದೀವಿಗೆಯಾಗಿ ಇವರು ಹಾಕಿ ಕರೆದ ದಾರಿಯನ್ನು ತೋರುವಂತಾಗಲಿ. ನಮ್ಮನ್ನಗಲಿದ ದಿವ್ಯಾತ್ಮಕ್ಕೆ ಪರಮಾತ್ಮನು ಸದ್ಗತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸಲಿ ಎಂಬ ಹೃದಯಾಂತರಾಳದ ಪ್ರಾರ್ಥನೆ ಇದು.

ಸ್ಮರಣೀಯ ಸಂಸ್ಮರಣೆ

ಬಹು ನಿರೀಕ್ಷೆಯಂತೆ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಸಪ್ತಾಹವೊಂದು ಬೆಂಗಳೂರಲ್ಲಿ ಆಯೋಜನೆಗೊಂಡು ಮಳೆಗಾಲದ ಕೊನೆಯ  ಬೃಹತ್ ಯಕ್ಷಗಾನ ಚಟುವಟಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಯಿತು. ಒಂದು ವಾರಗಳ ಕಾಲ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಪುತ್ತಿಗೆ ಮಠದಲ್ಲಿ  ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆಯ ಸದ್ದು ಮಾರ್ದನಿಗೊಂಡಿತು. ಕೆಲವು ಉತ್ತಮ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ಅಯೋಜನೆಗೊಂಡದ್ದು ಈ ಬಾರಿಯ ವಿಶೇಷ.. ವಾಮನ ಚರಿತ್ರೆ ಚೂಡಾಮಣಿ...ಅತಿಕಾಯ ಮೋಕ್ಷ. ಹೀಗೆ ಸಾಮಾನ್ಯವೆನಿಸಲ್ಪಡುವ ಪ್ರಸಂಗಗಳಿಗಿಂತ ಭಿನ್ನವಾದ ಪ್ರಸಂಗಗಳತ್ತ ಗಮನ ಹರಿಸಿದ್ದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿತ್ತು.  ಊರಿನ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರ ಸಾನ್ನಿದ್ಯವನ್ನು ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಸಂತಸದಿಂದಲೇ ಸ್ಪಂದಿಸಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಸಮಾಪನೆಗೊಂಡಿತು.ಒಂದು ಬೃಹತ್ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ತಕ್ಕ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರೈಸಿದ   ಗಾನ ಕಲಾಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದ ಸದಸ್ಯರಿಗೆ ಕೃತಜ್ಞತೆಗಳು

ಏಳುದಿನದ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಮೂರುದಿನ ಮಾತ್ರ ಹೋಗಿ ಅನುಭವಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿ ಆ ಮೂರುದಿನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ “ಕರ್ಣ ಭೇದನ, ಕರ್ಣಾವಸಾನ”   “ಭಕ್ತ ಸುಧನ್ವ” ಮತ್ತು ಕೊನೆಯ ದಿನದ “ಶರಸೇತು ಬಂಧನ” , ಹೀಗೆ ಮೂರು ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುಂವತಾಯಿತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಕರ್ಣಾವಸಾನ ಸಾಧಾರಣ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿತ್ತು. ತೆಂಕಬೈಲು ಭಾಗವತಿಕೆ ಒಂದು ಬಹಳ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿತ್ತು. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ಸಮಯಾಭಾವದಿಂದ ಆಸ್ವಾದಿಸುವುದು ಆಗದೇ ಹೋಯ್ತು.

ಮೊದಲ ಪ್ರಸಂಗ ಕರ್ಣ ಭೇದನ ಭಾವಪೂರ್ಣ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಪ್ರಸಂಗ. ಕರಪತ್ರದಲ್ಲಿದ್ದಂತೆ ಪಾತ್ರಹಂಚಿಕೆಯಾಗದೇ ಇದ್ದದ್ದು ಅಚ್ಚರಿ ತಂದಿತ್ತು. ಕೃಷ್ಣನಾಗಿ ವಾಸುದೇವ ರಂಗ ಭಟ್, ಕರ್ಣನಾಗಿ ಉಜಿರೆ ಅಶೋಕ ಭಟ್, ಕುಂತಿಯಾಗಿ ಸುಧನ್ವ ದೇರಾಜೆ ಕರ್ಣ ಭೇದನದದ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿದ್ದರೆ ಮೊದಲು ಕೃಷ್ಣ ಆನಂತರ ತಾಯಿ ಕುಂತಿ ಹೀಗೆ ಇಬ್ಬರು ಕರ್ಣನ ಮರ್ಮ ಭೇಧನವನ್ನು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಮಾಡುವ ಮಾರ್ಮಿಕ  ಸಂದರ್ಭಗಳು ಹೃದ್ಯವಾಗಿ ಮೂಡಿ ಬಂದರೂ ಸಂಭಾಷಣೆ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಅತ್ಯಂತ ದೀರ್ಘವಾಗಿ ಯಾವ ಪದಕ್ಕೆ ಅರ್ಥ ಎಂಬುದೇ ಮರೆತು ಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಗತ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚೇ ಸಮಯವನ್ನು ಇದು ತೆಗೆದು ಕೊಂಡು ನಂತರದ ಕರ್ಣವಾಸನದ ಮೊದಲ ಎರಡು ಪದಕ್ಕೆ ಕಿಚ್ಚು ಹತ್ತಿಸಿದಂತಾಗಿ ಅದು ಶಮನವಾಗಬೇಕಾದ್ರೆ ಬರೊಬರಿ ಒಂದು ಘಂಟೆ ತೆಗೆದು ಕೊಂಡಿತು. ಸುಣ್ಣಂಬಳ ಮತ್ತು ಜಬ್ಬಾರ್ ಅವರ ಕರ್ಣಾರ್ಜುನ ಬಿಸಿ ಬಿಸಿ ಚರ್ಚೆಗೆ ಸಂದರ್ಭವೊದಗಿಸಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಪದ್ಯಾಣರ ದ್ವಂದ್ವ ಇದನ್ನು ಮತ್ತೂ ಸ್ವಲ್ಪ ಲಂಬಿಸಿತು.ಅಪರೂಪಕ್ಕೆ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ ಪದ ಕೇಳುವ ಅವಾಕಾಶ ಸಿಕ್ಕಿತಲ್ಲ ಎಂದು ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇಟ್ಟು ಹೊದಾಗ ತೃಪ್ತಿಯಾಗುವಂತೆ ಆಸ್ವಾದಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತು. ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆಯಂತೆ ಆದಿನ ದ್ವಂದ್ವದಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದುದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಏಕಾಂಗಿಯಾಗಿ ಹಾಡುವಾಗ ಮೈದುಂಬಿ ಹಾಡಿದ್ದರು. ಕೆಲವು ಪದಗಳಂತು ಆತ್ಯುತ್ತಮ ರಾಗ ಭಾವ ತುಂಬಿ ಹಾಡಿದಾಗ ಇದಕ್ಕೆ ಮೀಸಲಿಟ್ಟ ಸಮಯ ಅತ್ಯಂತ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತಲ್ಲ ಎಂದನಿಸಿತು. ಸರ್ಪಾಸ್ತ್ರ ಮತ್ತು ಕರ್ಣರ ಸಂಭಾಷಣೆ ಮಧ್ಯೆ ಶಲ್ಯನ ಪಾತ್ರ ಮಾತನಾಡುವುದು ಹೊಸಕ್ರಮದಂತೆ ಕಂಡಿತು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅದು ಸ್ವಲ್ಪ ಕಿರಿ ಕಿರಿಯಾದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಪದವಿಲ್ಲದ ಅರ್ಥಕ್ಕೆ ಇದೊಂದು ಸೇರ್ಪಡೆ.    ಅದು ಅಲ್ಲದೆ ನೆರೆದ ಸಭಿಕರಲ್ಲಿ ಹಲವರ ಮೊಬೈಲ್ ರಿಂಗಣಿಸುವುದು... ಪಕ್ಕದಲ್ಲೆ ಹಲವರು ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಆಡುವ ಮಾತುಗಳು ಅತ್ಯಂತ ರಸಭಂಗವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಹಲವಾರು ಸಲ ಸಂಘಟಕರು ಮನವಿ ಮಾಡಿದರೂ ಇದು ಅವ್ಯಾಹತವಾಗಿ ಮರುಕಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಕೊನೇ ಪಕ್ಷ ತಮ್ಮ ಮೊಬೈಲ್ ನ್ನು ನಿಶ್ಯಭ್ದ ಸ್ಥಿತಿಗೆ (silent mode)  ಇಡಲಾಗದ ಸಂಸ್ಕಾರವಂತರು ನಮ್ಮೂರಿನವರೇ ಎಂದು ಅನಿಸಿಬಿಟ್ಟಿತು. ಎಲ್ಲೋ ಸಂದಿಗೊಂದಿಯಲ್ಲಿಟ್ಟ ಮೊಬೈಲ್ ರಿಂಗ್ ಆಗಿ ಸುತ್ತಮುತ್ತಲಿನವರ ಗಮನ ಸೆಳೆದು ಆ ಮೊಬೈಲ್ ತಣ್ಣಗಾಗುವುದಕ್ಕೆ ಹಲವಾರು ಘಳಿಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು. ಯಾರಕರೆ ಎಂದು ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು ಆನಂತರ ಆ ಕರೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸ್ವಲ್ಪ ಹೊತ್ತು  ಮತ್ತೆ ಮಾತನಾಡಲು ಒಂದಿಷ್ಟು ಹೊತ್ತು.. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ  ಉಳಿದವರ ಸಹನೆ ಪರೀಕ್ಷಾ ಪ್ರಸಂಗ ಇದರ ಮಧ್ಯೆ.   ಕರೆ ಬಂದಾಗ ಎದ್ದು ಹೊರ ಹೋಗಿ ಮಾತನಾಡಲಾಗದಷ್ಟು ಸಂಸ್ಕಾರವಂತರು ಇದ್ದುದು ಅತ್ಯಂತ ಬೇಸರ ಹಾಗು ಕಳವಳಕಾರಿ ವಿಚಾರ. ಇನ್ನು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾದಾಗ ಇದರಬಗ್ಗೆ ಎಚ್ಚರ ವಹಿಸುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಅವಶ್ಯ. ಅತಿಥಿಗಳು ಬರುವಾಗಲೇ ಮುಖ್ಯದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಎಚ್ಚರಿಸಿ ಈ ಬಗ್ಗೆ ಸೂಕ್ತ ಕ್ರಮ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ಹೇಗೆ? 

ಮರುದಿನದ ಚೂಡಾಮಣಿ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ಹೆಚ್ಚು ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡಿದ್ದೆ ಆದಿನ ಹೋಗುವುದಕ್ಕಾಗದೆ ಮರುದಿನದ ಭಕ್ತ ಸುಧನ್ವ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಉತ್ಸುಕನಾಗಿಯೇ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ಬಹುದಿನದಿಂದ ನಂತರ ಪುತ್ತಿಗೆ ಹೊಳ್ಳರ ಭಾಗವತಿಕೆ ಮತ್ತು ಪದ್ಯಾಣ ಶಂಕರಣ್ಣನ ಮದ್ದಲೆ ಸವಿಯುವ ಬಹುವಾದ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇತ್ತು. ಆ ನಿರೀಕ್ಷೆ  ಮತ್ತು ಬಯಕೆ ಮಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ನೆರವೇರಿತು. ಚೆಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಮಾಂಬಾಡಿ ವೇಣು ತುಸು ಪಳಗಿದಂತೆ ಕಂಡು ಬಂದಿತು. ಹೊಳ್ಳ ಮತ್ತು ಪದ್ಯಾಣದವರ ಸಾನ್ನಿಧ್ಯವನ್ನು ವೇಣು ಸರಿಯಾಗಿ ಬಳಸಿಕೊಂಡರು.  ಸುಧನ್ವನಾಗಿ ಉಜಿರೆಯವರು ಮತ್ತು ಪ್ರಭಾವತಿಯಾಗಿ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಬೆಂಗಳೂರು ಅರ್ಥಧಾರಿ ರಾಜೇಶ್ ಅಜ್ಜಾವರ ಅತ್ಯಂತ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು. ಉತ್ತಮ ಚುರುಕು ಸಂಭಾಷಣೆಯಿಂದಲೂ ಉತ್ತಮ ಹಿಮ್ಮೇಳದಿಂದಲೂ ಸಮಯ ಸರಿದದ್ದೆ ತಿಳಿಯಲಿಲ್ಲ. ಸತಿ ಶಿರೋಮಣಿ ಪ್ರಭಾವತಿ,.... ನಳಿನಾಕ್ಷಿ ಕೇಳೆ ಈಗ..... ಸತಿಗೆ ಷೋಡಶದ ೠತು ಸಮಯ..ಈ ಪದಗಳು ಮತ್ತು ಮತ್ತು ಮೆಲುಕು ಹಾಕುವಂತಿತ್ತು. ಶಂಕರಣ್ಣನ ಮದ್ದಲೆ ಮಾತ್ರ ಅದ್ಭುತವಾಗಿತ್ತು. ತಾಳಮದ್ದಲೆ ಕಳೆದು ದಿನ ಸಂದರೂ ಇನ್ನೂ ಅ ಮದ್ದಲೆಯ ನಿನಾದದ ಗುಂಗು ಹಾಗೆ ಇದೆ ಎಂದರೆ ಅದೆಷ್ಟು ಉತ್ಕೃಷ್ಟವಾಗಿರಬಹುದು? ಅಲ್ಲಿಯ ವರೆಗೂ  ಆ ಕರ್ಷಣೆಯನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಂಡ ಪ್ರಸಂಗ ಪ್ರಭಾವತಿಯ ನಿರ್ಗಮನವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಸಪ್ಪೆಯೆನಿಸತೊಡಗಿತು. ಸುಧನ್ವಾರ್ಜುನರ ಯುದ್ಧ ಸನ್ನಿವೇಶ ಪರಸ್ಪರ ಉಭಯಕುಶಲೊಪರಿ ಮಾತನಾಡಿಕೊಂಡಂತೆ ಅನಿಸಿತು. ಯುದ್ದ ಸನ್ನಿವೇಶದ  ಕಲ್ಪನೆಯ ಭಾವವು ಅಲ್ಲಿ ಬರಲಿಲ್ಲ ಕೃಷ್ಣನ ಪ್ರವೇಶದನಂತರ ಪ್ರಸಂಗ ಚುರುಕುಗೊಂಡರು ಆಗ ಸಮಯ ಮೀರಿಹೊಗಿತ್ತು.

         

          ಕೊನೆಯ ದಿನದ ಶರಸೇತು ಬಂಧನ ಬಹಳ ಉತ್ತಮವಾಗಿತ್ತು. ಎಲ್ಲವನ್ನು ಮರೆಸುವಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂತು. ಶುರುವಿನಿಂದಲೇ ಉತ್ತಮ ಲಯದಲ್ಲಿ ಆರಂಭವಾದ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣದವರೆಗೂ ಆ ಬಿಸುಪನ್ನು ಕಾಯ್ದು ಕೊಂಡಿತು. ಎಂದಿನಂತೆ ಶಂಕರಣ್ಣನ ಮದ್ದಲೆ ಸರಸದ ಮಾತು ಆಡುತ್ತಿದ್ದರೆ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಮಾಂಬಾಡಿಯವರ ಚೆಂಡೆ ಸರಸದ ಕಾವ್ಯವನ್ನೇ ಬರೆಯುತ್ತಿತ್ತು ಸುಮಾರು ಹನ್ನೆರಡು ವರ್ಷಗಳ ಬಳಿಕ ಮಾಂಬಾಡಿಯವರ ಚೆಂಡೆವಾದನ ಸವಿಯುವ ಘಳಿಗೆ ಕೂಡಿಬಂದುದು ಅದ್ಭುತ ಸ್ಮರಣೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನಾಗಿಸಿತು. ಚೆಂಡೆಯ ವೈವಿಧ್ಯ ಮಯ ಸ್ವರ ಲಯಕ್ಕೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ನಿಬ್ಬೆರಗಾದರು. ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇನು ಮಹತ್ವವಿಲ್ಲದ ಪದಗಳು ಅಂದರೆ ವೀರರಸದ ಏರಿ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಕೂಡ ವಿಶೇಷತೆಯನ್ನು ಬರಿಸಿದ್ದು ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರ ಕಲಾನೈಪುಣ್ಯಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿ. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ತಾಳಮದ್ದಲೆಯನ್ನು ಕಾಣುವ ಸೌಭಾಗ್ಯ ಒದಗಿಬಂದದ್ದು ಸುಳ್ಳಲ್ಲ.

          ಇಂತಹ ಬೃಹತ್ ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಬಹಳ ಶ್ರಮದಾಯಕ ಕೆಲಸ. ಎಲ್ಲವೂ ಸರಿ ಎಂದು ಊಹಿಸಿದಾಗ ಕಲಾವಿದರ ಲಭ್ಯತೆ ಪ್ರಶ್ನಾರ್ಹವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಣೆ ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾಗುವುದು. ಆದರೂ ಕೆಲವೊಂದು ಅನಿಸಿಕೆಗಳು ಸುಳಿಯದೆ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ. ಮೊದಲಾಗಿ ಇದು ಹಿರಿಯ ಅರ್ಥಧಾರಿ ಹರಿದಾಸ ರಾಮದಾಸ ಸಾಮಗರ ಸಂಸ್ಮರಣೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾಗಿದ್ದುದು ಶ್ಲಾಘನೀಯ. ಈ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರನ್ನು ಸ್ಮರಿಸುವುದು ಒಂದು ರೋಮಾಂಚನದ ಸಂಗತಿ. ಆದರೂ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಕಲಾವಿದರ  ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಿದ್ದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿರುತ್ತಿತ್ತು. ರಂಗದಲ್ಲಿ ಸಾಮಗರ ಹೆಚ್ಚು ಒಡನಾಡಿಯಾಗಿದ್ದ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಜತೆಯಾಗಿ ಮಿಂಚುತ್ತಿದ್ದ ಯಕ್ಷದಂಪತಿಗಳೆಂದು ಅನ್ವರ್ಥವಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದ ಶ್ರೀ ಕೋಳ್ಯೂರು ರಾಮಚಂದ್ರ ರಾಯರು ಇರಬೇಕಿತ್ತು.  ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರಾದ ಸಾಮಗರ ಶಿಷ್ಯರೆಂದು ಗುರುತಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಶ್ರೀಸೂರಿಕುಮೇರಿಯವರೂ ಇರುತ್ತಿದ್ದರೆ..  ಅಲ್ಲದೇ ಭಾಗವತ ದಿನೇಶ ಅಮ್ಮಣ್ಣಾಯರನ್ನಾಗಲಿ, ಕುರಿಯ ಗಣಪತಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳನ್ನು ಅಥವಾ ಬಲಿಪ್ಪರನ್ನು( ಇದು ನಾವು ಸೂಚಿಸುವ ಹೆಸರೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸದೇ ಇದ್ದರೂ)  ಇವರನ್ನೆಲ್ಲ ಲಕ್ಷಿಸದೇ ಇದ್ದದ್ದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ಅವಗಣನೆಯೇ ಆಗಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಒಂದು ವಾರದ ಸಪ್ತಾಹದಲ್ಲಿ ಒಂದು ದಿನವಾದರೂ  ಇವರೆಲ್ಲರನ್ನು ಗಣನೆಗೆ ತೆಗೆದು ಕೊಳ್ಳದಿದ್ದ ಕಾರಣವೇನು ಎಂದು ಅರ್ಥವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಇದರಲ್ಲಿ ಸೂರಿಕುಮೇರಿಯವರು ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಉಳಿದ ಕಲಾವಿದರ ಲಭ್ಯತೆ ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರ ಕಾರಣಗಳೇನೇ ಇದ್ದರು ಮೇಲಿನ ಹಿರಿಯರು ಅವಗಣಿಸಲ್ಪಡುವುದು ಮಾತ್ರ ಸುಳ್ಳಲ್ಲ. ಪದೇ ಪದೇ ಮರುಕಳಿಸುವ ಮುಖಗಳೇ ಪುನಃ ಪುನಃ ಚರ್ವಿತ ಚರ್ವಣವಾಗುವುದು ಚಿಂತೆಯನ್ನು ತರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಕರಪತ್ರ ನೋಡಿ ಮಿತ್ರರೊಬ್ಬರು ಹೇಳಿದ್ದರು ಇದು ಸುಣ್ಣಂಬಲ ಅರ್ಥವೈಭವಾಗತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿದ್ದರೆ ಒಂದು ರೀತಿಯ ತೃಪ್ತಿಯೂ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೂ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರಗಳು ಅವರಿಂದ ನಿರ್ವಹಿಸಲ್ಪಡಲಿಲ್ಲ.

         

ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಕೋನೆಯ ಅವಧಿಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸ್ತುತ್ಯರ್ಹವಾಗಿತ್ತು. ಶುಭ ನಿಮಿತ್ತವೆಂಬಂತೆ ಆದಿನ ಹೊರಗಿನ ಕಿರಿ ಕಿರಿ ಶಬ್ದ ಮಾಲಿನ್ಯದ ರಸಭಂಗ ಅಷ್ಟಾಗಿ ಬಾಧಿಸಲಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ತಾಳಮದ್ದಲೆಗೆ ಆ ಸ್ಥಳ ಅಷ್ಟೊಂದು ಸೂಕ್ತ ಎಂದು ಅನ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಮಧ್ಯೆ ಮಧ್ಯೆ ಆಗುವ ಶಬ್ದ ಮಾಲಿನ್ಯ ಬಹಳ ರಸಭಂಗವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತದೆ.ದ್ವನಿ ವರ್ಧಕದ ಎಕ್ಕೊ... ಸ್ವರವೂ ಇದರ ಜತೆ ಇನ್ನೊಂದು. ವಾಹನಗಳು ಪಾರ್ಕಿಂಗ್ ಸ್ಥಳಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕಾದರೆ ಕಡಿದಾದ ಚಡಾವನ್ನು ಹತ್ತಿ ಬರುವುದರಿಂದ ಆಗಾಗ ಮೊದಲ ಗೇರ್ ನಲ್ಲೆ ಬರುವ ವಾಹನಗಳು ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತ ಎಲ್ಲರ ತಲೆಯನ್ನು ಟೇಬಲ್ ಪ್ಯಾನ್ ಅಗಿ ಪರಿವರ್ತಿಸುವುದು  ತಮಾಷೆಯಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತಿತ್ತು.   ಹಿರಿಯ ಪ್ರಸಂಗ ಕರ್ತ ಭಾಗವತರಾದ ಬೊಟ್ಟಿಕೆರೆ ಪುರುಷೋತ್ತಮ ಪೂಂಜರ ಸನ್ಮಾನ, ಯಕ್ಷಗುರುಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟ ಮಾಂಬಾಡಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಭಟ್ ರವರನ್ನು ಆದರಿಸಿದ ಹಾಗೇ  ಇನ್ನೂ ಹಲವು ಸಂಗತಿಗಳು ರೋಮಾಂಚನವನ್ನುಂಟು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿಗರ ಪಾಲಿಗೆ ಮತ್ತೋಂದು ಸ್ಮರಣೀಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ.

. 

ಭಗವಂತನೊಳಗೊಂದು ಭಾಗವತ

ಭಗವಂತನಿಗೂ ಭಾಗವತನಿಗೂ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಕಾಣುವ ಒಂದು ವೆತ್ಯಾಸ ಶೂನ್ಯ, ಇದರ ಅರ್ಥ ಇಬ್ಬರಲ್ಲೂ ವೆತ್ಯಾಸವೇ ಇಲ್ಲ.  ಅದು ಶೂನ್ಯ ಎಂತಲೂ, ಬರಣಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಉಚ್ಚಾರದಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನಲ್ಲಿರುವ ಶೂನ್ಯ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದರೆ ಅದು ಭಗವತ ಅಥವಾ ಭಾಗವತ. ಭಗವಂತ ಸರ್ವಾಂತರ್ಯಾಮಿ. ಎಲ್ಲೆಲ್ಲೂ ಅವನ ಅಸ್ತಿತ್ವವಿದೆ.  ಹಾಗಾದರೆ ಶೂನ್ಯದಲ್ಲೂ ಅಸ್ತಿತ್ವ ಗುರುತಿಸಬಹುದಾದಲ್ಲಿ ಶೂನ್ಯದಿಂದ ಭಗವಂತನನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಬೇಕು. ಅದನ್ನು ಹೀಗೆ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡಿದರೆ ಶೂನ್ಯದಲ್ಲಿರುವ ಭಗವಂತನನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಅಂದರೆ ಭಗವಂತನ ದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾಡಿಸುವ ಕಾರ್ಯ ಭಾಗವತನದ್ದು. ಈ ಶಭ್ದ ಮೌಲ್ಯ ತುಲನೆಯನ್ನು ಹಲವಾರು ವಿದ್ವಾಂಸರು ಮಾಡುತ್ತಾ ಭಾಗವತ ಎಂಬ ಪದಕ್ಕೆ ಅನ್ವರ್ಥವನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೊಂಡ ಹಾಗೆ ಗ್ರಹಿಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ಭಾಗವತನ ಜವಾಬ್ದಾರಿ ಅತ್ಯಂತ ಗಂಭೀರವಾದದ್ದು ಮತ್ತು ಗುರುತರವಾದದ್ದು.ಶೂನ್ಯ ಎಲ್ಲಿದೆಯೋ ಅಲ್ಲಿ ಭಾಗವತನನ್ನು ಬರಿಸಿದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಭಗವಂತನ ದರ್ಶನವಾಗುತ್ತದೆ. ಎಷ್ಟು ಸುಂದರ ಕಲ್ಪನೆ.!!

ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಆದ್ಯ ಸ್ಥಾನ ನೀಡುವ ಮೂಲಕ ಭಾಗವತ ಶಬ್ದ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನ ಮಹತ್ವದ ಅರ್ಥ ಕಲ್ಪಿಸಲಾಗಿದೆ. ಭಾಗವತ ಎಂಬ ಶಬ್ದಕ್ಕೆ ಭಗವತ್ ಭಕ್ತ ಅರ್ಥವಿದ್ದರೆ ಗಾಯಕ ಎಂಬ ಅರ್ಥವೂ ಇದೆ.   ಹಾಗಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲೂ ಗಾಯನವೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿರುವ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ಭಾಗವತ ಎಂಬ ಶಬ್ದ ಬಳಕೆಗೆ ಬಂದುದಿರಬಹುದು. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಅನಾದಿಕಾಲದಿಂದಲೂ ಭಾಗವತರಿಗೆ ಪರಮೋಚ್ಚ ಸ್ಥಾನ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಭಾಗದಲ್ಲೂ ಪರಿಣತಿ ಮತ್ತು ಅಪಾರವಾದ ಜ್ಞಾನ ಅನುಭವ ಪಡೆದಾಗಲೇ ಈ ಪದವಿ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗುವುದು.  

ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವತ ಸ್ಥಾನ ಅತ್ಯಂತ ಗೌರವಯುತವಾದುದು. ಭಾಗವತರ ನಿಲುಮೆಯೇ ಅಂತಿಮ. ಆ ಸ್ಥಾನಕ್ಕೆ ತಕ್ಕುದಾದ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸಲು ಭಾಗವತರು ಬಹಳ ನಿಷ್ಠೂರವಾಗಿಯೂ ಇರಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ.  ಭಾಗವತರು ನಿಷ್ಠೂರವಾಗಿ ನಡೆದುಕೊಂಡ ಹಲವು ಉದಾಹರಣೆಗಳು ಕಥೆಗಳು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಭಾಗವತ ಎಷ್ಟು ಪ್ರಧಾನವಾಗುತ್ತಾರೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿದೆ.  ಬಹಳ ಹಿಂದೆ ಮಂಗಳೂರಿನ ಉರ್ವಸ್ಟೋರಿನಲ್ಲಿನ ಕಟೀಲು ಮೇಳದ ಹರಕೆ ಆಟ. ಹರಕೆ ಸಲ್ಲಿಸುವರು ದೇವಿಯ ಪರಮ ಭಕ್ತರು.  ಅತ್ಯಂತ ಅನುಕೂಲವಂತರೂ ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಗಣ್ಯವ್ಯಕ್ತಿಗಳೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಅಂದು ಆಟ ನಡೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆ ಪ್ರಸಂಗ.  ಬಹಳ ಅದ್ಧೂರಿಯಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರದರ್ಶನ. ಅಸಂಖ್ಯ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ನೆರೆದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು. ಸೇವೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಗಣ್ಯವ್ಯಕ್ತಿಗಳಿಗೆ ದೇವಿ ಭಕ್ತಿ ಅವೇಶ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಮೂಡಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ದೇವಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುವ ಸಂದರ್ಭವೊಂದರಲ್ಲಿ ಹೂವಿನ ಮಾಲೆಯೋ ನೋಟಿನ ಮಾಲೆಯೊ ಜ್ಞಾಪಕವಿಲ್ಲ, ದೇವಿಯ ಕೊರಳಿಗೆ ಹಾಕುವುದಕ್ಕಾಗಿ ವೇದಿಕೆಗೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುವವರಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಅಂದು ಭಾಗವತರು ನಿಷ್ಠೂರವಾಗಿ ಅದಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶವನ್ನೇ ನೀಡಲಿಲ್ಲ.  ಭಾಗವತನಿಗೆ ಮೊದಲು ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಆಮೇಲೆ ವೇಶಕ್ಕೆ ಗೌರವ ಸಲ್ಲಿಸಿ. ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರ ಯಾವುದಾದರೂ ಭಾಗವತನೇ ದೊಡ್ಡವ ಎಂದು ಬಿಟ್ಟರು.

ಯಕ್ಷಗಾನ ತಾಳಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ನಡೆದ ಒಂದು ಘಟನೆ. ಹಿರಿಯ ಭಾಗವತರೊಬ್ಬರು ಮೊದಲೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದ್ದರು. ನಂತರ ಬಂದ ಆದಿನದ ಪ್ರಸಿದ್ದ ಅರ್ಥಧಾರಿಗಳೊಬ್ಬರು ಬಂದವರೇ ಹಿರಿಯ ಭಾಗವತರನ್ನು ತಮ್ಮ ಬಳಿಗೆ ಬರುವಂತೆ ಕರೆ ಕಳುಹಿದರು. ಸ್ವಭಾವತಹ ಸಾಧುವಾದರೂ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯವಾಗಿ ವರ್ತಿಸುವ ಸ್ವಭಾವದ ಭಾಗವತರು..” ಅವರೇ ನಾನಿದ್ದಲ್ಲಿಗೆ ಬರಲಿ. ಇವತ್ತಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ನಾನೇ ಭಾಗವತ. ಯಾರೇ ಆದರೂ ನಾನಿದ್ದಲ್ಲಿಗೇ ಬರಲಿ.” ಎಂದು ಬಿಟ್ಟು ಭಾಗವತ ಸ್ಥಾನದ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು.

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹಲವು ಕಡೆ ಭಾಗವತರ ಶ್ರಮ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೋ ಅಥವ ಭಾಗವತ ಕಾರ್ಯವ್ಯಾಪ್ತಿಯನ್ನು ಕುಂಠಿತಗೊಳಿಸುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಅದರ ಸ್ವರೂಪವೇ ನಿರ್ದೇಶಕ ಎಂಬ ಸ್ವತಂತ್ರ ಹುದ್ದೆಯ ಸೃಷ್ಟಿ. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಭಾಗವತರು ಕೇವಲ ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿ ಕೇವಲ ಹಾಡುವುದಷ್ಟಕ್ಕೇ  ಸೀಮಿತವಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಯಾವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುವುದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತ ಗೊಂಡರೂ ಭಾಗವತರಿಗೆ ಅನಿವಾರ್ಯ ಕರ್ಮಗಳು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಅವರು ಪರೋಕ್ಷವಾಗಿ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿಯೇ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಇದು ಕೆಲವೊಂದು ಸಲ ಭಾಗವತರ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ನಿರ್ದೇಶಕನ ಪದವಿಯೇ ಗೌಣವಾಗುವ ಸಂದರ್ಭವೇ ಅಧಿಕ. ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಅಷ್ಟೊಂದು ತಾದಾತ್ಮ್ಯ ಸಂಬಂಧ ಮತ್ತು ಸ್ಥಾನ ಭಾಗವವತರದ್ದು. ಭಾಗವತ ಸ್ಥಾನದ ಗೌರವವನ್ನು ಭಾಗವತರು ರಕ್ಷಿಸುವುದು ಎಷ್ಟು ಅನಿವಾರ್ಯವೋ ಅಷ್ಟೇ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಅಂಗಗಳಿವೆ. ಹಿಮ್ಮೇಳದ ಸಹಕಲಾವಿದರಾಗಲೀ, ವೇಶಧಾರಿಗಳಾಗಲೀ ಆ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅದು ಪ್ರಮಾಣರೂಪವು ಹೌದು. ಯಾರು ಹೇಗೆ ಸ್ವತಂತ್ರ ಪ್ರವೃತ್ತರಾದರು, ಇನ್ನಿತರರು ಬಾಲ ಬಿಚ್ಚಿದಂತೆ ಭಾಸವಾದರೂ  ಯಾವುದಾದರೂ ಮುಖ್ಯ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಬಾಲದ ತುದಿ ಭಾಗವತರ ಕೈಯಲ್ಲೇ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದು ಸರ್ವ ವಿದಿತ. ಅದುವೇ ಯಕ್ಷಗಾನದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯ. ಇದನ್ನು ಅರಿತಾಗಲೇ ಭಾಗವತರಿಗೆ ಭಾಗವತರ ಮೌಲ್ಯ ಅರಿವಾಗುವುದು. ನಿಜವಾದ ಪದವಿಗೌರವ ಲಭ್ಯವಾಗುವುದು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರತೀ ಕ್ಷಣ ರಂಗಸ್ಥಳವನ್ನೂ ಗಮನಿಸುತ್ತಾ ಇರಬೇಕು. ಭಾಗವತರು ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ಇದ್ದರೆ ಬಾಲವೂ ಶಿಸ್ತಿನಿಂದ ಇರಬೇಕಾದುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಪದೇ ಪದೇ ಪಕ್ಕದವರತ್ತ ಮಾತನಾಡುವುದು, (ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಅಸಹ್ಯವೆಂದರೆ ಮೊಬೈಲ್ ಬಳಸುವುದು)  ಅಗಾಗ ಚೌಕಿಯತ್ತ ಎದ್ದು ಹೋಗಿ ಇಣುಕುವುದು , (ಮರಿ ಭಾಗವತರೆಂದು ಕರೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುವರು ಇದನ್ನೂ ಅನುಕರಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ...!!!) ಇದೆನ್ನೆಲ್ಲಾ  ಅಶಿಸ್ತು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮಾಹಾಜ್ಞಾನದ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಏನು ಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೇ ತೀರ ಅಪರಿಚಿತನಾದವನೂ ಇದನ್ನು ಹೇಳಬಲ್ಲ.

ಭಾಗವತರಲ್ಲಿ ಕರ್ತವ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಹೇಗೆ ಸದಾ ಇರಬೇಕೋ ಅದರ ಅರಿವು ಸಹಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿಯೂ ಇರಬೇಕು. ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಹಿರಿಯರನ್ನು ನಾವು ಗೌರವ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಕಂಡರೆ ಊರವರೂ ಕಾಣುವರು. ಗೌರವವನ್ನು ಉಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಎಷ್ಟು ಅನಿವಾರ್ಯವೋ ಅದನ್ನು ಗಳಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಅಷ್ಟೇ ಅನಿವಾರ್ಯ. ಈ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಕೇವಲ ಹಿರಿಯರಿಗೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುವುದಿಲ್ಲ ಕಿರಿಯರೆಲ್ಲರಿಗೂ ಇದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಇದು ಮಹತ್ವದ ಅರಿವೂ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಭಾಗವತ ಪದವಿ ಅದು ಬರೀದೇ ಬರುವುದಲ್ಲ. ಬರಿದೇ ಬಂದರು ಅದು ಉಳಿಯುವುದೂ ಇಲ್ಲ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅದನ್ನು ತಾಳಿಕೊಂಡು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯವೂ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಬರೀದೆ ಎರಡು ಪದ ಹೇಳಿದಲ್ಲಿ ಭಾಗವತನೂ ಆಗಲಾರ. ಅದಕ್ಕೆ ಅವಿರತ ಶ್ರಮದಿಂದ ಸಾಧಿಸಿದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಿಧಿಯಾಗಿ ಹೊಂದಬೇಕು. ಅಥವಾ ಹೊಂದುವಲ್ಲಿ ಉದ್ಯುಕ್ತನಾಗಿ ಅದನ್ನು ಸಾಧಿಸುವ ಕಲಿಯುವ ಮನೋಭಾವವಾದರೂ ಇರಬೇಕು. ಹಾಗಿದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಶೂನ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾಗವತನ್ನು ತಂದು ಭಗವಂತನನ್ನಾಗಿಸಬಹುದು.

ಅರ್ಥ ಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥವೈಭವ

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಉಜಿರೆಯಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರಾದ ಸೂರಿಕುಮೇರಿ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟರ ಅರ್ಥ ವೈಭವ ಎಂಬ ತಾಳಮದ್ದಲೆ ಸಪ್ತಾಹ ಜರಗಿತ್ತು. ಕಳೆದ ಬಾರಿಯಂತೆ ಈ ಬಾರಿಯೂ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಪ್ತಾಹವು ಅತಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ನಡೆಸಲ್ಪಟ್ಟಿತ್ತು. ಅದನ್ನು ಆಲಿಸುವ ಸೌಭಾಗ್ಯವಷ್ಟೇ ನಮಗೆ ಸಾಧ್ಯವಾದದ್ದು. ಇದಕ್ಕೆ ಮೊದಲಾಗಿ ನಮ್ಮ ಮಿತ್ರ ಸುಬ್ಬಣ್ಣನಿಗೆ ಯಥಾವತ್ತಾಗಿ ಧನ್ಯವಾದ ಸಲ್ಲಿಸಬೇಕು.

ಉತ್ತಮವಾದ ಪ್ರಸಂಗ ಆಯ್ಕೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಉತ್ತಮ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಮುಮ್ಮೇಳವನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿಸಿದ್ದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಯಶಸ್ಸಿಗೆ ಕಾರಣವಾಯಿತು. ಅದರಲ್ಲೂ ಗಮನ ಸೆಳೆದ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ರಾಜಾ ಕೌಶಿಕ, ಗಧಾಯುದ್ದ, ಭಸ್ಮಾಸುರ, ಭೀಷ್ಮಾರ್ಜುನ, ಹಿರಣ್ಯ ಕಶಿಪು ವಧೆ ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಜಿತು ಕಾಳಗ. ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಗೋವಿಂದಣ್ಣ ವಿಜ್ರಂಭಿಸಿದ ಪರಿ ನೋಡಿದರೆ ಇದು ಅವರು ಕಡೆದ ಒಂದೊಂದೇ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಚೆನ್ನಾಗಿ ಹೊಳಪು ಬರುವಂತೆ ತೊಳೆದು ಒಪ್ಪಗೊಳಿಸಿ ಪುನಃ ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದಂತೆ ಇತ್ತು. ಕೇವಲ ರಂಗದ ಮೇಲೆಯೇ ಸರಿ ಎನ್ನಿಸುವಂತ ಪ್ರಸಂಗಗಳಿಗೆ ಜೀವ ತುಂಬಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಅಷ್ಟೆ ಸಮಂಜಸವಾಗಿ ಮತ್ತು ವೈಭವವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕರಿಸುವಂತೆ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲೂ ವೈಭವೀಕರಿಸಿದ್ದು ಗೋವಿಂದಣ್ಣನ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ನಿದರ್ಶನವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಹಲವು ಬಗೆಯ ಹಲವು ವಿಧದ ಪಾತ್ರಗಳು ಕೇವಲ ವಾಙ್ಮಯ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಜೀವತಳೆದು ನಿಂತವೆಂದರೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ಆಳವಾದ ಮತ್ತು ಹರಿತವಾದ ಕಂಠದಿಂದ ಗೋವಿಂದಣ್ಣ ಕೌಶಿಕನಾಗಿ ಕೌರವನಾಗಿ ಅಸುರ ಭಸ್ಮಾಸುರನಾಗಿ ಮೆರೆದ ಪರಿ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನನ್ನು ಅರಿತವರಿಗೇ ಆಶ್ಚರ್ಯವೆನಿಸುವಷ್ಟು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗಿತ್ತು. ಗಧಾಯುದ್ದವೆಂಬ ಪ್ರಸಂಗ ಅಪರೂಪವೆನ್ನಿಸುವಂತೆ ತಾಳಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ  ಪ್ರಸ್ತುತವಾಗುವುದು ಇದೆ. ಗೋವಿಂದಣ್ಣ ಹಾಗು ಪುತ್ತಿಗೆ ರಘುರಾಮ ಹೊಳ್ಲರ ಜೊತೆಗಾರಿಕೆಯ ಜುಗಲ್ ಬಂದಿ ರಂಗಸ್ಥಳದ ಮೇಲೆ ವರ್ತಮಾನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಸಿದ್ದ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲಿ ರೂಪಗೊಂಡದ್ದು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅದು ಯಶಸ್ಸನ್ನು ಕಂಡದ್ದು ಇಬ್ಬರ ಅಂತರಂಗದ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿತ್ತು.

         ಹಿರಣ್ಯ ಕಶಿಪು ಎಂಬ ಕಥಾನಕ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟಗಳಲ್ಲಿ, ತ್ರಿಜನ್ಮ ಮೋಕ್ಷ ಅಥವಾ ದಶಾವತಾರ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಗವಾಗಿ ಕಂಡು ಬರುವ ಒಂದು ಬಯಲಾಟದ ಪ್ರಸಂಗ. ಕೇವಲ ಹಿರಣ್ಯ ಕಶಿಪು ಪಾತ್ರವೇ ಇದರಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಕಾಣುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಹಾಗಾಗಿ ತಾಳಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗುವುದು ಅತ್ಯಂತ ಕಷ್ಟಕರ. ತಾಳಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಎರಡು ಪಾತ್ರಗಳ ಸಂಭಾಷಣೆಗೆ ಒತ್ತು ಕೊಟ್ಟ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಪರಸ್ಪರ ಸಂಭಾಷಣೆಯಿಂದಲ್ಲೆ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಸುವ ಕಾರಣ ಹಿರಣ್ಯ ಕಶಿಪು ಎಂಬ ಕಥಾಭಾಗವನ್ನು ಒಂದು ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯಾಗಿ ಆಯ್ಕೆಮಾಡುವುದು ತೀರ ಅಪರೂಪ. ಅದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಅದೇ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವೆಂಬಂತೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಕೂಟದ ಯಶಸ್ವಿ ತಾಳಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು. ಎಂತಹ ಹಿರಣ್ಯ ಕಶಿಪು ಎಂತಹ ಕಯಾದು ಇದಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೆ ಆಗುವಂತೆ ಪ್ರಹ್ಲಾದ ಮತ್ತು ಚಂಡಾ ಮರ್ಕರ ಪಾತ್ರಗಳು ಸುಂದರವಾಗಿ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಬಂದರೆ, ಅಮ್ಮಣ್ಣಾಯ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಹಿಮ್ಮೇಳವೈಭವ ಕೂಟದ ಅತ್ಯಂತ ಯಶಸ್ವಿ ಹಿಮ್ಮೇಳವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದಿತು.ನಿಧಾನವಾಗಿ ಶ್ರುತಿ ಎರಿಸುತ್ತ ಸಹಜವಾಗಿ ತನ್ನ ತನ್ಮಯತೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ ಅಮ್ಮಣ್ಣಾಯರು ಅತ್ಯಮೋಘವಾಗಿ ಕಂಡುಬಂದರು. ಅಂದಿನ ಅಮ್ಮಣ್ಣಾಯರ ಭಾಗವತಿಕೆಯನ್ನು ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿದ್ದು ಅಸ್ವಾದಿಸಿದವರು ಬಹಳ ಪುಣ್ಯವಂತರು.ನೆರೆದ ಅವರ ಅಭಿಮಾನಿ ವೃಂದಕ್ಕೆ ಹೊಟ್ಟೆತುಂಬುವಂತಹ ತೃಪ್ತಿಯ ರಸದೌತಣವನ್ನು ಉಣಬಡಿಸಿದರು. ಅದಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವಂತೆ ಶೃತಿಯನ್ನು ಏರಿಸುತ್ತ ಸಾಗಿದ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವಿನ ಪಾತ್ರ ವೈಭವ ಮತ್ತೊಂದು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು.ಯಾವುದೇ ಪಾತ್ರವಾದರೂ ಅದು ಅಟವಾಗಲೀ ತಾಳಮದ್ದಲೆಯಾಗಲೀ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನಿಗೆ ಅದು ಸವಾಲೇ ಅಲ್ಲ. ಕಠಿಣವಾದ ಹಿರಣ್ಯಕಶಿಪುವಿನ ಪಾತ್ರ  ಅತನ ಕಠಿಣವಾದ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ದೊಂದಿಗೆ ಅಷ್ಟೇ ಸುಂದರವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂತು.

           ಇದರಲ್ಲಿ ಬರುವ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಮುಖವಾದ ಕಯಾದುವಿನ ಪಾತ್ರ. ಕೋಳ್ಯೂರರಲ್ಲಿ ಆವೇಶಗೊಂಡಿತು. ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರಾದ ಕೋಳ್ಯೂರರ ಹಾಗೆ ಸ್ತ್ರೀ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಜೀವ ತುಂಬಬಲ್ಲವರು ಯಾರೂ ಇಲ್ಲ. ಅತ್ಯಂತ ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ಹಾಗು ಮಾರ್ಮಿಕ ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಎಂದಿನ ತಮ್ಮ ಭಾವಾವೇಶದ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ತಾಳಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಯಾದುವಿನ ಪಾತ್ರವೂ ಅತಿಮುಖ್ಯವೆನಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟರು. ಇವರ ಅನನ್ಯ ಅರ್ಪಣಾಭಾವ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯ ಇತಿಮಿತಿಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಪೋಷಿಸುವ ಕ್ರಮ ಇಂದಿನ ಕಲಾವಿದರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಮಾಡುವ ಸಂಘಟಕರೂ ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಬಹುಶಃ ಅಂದು ಇವರ ಪಾತ್ರಕಂಡು ತೇವವಾಗದ ಕಣ್ಣುಗಳು ಇರಲಾರದು. ಹೆಣ್ಣಿನ ತಾಯ್ತನದ ಅಂತರಾಳದ ಭಾವನೆಗಳನ್ನು ಹೆಣ್ಣಿಗಿಂತ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬಿಡಿಸಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಸಮರ್ಥರು ಎಂದರೆ ಅದು ಕೋಳ್ಯೂರು ಮಾತ್ರ. ಕಯಾದುವಿನ ಪಾತ್ರದ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನೆಲ್ಲ ತೆರೆದಿಟ್ಟ ಪರಿ ಅದ್ಭುತ.

                 ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಇಂದು ಅಮ್ಮಣ್ಣಾಯರಿಗಾಗಲೀ ಕೋಳ್ಯುರರಿಗಾಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಅವಗಣನೆ ಕಂಡು ಕಾಣದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಒಂದು ರೀತಿಯ ನೋವಿನ ಸಂಗತಿ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದೆಡೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿ ಉಳಿದಿಲ್ಲ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಇಂದು ಹಲವು ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಉತ್ಕರ್ಷೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೂ ಈ ಸವಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಈ ಒಳರಾಜಕೀಯಗಳು ಅತೀ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿ ಕಲೆಯ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಕಿರಿಕಿರಿಯನ್ನೊದಗಿಸುತ್ತದೆ. ಹಲವರ ಅಭಿರುಚಿ ಅಭಿಮಾನಗಳು ಭಿನ್ನ ಭಿನ್ನವಾಗಿದ್ದರೂ ಇದು ಒಂದು ಪರಂಪರೆಯ ಒಳಗೆ ನುಸುಳಿಕೊಂಡಿರುವುದು ಶೋಚನೀಯವೆನಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆ? ಶತಾಯ ಗತಾಯ ತನಗಾಗದವರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ವಿಘ್ನವುಂಟು ಮಾಡಿ ವಿಘ್ನ ಸಂತೋಷವನ್ನು ಪಡೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಈ ಆಟದ ರಾಜಕೀಯಗಳೇ ಇಂದು ಸಂಘಟಕರ ಮೊದಲ ಸವಾಲಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿ ಇದರಿಂದ ದೂರ ಉಳಿಯುವ ಪ್ರಮೇಯವೇ ಅಧಿಕ. ಈ ಎಲ್ಲ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಕ್ರಮಿಸಿ ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಯಿತೆಂದರೆ ಅದು ನಿಜ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ಕಲಾಸೇವೆ.