ಮರೆಯಲಾಗದ ಮರೆಯಬಾರದ ಮರೆಯಾದ ಅಮರ ಕಲಾವಿದ ಪುತ್ತೂರು ಶ್ರೀ ನಾರಯಣ ಹೆಗ್ಗಡೆ

ಅಂದೊಂದು ದಿನ ಮಂಗಳೂರಿನ ಡಾನ್ ಬಾಸ್ಕೋ ಹಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟ. ಪ್ರಸಂಗ ಮಾಗಧ ವಧೆ. ಚಂದ್ರಹಾಸ ಚರಿತ್ರೆ. ಆದಿನ ತುಂಬಾ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ಮಳೆಗಾಲದ ದಿನಗಳು. ಜಿಟಿ ಜಿಟಿ ಮಳೆಯಲ್ಲಿ ಒದ್ದೆಯಗುತ್ತ ಮಂಗಳೂರಿನ ದೇರೆಬೈಲಿನ ನಮ್ಮ ಮನೆಯಿಂದ ಸೈಕಲು ಏರಿ ಹೊರಟಿದ್ದೆ.ಜತೆಗೆ ನನ್ನ ಸಂಬಂಧಿಯೋಬ್ಬರೂ ಇದ್ದರು. ಸುಮಾರು ೭-೮ ಕಿ ಮಿ ಡಬ್ಬಲ್ ರೈಡು ಅದರೂ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮರುಳು. ಮಳೆಗೆ ಒದ್ದೆಯಾಗಿ ಆಟ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಲ್ ತಲಪುವಾಗ ಚಳಿಯಿಂದ ನಡುಗುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಟಿಕೆಟ್ ಪಡೆದು ನಮ್ಮ ಆಸನ ಪಡೆದು ಅಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಯ್ಯುಜ್ಜಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಕುಳಿತೆವು. ನನಗೆ ಚೌಕಿಗೆ ಒಂದು ಸಲ ಇಣುಕುವ ಆಶೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಯಾರೆಲ್ಲ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನೋಡುವ ಎಂದು ಹೋಗಿ ಚೌಕಿಯಲ್ಲಿ ಇಣುಕಿದೆ. ದೈತ್ಯಾಕಾರದ ಒಂದು ವೇಷ ಇನ್ನೇನು ಕಿರೀಟ ಧಾರಣೆಗೆ ಸಜ್ಜಾಗಿ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ತಣ್ಣಗೆ ಕುಳಿತಿತ್ತು.ಆ ದೈತ್ಯಾಕಾರ ನೋಡಿಯೇ ಭಯಪಡಬೇಕು.ಕೇವಲ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಕ್ರೌರ್ಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ವ್ಯಕ್ತಿಶಃ ವೇಷಧಾರಿ ತುಂಬಾ ತಣ್ಣನೆ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಮುಖಭಾವದಿಂದ ತಮ್ಮ ಪ್ರವೇಶದ ಪದಕ್ಕೆ ಕಾದು ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಪ್ರಸಂಗ ನೋಡಿಯೇ ನೀವು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಅದು ಆದಿನದ ಜರಾಸಂಧನ ವೇಷ. ಆ ದೈತ್ಯ ತಣ್ಣನೆಯ ವೇಷಧಾರಿ ಮತ್ತಾರೂ ಅಲ್ಲ ಯಕ್ಷಗಾನದ ದೈತ್ಯ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗದು ಅವರೇ ಪುತ್ತೂರು ಶ್ರೀ ನಾರಯಣ ಹೆಗ್ಗಡೆ. ಆಜಾನು ಬಾಹು ಶರೀರಿ.

ಆದಿನ ನಂಗೆ ಆ ವೇಷದ ಬಗ್ಗೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅಂತಹ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಎರಡನೇ ಪ್ರಸಂಗ ಚಂದ್ರಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾಂತ ಘಟಾನುಘಟಿ ಕಲಾವಿದರಿದ್ದರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರ ದುಷ್ಟ ಬುದ್ದಿ ಮತ್ತು ಕುಂಬ್ಳೆ ಸುಂದರ್ ರಾವ್ ಅವರ ಚಂದ್ರ ಹಾಸ ಅಂದಿನ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿತ್ತು. ನಾನು ಶೇಣಿಯವರ ಕಟ್ಟಾ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿದ್ದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರು ವೇಷ ಹಾಕುವುದನ್ನು ಹುಡುಕಿದೆ. ಆದರೆ ಆದಿನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ಮರೆಯದ ಒಂದು ಜರಾಸಂಧನ ದರ್ಶನ ಆಗ್ತದೆ ಎಂದು ನಾನು ಊಹಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಂದು ಹಾಗೆಯೇ ಆಯಿತು.. ತಣ್ಣಗಿನ ವೇಷಧಾರಿಯ ಅಬ್ಬರದ ಪ್ರವೇಶ. ವಿಲಕ್ಷಣವಾಗಿ ಭಾವಾಭಿನಯ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತ. ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ - ಭೀಮಾರ್ಜುನರು ಕೃಷ್ಣನೊಂದಿಗೆ ಬಂದು ಭೇರಿಗಳನ್ನೂ ಗುದ್ದಿ ಭೇದಿಸಿದಾಗ ಚೆಂಡೆಯ ಅಬ್ಬರದಲ್ಲಿ ಮಾಗಧನ ಅಬ್ಬರದ ಪ್ರವೇಶ. ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ತಲೆ ಆಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಭಂಗಿ ಏನು? ಆ ಭಾವಾಭಿನಯವೇನು?ಸ್ಥೂಲ ಶರೀರಿಯ ಕಂಠದಿಂದ ಗೊರ ಗೊರ ಹೊಮ್ಮುವ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಮಾತುಗಳೇನು ? ಅಬ್ಬಾ. ನಿಜಕ್ಕೂ ಆವರೆಗೆ ಚಳಿಯಿಂದ ನಡುಗುತ್ತಿದ್ದ ನಮ್ಮನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಸಭೆಯನ್ನೇ ನಿಜಕ್ಕೂ ನಡುಗಿಸಿಬಿಟ್ಟ. ಅಂದಿನ ಮಾಗಧ ವೇಷಧಾರಿ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಅಲ್ಲ ಅವರೇ ಶ್ರೀ ಪುತ್ತೂರು ನಾರಯಣ ಹೆಗಡೆ.

ಆದಿನ ನಿಜಕ್ಕೂ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ದಿಕ್ಕನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿಬಿಟ್ಟರು ಇವರು. ಕೇವಲ ಹರಿಕೆಗೋಸ್ಕರ ನಡುರಾತ್ರಿಯ ವರೆಗಿನ ಕಾಲಯಾಪನದ ಪ್ರಸಂಗ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಕ್ಯಾಂಟೀನ್ ನಲ್ಲಿ ಬಿಸಿ ಚಹಾ ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದವರಿಗೆ ರಂಗದ ಮೇಲಿನ ಈ ಆರ್ಭಟನೆ ಬಿಸಿ ಬಿಸಿ ಚಹಾ ತರಾತುರಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಟಲಿಗೆ ಇಳಿಸಿ ಗಂಟಲನ್ನು ಉರಿಸಿಕೊಂಡು ಹಾಲ್ ನೊಳಕ್ಕೆ ಓಡುವಂತೆ ಮಾಡಿತ್ತು.ಅಂತಹ ಆಕರ್ಷಣೆ ಈ ಕಲಾವಿದನಲ್ಲಿ ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷ ಆಸಾಮಾನ್ಯ ಕಲಾವಿದ. ಇಂದಿನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅವರೊಬ್ಬರು ದಂತ ಕಥೆಯಾದದ್ದು ಈಗಿನ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ದುರ್ದೈವವೇ ಸರಿ,ರಂಗ ಪ್ರವೇಶ ಆದನಂತರ ಬೇರೆ ಎಲ್ಲ ಪಾತ್ರಗಳು ತನ್ನಿಂತಾನೆ ಗೌಣವಾಗಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಇವರ ಭಾರವಾದ ಹೆಜ್ಜೆ ಅದು ಕೇವಲ ರಂಗಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ.ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಲಗ್ಗೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದವು. ಎಂತಹ ಮಹಾಕಲಾವಿದರು ಇದ್ದರೂ ಇವರು ತಮ್ಮದೇ ವಿಶೇಷತೆ ಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.ಇವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚೇನು ನನಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲವಾದರೂ ಇವರ ಮರೆಯಲಾಗದ ಹಲವು ಪಾತ್ರಗಳ ರುಚಿಯನ್ನು ಸವಿದ ಅನುಭವ ಮಾತ್ರ ಹೇಳಬಹುದಷ್ಟೇ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಪಂಚ ಕಂಡ ಅದ್ಭುತ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಕಲಾವಿದ, ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ದೈತ್ಯ ಕಲಾವಿದ. ದೈತ್ಯಾಕಾರದ ಇವರ ಪಾತ್ರಗಳು ರಂಗದ ಮೇಲೆ ವಿಜ್ರಂಭಿಸುವ ರೀತಿ ಅದು ಈಗ ಕೇವಲ ನೆನಪು ಮಾತ್ರ. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ದಣಿವರಿಯದೆ ಕುಣಿವ ಕಲಾವಿದರ ಸಾಲಿನಲ್ಲೋ. ವಿಶೇಷ ಅಭಿನಯ, ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಲಾವಿದರ ಸಾಲಿನಲ್ಲೋ ಇವರನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ಹಿತ ಮಿತವಾದ ಇವರ ಕುಣಿತ.ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ದೈತ್ಯ ದೇಹವನ್ನು ಅವರು ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ರೀತಿ ಅಮೋಘ. ಆ ಶರೀರಭಾಷೆ, ಮುಖಾಭಿನಯ, ಹಸ್ತ ಚಲನೆ , ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ತಲೆಯನ್ನು ಆಕಡೆ ಈಕಡೆ ತಿರುಗಿಸುವ ಮತ್ತು ರೀತಿ ಎಲ್ಲದಕೂ ಒಪ್ಪವಾಗಿ ಆ ಗಾಂಭೀರ್ಯ ತುಂಬಿದ ಕಂಠ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉಚ್ಚಾರ ಕೆಲವು ಪತ್ರಗಳು ಇವರಲ್ಲಿ ಆವಿರ್ಭಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು.

ಒಂದು ದಿನ ನಮ್ಮೂರಿನ ಬಳಿಯ ಉಪ್ಪಳ ಐಲಮೈದಾನಿನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದ ಆಟ. ಆವಾಗಿನ ಅತಿ ಹೆಸರಾಂತ ಪ್ರಸಂಗ "ಸಮುದ್ರ ಮಥನ". ಧರ್ಮಸ್ಥಳದಿಂದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೃಷ್ಣಾ ಎಂಬ ಆನೆ ಕೂಡ ಅಂದಿನ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತ್ತು. ದೇವೇಂದ್ರ ಐರಾವತ ಸವಾರಿಗೆ ಈ ಆನೆ. ಆದರೆ ನಿಜವಾಗಿ ಆದಿನದ ಆಕರ್ಷಣೆ ಆಗಬೇಕಾದ್ದು ಮಾತ್ರ ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆಯವರ ಪಾತ್ರ. ಅದು ಅಂದಿನ ಆಟ ನೋಡಿದ ಮೇಲೆ ಅನ್ನಿಸಿದ್ದು. ಸಮುದ್ರ ಮಥನ ನಡೆಯತ್ತಾ ಇದ್ದ ಹಾಗೆ ವಾಸುಕಿ ವಿಶವುಗುಳಿ ಸುರಾಸುರರು ಒಮ್ಮಿಂದೊಮ್ಮೆಲೇ ಧರೆಗುರುಳಿದಾಗ,ಪರಮೇಶ್ವರ ನೀಲಕಂಠನಾದಮೇಲೆ, ಒಮ್ಮಿಂದೊಮ್ಮೆಲೇ ಈ ಹೆಗಡೆಯವರು ವಾಲಿಯಾಗಿ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುವ ಸನ್ನಿವೇಶ ಇನ್ನೂ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿದೆ. ತಂದೆ ದೇವೇಂದ್ರನೊಡನೆ ಸಂಭಾಷಿಸಿ ಸಮುದ್ರಮಥನ ಮಾಡುವ ಸನ್ನಿವೇಶ ಇವರ ಅಭಿನಯ ನಿಜವಾಲಿಯೇ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಬಂದನೋ ಎಂಬ ಭ್ರಮೆ. ಆನಂತರ ಮಹಾವಿಷ್ಣು ವಾದ ಕುಂಬ್ಳೆಯವರೊಂದಿಗಿನ ಸಂಭಾಷಣೆ ಆದಿನದ ಇಡೀ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಮೆರುಗನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ನಾನು ಮರೆಯಲಾಗದ ಒಂದು ವಾಲಿ ಅಂದು ನೋಡಿದೆ.

ಇನ್ನೊಂದು ಆಟ ಮಂಗಳೂರಿನ ನೆಹರು ಮೈದಾನಿನಲ್ಲಿ ಅದೇ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದ ಆಟ. ಪ್ರಸಂಗ ನೆನಪಿಲ್ಲ. ಕನಸಿನ ಕಂಸನಾಗಿ ನಾರಾಯಣ ಹೆಗ್ಗಡೆ. ಬಹುಶಃ ನಿಜವಾದ ಕಂಸ ಆಟ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಭಯಪಡುವಹಗೆ ಇರುವ ಕಂಸ. ಆ ಬಣ್ಣಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ವೇಷಗಾರಿಕೆ ಅದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪುವ ಹಾಗೆ ಆ ಅಭಿನಯ,ಕಂಸನ ಕ್ರೂರ ರೂಪ ಕೃಷ್ಣ ನ ಬಗ್ಗೆ ಕನಸುಕಂಡು ಏಳುವ ಸನ್ನಿವೇಶ ಆ ಭಯಗೊಂಡು ಕಿರುಚುವ ಕಂಸ.. ನೋಡಿ," ಅಳ್ಳೆದೆಯವರು ಇದ್ದರೆ ಮೊದಲೇ ಹೃದಯ ಭದ್ರತೆಗೆ ಹೊರ ಹೋಗಿ ಬಿಡುವುದು ಕ್ಷೇಮ" ಎಂದು ಪ್ರಕಟಣೆ ಕೊಟ್ಟರೆ ಒಳ್ಳೆಯದು ಎಂದು ಅನ್ನಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ.ಅವರ ಕಂಸ ಎಂದರೆ ಬೇರೆ ಮಾತಿಲ್ಲ. ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿ ವಿಜ್ರಂಭಿಸುವ ಅವರ ಕಂಸನನ್ನು ಹೋಲಿಸಿ ಇನ್ನೊದು ಕಂಸ ಇರಲಾರದು. ಚಿಟ್ಟು ಹಿಡಿಸುವ ಅತಿಯಾದ ಅಭಿನಯದ ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಅಲ್ಲಿಲ್ಲ. ದೈತ್ಯಾಕಾರದ ದೇಹಚಲನೆ ದೊರಗು ಕಂಠದ ಸವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪಾತ್ರ ಮಂಡನೆ ಕಂಸನ ಪೂರ್ಣ ಚಿತ್ರಣ ಕೆಲವೇ ಘಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಮುಂದಿಡುತ್ತಾರೆ.ಇಂದು ಯಾವುದೇ ಕಂಸ ನೋಡಿದರೂ ನಾರಾಯಣ ಹೆಗ್ಗಡೆಯ ಕಂಸ ನೋಡಿದ ಅನುಭವ ಆಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಕಡೆ ಅವರ ಅನುಕರಣೆ ಯಾದರೂ ಅಪ್ಪಟ ಕಂಸ ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ನೋಡುವುದೇ ಒಂದು ಅನುಭವ.ನನ್ನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನನ್ನ ಮನಃಪೂರ್ವಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೆಂದರೆ ಹೆಗಡೆಯವರ ಕಂಸದಷ್ಟು ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಇನ್ನೊದು ಕಂಸ ಇರಲಾರದು ಎಂದೇ ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆ.

ಇವರ ಇನ್ನೊಂದು ಪಾತ್ರ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಹಾತ್ಮೆಯ ಅಣ್ಣಪ್ಪ ಪಾತ್ರ. ಬಹುಶ ಈ ಪಾತ್ರ ಇವರಿಗಾಗಿಯೇ ಅಣ್ಣಪ್ಪ ಅವತಾರ ಎತ್ತಿದನೋ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವಹಾಗೆ ಇವರ ಅಭಿನಯ. ಅಣ್ಣಪ್ಪನಾಗಿ ಪರಕಾಯ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುವ ಇವರು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಹೃದಯಕ್ಕೂ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಹಾತ್ಮೆಯಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣಪ್ಪ ಪ್ರವೇಶ ಆಗುವ ಸಂದರ್ಭವೇ ಹಾಗೆ. ಒಂದು ತರಹ ಆಟ ಮಂದ್ರವಾಗಿ ತಣ್ಣಗಾಗುವ ಸಮಯ. ಈ ಪಾತ್ರದ ಪ್ರವೇಶ ಆದ ನಂತರ ಆಟದ ಗತಿಯೇ ಬದಲಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಇವರ ಪಾತ್ರ ಪೋಷಣೆ. ಈ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಾವು ಮರೆಯಬಹುದೇ? ಅಸಾಧ್ಯ. ಅಣ್ಣಪ್ಪ ಎಂದರೆ ಅದು ಹೆಗಡೆಯವರದ್ದು.

ಇಂತಹ ಮೇರು ಕಲಾವಿದ ಆದರೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ಆಟದಲ್ಲಿ ಎರಡೆರಡು ವೇಷ ಹಾಕಿದ್ದನ್ನು ಹಲವುಸಲ ನೋಡಿದಿದ್ದೇನೆ. ಹಲವು ಪಾತ್ರಗಳ ಪೂರ್ಣ ವಿವರಣೆ ಕೊಡುವುದು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟ ಸಾಧ್ಯ. ಅಮರೇಂದ್ರಪಥ ವಿಜಯಿಯ ತ್ರಿಶಂಕು,ಭಸ್ಮಾಸುರ,ಚಕ್ರವರ್ತಿ ದಶರಥದ ಎರಡನೇ ದಶರಥ ಹಾಗು ವಾಲಿ ಸುಗ್ರೀವ ಕಾಳಗದ ವಾಲಿ ಸ್ಮರಣೀಯ ಪಾತ್ರಗಳು.ಒಂದು ರೀತಿಯ ನಾಟಕೀಯ ಅಸುರವೆಶಗಳನ್ನೇ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಇವರು ಅದರಲ್ಲಿ ರಂಗಸ್ಥಳ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡುವ ರೀತಿ ಅನನ್ಯ. ಬೇರೆ ಪಾತ್ರಗಳು ರಂಗದಲ್ಲಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾವು ಮರೆಯುವಂತೆ ಅಭಿನಯ ಮಾತುಗಾರಿಕೆ ಇವರದ್ದು.ಕಲಾಮತೆ ಇವರಿಗೆ ಒಲಿದ ರೀತಿ ಅದ್ಭುತ. ಇವರನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವ ಹಲವು ಕಲಾವಿದರು ಇದ್ದಾರೆ. ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾವಿದ ಉಬರಡ್ಕ ಉಮೇಶ ಶೆಟ್ಟಿ ಇವರನ್ನೇ ಕೆಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಲುತ್ತಾರೆ. ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಸ್ವರದ ಏರಿಳಿತವನ್ನು ಹೆಗಡೆಯಂತೆ ಅನುಕರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೋರ್ವ ಕಲಾವಿದ ಮಧೂರು ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ ನಾವಡ. ಇವರಂತೂ ಅತಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಹೆಗಡೆಯನ್ನು ಹಲವು ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಲುತ್ತಾರೆ. ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುವ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸುವ ಇವರ ರೀತಿ ಹಲವುಸಲ ನನಗೆ ಹೆಗ್ಗಡೆಯ ನೆನಪನ್ನು ತಂದಿದೆ. ಭಸ್ಮಾಸುರವಂತೂ ಅದು ಹೆಗ್ಗಡೆಯನ್ನೇ ಹೋಲುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ನಾನು ನೋಡಿ ಮರೆಯಲಾಗದ ಇನ್ನೊಂದು ಪಾತ್ರ ಬಹುಶ: ಇದು ಅವರ TRUMP CARD ROLE ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿದ್ದು ನಮ್ಮೂರಿನಲ್ಲಿ ಆದ ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಮೇಳದ ಆಟದಲ್ಲಿ. ಪ್ರಸಂಗ "ಮಹಾರಥಿ ಕರ್ಣ". ಸಮಗ್ರ ಕರ್ಣನ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಈ ಪ್ರಸಂಗ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದ ಸೂಪರ್ ಹಿಟ್ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಕರ್ಣನ ಜನನ , ಕರ್ಣ ಶಾಪ, ಸುಯೋಧನ ಸಖ್ಯ, ಕರ್ಣ ವಿವಾಹ, ಕರ್ಣ ಭೇದನ ಹಾಗು ಕರ್ಣಾವಸಾನದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುವ ಈ ಪ್ರಸಂಗ ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಸಂಗ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಕುಂಬ್ಳೆ ಸುಂದರ್ ರಾವ್ ಅವರ ಭೇದನದ ಕರ್ಣ ಆದನಂತರ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದ ಕರ್ಣನಾಗಿ ಪುತ್ತೂರು ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನನಗಿನ್ನೂ ನೆನಪಿದೆ ಕುಂಬ್ಳೆಯವರ ಕರ್ಣ ಕೃಷ್ಣನ ಸಮಾಗಮದ hang over ನಿಂದ ಹೊರಬರಲಾಗದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಇವರ ಕರ್ಣನಿಂದ ಅಕ್ಷರಃಸಹ ಮೂರ್ಛೆಗೊಳ್ಳುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ. ಭೇದನದ ಕರ್ಣ ಮುಗಿಯುವಾಗಲೇ ಮುಂಜಾವಿನ ಸಮಯ, ಕುಂಬ್ಳೆಯ ನಿರ್ಗಮನ ಆಟ ಸಾಕು ಎಂದು ಮನೆಯ ಕಡೆ ಮುಖ ಮಾಡುವ ಸಮಯ.ಅದರೂ ಇವರ ಕರ್ಣ ನೋಡುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೋ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ನಷ್ಟವಾದಂತೆ.ಮುಂಜಾವಿನ ಆಟದ ರಸಘಳಿಗೆ. ಅಬ್ಬರದ ಚೆಂಡೆಯ ಸದ್ದು , ಕರ್ಣಾವಸಾನದ ಸನ್ನಿವೇಶ. ಕರ್ಣಾಜುನ ಯುದ್ದ ತೊಡಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ನಾರಾಯಣ ಹೆಗ್ಗಡೆಯ ಪ್ರವೇಶ. ವೀರಾವೇಶದ ಪರಾಕಷ್ಟೇಯಿಂದ ಶುರುವಗುವಾಗ ಕರ್ಣ ವಿಜ್ರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ವೀರಾವೇಶದ ಗತ್ತಿನ ಕುಣಿತಕ್ಕೆ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರು ನಲಿಯುತ್ತ.. ಕರ್ಣನ ರಥ ಕುಸಿದಾಗ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಕುಸಿದು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಳಿತಲ್ಲೇ ಕರುಳು ಇರಿಯುವಂತೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತ ಇದ್ದಂತೆ, ಇನ್ನೇನು ಆಟ ಮುಗಿಯಿತು ಮನೆ ಕಡೆ ಮುಖ ಮಾಡಿದವರು ಬಿಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಟೆಂಟಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತೇ ಆಟ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.!!!! ಕಲ್ಲಾಗಿ ನಿಂತಂತೆ ಇದ್ದರೂ ಕಣ್ಣಾಲಿಗಳು ಮಿಡಿಯುತ್ತಿವೆ!!. ಮುಂಜಾವಿನ ಆಟ ಅಬ್ಬರಿಸುವ ಬದಲು ಹೆಗ್ಗಡೆಯ ಕರುಣಾಜನಕ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಅಸ್ವಾದಿಸುತ್ತಾ ಸೂರ್ಯ ಉದಯಿಸುತ್ತ ಇದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನೇ ಮರೆತಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ನನ್ನ ಬಳಿ ನಿಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಕಣ್ಣು ಮನಸ್ಸು ಭಾರವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದದ್ದು ನಾನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡು ದಂಗಾಗಿ ಹೋದೆ.ಅವರ ಕಣ್ಣಂಚಿನಲ್ಲಿ ತೊಟ್ಟಿಕ್ಕಿದ ಕಣ್ಣೀರ ಬಿಂದು ಅಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಒರೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ನಂಬಲಾಗದ ಸತ್ಯ.......ಅದ್ಭುತ ಕರ್ಣ.. ಮರೆಯಲಾರೆ ನಾನು. ಇಂದಿಗೂ ಕರ್ಣ ಎಂದರೆ ನೆನಪಾಗುವುದು ಹೆಗಡೆಯ ಕರ್ಣಾವಸಾನದ ಕರ್ಣ.

ಯಕ್ಷಗಾನದ ರಂಗವೆರಿದರೆ ಅದು ಯಾವುದೇ ಪಾತ್ರವಾಗಲಿ ಅದನ್ನು ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ಮತ್ತು ತುಂಬಾ ಸುಲಭವ್ಮ್ಬಂತೆ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಇವರ ಸಿದ್ದಿ ಸಾಧನೆಗಳು ಇಂದಿನ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಅನುಕರಣೀಯ. ಇಂತಹ ಮಹಾನ್ ಕಲಾವಿದನ ಕಲಾಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೋಡುವ ಭಾಗ್ಯ ಇಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿನ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲದೆ ಇರುವುದು ದೊಡ್ಡ ನಷ್ಟವೇ ಸರಿ.

ಕೆಳಗಿನ ಕೊಂಡಿಯಲ್ಲಿ ೧೮೧ ನೆ ಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆಯಲ್ಲಿನ ಹೆಗಡೆಯವರ ರಕ್ತಬೀಜನ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಕೇಳಬಹುದು.

http://oyakshagana.googlepages.com/audios.htm

ಶೇಣಿ ಅರ್ಥವೈಭವದಲ್ಲಿ ಮಾಗಧ ವಧೆ

ಯಕ್ಷಗಾನ ಧ್ವನಿ ಸುರುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಗಧ ವಧೆ ಎಂಬ ಪ್ರಸಂಗ ಹಲವು ಬಂದಿದೆ. ಶೇಣಿಯವರು ಹಲವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಗಧನಾಗಿ ಧ್ವನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ ಇವರ ಅರ್ಥ ವೈಭವದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಜೋಡಿ ಧ್ವನಿ ಸುರುಳಿ ಮಾಗಧ ವಧೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ತಾಳಮದ್ದಲೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವತರಾಗಿ ಶ್ರೀ ಪದ್ಯಾಣ ಗಣಪತಿ ಭಟ್ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಪದ್ಯಾಣ ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಭಟ್ ಕುದ್ರೆಕೊಡ್ಲು ರಾಮಭಟ್ ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕೈಚಳಕವನ್ನು ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅರ್ಥಧಾರಿಗಳಾಗಿ ಪೆರ್ಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್,ಮೂಡಂಬೈಲು ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಶಾಸ್ತ್ರೀ , ಸೂರಿಕುಮೆರಿ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ ಮುಂತಾದವರು ಶೇಣಿಯವರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಎರಡು ಗಂಟೆ ಅವಧಿಯ ಈ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶೇಣಿಯವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವಾದರೂ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಮಾಗಧ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ. ಕೃಷ್ಣನಾಗಿ ಪೆರ್ಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ ಉತ್ತಮ ಪ್ರತಿವಾದಿಯಾಗಿ ಸಲೀಸಾಗಿ ನಿರ್ವಹಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಗಧನಲ್ಲಿಗೆ ಭೀಮಾರ್ಜುನರೊಂದಿಗೆ ಕೃಷ್ಣ ಯುದ್ದಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಲ್ಲಿಂದ ಪ್ರಸಂಗ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಭೇರಿತ್ರಯಗಳನ್ನೂ ಮೂವರು ಭೇದಿಸಿದಾಗ ವಿಲಕ್ಷಣ ಸ್ವಭಾವದೊಂದಿಗೆ ಮಾಗಧನ ಪ್ರವೇಶ. ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಭಯಗೊಂಡು ವ್ಯಾಕುಲತೆಯಿಂದ ಪ್ರವೇಶವಾಗುವ ಶೇಣಿಯವರ ಮಾಗಧ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಅನುಭವ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಹಂತದಲ್ಲೂ ಜರಾಸಂಧನ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಇವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಕೇಳಿಯೇ ಸವಿಯಬೇಕು. ಸ್ನಾತಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ವೇಷಧಾರಿಗಳಾದ ಭೀಮಾರ್ಜುನ ಕೃಷ್ಣರನ್ನು ಕಂಡು ತಡಬಡಾಯಿಸುವ ಜರಾಸಂಧ ಕೊಪದಿಂದಲೂ ಮನದ ಮೂಲೆಯಿಂದ ಎದ್ದಿರುವ ಭಯದಿಂದಲೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಸನ್ನಿವೇಶ ಅರ್ಥವತ್ತಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ. ಪೇಳಿರೈ ನಿಮಗಾವ ದೇಶ ... ಪದ್ಯಾಣ ಗಣಪತಿ ಭಟ್ ಸುಶ್ರಾವ್ಯವಾಗಿ ಹಾಡಿದ ಒಂದು ಪದ ಈ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ಬಂದವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲದೆ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ವೈರಿಗಳು ಎಂಬ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬರುವಲ್ಲಿ ಶೇಣಿಯವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಬಹುಶಃ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ತಾಳಮದ್ದಲೆ ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವಾಗಬಹುದು. ಭದ್ರ ಬುನಾದಿಯ ಮೇಲೆ ಮಾತಿನಮಹಲನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಾ ಭಾವನಾ ಪ್ರಪಂಚದ ತುತ್ತ ತುದಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು ಮಾಗಧನ ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಬಂದವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲ ಎಂಬ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಬಳಿಕ ವೈರಿಗಳು ಬಂದವರು ಎಂದು ತಿಳಿದು ಯಾರು ? ಎಂಬ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾ ಜರಾಸಂಧನ ಮಾತುಗಳು ಮತ್ತು ತರ್ಕಗಳು ಬಂದವ ಕೃಷ್ಣನೇ ಆಗಿರಬಹುದೇ ಎಂಬ ಬಲವಾದ ಸಂದೇಹಕ್ಕೆ ಮನಸ್ಸು ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ.

ಬಂದವರು ಯಾರೂ ಎಂಬ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಜರಾಸಂಧನ ಮಾತುಗಳು

ಯಾರಿವರು ? ನನ್ನ ತಲೆಯನ್ನೇ ಕೆಡಿಸಿ ಬಿಟ್ರಲ್ಲ ?ಹಾಗೆಂತ ಕೇಳಿದ್ರೆ ನೇರ ಉತ್ತರಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ ಯಾವಾಗ ಛದ್ಮವೇಷ ಧರಿಸಿ ಬಂದವರೂಂತ ನಾನು ಊಹಿಸಿಯಾಯಿತೋ ವೇಷಧರಿಸಿದವರು ಸತ್ಯ ಹೇಳಿಯಾರು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಮೂರ್ಖತನವಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೆss... ಹೊಡೆದು ಬಡಿದು ಬಾಯಿ ಬಿಡಿಸಬೇಕು .....ಯಾರಿವರು? ಜರಾಸಂಧನದ್ದಾದ ಧೀಶಕ್ತಿಯನ್ನೋ ಆತ್ಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವದಕ್ಕೊಸ್ಕರ ಈ ಯಾಗ ಶಾಲೆಗೆ ಬಂದ ಇಂದ್ರನಿರಬಹುದೇ? ಅಲ್ಲ.. ನಮ್ಮ ನಮ್ಮ ಜಾತಿಯವರೇsss.... !!? ಈ ಯಜ್ಞೋಪವೀತ ನೋಡಿದ್ರೆ ಕಪ್ಪಾಗಿ ಕಾಣಿಸ್ತಾವೆ. ದ್ವಿಜತ್ವ ಮೂರು ವರ್ಣದವರಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟದೇ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಪ್ರರಿಗಾದರೆ ಹತ್ತಿಯ ಜನಿವಾರ, ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗೋ ಸೆಣಬಿನದ್ದು. ವೈಶ್ಯರಿಗೆ ಉಣ್ಣೆಯದ್ದು. ಹಾಗಾದರೆ ಇವರು ಕ್ಷತ್ರಿಯರೇ.. ಯಾರು? "

ಹೀಗೆ ಶೇಣಿಯವರ ತರ್ಕದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯ ಸೊಬಗು ಮಾಗಧನ ವಿರಾಟ್ ದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾತಿನಲ್ಲೇ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತದೆ.ಜರಾಸಂಧನ ಸಂಶಯಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ತರ್ಕದಿಂದಲೇ ಕೃಷ್ಣನಾಗಿ ಪೆರ್ಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ ರವರು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶತ್ರುತ್ವದ ಕಾರಣ, ಮತ್ತು ಆ ಶತ್ರುತ್ವ ಹೊಂದಲು ಕಾರಣ ಎಲ್ಲವನ್ನು ವಸ್ತು ನಿಷ್ಠವಾಗಿ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರು ಮುಂದಿಡುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಪರಿಧಿಯೊಳಗೆ ಸುಳಿದಾಡುವ ಇವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ಒಂದು ಸೊಗಸು ಸವಿದೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪದ್ಯಾಣರ ಭಾಗವತಿಕೆಯೂ ಅಂತೆ ಶೇಣಿಯವರ ಆತ್ಮ ಸ್ವರದಂತೆ ಭಾಸವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಇಬ್ಬರ ಸ್ವರದಲ್ಲೂ ಕಂಡೂ ಕಾಣದ ಒಂದು ಸಾಮ್ಯತೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಸೆರೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟ ರಾಜರನ್ನು ಬಿಡುವಂತೆ ಕೃಷ್ಣ ಹೇಳುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿನ ಮಾತುಕತೆ, ತಮ್ಮನೋ ಮೊಮ್ಮನೋ ಯಾವ ಸಂಬಂಧಿಯೋ , ಯಾವ ಸಂಬಂಧಿಯೋ ಹೇಳುವಂತೆ ಅಬ್ಬರಿಸುವ ಶೇಣಿಯವರು ಮಾಗಧನ ಅಂತರ್ಗತವಾದ ರೋಷವನ್ನು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ.

"ತಿಳಿಯದಾಗಿದೆ ನಮ್ಮ ಕಂಸಗೆ ಅಳಿಯನೀತನು ಎಮಗೆ ಮೊಮ್ಮನು.............." ಈ ಪದ ಮಾಗಧ ವಧೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪದ. ಹಲವು ಭಾಗವತರು ಹಲವು ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಈ ಪದ ಮಾಗಧನು ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಹೀಯಾಳಿಸಿ ಛೇಡಿಸುವ ಪದ. ಇಲ್ಲಿಯೂ ಪದ್ಯನರು ಸಲೀಸಾಗಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಈ ಪದಕ್ಕೆ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಹೀಯಾಳಿಸುತ್ತಾ ಮಗಧನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಶೇಣಿಯವರ ಕಲ್ಪನಾಲೋಕದ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಆ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ' ಎಲ್ಲ ತಂದೆ ತಾಯಿಯರಿಗೆ ಮಕ್ಕಳು ಹುಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾರಬ್ಧ ಶುರುವಾದರೆ, ಇವನು ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆಎಂಬ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾತ್ರ, ಅಶರೀರವಾಣಿ ಕಂಸನಿಗೆ ಕೇಳಿ ಇಬ್ಬರನ್ನು ಬದುಕಲಿ, ದಾಂಪತ್ಯ ಅನುಭವಿಸಲಿ ಎಂದು ಸೆರೆಗೆ ತಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅದು ಕಂಸನ ಔದಾರ್ಯ. ಆದರೆವಸುದೇವ ಎಂತಹ ದ್ರೋಹಿ. ದೇವಕಿ ಎಂತಹ ಘಾತಕಿ ಮಾಗಧ ಹೇಳುವ ರೀತಿ 'ಏಳು ಪರ್ಯಂತವೂ ಎಮಗೆ ಗೋಚರವಿಲ್ಲ.ಆಮೇಲೆ ನಿನಗುದಿಸಿದರೆ ... ಉದಿಸಿದರೆs..s...ಉದಿಸಿದರೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಒಟ್ಟು ಕೊಟ್ಟು ಒಂದು ಹೊಸ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.ಹೀಗೆ ಎಂಟನೆಯದ್ದನ್ನು ವಸುದೇವ ದೇವಕಿಯರು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದಾದರೆ ಅದು ಕಂಸನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುಬೇಕಾಗಿ ಈ ಏಳರ ಮಹತ್ಯಾಗಕ್ಕೆ ತಯಾರಾದ ಜೀವಗಳ್ಲರು ಇವರು.ಎಂತಹ ದೃಷ್ಟಿ ಕೋನ? ಇಂತಹ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ವೈಭವಗಳು ಬಹುಶಃ ಯಾವ ಭಾಷಾ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲೂ ಹೀಗೆ ನಿರರ್ಗಳವಾಗಿ ಸಿಗುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ಅದು ಶೇಣಿಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ.

ಜರಾಸಂಧನ ಪಾತ್ರ ಶೇಣಿಯವರ ಹಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಅವರು ಅದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ರೀತಿ ಆಪಾತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿ ಕೋನ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಈ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಹೊಸ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಇಂತಹ ಯಕ್ಷಗಾನ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿಗಳು ಒಂದು ಕಲಿಕಾ ಸಾಧನವು ಹೌದು.ಶೇಣಿಯವರು ಇಂದು ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ಇಲ್ಲ ಆದರೆ ಈ ಮೂಲಕ ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ಇಂದು ನಿತ್ಯ ಒಡನಾಡಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಕಲಾವಿದರು ಇವುಗಳನ್ನು ಎಷ್ಟು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಚಿಂತಿಸಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಹಳೆಯ ಪರಂಪರೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮಗಳು ಮೊಳೆತಿವೆ. ಹೊಸ ದಿಗಂತದ ಸಾಧನೆಗೆ ಹಳೆಯದೆಂದು ದೂರ ಮಾಡದೆ ಇವುಗಳ ಉಪಯೋಗ ಆಗಬೇಕಿದೆ.

ವಾಲಿ ವಧೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿ ಶೇಣಿ ಅರ್ಥ ವೈಭವ

ಇದು ತುಂಬಾ ಹಳೆಯ ಧ್ವನಿ ಸುರುಳಿ ಶೇಣಿ ಅರ್ಥವೈಭವ ಎಂಬ ಸರಣಿಯಲ್ಲಿ ಒಟ್ಟು ನನಗೆ ತಿಳಿದಂತೆ ೫ ಧ್ವನಿ ಸುರುಳಿಗಳು ಬಂದುವು. ೧) ವಾಲಿವಧೆ, ೨) ಭೀಷ್ಮ ಪರ್ವ,೩) ಮಾಗಧ ವಧೆ ೪) ಪಾದುಕಾ ಪ್ರದಾನ ೫) ಕೃಷ್ಣ ಸಂಧಾನ. ತುಂಬಾ ಹಳೆಯದಾದ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿಗಳು ಇವುಗಳು. ಶೇಣಿಯವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ಮಿಂಚು ಅಂತಲೇ ಹೇಳಬಹುದು. ಆದರೆ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಅವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಲು ಇಂತವುಗಳೇ ಉಳಿದಿರುವ ಪಳೆಯುಳಿಕೆಗಳು. ಶೇಣಿಯವರ ಅರ್ಥವನ್ನು ಸವಿದುಂಡ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಇವುಗಳಿಂದ ಪುನರಾವರ್ತಿತವಾದರೂ ತ್ರಿಪ್ತಿಹೊಂದುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಇಂದು . ಹಾಗಾಗಿ ಅವುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಅದನ್ನು ಧ್ವನಿಸುರುಳಿ ರೂಪದಿಂದ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ನಲ್ಲಿ ಶೇಖರಿಸಿ ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿನ ಹಸಿವನ್ನು ನೀಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಯತ್ನ ನನ್ನದು.

ಅರ್ಥವೈಭವ ಸರಣಿಯ ವಾಲಿವಧೆ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿಯ ಸ್ಥೂಲ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೊಡುವ ಒಂದು ಉದ್ದೇಶ ನನ್ನದು. ಈ ವಾಲಿವಧೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಭಾಗವತರಾಗಿ ಬಲಿಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತರು., ಮದ್ದಲೆ ಕುದ್ರೆಕೋಡ್ಲು ರಾಮಭಟ್, ಚೆಂಡೆ ಪದ್ಯಾಣ ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಭಟ್, ಮುಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ರಾಮ ಪೆರ್ಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್, ಸುಗ್ರೀವ ಸೂರಿಕುಮೆರಿ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್, ವಾಲಿ ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್, ತಾರ ಮೂಡಂಬೈಲು ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಶಾಸ್ತ್ರಿ ಹೀಗೆ ಹಿತ ಮಿತವಾದ ತಂಡದಿಂದ ಉತ್ತಮ ಧ್ವನಿ ಸುರುಳಿ.

ರಾಮ ಹರೇ ರಾಮ ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ತೊಡಗಿದ ಈ ಪ್ರಸಂಗ ದಲ್ಲಿ ರಾಮನಲ್ಲಿ ಸಖ್ಯವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿದ ಸುಗ್ರಿವನು ವಾಲಿಯ ಪರಾಕ್ರಮವನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುವ ಸನ್ನಿವೇಶ.ಶಾಂತ ರೀತಿಯಿಂದ ಆರಂಭವಾಗುವ ಈ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಥಮಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಬಲಿಪ್ಪರ ಪದ ಮತ್ತು ಕುದ್ರೆಕೋಡ್ಲು ಜತೆಗಾರಿಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ. ವಾಲಿವಧೆ ಪ್ರಸಂಗ ಚುರುಕುಗೊಳ್ಳುವುದೇ ವಾಲಿ ಪ್ರವೇಶದಿಂದ ಅದರೂ ರಂಗೇರುವುದು ತಾರಾ ವಾಲಿ ಸಂವಾದದೊಂದಿಗೆ. ಶೇಣಿಯವರ ವಾಲಿ ಹೇಗಿರಬಹುದು ಎನ್ನುವ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಮೂಡಿದರೆ ತಕ್ಕ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಇದನ್ನು ಕೇಳಿ ತೃಪ್ತಿ ಅನುಭವಿಸಬಹುದು.

ನೀತಿಯಲ್ಲ ಪೋಪುದಿಂದು ....... ಎಂಬ ಪದದಿಂದ ಶುರುವಾಗುವ ತಾರೆಯ ಹಿತವಚನ ವಾಲಿಯ ತರ್ಕದ ಮಾತುಗಳಿಗೆ ಆಹಾರವಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಜಾತಾಂಗದ ತಂದ ಸುದ್ಧಿಯಿಂದ ಖಿನ್ನಳಾಗಿ ವಾಲಿಯಲ್ಲಿ ಮೊರೆಯಿಡುವ ತಾರೆಯ ಪಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೂಡಂಬೈಲು ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಅರ್ಥವನ್ನು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.ರಾಮ ಬಂದಿದ್ದಾನೆ ಸುಗ್ರೀವನ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ರಾಮನಿದ್ದಾನೆ ಈ ಸರಿ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಯುದ್ದಕ್ಕೆ ಕರೆದಿರುವಾಗ ಹೋಗುವದು ತರವಲ್ಲ.. ನಾಳೆ ನೋಡಿಕೊಂಬ ಯುದ್ದ.. ಆವಾಗ ಶೇಣಿಯವರ ತರ್ಕದ ಮಾತುಗಳು ಇಡೀ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಮೆರುಗನ್ನು ತಂದಿದೆ. ಈ ರಾಮನಿದ್ದರೂ ಒಂದು ಸಲ ಯುದ್ದ ಮಾಡಿ ಪೆಟ್ಟು ತಿಂದು ಸೋತ ಸುಗ್ರೀವ ಆವಾಗ ರಾಮ ಸಹಾಯವೇಕೆ ಮಾಡದಾದ? ಅದರೂ ಸುಗ್ರೀವನ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಆದ ಬದಲಾವಣೆ ಅಣಕವಲ್ಲ ಮೊದಲಿನಂತೆ ಅಣ್ಣ ಸಾರಿದೆ..ಎನ್ನುವ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಶೇಣಿ ತನ್ನ ಗಾಢವಾದ ಛಾಪನ್ನು ತೋರಿದ್ದಾರೆ.


ತಾರೆಯ ಪಾವಿತ್ರ್ಯತೆಯನ್ನು ತರ್ಕಿಸಿ ಹೇಳುವಲ್ಲಿ, ಮತ್ತು ತಾರೆಯ ಸಲಹೆಗೆ ಅವಧಿ ಬಾಧಕ ಬಂತು ಅಂತ ಹೇಳುವಲ್ಲಿ , ಉಗುಳಲಿಕ್ಕೂ ಆಗದ ನುಂಗಲಿಕ್ಕೂ ಆಗದ ವಾಲಿಯ ತಳಮಳವನ್ನು ತೋರಿಸುವಲ್ಲಿ ಶೇಣಿಯವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಒಂದು ವೈಭವವೇ ಸರಿ. ಧಾತ್ರಿಯೋಳೆನ್ನ.... ಏರು ಪದ ಕ್ಕೆ ಅದ್ಭುತ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಮೊದಲೇ ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ರಾಮನಿದ್ದರೂ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ಎದುರಿಸಿಯೇನು. ವಾಲಿ ಕೇವಲ ದುರ್ಬಲರ ಮುಂದೆ ಅಲ್ಲ ಪ್ರಬಲರ ಮುಂದೆಯೂ ಸಮರ್ಥ.ತಾರೆಯ ಮಾತಿಗೆ ಕಿವಿಗೊಟ್ಟು ಅಂತ: ಪುರದಲ್ಲಿ ಕುಳಿತನೆಂದರೆ ವಾಲಿಗೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸತ್ತಂತೆ. ಎನ್ನುತ್ತಾ ಆಕೆಯ ಮಾತನ್ನು ತಳ್ಳಿ ಯುದ್ದಕ್ಕೆ ಹೊರಡುವಾಗ ವಾಲಿ ಕಣ್ಣೆದುರು ಬಂದು ನಿಂತಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಇಷ್ಟು ಸುಂದರವಾಗಿ ಕಣ್ಣೆದುರು ಹಿಡಿವ ಶೈಲಿ ಅಮೋಘ.

ರಾಮನ ಮರೆಯ ಬಾಣದ ಘಾತಿಗೆ ಒಳಗಾಗಿ ವಾಲಿ ಬಿದ್ದಲ್ಲಿಂದ ಶೇಣಿಯವರ ಮಾತಿನ ವೈಭವ ಇನ್ನೂ ವೈಭವೀಕ್ರಿತವಾಗಿ ಗೋಚರಿಸುತ್ತದೆ. ರಾಮನನ್ನು ಹೀಯಾಳಿಸುವ ಮಾತುಗಳು, ನೀನೆ ರಾಮನೆಂಬವನು? ಯಾವ ಮುಹೂರ್ತದಲ್ಲಿ ನಿನಗೆ ಆ ಹೆಸರಿಟ್ಟರು ರಾಮ ಶಬ್ದಾರ್ಥದ ಲಘು ವಿವರಣೆ. ರಾಮ ಬಿಲ್ಲು ಹಿಡಿದರೆ ಅದು ಬಿಲ್ಲಲ್ಲ ಕೋದಂಡವಂತೆ. ಆ ಕೊದಂದವನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ರೀತಿ, ಬೇಟೆಗಾರ ಬಿಲ್ಲನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸಿದ ಹಾಗಾಯಿತಲ್ಲ., ಹೇಗಾದರೂ ವಾಲಿಯನ್ನು ಬೀಳಿಸುವ ಒಂದೇ ಉದ್ದೇಶವಲ್ಲವೇ?ರಾವಣ ಸೀತೆಯನ್ನು ಕೊಂಡುಹೋದಲ್ಲಿ, ಸುಗ್ರೀವನ ಬದಲು ತನ್ನಲ್ಲೇ ಸಹಾಯ ಯಾಚಿಸಿದ್ದರೆ, ಸಂಕಲ್ಪ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಬೆಳೆದಷ್ಟು ಬೆಳವ ಬಾಲದಿಂದಲೇ ಲಂಕೆಯಿಂದ ರಾವಣನನ್ನು ತರಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ, ಇಲ್ಲ ಅಂಗದನನ್ನು ಕಳಿಸಿ ರಾವಣನಿಗೆ ಆಜ್ಞಾಪಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ರಾವಣ ಸೀತೆಯನ್ನು ಇಟ್ಟು ಕೊಂಡಾನೋ? ಇಟ್ಟುಕೊಂಡು ಬದುಕುವಾಸೆ ಕೊಂಡಾನೋ? ಶೇಣಿ ಯವರ ಶೈಲಿ ಅದ್ಭುತ. ಒಂದು ಮಿತವಾದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಇಷ್ಟು ಅದ್ಭುತ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಪೂರ್ಣ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಅಮೋಘವಾಗಿದೆ.

ವಾನರಾಧಿಪ ನೀ ಕೇಳೆನ್ನ ಮಾತಾ ಎನ್ನುತ್ತಾ ಪೆರ್ಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರು ಅಷ್ಟೇ ಸಮರ್ಥವಾಗಿ ರಾಮನಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ನೆಟ್ಟ ಬಾಣವನ್ನು ತೆಗೆದು ಬದುಕುವ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಮಾಡಿ ಕೊಡುತ್ತೇನೆ ,ಭೂಮಿ ಭಾರವನ್ನು ಇಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಉದ್ಯುಕ್ತನಾಗಿ ವಾಲಿ ಹೇಗೆ ತಪ್ಪಿತಸ್ಥ ಎಂದು ತರ್ಕ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ರಾಮ ಉತ್ತರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.ಬದುಕುವ ವಾಗ್ದಾನವನ್ನು ನೀಡಿದ ರಾಮನಲ್ಲಿ .. ರಾಮ ನಿನ್ನ ಬಾಣ ತಾಗಿದ ಮೇಲೆ ಬದುಕಬೇಕೆಂಬಾಶೇ ಉಂಟೆ ? ಎಂದು ವಿನಯವಾಗಿ ಮತ್ತು ವಾಲ್ಯ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಇನ್ನೂ ವೈಭವೀಕರಿಸುವಲ್ಲಿ ಶೇಣಿಯವರ ಪಾತ್ರಪೋಷಣೆ ಅನನ್ಯ. ಪುನಃ ಆವರ್ತಿಸಿ ಕೇಳಿದರೂ ಇನ್ನು ಕೇಳಬೇಕು ಎನ್ನುವ ತರ್ಕದ ಮಾತುಗಳು ಮಾತಿನ ಲೋಕದ ಮಹಾಕವಿ ಎಂಬ ನುಡಿಗೆ ಅನ್ವರ್ಥ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಸಾಕಾರಾವಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ.

ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಒಪ್ಪವಿಡುವಂತೆ ಅದ್ಭುತ ಹಿಮ್ಮೇಳ , ಬಲಿಪ್ಪರೊಂದಿಗೆ ಪದ್ಯಾಣ ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಭಟ್ ರವರು ಮತ್ತು ಕುದ್ರೆಕೊಡ್ಲು ರಾಮ ಭಟ್ ರವರು ಉತ್ತಮ ಹಿಮ್ಮೇಳವನ್ನು ಒದಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆಗಳು ಪದಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಅನುರಣಿಸುವಾಗ ಬೇರೆ ಏನು ಬೇಕು

ನನ್ನ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಂಗ್ರಹದ ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನಗಳಲ್ಲಿ "ವಾಲಿವಧೆ" ಒಂದು ಅಮೋಘ ರತ್ನ.

ಶೇಣಿ ಪಿತಾಮಹ.

ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂದಿಸಿ ಶೇಣಿ ಅಜ್ಜ ಒಬ್ಬ ಪಿತಾಮಹನೆ. ತಾನು ನಡೆದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಮದಗಜದಂತೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಗೆ ಹೊಸ ರೂಪು ಕೊಟ್ಟವರು. ಇಂದು ನಾನು ಹೊಂದಿರುವ ೨೫೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಣಿ ಅಜ್ಜನ ಮಾತುಗಳ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ಪಾತ್ರಗಳು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ತುಂಬಿವೆ. ಅವರ ಧ್ವನಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮುಖಾಂತರ ಪ್ರತಿ ದಿನದ ಯಾವುದೊ ಒಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಆಲಿಸುತ್ತೇನೆ. ಹಾಗಾಗಿ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲ್ ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ತುಂಬಿರುವುದರಿಂದಲೋ ಶೇಣಿ ಅಜ್ಜ ಇಂದು ಮಾನಸಿಕ ಸಖನೆ ಆಗಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಹೊರಗೆ ವಾಹನದ ದಟ್ಟನೆಯ ನಡುವಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿಂತಿದ್ದರೆ ನನ್ನ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮೊಬೈಲ್ ಮೂಲಕ ಶೇಣಿ ಅಜ್ಜ ತನ್ನ ಧ್ವನಿಯ ಏರಿಳಿತವನ್ನು ಮೊಳಗಿಸುತ್ತ ಇದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ಸಲ ರಾವಣ ನಾಗಿಯೋ ಇನ್ನೊದು ಸಲ ರಾಮನಾಗಿಯೋ ,ಭೀಷ್ಮನಾಗಿಯೋ ಅಥವಾ ಕರ್ಣನಾಗಿಯೋ ಅವರ ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯ ಸುಳಿಯೊಳಗೆ ಹಲವುಸಲ ಬೇಕೆಂದೇ ಸಿಕ್ಕಿ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ.


ಇಂತಹ ಶೇಣಿ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ಹೊಗಳುವುದಕ್ಕೂಅರ್ಹನಲ್ಲದವನು. ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡಿ ಸೂರ್ಯ ಕಿರಣವನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವೇ? ಶೇಣಿಯವರ ಮಾತುಗಾರಿಕೆಗೆ ಮನ ಸೋಲದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ಕಷ್ಟ. ಇಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಅವರು ಕೇವಲ ದಂತ ಕಥೆಯಾದವರು. ನಾನು ಬಾಲಕನಾಗಿದ್ದಾಗ ಅವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಗೆ ಮನಸೋತಿದ್ದೆ. ಅದು ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಅರ್ಥವಿಸಿಕೊಂಡು ಅಂತ ಹೇಳಲಾರೆ ಏನೂ ಅರ್ಥವಾಗದ ಪಾಮರನಂತಹ ನನ್ನ ಶೈಶವ ತಲೆಗೆ ಅವರ ಮಾತಿನ ಆಳ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ ಅಂತ ಹೇಳಿದರೆ ಅದು ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವಾದೀತು. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ಶೇಣಿ ಅರ್ಥ ಅಂದರೆ ಒಂದು ಸೆಳೆತವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಆವಾಗ ತಾಳಮದ್ದಳೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡುವ ಅವಕಾಶ ಮಾತ್ರ ನನಗೆ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆವಾಗ ಕೇವಲ ಚೆಂಡೆಯ ಸದ್ದೋ ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳೇ ನನ್ನನ್ನು ಇಂತಹ ತಾಳಮದ್ದಲೆಗೆ ಹಿರಿಯರೊಂದಿಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಪ್ರೆರೆಪಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಬರು ಬರುತ್ತಾ ಶೇಣಿಯವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹಿರಿಯರು ಚರ್ಚಿಸುವಾಗ ನನ್ನ ಕಿವಿ ನಿಮಿರತೊಡಗಿತು. ಹೌದೇ ? ಇಷ್ಟೊಂದು ಗಹನವಾಗಿರುವುದೇ ?ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟಗಳು ನನ್ನ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ತನಗೆ ತೀರ ವಿರಳ ಅಂತಾಳೆ ಹೇಳಬಹುದು. ಶೇಣಿಯಂತಹ ಕಲಾವಿದರು ಟೆಂಟ್ ಮೆಳದಲ್ಲೇ ವ್ಯವಸಾಯಿ ಕಲಾವಿದರಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ, ಬರೀ ಕಟೀಲು ಮೇಳದ ಬಯಲಾಟಗಳನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ ನನಗೆ ಶೇಣಿಯವರನ್ನು ವೇಷದಲ್ಲಿ ಆವಾಗ ನೋಡಿದ್ದು ಕಡಿಮೆ. ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯಾದರೆ ನಮಗೆ ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಖರ್ಚಿಲ್ಲದೆ ಸಿಗುವ ಮನರಂಜನೆಯಾಗಿತ್ತು.

ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಅರ್ಥ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಷ್ಟವಾದರೂ ಆ ಸ್ವರದ ಏರಿಲಿತವೋ ಧ್ವನಿಯ ಆಕರ್ಷಣೆಯೋ ಅಂತೂ ಶೇಣಿ ತಾಳಮದ್ದಲೆ ಎಂದರೆ ಆವಾಗಿಂದ ಒಂದು ಸೆಳೆತ ಅದು ಇನ್ನು ಇದೆ. ಮಾತಿನಂತೆ ಅವರ ಧ್ವನಿ ಅದರ ಏರಿಳಿತ ಸ್ವತಹ ಸಂಗೀತ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದುದರಿಂದಲೋ ತಿಳಿಯದು ಅವರ ಕಂಠದ ಏರಿಳಿತ ಹಿಡಿತ ಮಿಡಿತಗಳು ಬಹುಶಃ ಇನ್ನು ಯಾವ ಕಲಾವಿದನಿಗೂ ಒಲಿಯದ ವಿದ್ಯೆ. ಈಗಿನ ಅರ್ಥಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಇವರ ನೆರಳಳನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದ್ದರು ಅವರ ವಿಶೇಷತೆ ಯಾರಿಗೂ ಒಲಿಯದೆ ಇದ್ದದ್ದು ಮಾತ್ರ ಶಾರದೆ ಒಲಿಯುವಾಗ ಕಂಜೂಸಿಯಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಅನ್ನಿಸಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಈಚೆಗೆ ಶ್ರೀ ಸುಣ್ಣಬಂಲ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಟ್ ಇವರನ್ನು ಹಲವು ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಲುತ್ತಾರೆ. ಇಬ್ಬರ ಪ್ರತಿಭೆಗಳೂ ತುಂಬಾ ವೆತ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಹೋಲಿಕೆಗೆ ಅಸಾಧುವಾದದ್ದು ಎನ್ನುವುದಾದರೂ ಶೇಣಿಯವರ ಹಲವು ಗುಣಗಳನ್ನು ಇವರ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಬಹುಶಃ ಇದು ನನ್ನ ಭಾವನೆ ಸರಿ ಅಂತ ನನಗೆ ಮಾತ್ರ ತೋರುವುದೋ ತಿಳಿಯದು. ಶೇಣಿಯವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ಒಂದು ಅಚ್ಚುಗಟ್ಟು, ಮಾತುಗಳನ್ನು ಪೋಣಿಸುವ ಮತ್ತು ಮಾತಿನ ಗೋಪುರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಚಾಕಚಕ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವರಗಳ ಏರಿಳಿತ ತಕ್ಕ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿದ್ದೇನೆ. ನಾವುಗಳು ಅಚ್ಚರಿ ಪಡುವಂತೆ ಶಬ್ದ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಹೋಲಿಕೆ ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಆದರೂ ಶೇಣಿ ಅಜ್ಜ ಯಾರಿಗೂ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಿ ತುಲನೆ ಮಾಡಿ ಬರೆಯುವಂತ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲ .

ಶೇಣಿಯವರ ಹಲವು ಮಾತಿನ ಮಂಟಪವನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡು ಆಸ್ವಾದಿಸಿದ ದಿನಗಳಿವೆ. ಅದರ ಕುರುಹಾಗಿ ಇಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಾರಿಯಾದರೂ ಅಂತಹ ಮಹಾನ್ ಕಲಾವಿದರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳದಿದ್ದರೆ, ಪರವೂರಲ್ಲಿದ್ದು ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಸದಸ್ಯರ ಧ್ವನಿ ಆಲಿಸದಿದ್ದರೆ ಹೇಗಾಗಬಹುದು ಅದೇ ಅನುಭವ ಆಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಅದೆಷ್ಟು ಮನೆಯ ಮನದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿ , ತನ್ನ ಜೀವಿತದಲ್ಲೂ ಅದರ ನಂತರವೂ ನಿತ್ಯ ನೆನಪಿನ ಆತ್ಮವಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ? ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕಲೆಯ ಪರಿಚಯ ಮತ್ತು ಅದರ ಹವ್ಯಾಸ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡವ ನಿಜಕ್ಕೂ ಭಾಗ್ಯವಂತ. ಹಲವು ವರ್ಷ ತಪಸ್ಸಾಚರಿಸಿ ದೇವರನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಿಕರಿಸಿಕೊಂಡವ ಪರರನು ನೋಡಿ ಹೇಳಬಹುದು ತಾನೆಷ್ಟು ಧನ್ಯ, ಭಗವಂತನನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡೆ, ತಪಸ್ಸನ್ನು ಗೈದೆ ಪುಣ್ಯ ಫಲವನ್ನು ಉಂಡೆ. ಉಳಿದ ಮಂದಿಗೆ ಈ ಭಾಗ್ಯ ಉಂಟೆ ? ಅಂತೆಯೇ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಸವಿದು ಬಲ್ಲ ನಾವು ಗರ್ವ ಪಡಬಹುದು. ಯಕ್ಷಗಾನವ ಸವಿದೆ ಶೇಣಿಯನು ಕಂಡೆ , ಮಾತಿನ ಮಂಟಪ ಹೊಕ್ಕೆ , ಮನಕೆ ಭೂರಿ ಭೋಜನವ ಉಂಡೆ ಯಕ್ಷಗಾನವನರಿಯದ ಮಂದಿಗಿದೆಯೇ ಈ ಪುಣ್ಯ ಫಲ.

ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಈ ಅವಧಿಯ ಕೊನೆಯ ಆಟಗಳು

ಈ ವೈಶಾಖದ ಅಂತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಯಲಾಟಗಳನ್ನು ನೋಡುವ ಅವಕಾಶ ಬಂತು.ಅಲ್ಲಿಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೇಳಗಳ ತಿರುಗಾಟ ಮುಗಿಯಿತು. ಕೊನೆಯ ಈ ಎರಡು ಆಟಗಳ ಅನುಭವ ಸವರಿದಂತೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ತುಡಿತ ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲಿ.

ಒಂದು ಆಟ ಎಡನೀರು ಮೇಳದ ಈ ವರ್ಷದ ಮೂರನೇ ಬೆಂಗಳೂರು ಪ್ರವಾಸದ ಒಂದು ದಿನದ ಪ್ರದರ್ಶನ. ಒಂದು ಮರೆಯಲಾರದ ಮರೆಯಲಾಗದ ಅನುಭವವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿತು. ಅನೇಕ ನಿರೀಕ್ಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಮೊದಲ ದಿನದ ಆಟಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ಮೇಳದ ಪ್ರಧಾನ ಹಿಮ್ಮೇಳದವರು ರಜೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ನಿರುತ್ಸಾಹಿತನಾಗಿ ಕುಳಿತರೂ ಆದಿನದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅದ್ಭುತ ಅನುಭವವನ್ನೇ ಕೊಟ್ಟಿತು. ೧೫ ಕಿಲೋ ಮೀಟರು ವಾಹನ ದಟ್ಟಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೋದುದು ವ್ಯರ್ಥವಾಗದಷ್ಟು ಅನುಭವ. ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದ ಚಿಪ್ಪಾರು ಕೃಷ್ಣಯ್ಯ ಬಲ್ಲಾಳರ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ. ಜೀವನದ ವಾನಪ್ರಸ್ಥ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಲ್ಲಾಳರ ಕೈಚಳಕ ಕಂಡ ಭಾಗ್ಯವಂತ ನಾನು.ಪೂಜ್ಯ ಎಡನೀರು ಸ್ವಾಮಿಜಿಗಳ ಸಾಮನ್ಯ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ ಇವರ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಿಂದ ಅದ್ಭುತ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡಿತು. ಬಹುಶಃ ಅವರಿಗೂ ಅದು ಮರೆಯಲಾರದ ಅನುಭವ ಕೊಟ್ಟಿತೇ ? ಬಹುಶಃ ಆ ಮೇಳದ ಹಿಮ್ಮೇಳದ ಸ್ಥಾನದ ಮಹಿಮೆ ಅಂತ ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಅದರಂತೆ ಮುಮ್ಮೇಳ ಕೂಡ. ಆದಿನ ಕೃಷ್ಣಾರ್ಜುನ ಪ್ರಸಂಗ. ಯುವ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ದೀಪಕ್ ಪೇಜಾವರ ಅವರ ಕೃಷ್ಣ ಹಾಗು ಮಧೂರು ನಾವಡ ಅವರ ಅರ್ಜುನ

ಉತ್ತಮವಾದ ನಿರ್ವಹಣೆಯಿಂದ ಜನಮನ ಸೆಳೆಯಿತು. ಕೇವಲ ಹೋದುದಕ್ಕೆ ೨ ದಿಗಿಣ ನೋಡಿ ಹೋಗುವಂತ ಆಲಸ್ಯದಿಂದ ಕುಳಿತ ನಾನೂ ೧೦ ಗಂಟೆಯ ತನಕ ಕುಳಿತದ್ದು ನನಗೆ ಸೋಜಿಗ ಅನ್ನಿಸಲೇ ಇಲ್ಲ. ಸಮಯಾವಕಾಶದಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ ಹೋಯಿತು. ಅದರ ಪ್ರಭಾವವೋ ಚಿಪ್ಪಾರು ಕೈಚಳಕ ವನ್ನು ಪುನಃ ಸವಿಯುವ ಮನಸ್ಸಿಂದ ಒಂದು ದಿನ ಬಿಟ್ಟು ಮೂರನೇ ಆಟಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ ದೇವರ ಆಟ ಬೇರೆಯೇ ನಿಗದಿಯಾಗಿತ್ತು. ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣದವರೆಗೂ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕಾಗಿ ಬಾಳಿದ ಬಲ್ಲಾಳರು ಇತಿಹಾಸವಾದದ್ದು ಮರೆಯದ ಒಂದು ಘಟನೆಯಾಯಿತು.





ಎಡನೀರು ಮೇಳ ಇಲ್ಲ ಇನ್ನು ಎಂದು ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ನಿರಾಶೆಯಿಂದ ಈ ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಎದುರುಗೊಂಡರೆ, ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ನಿರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ನೀಗಿಸಿ ಈ ವರ್ಷದ ಯಶಸ್ವಿ ತಿರುಗಾಟದ ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿದೆ. ದೈವಬಲ ಎಂದರೆ ಇದುವೆಯೋ ಏನೋ.. ಏನಿದ್ದರೂ ಚಿಪ್ಪಾರು ಅಜ್ಜನ ಮದ್ದಳೆಯ ಛಾಪನ್ನು ಚಪ್ಪರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ಎಡನೀರು ಹಿಮ್ಮೇಳಕ್ಕೆ ಆ ಯಕ್ಷಪಿತನ ಹಾರೈಕೆ ಖಂಡಿತ ಇದೆ ಎಂದೇ ನನ್ನ ಗ್ರಹಿಕೆ. ಅಮ್ಮಣ್ಣಾಯರ ಸಾರಥ್ಯ ಗೋರೆ ದೆಲಂಥಮಜಲು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರ ಸಹಕಾರ ಹಿಮ್ಮೇಳವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿದೆ. ಹಾಗೆಂದು ಎಡನೀರು ಮೇಳ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಎಂದು ಹೇಳುವುದಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಅದರದ್ದೇ ಆದ ಕೆಲವು ತೊಡಕುಗಳು ಇವೆ. ಹಾಗೂ ಅದಕ್ಕೆ ಅದರದ್ದೇ ಆದ ಕಾರಣಗಳು ಇದೆ. ಪರಿಪೂರ್ಣವಾದ ಬಣ್ಣದ ವೇಷ ಇಲ್ಲ, ಎಡಬಲ ವೇಷಗಳು ರಂಗವನ್ನು ತುಂಬುವಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಶ್ರಮ ಪಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಒಳ್ಳೆಯ ಪಳಗಿದ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಕೆಲವರನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಹೆಸರಿಸಬಹುದು. ಆದರೂ ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಮೀರಿ ಒಂದು ತಂಡವಾಗಿ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಅವರಿಗೆ ರಂಗದಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹರಿಸುವ ಕಲೆ ತಿಳಿದಿದೆ. ಇಂದಿನ ಕಾಲಮಿತಿಯೋಳಗಣ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣದ ವೇಷವಾಗಲಿ ಪಳಗಿದ ಕಲಾವಿದರ ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಲಿ ನಗಣ್ಯ. ಒಟ್ಟಂದದಲ್ಲಿ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಮತ್ತು ಮುಮ್ಮೇಳದ ಸಂಯೋಜನೆ ಹೇಗೆ ಸಂವಹನ ಹೇಗೆ ಇದರಿಂದಲೇ ಪ್ರದರ್ಶನ ಯಶಸ್ಸನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇದು ಎಲ್ಲರೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ವಿಚಾರ. ಆದುದರಿಂದಲೇ ನೀವು ಒಂದು ಸಲ ಆಟ ನೋಡುವ ಎಂದು ಕುಳಿತರೆ ಅದು ಎಂತಹುದೇ ಪ್ರಸಂಗವಾಗಲಿ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಕದಲಲು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.ಕಲಾವಿದರ ಸಂಖ್ಯೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಹಲವು ಗುಣಗಳು ಈ ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಗಿವೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕವಾದ ವಿಚಾರ ಉದ್ವೇಗ ರಹಿತ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಇದ್ದ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಸಮನ್ವಯ ಸಾಧನೆ. ಇದು ಹೊರನೋಟಕ್ಕೆ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.ಈ ಮೇಳದ ಮುಖ್ಯ ಇನ್ನೊದು ಆಕರ್ಷಣೆ ಇದರ ವೇಷ ಭೂಷಣಗಳು ನಿತ್ಯ ಹೊಸದರಂತೆ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.ಹೀಗೆ ಕೆಲವೆಲ್ಲ ಗುಣಗಳಿಂದ ಒಟ್ಟಂದದಲ್ಲಿ ಆಟ ಒಳ್ಳೆದಾಗಿದೆ ಅಂತ ಹೇಳುವಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ.


ಅದರ ನಂತರ ಮೊನ್ನೆ ಅಂದರೆ ಮೇ ೨ ನೇ ದಿನಾಂಕದಂದು ದಾಸರಹಳ್ಳಿ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾನದವರ ಆಟ ನೋಡುವ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದಲೇ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ನಿತ್ಯವೂ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಆಲಿಸುವ ಆದಷ್ಟು ಅದರಲ್ಲೇ ಆನಂದವನ್ನು ಕಾಣುತಿದ್ದ ನನಗೆ ಒಂದೆರಡು ದಿನ ಚಿಪ್ಪಾರು ನಿಧನದಿಂದ ಆ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಸವಿಯುವ ಮನಸ್ಸಾಗಲಿಲ್ಲ. ನಿತ್ಯವೂ ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕೇಳುವ ನನಗೆ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆ ಸ್ವರ ಕೇಳಿದಾಗ ಚಿಪ್ಪಾರು ಮುಖ ಎದುರುಬಂದು ನಿಂತು ಬಿಡುತ್ತಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಗುಂಗಿನಿಂದ ಹೊರಬರಲು ಒಂದು ಸಮಯ ಅಂತ ಭಾವಿಸಿಯೇ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದಲೇ ಯಕ್ಷ ಸಪ್ತಮಿ ಪರ್ವಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ದಾಸರ ಹಳ್ಳಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ವಾತಾವರಣ ಪ್ರತಿಸಲದಂತೆ ಇಸಲವೂ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅಧಿಕವಾಗಿ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದವರೇ ಇರುವ


ಈ ತಾಣ , ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನನಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದ ತಾಣ, ಸಡಗರದಿಂದ ಯಕ್ಶೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿತ್ತು.ಇಲ್ಲಿನ ಯಕ್ಷಗಾನೀಯ ವಾತವರಣ ಪ್ರತಿಸಲದಂತೆ ಈ ಸಲವೂ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಖುಷಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿತು. ನಮ್ಮೂರಿನ ದೆರೆ ಮೇಳದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುವಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಅಪಾರೂಪ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ವಾತಾವರಣ. ಮೇಳದ ಅಧಿಕೃತ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಟ ನಡೆದರೆ ಅದು ಒಂದು ಸೊಗಸು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಾಗವತರಿಗೆ ಜಾಗವಿಲ್ಲದಂತ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಮೇಳದ ಸುಸಜ್ಜಿತ ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಆಟ ನೋಡುವುದು ಒಂದು ಹಿತವಾದ ಅನುಭವ.ತೆಂಕು ತಿಟ್ಟು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದವರು ಪ್ರತಿ ಸಲದಂತೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೇ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಧೂಮ ಪಾನ, ಗುಟ್ಕ ಮತ್ತು ಚಪ್ಪಲಿಗೆ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶವೇ ಇಲ್ಲ. ಇದೊಂದು ಪರಿಸರವನ್ನು ಗೌರವ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೋಡುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಡೇರೆಯ ಒಳ ಹೊಕ್ಕರೆ ಕತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಜಗಮಗಿಸುವ ಬೆಳಕಿನ ರಂಗಸ್ಥಳ ನಿಜಕ್ಕೂ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಅನುಭವ.



ನಾನು ಹೋದಾಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಆಟದ ಭಾಗ ಮುಗಿದಿತ್ತು.. ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಭಾ ಪರಿಣಯ ಮತ್ತು ರಕ್ತ ರಾತ್ರಿ ಪ್ರಸಂಗ. ಯುವಭಾಗವತ ಪ್ರಪುಲ್ಲ ಕುಮಾರ ಅವರ ಭಾಗವತಿಕೆ, ಪದ್ಯಾಣ ಅವರನ್ನೇ ಅನುಕರಿಸಿ ಹಾಡಿದಂತೆ ಇತ್ತು. ಕುಳಿತ ಹಾಡುವ ಭಂಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿದಂತೆ ಭಾಸವಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಸಮಯದ ಮೊದಲು ADA ರಂಗಮಂದಿರದ ಸೇವೆ ಆಟದಭಾಗವತಿಕೆಗೂ ಇದಕ್ಕೂ ತುಂಬಾ ವೆತ್ಯಾಸ ಕಂಡಿತು. ಬಹುಶ ಅನುಕರಣೆಯ ಪ್ರಭಾವವೋ ಏನೋ.ನನ್ನ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಅನಿಸಿಕೆ ಅಷ್ಟೇ.



ಒಟ್ಟು ಮೊದಲಿನ ಪ್ರಸಂಗ ನೋಡಿದಾಗ ಹಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ತುಂಬಾ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಕೊಟ್ಟಂತೆ ಅನಿಸಿತು. ಪ್ರತಿ ಕಲಾವಿದನು ಹಾಸ್ಯದ ತುಣುಕು ಉದುರಿಸುವವರೇ. ಬಣ್ಣದ ವೇಷದ ಅಸುರ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯ ಮಾತುಕೂಡ ಹಾಸ್ಯಗರನಂತೆ ಇತ್ತು. ಇನ್ನು ಗಂಭೀರವಾದ ನಾರದನ ಪಾತ್ರ ಕೂಡ ಹಾಸ್ಯದಿಂದಲೇ ಕೂಡಿತ್ತು. ಒಟ್ಟು ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಇದು ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಆಗುತ್ತದೋ ಇಲ್ಲವೊ ನಾನು ಹೇಳಲಾರೆ. ಆದರೆ ಜನರಂಜನೆ ಆದದ್ದು ಮಾತ್ರ ಸತ್ಯ.ಮೊದಲಿನ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಭೆ ಲವ ಲವಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಶೂರ ಸಾಹಸದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಪಾತ್ರ ಅಂಬ ಪ್ರಸಾದ ಪಾತಾಳ ಮೊದಲಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರೂ ತಮ್ಮ ದೇಹ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ದಿಗಿಣವನ್ನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಂಡರೆ., ನಂತರ ದ ಆ ಪಾತ್ರ ಮಾಡಿದ ಯಲಗುಪ್ಪ ತೀರ ವೈಫಲ್ಯವನ್ನು ಕಂಡರು. ಥಳುಕು ಬಳುಕು ಈ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗದೆಯೋ ಅಥವಾ ತೆಂಕು ತಿಟ್ಟಿನ ಶೈಲಿಯ ಕುಣಿತ ಇರದೇ ಆ ಕಡೆ ಬಡಗು ಕೂಡ ಆಗದೆ ತೀರ ಪೇಲವ ವಾಯಿತು. ಜೋಗಿಯವರ ಪಾತ್ರ ಮಾತ್ರ ಎಂದಿನಂತೆ ಇತ್ತು. ತಮ್ಮ ಕಂಠ ಹಾಗು ಅಚ್ಚು ಕಟ್ಟಿನ ವೇಷಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಗಾಂಭೀರ್ಯದಿಂದ ಮೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಜೋಗಿಯವರು ಆದಿನ ಅವರ ವೇಷಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿನ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅದರೂ ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಎಂದಿನಂತೆ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ನಾನು ಈ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಎದುರು ನೋಡುವುದು ಶೀನಪ್ಪ ರೈ ವೇಷವನ್ನು. ಎಂದಿಗೂ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನನ್ನು ವಂಚಿಸದ ಇವರ ಲಯಬದ್ದ ಪಾತ್ರ ಪೋಷಣೆ ಮೇಳದ ದೊಡ್ಡ ಆಸ್ತಿ ಎಂದೇ ನನ್ನ ಭಾವನೆ. ತುಂಬಾ ಸೌಮ್ಯ ಸ್ವಭಾವದ ಕಲಾವಿದ ರಕ್ಕಸನಾಗಿ ಮೊನ್ನೆ ತಮ್ಮ ಸಹಜ ಕುಣಿತದಿಂದ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಮುದನೀಡಿದರು. ಒಂದೇ ಒಂದು ಬೇಸರದ ವಿಚಾರವೆಂದರೆ ಇವರನ್ನು ನನಗೆ ರಂಗದಲ್ಲಿ ನೋಡುವಂತೆ ಆದದ್ದು ಆದಿನ ಕೇವಲ ೯ ನಿಮಿಷ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾತ್ರ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇದು ತುಂಬಾ ನಿರಾಶೆಯ ವಿಚಾರ. ಬಹುಶಃ ಪ್ರಾಯದ ತೊಂದರೆಯೋ ಆರೋಗ್ಯದ ತೊಂದರೆಯೋ ಅಂತು ಅವರ ಅಳಕ್ಕೆ ರಾಮ ರೈ ಯಿಂದ ನಂತರ ರಾಜವೇಶಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಮತ್ತು ತನ್ನದೇ ಛಾಪನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದ ಒಬ್ಬ ಸಮರ್ಥ ಕಲಾವಿದ ರಂಗದಿಂದ ಕೇವಲ ಬೆರಳೆಣಿಕೆ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಗಮಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅಂತ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ನನ್ನಂಥ ಅಭಿಮಾನಿಗೆ ಕಸಿವಿಸಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರೂ ಅಂದು ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಬೆಳಗಿದರು ಶೀನಪ್ಪರೈಗಳು.

ಇನ್ನು ಎರಡನೇ ಪ್ರಸಂಗ ರಕ್ತ ರಾತ್ರಿ.ಮೊದಲೇ ಅರ್ಭಟೆಯ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಇನ್ನೂ ಮೊಳಗುವ ಲಕ್ಷಣ. ಅಬ್ಬರದ ಚೆಂಡೆ ಇನ್ನೂ ಅಬ್ಬರಿಸುವ ಸನ್ನಾಹದಲ್ಲಿತ್ತು !!!. ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನ ಪ್ರವೇಶದ ಪದ ಹೇಳುವಾಗ ಪ್ರವೇಶದ ಮೊದಲೇ ಕೆಲವರು ಕೇಕೆ ಚಪ್ಪಾಳೆ ಶಿಳ್ಳೆಯಿಂದ


ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು!. ಇದು ಅತಿರೇಕ ಎಂದು ಕಂಡಿತು. ಅದರೂ ಇಂತಹ BLIND ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವುದು ಒಂದು ಸಾಧನೆಯೇ ಸರಿ . ರುದ್ರ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಅಪರಾವತಾರ ಎಂದು ಕರೆಸುಕೊಳ್ಳುವ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ ಇಲ್ಲಿ ನಗುತ್ತ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ. ಆ ಕುಣಿತ ಆ ಪಾತ್ರ ಪೋಷಣೆಗೆ ಆ ಪಾತ್ರ ಮಾನಸಿಕ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವುದೋ ದೇವರೇ ಬಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಮುಂದಿನ ಕಥಾನಕ ನೋಡುವ ವ್ಯವಧಾನ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಮರುದಿನದ ಕೆಲಸದ ಹೊರೆ ಆವಾಗ ನೆನಪಿಗೆ ಬಂತು ಈ ವರ್ಷದ ನನ್ನ ಯಕ್ಷಗಾನ ತಿರುಗಾಟ ಮುಗಿಸಿದೆ ಅಂತ ಭಾವಿಸಿದ್ದೇನೆ.

ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಳೆಯ ನಿಸ್ಸೀಮ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಚಿಪ್ಪಾರು ಕೃಷ್ಣಯ್ಯ ಬಲ್ಲಾಳ.

ನಾನು ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಂಡ ಚಿಪ್ಪಾರಿನ ವಯೋ ವೃದ್ದ ವಿಷಮ ಪೆಟ್ಟುಗಳ ಹರಿಕಾರ, ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯವನ್ನೇ ಬರೆಯಬಲ್ಲ ಸಮರ್ಥ, ಹಾಗು ನಿಜ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸರಳ ಹಾಗು ಸಜ್ಜನ ಚಿಪ್ಪಾರು ಇನ್ನಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವಾಗ ನಂಬಲೇ ಬಿಡಲೇ ಅನ್ನುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ

ಆಘಾತವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದೆ.

ನಿನ್ನೆ ಅಂದರೆ ದಿನಾಂಕ ೨೭-೦೪-೨೦೦೯ ರಂದು ಎಡನೀರು ಮೇಳದ ಆಟ ಬೆಂಗಳೂರು ಕೋರಮಂಗಲದ ಎಡನೀರು ಮಠದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ನೋಡುವುದಕ್ಕೆಂದು ನನ್ನ ಮಿತ್ರರ ಜತೆ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ಈ ಮೊನ್ನೆ ಅಂದರೆ ಶನಿವಾರದ ದಿನ ಎಡನೀರು ಮೇಳ ಪುನಃ ತನ್ನ ಸೇವಾ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿತ್ತು ಖಾಯಮ್ ಮಿತ್ರ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಮೊದಲೇ ಹಾಜರಿದ್ದೆ. ಚೌಕಿ ಪೂಜೆ ಆಗ್ತಾ ಇತ್ತು. ಚಿಪ್ಪಾರು ಬರಿ ಮೈ ಕೇವಲ ಬಿಳಿ ಪಂಚೆ ಉಟ್ಟು ಹೆಗಲಿಗೆ ಚೆಂಡೆ ನೇತಾಡಿಸಿ ಬಾರಿಸುತ್ತ ಇದ್ದರು.. ನಾನು ದೇಲಂತ ಮಜಲು ಉಪಧ್ಯಯರನ್ನು ಕಣ್ಣಲ್ಲೇ ಅರಸಿದೆ. ಮತ್ತೆ ತಿಳಿದು ಬಂತು ಅವರೆಲ್ಲ ರಜೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ.. ಚಿಪ್ಪಾರು ಹೊಸ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ..

ನಮ್ಮ ನೆಚ್ಚಿನ ಕಲಾವಿದರು ಕೆಲವರು ಗೈರು ಹಾಜರಿ ಹೀಗಾಗಿ ತುಸು ಉದಾಸಿನ ಮನಸ್ಸಿಂದಲೇ ಆಟ ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಆರಂಭ.. ಚಿಪ್ಪಾರು ಚೆಂಡೆಯೊಂದಿಗೆ ವೇದಿಕೆ ಏರಿದರು.ಯಾರು ಬಲ್ಲರು ನಾನು ಚಿಪ್ಪಾರು ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಏರುವುದನ್ನು ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾ ಇದ್ದೇನೆಂದು. ನಾನು ಆದಿನ ನೋಡುವ ಆ ಆರಂಭದ ಪೀಠಿಕೆಯೇ ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನಾನು ನೋಡುತ್ತಾ ಇದ್ದೇನೆಂದು ನಾನು ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇ.? ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಳೆಯ ಮಾಂತ್ರಿಕ , ವಿಷಮ ಪೆಟ್ಟುಗಳ ಹರಿಕಾರ ಹಿಮ್ಮೇಳ ವಾದನದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದ ಮಹಾನ್ ಚೆಂಡೆವಾದಕ.. ಇಗಲೂ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದಂತೆ ಇದೆ.. ನಾನು ನೋಡಿದ ಅವರ ಕೊನೆಯ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ ಮರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಎಂಥ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ ಅದು... ಅತ್ಯದ್ಬುತ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೈದುಂಬಿ ಬರಿಸಿದ ಅಂದಿನ ಚಿಪ್ಪಾರು..ನನ್ನ ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಗೆ ತಂದರು.. ನಾನು ನನ್ನ ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ನಮ್ಮೂರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅದ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ್ದೇ.. ಅಂದಿನಿಂದ ಅವರ ಹಾಲು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡು ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆಗೆ ಅನ್ವರ್ಥವಾಗಿ ಅವರನ್ನೇ ಹಲವುಸಲ ಕಂಡು ಬೆಳೆದೆ. ನಮ್ಮೂರಿನ ಈ ದೈತ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆ ದೈಹಿಕವಾಗಿ ನಾನು ಮೊದಲು ಕಾಣುವಾಗ ಹೇಗಿತ್ತೋ ಮೊನ್ನೆ ನಾನು ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನೋಡುವಾಗಲೂ ಹಾಗೆ ಇತ್ತು.. ವೃದ್ದಾಪ್ಯ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನನ್ನ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರದಂತೆ ಇತ್ತು. ನೀಳ ಕಾಯದ ಸ್ಥಿತ ಪ್ರಜ್ಞ ಭಾವದ ಅವರ ಭಂಗಿ ಮರೆಯುವುದು ಸಾಧ್ಯವೇ..?

ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ ಕಾವ್ಯ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಮಂಗಳ ಹಾಡಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಿದರೆ? ಅವರ ಅಂದಿನ ವಾದನ ಹಾಗು ಮೇಳದ ಅಂದಿನ ಪ್ರದರ್ಶನ ವನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸಿ ಅದರಬಗ್ಗೆ Or Kut community ಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದೆ.. ನಿನ್ನೆಯ ದಿನ ಯುವ ಕಲಾವಿದ ದೀಪಕ್ ಪೇಜಾವರ ಅವರಿಗೆ ಅದನ್ನು ತೋರಿಸಿದ್ದರಂತೆ.. ನನ್ನ ಪರಿಚಯ ಇದ್ದ ಅವರಿಗೆ ಬಹುಶಃ ಸಂತಸವಾಗಿರಬೇಕು.ನಿನ್ನೆ ಸಾಯಂಕಾಲ ದ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ ಅವರಿಗೆ ಕೊನೆಯ ಸೂರ್ಯಸ್ತವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು.. ಸೂರ್ಯ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನೊದು ಪ್ರಭೆಯನ್ನು ನಮ್ಮ ನಡುವಿಂದ ಕಿತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋದನೆ? ಇವರ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ ಕೇಳಲು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನೆ.? ಇಂದು ಸೂರ್ಯ ಉದಯವಗುವಾಗ ಪುನಃ ಕರೆತಂದು ಬಿಡುವನೆ.? ಇದು ಅಸಂಭವ.. ಅಂತು ಒಂದು ದೈತ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆ ಇನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಕಣ್ಮರೆಯಾಯಿತು. ಮೊನ್ನೆ ನನ್ನ ಮೊಬೈಲಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನವನ್ನು ವಿಡಿಯೋ ಮಾಡಿದ್ದೆ.. ಅದರ ತುಣುಕು ಹಲವು ಸಲ ನೋಡಿ ಕಣ್ಣು ತುಂಬಿಕೊಂಡೆ. ಸಾಕೆಂದು ಅನ್ನಿಸಲೇ ಇಲ್ಲ.. ಅವರ ಹಲವು ಮದ್ದಲೆ ವಾದನದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಂಗ್ರಹಗಳು ನನ್ನಲ್ಲಿವೆ. ಈಗಿನ್ನು ಅವರ ನೆನಪಿಗೆ ಅದುವೇ ಉಳಿದಿದೆ ನನ್ನ ಬಳಿ.

ನನಗೆ ತಿಳಿದಂತೆ ದಿವಂಗತ ಸಂಗೀತ ವಿದ್ವಾನ್ ಭಾಗವತ ಶ್ರೀ ದಾಮೋದರ ಮಂಡೆಚ್ಚರು ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪಾರು ಕೃಷ್ಣಯ್ಯ ಬಲ್ಲಾಳರು ತುಂಬಾ ಗಳಸ್ಯ ಕಂಠಸ್ಯ ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಜತೆಯಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಹಲವು ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿದ್ದೇ. ಮಂಡೆಚ್ಚರೊಂದಿಗೆ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನವನ್ನು ಅವರು ಅಹ್ಲಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೊದಲು ನಮ್ಮೂರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಮೇಳದ ಆಟಆಗುವಾಗ ಮೇಳದ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲದೆ ಇದ್ದರೂ ಇವರು ಮಂಡೆಚ್ಚರೊಂದಿಗೆ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ ಮಾಡಿದುದನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ. ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅವರ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಇವರ ಮದ್ದಲೆ ತುಂಬಾ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಥಹ ಮಿತ್ರ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲೇ ಪ್ರಾಣ ಬಿಟ್ಟರು ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದೆ.ಮಿತ್ರನಂತೆ ಇವರು ಸಹ ವೇದಿಕೆಯ ಬಳಿಯಲ್ಲೇ ಇಹಲೋಕ ಯಾತ್ರೆಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟದ್ದು ದೈವ ಪ್ರೇರಣೆಯೇ ಇರಬೇಕು.

ಚಿಪ್ಪಾರು ಮದ್ದಲೆ ನೆನಪು ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಮೊದಲು ನಡೆದ ಒಂದು ತಾಳಮದ್ದಲೆ ನನಗೆ ಇನ್ನೂ ನೆನಪಿದೆ. ಅದು ಮಂಗಳೂರಿನ ಬಲ್ಲಾಳ್ ಭಾಗ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಪಾಲ್ಕೆ ಕೃಷ್ಣಾಚಾರ್ ಹಾಲ್, ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಸುಧನ್ವ ಮೋಕ್ಷ ಮತ್ತು ಮಾಗಧವಧೆ ಭಾಗವತರಾಗಿ ಬಲಿಪ್ಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತ ಚೆಂಡೆ ಕಡಬ ನಾರಾಯಣ ಆಚರಿ ಹಾಗು ಮುಮ್ಮೆಳದಲ್ಲಿ ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್, ವಿಟ್ಲ ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ ಜೋಷಿ, ಪೆರ್ಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್, ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಷಿ, ಮರೂರು ಮಂಜುನಾಥ ಭಂಡಾರಿ, ಸೂರಿಕುಮೆರಿ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್. ಅಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿ ಇವರ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ನಾರಣಪ್ಪ ಶೈಲಿ ಮದ್ದಲೆ .. ಬಲಿಪ್ಪರ ಭಾಗವತಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಇವರ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ಮದ್ದಲೆ ಅಹ.. ನಂಗೆ ಇನ್ನೂ ನೆನಪಿದೆ.. ಬಹುಷಃ ಇನ್ನು ಅಂತ ಒಂದು ಕೂಟ ಕನಸೇ ಸರಿ. ಗಜ ಮುಖದವಗೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ತೊಡಗಿ ಕೊನೆಗೆ ಮಂಗಳದ ವರೆಗೆ ಬಲಿಪ್ಪರೊಂದಿಗೆ ಕುಳಿತಲ್ಲಿಂದ ಏಳದೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ ಮಾಡಿದ ಆ ಚಿಪ್ಪಾರು ಬಲ್ಲಾಳರು ಈಗಲೂ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಚಿಪ್ಪಾರು ಎಂಬ ಊರಿನ ಹೆಸರಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಾರಸ್ವತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಹೆಸರನ್ನು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ಇವರ ಸಾಧನೆ ಅನನ್ಯ , ಹಲವು ಭಾಗವತರಿಕೆ ಸಾಥ್ ನೀಡಿದ ಹೆಸರಾಂತ ಕಲಾವಿದರಿಂದ ತೊಡಗಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ಯುವ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಕುಣಿಸಿದ ಇವರ ಕೈ ಕಸುವು ವರ್ಣನೆಗೆ ನಿಲುಕದ್ದು. ಸ್ಥಿತ ಪ್ರಜ್ಞ ರಾಗಿ ಚೆಂಡೆ ಬಾರಿಸುವ ಇವರ ಭಂಗಿ ಅಹ್ಲಾದಮಯ.

http://www.youtube.com/user/rajkm65

ಅಪಾರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಬಂಧು ಬಾಂಧವರನ್ನು ಅಗಲಿದ ಇವರ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಭಗವಂತನು ಚಿರಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಬಲ್ಲಾಳರನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗಕ್ಕೆ ಭಗವಂತನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಲಿ ಎಂದು ಹಾರೈಸೋಣ.. ಅಲ್ಲವೇ..

ಒಂದು ಸುಂದರ ರಸಾಸ್ವಾದನೆಯ ಸಾಯನ್ನ ಸಂಧ್ಯೆ

ಕಳೆದ ಭಾನುವಾರ ಬೆಂಗಳೊರಿನ ಗಿರಿನಗರ ರಾಮಾಶ್ರಮದ ಸುಂದರ ಪರಿಸರದ ರಾಮ ಸನ್ನಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ತೆಂಕಬೈಲು ತಿರುಮಲೇಶ್ವರ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ ಸಾರಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ತಾಳಮದ್ದಲೆ ಜಾಂಬವತಿ ಕಲ್ಯಾಣ ನಡೆಯಿತು. ಕೇವಲ ಅವರನ್ನೇ ಲಕ್ಷ್ಯ ವಿರಿಸಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ರೂಪಿಸಿದರೂ ಅದು ಅಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂತು. ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾಂಬ ಕಲಾ ಸಂಗಮದ ಸದಸ್ಯರ ಶ್ರಮ ಸಾರ್ಥಕ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.

ಕೆಲವು ಪದಗಳು ಅದ್ಭುವಾಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ ಕಂಠಶ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಮೊಳಗಿದುವು. ಪರಿಸರವೆಲ್ಲ ತೆಂಕಬೈಲುಮಯವಾಗಿ ಹೊಸ ಯಕ್ಷ ರಾಗದ ಆಲಾಪನೆಗೆ ಕಿವಿಗೊಟ್ಟು ತನ್ಮಯವಾಗಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲೂ ಕೆಲವು ಪದಗಳು... ಅರಿಯೆ ಪ್ರಸೇನ ಪೋದುದನು, ಶರದ ರಿತು ಪೌರ್ಣಿಮ , ರಾಮ ರಾಘವ ಎಂಬ ಪದಗಳು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮುಗಿದು ಎರಡು ದಿನ ಕಳೆದರೂ ಗುನುಗುತ್ತ ಇರವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಅವದು ಕಚ್ಚಿ ಆಲಾಪಿಸುವ ತೆಂಕ ಬೈಲು ಶೈಲಿ ಎಂಥ ಕಲಾವಿದನನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದೆ ಎಂದು ಹುಬ್ಬೇರಿಸುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಹಲವು ದಿನಗಳಿಂದ ತೆಂಕಬೈಲು ಪದದ ತ್ರಿಷೆ ತಕ್ಕ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನೀಗಿದ ಅನುಭವ. ಮಿತ್ತನಡ್ಕದ ಜಾಂಬವತಿ ಕಲ್ಯಾಣ ನೋಡುವುದರಲ್ಲಿ ಕಾರಣಾಂತರದಿಂದ ವಂಚಿತನಾದ ನಾನು ಇಷ್ಟು ಸುಲಭ ಹಾಗು ಸುಂದರವಾಗಿ ತೆಂಕಬೈಲು ರಸಾಸ್ವಾದನೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕನಸಿನಲ್ಲೂ ಊಹಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಹವ್ಯಾಸಿ ಕಲಾವಿದರ ಅರ್ಥಗರಿಕೆ ಕೂಡ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ ಅನ್ನಿಸಿತು. ಸುಧನ್ವ ಅವರ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಡಿತು.
ಬೆಂಗಳೊರಿನಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟಕ್ಕಿಂತ ಹವ್ಯಾಸಿಗಳು ತಾಳಮದ್ದಲೆ ನಡೆಸಿದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತ ಅಂತ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಬಯಲಾಟದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಅಭಾಸಗಳನ್ನು ಕಂಡ ನಾನು ಬೆಂಗಳೂರು ಹವ್ಯಾಸಿಗಳ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರವೇ ಉಳಿಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಬಯಲಾಟವಾದರೆ ವೇಷ ಕುಣಿತ ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಸರ್ವಾಂಗೀಣ ಪ್ರಭುದ್ದತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಹವ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟ. ಹಾಗಾಗಿ ಅಂತಹ ಆಭಾಸಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ಲಭ್ಯತೆ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ. ಹೀಗಿದ್ದರು ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕಿಂತ ಕಠಿಣ ಅಂತ ನನ್ನ ಭಾವನೆ. ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಇದರಿಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಸೆಳೆದು ಹಿಡಿವುದು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸ. ಕೇವಲ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯ ಪ್ರೆಕ್ಷಕರಾದರೂ ( ಬಹುಶಃ ಉತ್ತಮ ಅರ್ಥ ಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಸಂಕೇತ ಹಾಗೆಯೇ ಇರಬೇಕು ) ಸಭ್ಯ ಸಭೆಯಿಂದ ಒಂದು ಸಾಯಾನ್ನ ಪುಳಕಗೊಂಡಿತು.

ಸಾಧಾರಣ ಆದಿನದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲ ಪದಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಿಸಿಕೊಂಡು ಗೆಳೆಯರಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಸಂತಸ ಪಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ. ಇಂಥ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅಸ್ವಾದನೆಯಿಂದ ಮೈಮನಗಳು ಉಲ್ಲಸಿತವಾಗಿಬಿಡುತ್ತವೆ. ಆದಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮುಗಿಸಿ ಹೊರಬಂದಾಗ ಜಿಟಿ ಜಿಟಿ ಮಳೆ ಶುರುವಾಗಿತ್ತು.. ದೇಹಕ್ಕೆ ಹನಿ ಹನಿಯಾಗಿ ಮಳೆ ತಂಪೆರೆದರೆ ಮನದೊಳಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ ಮೇಘವರ್ಷ ಭೋರ್ಗರೆದು ಸುರಿದು ತಂಪೆರೆದಿತ್ತು. ಹೊರ ಬಂದು ನೋಡ್ತೇನೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಬೆಂಗಳೂರಿಗರನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ , ಎಂತಹ ರಸಾಸ್ವಾದನೆಯ ರುಚಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲೇ ಇದ್ದು ಕೊಂಡು ಸವಿಯದೆ ವಂಚಿತರಾದಿರಲ್ಲ, ಎಂದು ಅನ್ನಿಸಿತು.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಉನ್ನತಿಗಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇಂಥ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಕಡೆಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸಿದರೆ ನಿಜವಾದ ಕಲೆ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.