ಯಕ್ಷ ಲಹರಿಯ ಹರಿವಿನೊಳಗೆ..

ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಸಂವಹನದ ಹಿಮ್ಮೇಳ, ಸಮಶ್ರುತಿಯಯಕ್ಷ ಲಹರಿ. ಹೌದು, ಸದ್ಯ ಕೈ ಸೇರಿದ ಒಂದು ಅಪೂರ್ವ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಿಕೆ., ನನ್ನ
ಮನದಲ್ಲೇ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಬಿಟ್ಟಿತು.ಯಕ್ಷಗಾನ ಪರಂಪರೆಯ ರೂವಾರಿ ಶ್ರೀ ಬಲಿಪ ನಾರಯಣ ಭಾಗವತರ ಸಾರಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ಹಾಡುಗಳ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ. ಯಕ್ಷ ಲಹರಿ ಎಂಬ CD.
ಬಲಿಪ್ಪರ ಹೆಸರನ್ನು ಕಂಡಾಗಲೇ ಕೊಟ್ಟ ದುಡ್ಡಿಗೆ ನ್ಯಾಯ ದೊರಕಬಹುದು ಎಂದು ಊಹಿಸಬಹುದು.ಈ ನಿರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ಎಣಿಕೆಗಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ನಿಜವಾಗಿಸಿದೆ. ನಿಜವಾಗಿಸುವಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಬಲಿಪ್ಪರಿಗೆ ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಜತೆಯಾದವರು ಈಗಿನ ಯುವ ಹಾಗು ಭರವಸೆಯ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಳೆಯ ಹರಿಕಾರ ಶ್ರೀ ಪದ್ಮನಾಭ ಉಪಾದ್ಯಾಯ. ಅಂತೆಯೇ ಸಿಡಿಲಬ್ಬರದ ಚೆಂಡೆಯನ್ನು ಉತ್ತಮ ಶ್ರುತಿ ಬರಿಸಿ ಮೊಳಗಿಸಿದ ಅಡೂರು ಗಣೇಶ್ ರಾವ್ ಅವರ ಚೆಂಡೆ . ಎಲ್ಲಕ್ಕೂ ಒಪ್ಪ ಎನಿಸುವಂತೆ ಅನುಭವಿ ವಾಗ್ಮಿ ಎಂ ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಷಿ. ಇವರ ಸಮರ್ಥ ನಿರೂಪಣೆ. ಎಲ್ಲವೂ ಮೇಳವಿಸಿದೆ ಈ ಮುದ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ.

ಮುದದಿಂದ ನಿನ್ನ ಎಂಬ ಗಣಪಪತಿ ಸ್ತುತಿಯಿಂದ ಆರಂಭದಲ್ಲೇ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆ ಸಮ ಶ್ರುತಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಹಿಡಿದು ಇಡುತ್ತವೆ. ಮೊದಲಿಗೆ ವೀರದಶರಥ ನ್ರಿಪತಿ ಇನಕುಲ ವಾರಿಧಿಗೆ ಪ್ರತಿಚಂದ್ರರು ಎಂಬ ಪದ ಸಾಂಪ್ರದಾಯಿಕ ರೂಪದಲ್ಲಿ ತನ್ನದೇ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಅತಿ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಹಾಡಿದ ಬಲಿಪ್ಪರು ಮೊದಲ ಪದದಿಂದಲೇ ಮನಸ್ಸು ಸೆಳೆದು ಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಮಧ್ಯಮಾವತಿ ರಾಗದ ಈ ಪದವನ್ನು ತೀರ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಪರಂಪರೆಯ ಶೈಲಿ ಪ್ರಕೃತ ಅಪರೂಪವಾಗಿರುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುವಾಗ ಪರಂಪರೆಯ ಶಿಕ್ಷಣ ಕೊಟ್ಟಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.ಮುಂದೆ ಕಾರ್ತ್ಯವೀರಾರ್ಜುನ ಪ್ರಸಂಗದ ಕರವಿಲ್ಲದಿಹ ಪುತ್ರನನು ಕಂಡು ಸಾಂಗತ್ಯದಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ ಪದಕೇಳಿದಾಗ ಮನಸ್ಸು ಹಲವು ವರ್ಷ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಓಡುತ್ತದೆ ಅಷ್ಟು ಸಂಪ್ರದಾಯ ಬದ್ದ ಶೈಲಿಯದು. ಎಣಿಕೆ ಬೇಡೆಲೇ ಗುಣಮಣಿಯೆ ಪ್ರಮೀಳೆ ಎಂಬ ಪ್ರಮೀಳಾರ್ಜುನದ ಪದ ಅಂತೆ ಕೆಲವು ಪದಗಳು ಬಲಿಪ್ಪರ ಮೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ ಕುಮಾರ ವಿಜಯದ.. ಯಾರಿವಳಮಮಾ ವೈಯ್ಯಾರಿ .. ಎಂಬ ಪದವಂತೂ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ. ಮತ್ತೆ ಕೆಲವು ಪದಗಳು ಈ ಮೊದಲು ಕೆಲವು ಮುದ್ರಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದವೆ ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಅದು ನವೀನ ರೀತಿಯಲ್ಲೇ ಭಾಸವಾಗುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಅತಿಕಾಯದ ಬಾಲನೆಲ್ಲಿಗೆ ಪೋದನೈ.ಎಂಬ ಪದ ಹೊಸ ರೂಪದಲ್ಲೇ ಕೇಳುಗರನ್ನು ತಣಿಸುತ್ತವೆ.ಅಂತೆಯೇ ಪಂಚವಟಿಯ ಕೆಲವು ಪದಗಳೂ ತಮ್ಮದೇ ಶೈಲಿಯ ಗಾಢ ಛಾಪನ್ನು ಒತ್ತಿ ಹಾಡಿದ್ದಾರೆ.ಎಲ್ಲ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗವತಿಕೆ ಅದು ಒಂದೇ ಸಲಕ್ಕೆ ರಂಜನೆ ಯನ್ನು ಕೊಡುವುದಿಲ್ಲ ಆದರೆ ಅದನ್ನು ತನ್ಮಯರಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಾ ಮಧುರ ಅನುಭವವನ್ನು ಸಾವಧಾನವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುವ ಮನೋಭಾವ ಇದ್ದರೆ ಅದರ ಅನುಭವವನ್ನು ಸವಿಯುವುದೇ ಒಂದು ಸ್ವರ್ಗ ಸುಖ. ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಪದವೂ ಭದ್ರವಾದ ಹಾಗು ಆಳವಾದ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಬಲಿಪ್ಪರಂತೆ ನಮ್ಮ ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಒತ್ತಿ ಬಿಡುತ್ತವೆ. ಇಂದಿನ ಆಧುನಿಕ ಪ್ರಾಕಾರಗಳು ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಜನಪ್ರಿಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸಿದರೂ ಅದೆಲ್ಲ ಕೇವಲ ರಂಜನೆ ಅಷ್ಟೇ. ಬಲಿಪ್ಪರ ಯಕ್ಷಗಾನೀಯ ಶೈಲಿ ಕೇಳಿದ ಮೇಲೆ ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಕೇಳುವಂತೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಪ್ರೇರೇಪಣೆ ಕೊಡುತ್ತದೆ. ಬಲಿಪ್ಪರ ಭಾಗವತಿಕೆಯ ವಿಶೇಷತೆ ಏನಿದೆಯೋ ಸಂಕ್ಷೇಪವಾಗಿ ಇಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿಸಿದೆ, ಮಂದಗಮನೆಯ ಪ್ರವಾಹದಂತೆ ತಣ್ಣಗೆ ಹಾಗು ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿ ಮುಟ್ಟಬೇಕಾದ ಗಮ್ಯ ಮುಟ್ಟುವಲ್ಲಿ ವಿಳಂಬವಿಲ್ಲ.

ಇದರಲ್ಲಿನ ಹಿಮ್ಮೇಳದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದೆರಡು ವಾಕ್ಯವಾದರೂ ಉಲ್ಲೇಖಿಸದಿದ್ದರೆ ಅದು ಸೂಕ್ತವೆನಿಸಲಾರದು. ಇಂದಿನ ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಮದ್ದಲೆಗಾರರು ಎಲ್ಲಕಿಂತ ಮಿಗಿಲಾಗಿ ಬಿಸಿರಕ್ತದ ಯುವಕ ಇಂದು ಅದ್ಭುತ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಸಾದರ ಪಡಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಅಂತೆಯೇ ಇಲ್ಲಿಯೂ. ಹಿರಿಯರಾದ ಬಲಿಪ್ಪರಿಗೆ ಸಲೀಸಾಗಿ ಮದ್ದಲೆ ಮೇಳೈಸಿದ ಪರಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿದೆ. ಆಲಿಸಿ ಮನ ತಣಿಸಿ ಇನ್ನೂ ಇದೆಯೋ ಎಂದು ಮೊಗೆಮೊಗೆದು ಹೀರುವ ದಾಹವನ್ನು ಬಡಿದೆಬ್ಬಿಸಬಲ್ಲ, ಪಂಚೇಂದ್ರಿಯಗಳ ಇರುವಿಕೆಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗುವ ಭಾವನೆಯನ್ನು ಕೆರಳಿಸುವ ಈ
ಸ್ಪಟಿಕದಂತಹ ಸ್ಪಷ್ಟ ತಾಳಗಳು ಚಾಪುಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ತಕ್ಕ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಇವರಿಂದ ಮುಂದೆಯೂ ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರ ಅದ್ಭುತವನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಬಹುದು. ಇನ್ನು ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆ ಹಾಗು ಭಾಗವತಿಕೆ ಬಲ್ಲಂತಹ ಅನುಭವಿ ಅಡೂರು ಗಣೇಶ್ ರಾವ್ ರವರ ಚೆಂಡೆ ತುಂಬಾ ಲಯಭರಿತವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ. ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರತಿಭಾವಂತರು ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಇವರ ಬಡಗು ಶೈಲಿಯ ಮದ್ದಲೆವಾದನವನ್ನು ನಾನು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ. ತಮ್ಮ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಚೆಂಡೆಯ ಸ್ವರವನ್ನು ಪೋಣಿಸಿದ್ದಾರೆ ಅಂತಲೇ ಹೇಳಬಹುದು. ಉತ್ತಮ ಶ್ರುತಿಯ ಚೆಂಡೆ. ಪಂಚವಟಿಯ ಪದವೊಂದಕ್ಕೆ ಚೆಂಡೆಯ ಛಾಪು ರಿಂಗಣಿಸಿದ್ದು ಅವರ ಸಮಯ ಪ್ರಜ್ಞೆಗೆ ದ್ಯೋತಕವಾಗಿತ್ತು. ಈಗ

ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಭಾಗವತರ ಹಾಗು ಮದ್ದಲೆಗಾರರ ತಪ್ಪುಗಳನ್ನು ಮರೆಸುವಂತೆ ಇದನ್ನು ಕೆಟ್ಟ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸುವುದನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಅಂತ ಹಿಮ್ಮೆಳಗಾರರು ಖಂಡಿತ ಈ ಹಿಮ್ಮೇಳವನ್ನು ಪಠ್ಯ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಒಳಿತು. ಮದ್ದಲೆಗೆ ಸಮಾನ ಗೌರವವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು ಮದ್ದಲೆಯನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವ ಅಡೂರು ರೀತಿ ತುಂಬಾ ಸ್ತುತ್ಯರ್ಹ. ಹೀಗಿರುವ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಸರಳವಾಗಿದ್ದರೂ ಅದು ಶ್ರೀಮಂತಿಕೆಯನ್ನು ಮೆರೆಸಬಲ್ಲುದು. ಉತ್ತಮ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆ.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಕೇವಲ ರಂಜನೆಯಲ್ಲ ಅದರಲ್ಲಿರುವ ಅಂತಃಸತ್ವ ಇಂತವುಗಳಿಂದಲೇ ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಏನೇನೋ ತಂತ್ರಗಳಿಂದ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ಮನರಂಜನೆಯೇ ಉದ್ದೇಶವಾಗಿರಿಸಿಕೊಂಡು ಹಾಡುವ ಇಂದಿನ ಯುವ ಪೀಳಿಗೆಯ ಭಾಗವತರೂ ಹಾಗು ಅದನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವ ಹುರಿದುಂಬಿಸುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಇದನ್ನು ತನ್ಮಯರಾಗಿ ಆಲಿಸಿದಲ್ಲಿ ಪರಂಪರೆಯ ಈ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯ ಮಹತ್ವ ಮತ್ತು ಅದರ ಸತ್ವ ಆಳವನ್ನು ಮನವರಿಕೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಪರಂಪರೆಯನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದು ಸುಲಭ ಆದರೆ ಅದರ ಸತ್ವ ಪ್ರಶ್ನಾತೀತವಾಗಿದೆ. ಇವತ್ತು ಹಾಡಿದ ಶೈಲಿ ನಾಳೆಗೆ ರುಚಿಸದೆ ಇರಬಹುದು ಆದರೆ ಶುದ್ದ ಸಂಪ್ರದಾಯದ ಒಳ ಹರಿವು ಇಂದಿಗೂ ಪ್ರವಹಿಸುತ್ತಲೇ ಇದೆ.ಅದುದರಿಂದಲೇ .ಬಲಿಪ್ಪರ ಭಾಗವತಿಕೆ ಎಂಬುದು ಅದು ಕರತಾಡನವನ್ನು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿನ ಭಾವನೆಯ ನರಗಳನ್ನು ಮುಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಹೊರತರುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಅಂತರಂಗದ ಸೆಳೆತವನ್ನು ಜಾಗ್ರತಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ.ಈ ಪರಂಪರೆಯ ಭಾಗವತಿಕೆಗೆ ಚಲಾವಣೆಯ ನಾಣ್ಯವಾಗುವ ತುಡಿತವಿಲ್ಲ . ಅಂತರಂಗದ ಭಾವನೆಗಳೇ ಚಲಾವಣೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ನನ್ನ ಅಪೂರ್ವ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗುವ ಈ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಿಕೆ ನಿರಂತರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸಲೆಂದೇ ನನ್ನ ಬಯಕೆ. ಇದರ ನಿರ್ಮಾತೃಗಳು ಹಾಗು ಸಕಲ ಸಹಕಾರವನ್ನು ಇತ್ತವರಿಗೆ ಈ ಮೂಲಕ ಒಂದು ನಮನ. ಕೊನೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಪದ ದೇವ..... ನೀನೆ ಗತಿಯೇನುತ ನಾವಿವರೆಗೆ ನಂಬಿರಲು.................. ಉದಯ ರಾಗದಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ ಭಾಮಿನಿ ತುಂಬಾ ಭಾವುಕವರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಾ. ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವೆನಿಸಿದೆ.

ಎಂಗಳ ಪದ್ಯಾಣ ಗಣಪ್ಪಣ್ಣ..

ಕಳೆದು ಹೋದ ದಿನಗಳನ್ನು ಮೆಲುಕುವಾಗ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಹಲವು ನೆನಪಿನ ಸಂಕೋಲೆ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಅವುಗಳಲ್ಲೂ ಮಂಗಳೂರು ಹಾಗು ನಮ್ಮೂರ ಬಾಯಾರು ಆಸುಪಾಸು ನೋಡಿದ ಆಟಗಳು ಇಂದಿಗೂ ನೆನಪಿನ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ಆಳವಾದ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನು ಒತ್ತಿವೆ. ಅನುಭವಿಸಿದ ರಸಘಳಿಗೆ ಇನ್ನು ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಆಗುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ.ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಮೊದಲು ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟಗಳು ಆಗುತ್ತಿದ್ದ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೆನಪಿನ ಸುರುಳಿಗಳು ಕಳಚತೊಡಗುತ್ತವೆ. ಅದರಲ್ಲೂ ಬಾಯಾರು ಸೊಸೈಟಿ ಬಳಿಯ ವಿಶಾಲ ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶ .. ಈಗ ಅದು ತನ್ನ ವೈಶಾಲ್ಯತೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ನೋಡುವಾಗ ಎಷ್ಟೊಂದು ಕಲಾವಿದರ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಮತ್ತೂ ನನಗೂ ಅಂತಹ ಪ್ರದರ್ಶನ ಗೋಚರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಹಿಸಿದೆ. ಕಳೆದ ಸುಮಾರು ೨೦ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನ ಯಕ್ಷಗಾನ ವಾತಾವರಣ, ನನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿದಂತೆ "ಸ್ವರ್ಣ ಯುಗ " ಎಷ್ಟೊಂದು ಮೇಳಗಳು. ಅದರಲ್ಲೂ ಡೇರೇ ಮೇಳಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ ಅಧಿಕ. ಒಂದನ್ನೊಂದು ಹಿಂದಿಕ್ಕುವ ಪೈಪೋಟಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು. ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ಬರುವ ಕಲಾವಿದರ ಸಂಖ್ಯೆ ಕೂಡ ಗಮನಾರ್ಹ. ಇಂತಹ ಕಾಲಘಟ್ಟ ನನ್ನ ನೆನಪಿನ ಪರದೆಯಲ್ಲಿ ಸುಳಿದಾಡುವಾಗ ಒಂದೊಮ್ಮೆಯದರೂ ಈ ಘಟನೆ ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಯಾಗಬಾರದೆ?

ಅಂತಹ ಸ್ವರ್ಣಯುಗದಲ್ಲಿ ಮೆರೆದಾಡಿದ ಹಲವು ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಮಹಾಮ್ಮಾಯಿ ಮೇಳ ಸುರತ್ಕಲ್ , ವಾಡಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಸುರತ್ಕಲ್ ಮೇಳ. ಬಹುಶ: ಅಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ರೀತಿಯ ವೆತ್ಯಸ್ಥ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಮೇಳ. ಯಾವುದೇ ಪ್ರಸಂಗವಾದರೂ (ಪುರಾಣಿಕ , ಸಾಮಾಜಿಕ ,ತುಳು ) ತನ್ನದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ ಮೇಳ. ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಅದರಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ಹಲವು ಮಹಾನ್ ಕಲಾವಿದರುಗಳು. ಹಿಮ್ಮೇಳ ವಾದಕರು. ಶೇಣಿ, ತೆಕ್ಕಟ್ಟೆ, ಕೊಕ್ಕಡ , ಜೋಗಿ ಹೀಗೆ ಕಲಾವಿದರ ಪಟ್ಟಿ ಬೆಳೆಯುತ್ತಾ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಇಂದಿಗೂ ನಾನು ರೋಮಾಂಚಿತನಾಗುವುದು ಪದ್ಯಾಣ ಗಣಪಣ್ಣನ ಇಂಪಾದ ಪದಗಳ ನೆನಪಿನ ಸುರುಳಿ ಬಿಚ್ಚಿದಾಗ. ಕೆಲವು ಸಲವಂತೂ ನಮ್ಮೂರಿಂದ ದೂರವಿರುವ ಉದ್ಯಾವರ ಮಾಡ , ಕುಂಬಳೆ ಇನ್ನು ದೂರವೆಂದರೆ ಮಂಗಳೂರು ಹೀಗೆ ಸುರತ್ಕಲ್ ಮೇಳದ ಪ್ರಧರ್ಶನಕ್ಕೆ ತವಕದಿಂದ ಧಾವಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ.

ಕೆಲವೊಂದು ಆಟಗಳು ಇನ್ನು ನನ್ನ ಮನಸಲ್ಲಿ ಹಸಿರನ್ನು ಕಳೆಯದೆ ಹಾಗೆ ನೆನಪಿನ ಹೂರಣವನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ರಂಗದ ದ್ವಿತೀಯಾರ್ಧಕ್ಕೆ "ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಾಯದ ಬಾಲೆ ಚದುರೆ..." ಎಂದು ಆಲಾಪಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಗಣಪ್ಪಣ್ಣ ಗಡಸು ಹಾಗು ಇಂಪು ಎರಡನ್ನೂ ಬೆರೆಸಿ ಪದ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದ ರೀತಿ ಬಾಲಕನಾದ ನನ್ನನ್ನು ಪುಳಕಿತನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಬಲಿಪ್ಪಜ್ಜನ ನಂತರದ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಭದ್ರವಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಆವರಿಸಿದ ಈ ಮಹಾನ್ ಕಲಾವಿದನ ಬಗ್ಗೆ ಅಂದಿನ ಕೆಲವು ಆಟಗಳ ನೆನಪಿನ ಸುರುಳಿಗಳು ಜತೆಯಾಗಿ ಸೇರಿಕೊಂಡಿವೆ.

ಅದೊಂದು ಆಟ.. ಶನೀಶ್ವರ ಮಹಾತ್ಮೆ.. ಶೇಣಿಯವರ ವಿಕ್ರಮಾದಿತ್ಯ. ಕೊಕ್ಕಡ ಈಶ್ವರ ಭಟ್ಟರ ಆಲೋಲಿಕೆ ಜತೆಯಾಗಿ ಗಣಪಣ್ಣನ ಭಾಗವತಿಕೆ.. ಶೇಣಿ ಅಜ್ಜ ಅವರದೇ ಸ್ಥಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಇವರೊಂದಿಗೆ ಒಂದೆರಡಾದರೂ ಪದಕ್ಕೆ ಧ್ವನಿ ಸೇರಿಸದೆ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲ. ಬಹುಶ ಅವರ ಸಹಜ ಶೈಲಿಯೋ ನಾನಂತೂ ಪದ್ಯಾಣರ ಸ್ವರದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ ಹಾಡುತ್ತಾರೆಂದೇ ತಿಳಿದಿದ್ದೆ. ಆದಿನದ ಶನೀಶ್ವರ ಮಹಾತ್ಮೆ ಅದ್ಭುತವಾಗಿತ್ತು.ಶೇಣಿಯವರೊಂದಿಗಿನ ಇವರ ಭಾಗವತಿಕೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾರಸಿಕರಿಗೆ ಒಂದು ರಸದೌತಣ. ಶೇಣಿಯ ಆತ್ಮ ಸ್ವರವೇನೋ ಇವರ ಕಂಠ ಎಂದು ಅನ್ನಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಮುಂಜಾವಿನ ಪದ್ಯಾಣರ ದೀಪಕ ರಾಗದ ಪದವಂತೂ ಇನ್ನೂ ಮೆಲುಕು ಹಾಕಿಸುತ್ತದೆ. ಬಾಯರಿನಲ್ಲಿ ಆಟವಾದರೆ "ಎಂಗಳ ಗಣಪ್ಪ.." ಅಂತ ಬರುವ ಹಿತೈಷಿಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯೂ ಬಹಳವಾಗಿತ್ತು. ಅದೂ ಒಂದು ಕಾಲ.

ಬಹುಷಃ ಅಗರಿಯ ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೇಳದ ಚುಕ್ಕಾಣಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದ ಗಣಪಣ್ಣ ಎರಡನೇ ಭಾಗವತರಾಗಿ ವೇದಿಕೆಯೇರ ತೊಡಗಿದಾಗ ನನ್ನಂತಹ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ...ರಾತ್ರೆ .ಅದೇ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಆಟಕ್ಕೆ ಆಗಮಿಸಲಾರಂಭಿಸಿದ್ದು ಕೇವಲ ಇವರ ಪದ ಕೇಳುವ ತವಕವಲ್ಲದೆ ಮತ್ತೇನೂ ಅಲ್ಲ. ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿದ್ದೆ ಮಾಡಿ ಸರಿಯಾಗಿ ರಾತ್ರಿ ಒಂದು ಗಂಟೆಗೆ ಎದ್ದು ಬೈಕು ತೆಕ್ಕೊಂಡು ಆಟಕ್ಕೆ ಹೋದ ಸಂದರ್ಭಗಳು ನೆನಸುವಾಗ ಛೇ... ಆ ಕಾಲ ಕಳೆದು ಹೋಯಿತೆ ಅನ್ನಿಸಿದ್ದಿದೆ.

ಅತ್ಯಂತ ಉಚ್ಚ ಸ್ಥಾಯಿಯ ಕಂಠ ಅಷ್ಟೇ ಸಲೀಸಾಗಿ ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದ ರೀತಿ ಸಂಪ್ರದಾಯಿಕವೋ ನವ್ಯವೋ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಜತೆಯಲ್ಲೇ ಮೇಳೈಸಿಕೊಂಡು ಬಹು ಬೇಗನೆ ಜನಮಾನಸವನ್ನು ಗೆದ್ದುಬಿಟ್ಟ ಪ್ರತಿಭೆ ಇವರದ್ದು. ಹಲವು ಹಿರಿಯಭಾಗವತರ ಸಮರ್ಥ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಇವರು ಕರಗತ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ತನ್ನದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತಪಡಿಸುವ ರೀತಿ ತುಂಬಾ ಕುಷಿಕೊಡುತ್ತಿತ್ತು. ತೆಂಕಬೈಲು, ಬಲಿಪ , ಕಾಳಿಂಗ ನಾವಡ ಹೀಗೆ ಎಲ್ಲ ಭಾಗವತರ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುತ್ತಿದ್ದರೂ.ಇವರನ್ನು ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಮೆಚ್ಚುವುದು ಇವರ ಅಗರಿ ಶೈಲಿಗೆ. ಹಿರಿಯ ಭಾಗವತ ಅಗರಿ ಶ್ರೀನಿವಾಸ ಭಾಗವತರ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಇವರಷ್ಟು ಸುಂದರವಾಗಿ ಹಾಡಬಲ್ಲ ಭಾಗವತ ಇನ್ನೊಬ್ಬನಿಲ್ಲ ಎಂದೇ ನನ್ನ ಅಭಿಮತ.ಯಾವುದೇ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಸುಲಭವಾಗಿ ಕರಗತ ಮಾಡುವ ಇವರ ಪ್ರತಿಭೆ ಮತ್ತು ಇವರದೇ ಆದ ಒಂದು ಪದ್ಯಾಣ ಶೈಲಿ ಬಹುಶ ಇವರ ಭಾಗವತಿಕೆ ಎಂದರೆ ಅದೊಂದು ಎಲ್ಲ ಸರಕುಗಳಿರುವ ಬ್ರಿಹತ್ ಮಳಿಗೆಯಂತೆ. ನಿಮ್ಮನ್ನು ಯಾವುದೊ ಸ್ವರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ದರ್ಶನ ಮಾಡಿಸಬಲ್ಲುದು.

ನನ್ನ ಹಲವು ಯಕ್ಷಗಾನ ಧ್ವನಿಮುದ್ರಿಕೆ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಇವರದ್ದೇ ಅದ ಹಳೆಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪದಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದರೆ , ಏರಿದಷ್ಟು ಏರಿಕೊಂಡು ಹೋಗುವ ಇವರ ಸ್ವರ ಮಾಧುರ್ಯ ಅಂತೆ ಸಲೀಸಾಗಿ ಹಾಡುವ ಪದಗಳನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರೇಮಿಯನ್ನು ಹುಚ್ಚು ಹಿಡಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ೧೮-೨೦ ವರ್ಷ ಮೊದಲು ಹೊರಬಂದ ಕರ್ಣಾವಸಾನ ಯಕ್ಷಗಾನ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಿಕೆಯ ಇವರ ಪದಗಳು ಇಂದಿಗೂ ಕೇಳಿದಷ್ಟು ಕೇಳಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತವೆ.ಏನು ಸಾರಥಿ... ,ಎಲೆ ಭಾನು ಜಾತ......., ಎಲೆ ಪಾರ್ಥ...ನೀ ಕೇಳು..., ಎನ್ನ ಕೊಂದವ ಕೃಷ್ಣನೂ ಎಂಬ ಈ ಪದಗಳು.ಈಗಲೂ ಸಾಧ್ಯವಿದ್ದರೆ ಕೇಳಿ ನೋಡಿ ಅದ್ಭುತ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ಸ್ವರಮಾಧುರ್ಯದ ಪದಗಳು. ಕರ್ಣಾವಸಾನದ ಪದಗಳು ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಇವರ trumph card ಪದಗಳು.ಇವರ ಹಳೆಯ ಕೆಲವು ಪದಗಳನ್ನು ಕೇಳಿ ಆ ಗುಂಗಿನಿಂದ ಹೊರಬರುವುದು ನಿಜಕ್ಕೂ ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟ.

ಇವರ ಶೈಲಿಗೆ ಶರೀರ ಶಕ್ತಿ..(physical fitness) ತುಂಬಾ ಅಗತ್ಯವಿರುವುದರಿಂದ ಕೈಕೊಡುವ ಇವರ ಆರೋಗ್ಯ ನಮ್ಮ ಪಾಲಿಗಾದ ದೊಡ್ಡ ನಷ್ಟ ಎಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು . ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಅಪಾರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಇವರ ಪ್ರತಿಬೆ ಸಾಮಾನ್ಯವೇನೂ ಅಲ್ಲ. ಮೊದಲಿನಂತೆ ಸ್ವರವೇರಿಸಿ ಹಾಡುವಲ್ಲಿ ದೈಹಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಕೈಕೊಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಇವರೇ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಹೇಳುವಾಗ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಹೃದಯ ಭಾರವಗಿಬಿದುತ್ತದೆ. ಅಂತಹ ಚುಂಬಕ ಶಕ್ತಿ ಇವರ ಭಾಗವತಿಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಹತ್ತು ಹಲವು ರಾಗಗಳನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಅಳವಡಿಸಿದ ಇವರ ಸೃಜನ ಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಭೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಲ್ಲಿ ಪುಳಕವನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ.

ನೆಚ್ಚಿನ ಗೋವಿನದಣ್ಣನವರಿಗೆ ಒಂದು ಬಹಿರಂಗ ಪತ್ರ

ಅತೀವ ವೇದನೆ ಹಾಗು ತಳಮಳಿಸಿದ ಹೃದಯಾ೦ತರಾಳದ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಅತಿ ವಿನಯದಿಂದ ಬಿಂಬಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನವಿದು.



ಗೋವಿಂದಣ್ಣ,

ತಮ್ಮ ಮಿತ್ರರಾದ ಶ್ರೀ ಅಶೋಕವರ್ಧನರವರಿಗೆ ಬರೆದ ಪತ್ರವನ್ನು ನೋಡಿ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ತಳಮಳಿಸಿದ ವಿಚಾರವನ್ನು ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ಯಥಾಶಕ್ತಿ ಅರಿಕೆ ಮಾಡುವ ಪ್ರಯತ್ನ ನನ್ನದು. ಈ ಅಂತರ್ಜಾಲ ಪುಟಗಳಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದಷ್ಟು ಬೇರೆ ಯಾರ ಬಗ್ಗೆಯೂ ನಾನು ಬರೆದಿಲ್ಲವೋ ಏನೋ,
ನಿಮ್ಮನ್ನು ನೆನಸಿಕೊಂಡಾಗ ರೋಮಾಂಚಿತನಾಗುವವರಲ್ಲಿ ನಾನು ಒಬ್ಬ. ಆ ಅಪ್ಪಟ ಅಭಿಮಾನವೇ ನನ್ನನ್ನು ಬರೆವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸಿತು.

ಆ ಪತ್ರದಲ್ಲಿನ ಕೊನೆಯ ಒಕ್ಕಣಿಕೆ ಯಾ ಒಂದು ವಾಕ್ಯ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಅತೀವ ತಳಮಳಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿತು. "ಈಗಲಂತೂ ನಾನು ಯಾವುದರಲ್ಲೂ ಆಸಕ್ತನಲ್ಲ." ಇಂದಿನ ಯುವಕರೂ ನಾಚುವಂತೆ ಸದಾ ಉತ್ಸಾಹದ ಚಿಲುಮೆಯಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದ ಗೋವಿಂದಣ್ಣ ಹೀಗೆ ಹೇಳುವುದೇ? ಹೀಗೆ ಹೇಳುವಂತೆ ಆಗುವಲ್ಲಿ ನಿಮಗೆ ನಿಮ್ಮದೇ ಆದ ಹಲವು ಸೂಕ್ತ ಕಾರಣಗಳು ಇರಬಹುದು. ಅದಾವುದು ನನ್ನ ತಳಮಳಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನಿಗೆ ನಿರುತ್ಸಾಹ ಉಂಟಾದರೆ ಪರಿಣಾಮವೇನು? ಇಂದು ಗೋವಿಂದಣ್ಣನ ಕೌರವನೋ,ಅತಿಕಾಯನೋ, ಇಂದ್ರಜಿತುವೋ ಹೀಗೆ ನಿಮ್ಮ ಹಲವು ರೂಪಗಳ ವೈಭವವನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಬರುವ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ನಿಮ್ಮ ನಿರುತ್ಸಾಹದ ಮುಖ ಕಂಡಾರೆ.? ಕೇವಲ ಯಾಂತ್ರಿಕವಾಯಿತೇ ಯಕ್ಷಗಾನ?

ಬಲ್ಲಾಳರ ವಿಯೋಗದಿಂದ ಇನ್ನೂ ಹೊರಬರಲಾಗದ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಇನ್ನೂ ಅದೇ ಗುಂಗಿನಲ್ಲಿರುವಾಗ, ಈಗಿರುವ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಒಂದು ಸಂಕ್ರಮಣ ಕಾಲ, ಅದರಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ನಿರುತ್ಸಾಹವನ್ನು ಹೇಗೆ ಕಾಣಬೇಕು ಹೇಳಿ? ಇದೊಂದು ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ನಾವೆಲ್ಲಾ ನಿರ್ದಯಿಗಳಗಿದ್ದೇವೆ ಸ್ವಾಮಿ. ಸವಿದಷ್ಟು ತ್ರಿಷೆ ಅಡಗದ ಈ ಗಂಡುಕಲೆಯಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ವೇಷದ ತ್ರಿಷೆ ಅಡಗಿಸುವ ಪರಿಎಂತು. ಜೀವನದ ಹಲವು ಕಷ್ಟಕೋಟಲೆಗಳನ್ನು ಈಸಿ ಬಂದ ನೀವು ಈಗ ಉತ್ಸಾಹವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುವಾಗ ನಮ್ಮೆಲ್ಲರ ತಳಮಳ ಊಹಿಸಬಹುದೇ ಸ್ವಾಮಿ?


ಕಾಲಾಯ ತಸ್ಮೈ ನಮಃ . ಎಲ್ಲವೂ ಕಾಲದ ಮೇಲೆಯೇ ನಿಂತಿದೆ. ಆದರೆ ಅದರಲ್ಲೇ ಸಮಾಧಾನ ಪಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ಮನೋಭಾವ ನಮ್ಮದಲ್ಲ. ನಿಮ್ಮ ಅದಮ್ಯ ಚೇತನದ ಉತ್ಸಾಹದ ಕುಣಿತವನ್ನು ಸದಾ ನೋಡುವಾಶೆ ಇನ್ನೂ ಕುಗ್ಗಿಲ್ಲ. ಹೊಗಳಿಕೆಯಿಂದ ಹಿಗ್ಗದ ತೆಗಳಿಕೆಯಿಂದ ಕುಗ್ಗದ ನಿಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡವರು ನಿಮ್ಮ ನಿರುತ್ಸಾಹವನ್ನು ಕಾಣಬೇಕೆ? ಎಲ್ಲದಕ್ಕೂ ಪರ್ಯಾಯ ಇರಬಹುದು. ಆದರೆ ಆ ಪರ್ಯಾಯ ಪರ್ಯಾಪ್ತವಾಗಬಲ್ಲುದೆ? ನಿಮಗಿಂತ ಮಿಗೆಲೆನಿಸಿದ ಕಲಾವಿದ ಬರಬಹುದೋ ಇಲ್ಲವೊ ಅದಾಲ್ಲ ಆದರೆ ನಿಮ್ಮ ನಿರುತ್ಸಾಹ ಕಾಣುವ ಮನೋಸ್ಥೈರ್ಯ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲವಾಗಿದೆಯಲ್ಲ.? ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಅಭಿಮಾನಿಯೂ ನಿಮ್ಮ ನಿರುತ್ಸಾಹ ನೋಡುವಲ್ಲಿ ಶಕ್ತನಲ್ಲ.

ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಹೊಸನಗರ ಮೇಳದ ಅತಿಥಿ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಮುಂಬಯಿಯಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸಿರುವಿರಿ. ಅತ್ಯುತ್ಸಾಹದಿಂದ ಈಗಲೂ ಪುಂಡುವೇಷಧಾರಿಯಾಗಿ ರಂಗದ ಮೇಲೆ ಬಂದ ವಿಚಾರ ಮಿತ್ರರಿಂದ ತಿಳಿದೇ. ನಿಮ್ಮ ಉತ್ಸಾಹ ಕೇಳಿ ಅಮಿತ ಆನಂದವಾಗಿದೆ. ಈ ಉತ್ಸಾಹ ಚೈತನ್ಯವು ನಿತ್ಯ ನಿಮ್ಮ ನರನಾಡಿಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿಯುತ್ತಿರಲಿ. ನಿಮ್ಮ ಪತ್ರ ದ ಉಲ್ಲೇಖ ಏನಿದೆಯೋ ಅದು ಪತ್ರದಲ್ಲೇ ಉಳಿದು ಇನ್ನೂ ಚಿರನೂತನ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಮೆರೆದಾಡಲಿ ಎಂದೇ ನನ್ನ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಸಕಲ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಆಗ್ರಹ ಹಾಗು ಹಾರೈಕೆ.

ಇತೀ ನಿಮ್ಮ ಅಭಿಮಾನಿ.

ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ

ಅಂದು ನನ್ನ ಬಾಲ್ಯದ ದಿನಗಳು. ತುಂಬಾ ಬಡತನದ ದಿನಗಳು. ಆವಾಗ ನನ್ನ ಅಜ್ಜನೊಂದಿಗೆ ಹೆಗಲಲ್ಲಿ ಜೋಳಿಗೆ ನೇತಾಡಿಸಿಕೊಂಡು ಪೌರೋಹಿತ್ಯಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ಕಾಲಘಟ್ಟ. ಸಾಧಾರಣ ಮೈಲು ಗಟ್ಟಲೆ ನಡೆದೇ ಹೋಗುವುದು ಮತ್ತು ಒಂದು ಮನೆಯ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಹೋದೆವೆಂದರೆ ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ೩-೪ ದಿನ ವಾಸ್ತವ್ಯ. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ತರಹದ ಶಿಕ್ಷೆ ಎಂದೆನಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಆದರೂ ಹೊಟ್ಟೆ ತುಂಬಾ ಊಟ ಕೈಗೆ ಅಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ ದಕ್ಷಿಣೆ, ಬಟ್ಟೆ ಇಂತಹ ಲೋಭ ಅಪೇಕ್ಷಿತನಾಗಿ ಏನೋ ಅಜ್ಜನ ಜತೆ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೆ. ಅಜ್ಜನಿಗೂ ನಾನೆಂದರೆ ಒಂದು ಸಲೀಸು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅವರಿಗೆ ಎದುರಾಡುವ ಸ್ವಭಾವ ನನ್ನದಾಗಿರಲಿಲ್ಲ. ಒಂದು ರೀತಿಯ ನನ್ನ ಸಾಧುತನ (ಇದು ನಾನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡದ್ದು) ಇಷ್ಟವಾಗಿತ್ತೋ ಏನೋ. ಅಜ್ಜ ಎಂದರೆ ನನ್ನ ತಾಯಿಯ ತಂದೆ.ಹೆಸರು ಮಠ ಅಚ್ಚುತ ಭಟ್ಟ.ಸಾಧಾರಣ ಊರೆಲ್ಲ ಬಲ್ಲ ವ್ಯಕ್ತಿ. ಋಗ್ವೇದ ಪಾರಂಗತರಾದ ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸಮಯ ವೇದ ಮಂತ್ರ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಯಾಗಿದ್ದೆ. ಅದೇ ಜೀವನ ತುಂಬಾ ಮೇಲ್ಮಟ್ಟದ್ದು ಅಂತ ಈಗಿನ ಮನೋಭಾವಕ್ಕೆ ಯೋಚನೆ ಬರುವುದುಂಟು.

ಆವಾಗ ಚೇವಾರು ನಮ್ಮ ಪೈವಳಿಕೆ ಪಂಚಾಯತಿನ ಕುಗ್ರಾಮ. ಈಗಿರುವ ಡಾಮರು ರಸ್ತೆ ಆವಾಗ ಕಲ್ಲು ಮಣ್ಣಿನ ಕಚ್ಚಾ ರಸ್ತೆಯಾಗಿತ್ತು.ದಿನದಲ್ಲಿ ಶಂಕರ್ ವಿಟ್ಟಲ್ ಬಸ್ ಒಂದು ಸಲ ಬಂದು ಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು.ಅವಾಗ ನಮಗೆಲ್ಲ ಬಸ್ ಪ್ರಯಾಣ ಕನಸಿನ ಪ್ರಯಾಣ. ಕಾಲಿಗೆ ಚಪ್ಪಲಿಯೂ ಇಲ್ಲದೆ ಆ ಗುಡ್ಡ ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ತುಂಡು ಬೈರಾಸು ಉಟ್ಟು ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ದಿನಗಳನ್ನು ನೆನದರೆ ಕಷ್ಟವಾದರೂ ಈಗ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ ಎಂತಹ ಸುವರ್ಣಯುಗ.!!!

ಚೇವಾರು ಎಂದರೆ ಆಗ ಒಂದು ಶಾಲೆ, ಒಂದು ಸರ್ಕಾರೀ ಆಸ್ಪತ್ರೆ (ಅದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕೋಣೆ ಮಾತ್ರ), ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಹೋಟೆಲು , ಒಂದು ಗೂಡಂಗಡಿ, ಕಮ್ತಿ ಯವರ ರೇಶನ್ ಅಂಗಡಿ, ಒಂದು ಟೈಲರ್ ಶಾಪು, ಹೀಗೆ ಎಂದು ನೆನಪು. ಇಂತಹ ಚೇವಾರಿನ ದೊಡ್ಡ ಮನೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ಆದಿನ ಉಪಯನ ಸಂಸ್ಕಾರ. ನಮ್ಮಜ್ಜ ಪುರೋಹಿತರು. ನಾನು ಅವರ ಬಾಲಂಗೋಚಿ.

ದೊಡ್ಡ ಮನೆ ಬೇರೆ ಯಾರದ್ದೂ ಅಲ್ಲ ಆವಾಗ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆ ಸದ್ದು ದಿನನಿತ್ಯ ಮೊಳಗುವ ಕಮ್ತಿಯವರ ಮನೆಯಾಗಿತ್ತು. ತುಂಬಾ
ದೊಡ್ಡ ಮನೆ. ಹಾಗೂ ಊರಿನ ಗಣ್ಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳೂ ಆಗಿದ್ದರು. ಪ್ರಖ್ಯಾತ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆ ವಾದಕರಾದ ಚೇವಾರು ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಕಾಮತ್ ಮತ್ತು ಜನಾರ್ದನ ಕಾಮತ್ ಅವರುಗಳ ಮನೆಯಾಗಿತ್ತು. ಅವರ ಮಕ್ಕಳ ಉಪನಯನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಎಂದೇ ನನ್ನ ನೆನಪು.ಈ ವಿವರಣೆಗಳು ಪ್ರತಿ ಶತ ಕರಾರುವಾಕ್ ಎಂದು ಹೇಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ನಾನು ಹೇಳುವಂತಹ ಮುಖ್ಯ ವಿಷಯಗಳಿಗೆ ಕೇವಲ ಇದು ವಿಶೇಷಣ ಅಷ್ಟೇ.ನೆನಪಿನ ಸುಳಿಯಿಂದ ಒಂದೊಂದೇ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ ಇಲ್ಲಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಇದು ಎಷ್ಟು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯವೋ ಅದು ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು.

ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಕಮ್ತಿಗಳು ಚೆಂಡೆ ಕಮ್ತಿಗಳು ಎಂದೇ ನನ್ನ ಅಜ್ಜ ಹೇಳುವ ರೀತಿ.ಅಜ್ಜ ಹೇಳುವಂತೆ ಅವರ ಚೆಂಡೆವಾದನ ತುಂಬಾ ಇಷ್ಟ ಪಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಲು ದೂರದವರೆಗೆ ಮೈಕಿಲ್ಲದೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಅವರ ಚೆಂಡೆ ಪೆಟ್ಟುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಸದಾ ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದರು.ಅಬ್ಬರದ ಚೆಂಡೆ ಅವರದ್ದು ಎಂದು ಒಂದು ಪ್ರತೀತಿ ಇತ್ತು. ನಮ್ಮ ಸುತ್ತ ಮುತ್ತಲಿನ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಚೆಂಡೆ ಕಮ್ತಿಯರ ಚೆಂಡೆ ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಅದು ಸಪ್ಪೆ ಎಂದು ಹಲವರು ಹೇಳುವುದನ್ನು ಹಲವು ಸಲ ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಅವರ ತಮ್ಮ ಚೇವಾರು ಜನಾರ್ದನ ಕಾಮತ್. ಇವರೂ ಹಾಗೆ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆ ವಾದಕರು. ಹಾಗೆ ಹೇಳುವದಾದರೆ ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಕಲಾವಿದರೆ ಎಂದು ನನ್ನ ಭಾವನೆ. ಚೇವಾರು ಶಂಕರ್ ಕಾಮತ್ ಕೂಡ ಉತ್ತಮ ಕಲಾವಿದ. ಇದಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಅಲ್ಲಿಯ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ತಿಳಿಯದು.ಅಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ ಹಿರಿಯರು ಹೇಳಿದುದೆ ನನ್ನ ತಿಳುವಳಿಕೆ.

ಈ ಇಬ್ಬರು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು ನಾನು ಯಕ್ಷಗಾನದ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡ ಪ್ರಥಮ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆ ವಾದಕರು ಇದು ನನಗೆ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನೆನಪಿದೆ. ಚೇವಾರು ಶಾಲೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಯಾವುದೊ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟವಿತ್ತು. ಪ್ರಸಂಗ ಇನ್ನು ನೆನಪಿದೆ. ಕರ್ಣಾವಸಾನ. ದೇವಕಾನ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್, ಪೂಕಳ ಲಕ್ಷ್ಮೀನಾರಯಣ ಭಟ್, ಕಟ್ಟದ ಮನೆ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ ಹೀಗೆ ಕಲಾವಿದರು ಇದ್ದುದು ನೆನಪು. ಆವಾಗ ಕಮ್ತಿಯರ ಚೆಂಡೆ ಕೇಳಿದ್ದೆ.ಆಗಿನ ಆಟಗಳೆಲ್ಲ ತುಂಬಾ ಸರಳವಾದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರದರ್ಶನಗಳು. ಈಗೀಗ ಮಸಾಲೆ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮರೆಯಾಗಿದೆ.


ಆದಿನ ಅಂದರೆ ಆ ಮನೆಯ ಸಮಾರಂಭದ ಕೊನೆಯ ದಿನವೋ ನೆನಪಿಲ್ಲ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಮೈಕು ಹಾಕಿದ್ದರು. ಆಗಿನ ಮೈಕು ಎಂದರೆ ಮನೆಯ ಹತ್ತಿರದ ದೊಡ್ಡ ಮರದ ತುದಿಗೆ ಕಟ್ಟುವುದು. ಅದು ಊರೆಲ್ಲ ಸಮಾರಂಭ ಇಲ್ಲೇ ಎಂದು ಸಾರುತ್ತಿತ್ತು. ಮೈಕದಲ್ಲಿ ಸ್ವ ಅಭಿಮಾನದ ಪ್ರತೀಕವೆಂಬಂತೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಒಂದು ಮೊಳಗುತ್ತಿತ್ತು. ನಾನು ಅಂಗಳದ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟ ಈಸಿಚೆಯರ್ ನಲ್ಲಿ ಒರಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಆಲಿಸುತ್ತ ಎರಡು ಕೈಗಳಿಂದ ಈಸಿಚೆಯರ್ ಆಕಡೆ ಈಕಡೆ ಮದ್ದಲೆಯಂತೆ ಬಾರಿಸುತ್ತ ಒಂದು ವಿಧದಲ್ಲಿ ತಲ್ಲೀನನಾಗಿದ್ದ ನೆನಪು. ಹೊರಗೆ ಏನು ಇದೆ ಎಂಬುದರ ಪರಿವೆ ಇಲ್ಲ. ಅದೊಂದು ರೀತಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮರುಳು. ಅದು ಈಗಲೂ ಇದೆ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಹೊರ ಪ್ರಪಂಚದ ಅರಿವು ಮರೆತು ಕೈಯಾಡಿಸಿ ಮುಜುಗರ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದಿದೆ.

ಹೀಗೆ ತಲ್ಲೀನನಾಗಿದ್ದಾಗ ಜನಾರ್ದನ ಕಮ್ತಿಯರು ಬಂದು ನನ್ನಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದರು " ನೀನು ಮದ್ದಲೆ ಬಾರಿಸ್ಲಿಕ್ಕೆ ಕಲಿಯುತ್ತಿಯ ?" ಒಂದು ಕ್ಷಣ ವಿಚಲಿತವಾಯಿತು ಮನಸ್ಸು. ಏನು ಹೇಳಬೇಕೆಂಬುದೇ ತೋಚಲಿಲ್ಲ. ಉತ್ಸಾಹವೇನೋ ಇತ್ತು. ಒಂದೇ ಏಟಿಗೆ ಉತ್ತರ ಹೇಳುವ ಮನೋಭಾವ, ಹಾಗು ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನನ್ನದಲ್ಲ. ಅಜ್ಜನಲ್ಲಿ ವೇದ ಮಂತ್ರಗಳ ಪಾಠವೆ ಸರಿಯಾಗಿ ಕಲಿಯಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ಕಾಲ. ಹೊಟ್ಟೆ ಹಸಿವು ನಾಳೆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಊಟವ ಹೊರಗೆ ಊಟವ ಎಂಬಂತ ಸ್ಥಿತಿ. ಸ್ವತಂತ್ರವಾಗಿ ನಮ್ಮ ನಿಲುಮೆಯನ್ನು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳಲಾಗದ ಅಸಹನೀಯ ಬದುಕು. "ಅಜ್ಜನಲ್ಲಿ ಕೇಳ್ಬೇಕು " ಎಂದು ಒಂದು ರೀತಿ ಹುಡುಗಾಟಿಕೆಯಲ್ಲೇ ಉತ್ತರಿಸಿದೆ. ಅವರು ಏನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡರೋ ತಿಳಿಯದು. ಮತ್ತೆ ಅಜ್ಜನಲ್ಲೂ ಇದನ್ನೇ ಪ್ರಸ್ತಾಪ ಮಾಡಿದರು. ಅಜ್ಜ ನನ್ನನ್ನು ದುರುಗುಟ್ಟಿದಾಗ ಮುಂದಿನದು ಏನೆಂದು ಹೇಳುವುದು? ವಾಪಸಾಗುವಾಗ ಅಜ್ಜನಿಂದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಸಮಾಧಾನ.

" ನಿನಿಗೆ ನಾನೇ ಗುರು. ನನ್ನಿಂದ ಮೇಲಿನ ಗುರು ನಿನಗೆ ಬೇಡ."

ಅಂತೂ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಮದ್ದಲೆಗಾರನಾಗುವ ಲಕ್ಷಣ ಆ ಮಹನೀಯರು ಹೇಗೆ ಕಂಡುಕೊಂಡರೋ ಅಂತೂ ಒಬ್ಬ ಕಲಾವಿದನಾಗುವ ಅವಕಾಶ ಇಲ್ಲವಾಯಿತು.
ಹೀಗೆ ಮದ್ದಲೆ ಎಂದರೆ ಒಂದು ತರಹ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಮುದನೀಡುವ ಸಾಧನವಾಯಿತು. ನನ್ನ ತಂದೆಯವರೂ ಮೃದಂಗ ವಾದಕರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಈ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪದ್ದತಿಯಲ್ಲ. ಕರ್ನಾಟಕ ಸಂಗೀತವೋ ಅದರ ರೀತಿ ಏನೆಂದು ನನಗೆ ಈಗಲೂ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ. ಭರತ ನಾಟ್ಯಕ್ಕೆ ಮೃದಂಗವಾದಕರಾಗಿ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಮಂಗಳೂರಿನ ಕಲಾನಿಕೆತನದಲ್ಲಿ ಮಾಸ್ತರಾಗಿ ಕೆಲಸ ಕೂಡ ಮಾಡ್ತಿದ್ದರು ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದೆ. ಆದರ ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ಅವರ ಸಂಸರ್ಗವನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡೋ ಅಂತೂ ಅವರ ಬಗೆಗಿನ ಅರಿವು ಮಿತಿಯೊಳಗೆ ಮಾತ್ರ. ಬಹುಶಃ ಈ ಅನುವ0ಷಿಕ ಗುಣ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೊಂಡರೋ ತಿಳಿಯದು.ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ(ಕೇಳುವುದು ಮಾತ್ರ) ಎಂದರೆ ಈಗಲೂ ನನ್ನಾಸಕ್ತಿ. ಅದು ಶಾಸ್ತ್ರಿಯ ಸಂಗೀತವೇ ಇರಲಿ, ಯಕ್ಷಗಾನವೇ ಇರಲಿ.


ಮದ್ದಲೆ ಮತ್ತು ಮೃದಂಗ ಹಲವರಿಗೆ ತಿಳಿದಿದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೊ ಎರಡೂ ವಿಭ್ಭಿನ್ನ ಪ್ರಾಕಾರ ಎಂದು ನನಗೆ ಕೆಲವು ಸಮಯಗಳ ಮೊದಲು ತಿಳಿಯುತು. ಮೃದಂಗ ಎಂದರೆ ಮದ್ದಲೆಯ ನವೀಕೃತ ಹೆಸರೋ ಎಂದು ಸಣ್ಣವರಿರುವಾಗ ಭಾವಿಸಿದ್ದೆವು.ಮೃದಂಗ ಮದ್ದಲೆಯಿಂದ ಸ್ವಲ್ಪ ಉದ್ದ ಕಡಿಮೆ.ಮದ್ದಲೆ ಉದ್ದವಾಗಿ ಸುಮಾರು ೨೧ ರಿಂದ ೨೩ ಇಂಚು ಇದ್ದು ಮೃದಂಗ ೧೯ ರಿಂದ ೨೦ ಇಂಚು ಉದ್ದ ಇದೆ. ಮೃದಂಗದ ಶ್ರುತಿ ಸ್ವಲ್ಪ ಇಳಿ ಶ್ರುತಿಯಿದ್ದು ಎಡ ಬಲ ಸಾಮನ್ಯ ಒಂದೇ ರೀತಿ ಇದೆ. ಮದ್ದಲೆಯ ಎಡ ಬಲ ತುಸು ವೆತ್ಯಾಸದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ಇದು ನನಗೆ ಇತ್ತೀಚೆಗಷ್ಟೇ ತಿಳಿದು ಬಂತು. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಈಗ ಮದ್ದಲೆ ಬಾರಿಸುವವರು ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ ಎಂದು ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆ. ಅದನ್ನು ಬಾರಿಸುವುದು ತುಂಬಾ ಕಠಿಣ ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದೇನೆ.


ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಮದ್ದಲೆ ವಾದಕರು ಶ್ರುತಿಯವನನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೆ ಭಾಗವತರಿಗೆ ತೀರ ಹತ್ತಿರದವರು. ಆದರೆ ಶ್ರುತಿ ಬಾರಿಸಲು ಹೆಚ್ಚೇನು ನೈಪುಣ್ಯತೆ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಇಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಭಾಗವತರ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗುವವರು ಮದ್ದಲೆಯವರು, ಚೆಂಡೆಯವರು ಆನಂತರವೇ. ಆದರೆ ಇತ್ತೀಚಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಚೆಂಡೆ ಸದ್ದು ಅಧಿಕವಾದಂತೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಂಡಾಗ ನನಗೆ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆ ಪ್ರಕಾರ ಭಾಗವತಿಕೆ ರೈಸುದು ಮದ್ದಲೆವಾದನ ಮಾತ್ರ ಇರುವಾಗಲೇ. ಹಿಮ್ಮೇಳದ ಸದ್ದು ದೂರದಲ್ಲಿ ನಿಂತು ಗಮನಿಸಿದರ ಮದ್ದಲೆಯ ನಿನಾದವೇ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಅಂತರಾಳದ ಧ್ವನಿಯಂತೆ ಮೊಳಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ರೀತಿಯ ಹೃದಯದ ಮಿಡಿತ ಇದ್ದ ಹಾಗೆ. ಆದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದರೆ ಚೆಂಡೆಯ ಅಬ್ಬರವೇ ಕಣ್ಣುಮುಂದೆ ನಿಲ್ಲುವುದು. ಅದೊಂದು ರೀತಿಯ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆ ಎಂದೇ ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆ. ಸಮರ್ಥ ಭಾಗವತ ಯಾವುದೇ ಪದವನ್ನಾದರೂ ಕೇವಲ ಶ್ರುತಿ ಮತ್ತು ಮದ್ದಲೆ ವಾದನದಲ್ಲೇ ಮೇಲೆ ಹಾಕಬಲ್ಲ.ಮದ್ದಲೆಗೆ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಕೊಟ್ಟಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಹೆಚ್ಚೆಚ್ಚು ಕಳೆಕಟ್ಟಬಲ್ಲುದು .


ಮದ್ದಲೆಯೂ ಕಲಾವಿದನೂ ಜತೆಯಾಗಿ ವಿಶ್ರಾಂತಿಯಲ್ಲಿ



ಚೆಂಡೆ ಇದ್ದರೆ ಅಥವಾ ಚೆಂಡೆಯ ಪದ ಇದ್ದರೆ ಮಾತ್ರ ಆಟ ರೈಸುದು ಎಂಬ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆ ಹೆಚ್ಚಿನವರಲ್ಲಿ ಇದೆ. ತಾಳ ಲಯ ತಪ್ಪಿದರೆ ಯಾವ ಸಲಕರಣೆ ಇದ್ದರೂ ಅದು ಅಷ್ಟೇ.

ಈ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನವನ್ನು ಈ ರೀತಿಯಾಗಿ ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಇಷ್ಟ ಪಡುತ್ತೇನೆ. ನಮ್ಮ ಬಲಿಪರು ಕೆಲವು ಪ್ರಸಂಗಗಳನ್ನು ಅದು ಚೆಂಡೆ ಪ್ರಸಂಗ ಇದು ಮದ್ದಲೆ ಪ್ರಸಂಗ ಅಂತ ವರ್ಗೀಕರಣ ಮಾಡ್ತಾರೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮದ್ದಲೆ ಪ್ರಸಂಗ ಎಂದರೆ ನನಗೆ ತುಂಬಾ ಆನಂದವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಹಲವು ಕಲಾವಿದರ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ನಾನು ಅತ್ಯಂತ ಇಷ್ಟ ಪಟ್ಟ ಕಲಾವಿದ ಕಿರಿಯ ಕುದ್ರೆಕೊಡ್ಲು ರಾಮಭಟ್ . ಹಿರಿಯ ರಾಮಭಟ್ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ಹೇಳುವಲ್ಲಿ ತೀರ ಅಶಕ್ತ ಏಕೆಂದರೆ,ಅವರು , ನಾನು ಕಂಡೆ ಇಲ್ಲದ ಮಹಾನ್ ಕಲಾವಿದರು. ಕಿರಿಯರು ನನ್ನ ತಂದೆಯ ಸಹಚರರಾಗಿ ಇದ್ದುದನ್ನು ಕ್ಷೀಣವಾಗಿ ಮನಸ್ಸು ನೆನಪಿಸುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಾನು ಇಷ್ಟವದದ್ದಲ್ಲ. ಹಲವು ವರ್ಷ ಮೊದಲು ಪೆರ್ಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ ರವರ ತಾಳಮದ್ದಲೆ ಬಳಗವಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲಿ ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಬಲಿಪ್ಪರೊಂದಿಗೆ ಕುದ್ರೆಕೊಡ್ಲು ರಾಮಭಟ್ ಮತ್ತು ಪುಂಡಿಕ್ಕಾಯಿ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ ಇದ್ದರು ಇವರ. ಹಿಮ್ಮೇಳ ಕೇಳುವುದೆಂದರೆ ಅದು ನಿಜಕ್ಕೂ ಒಂದು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಹಿಮ್ಮೇಳ. ಬಲಿಪ್ಪರಿಗೆ ಹಿತವಾದ ಸಾಥ್ ನೀಡುವ ಈ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆ ವಾದಕರು ಅದ್ಭುತ ಲೋಕವನ್ನೇ ಸೃಷ್ಟಿಸ ಬಲ್ಲರು. ಇವರ ಜತೆಗಾರಿಕೆಯ ಹಲವು ಯಕ್ಷಗಾನಗಳು ನನ್ನ ಅಮೂಲ್ಯ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಇವೆ. ಹೀಗೆ ರಾಮಭಟ್ ಮದ್ದಲೆ ಅಂದರೆ ಬಲಿಪ್ಪರಿಗೆ ಸರಿಯಾದ ಜತೆಗಾರಿಕೆ ಅಂತ ನನ್ನ ಭಾವನೆ. ನಾನು ಇಗಲೂ ಅದನ್ನು ತುಂಬಾ ತನ್ಮಯನಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುವವನು. ಇನ್ನು ಮೊನ್ನೆ ನಮ್ಮನ್ನಗಲಿದ ಮಹಾ ಕಲಾವಿದ ಚಿಪ್ಪಾರು ಅವರ ಚೆಂಡೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚಿನವರು ಹೊಗಳಿದರೆ ನಾನು ಅವರ ಚೆಂಡೆಗಿಂತ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನವನ್ನು ಬಹಳವಾಗಿ ಇಷ್ಟಪಡುತ್ತೇನೆ. ಲೋಕ ಕಂಡ ಅದ್ಭುತ ಮದ್ದಲೆ ಅಥವಾ ಮೃದಂಗ ವಾದಕರು. ಹೀಗೆ ಹಲವರ ಕೈಚಳಕವನ್ನು ಸವಿಯುವ ಮನೋಭಾವ. ಗೋರೆ, ಪದ್ಯಾಣ ಶಂಕರಣ್ಣ, ಉಪಾದ್ಯಾಯ, ಇವರುಗಳ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ ಒಂದು ರಸಪೂರ್ಣ ಹಿಮ್ಮೆಳವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ತೆಂಕು ಬಡಗು ಎರಡು ಶೈಲಿಯನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡ ಅಡೂರು ಗಣೇಶ್ ರವರ ಮದ್ದಲೆ ಪ್ರತಿಬೆ ಕೂಡ ಪ್ರಶಂಸಾರ್ಹವೆ. ಹೊಸನಗರ ಮೇಳದ ಯುವ ಕಲಾವಿದ ಅಡೂರು ಹರೀಶ್ ಕೂಡ ಒಬ್ಬ ಉತ್ತಮ ಮದ್ದಲೆ ವಾದಕ. ಒಬ್ಬ ಉತ್ತಮ ಚೆಂಡೆ ವಾದಕ ಮದ್ದಲೆ ವಾದಕನಿಗೆ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಮನ್ನಣೆ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ. ಏಕೆಂದರೆ ಭಾಗವತನ ಪದದ ತಾಳ ಗುರುತಿಸುವ ಕೆಲಸ ಮದ್ದಲೆ ವಾದಕನದ್ದು. ಅನಂತರ ಚೆಂಡೆಯವನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಬೇಕು. ಇದು ಕ್ರಮ. ಆದರೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಚೆಂಡೆ ಸುಮ್ಮನೆ ಹರಟೆ ಮಾಡಿ ಗೊಂದಲ ಮಾಡಿ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ ಕೇಳದಂತೆ ಮಾಡಿದಾಗ ನನ್ನಂತಹವನಿಗೆ ಅಸಹನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.ಚೆಂಡೆವಾದಕ ಮದ್ದಲೆ ವಾದಕನನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕುವ ಧೋರಣೆ ತಳೆದರೆ, ಇಲ್ಲ, ಮದ್ದಲೆಗಾರನ ನಡೆ ಅರ್ಥವಾಗದೆ ಹೋದರೆ, ಇಂತಹ ಕಿರಿ ಕಿರಿಗಳು ಆಗುವುದು ಸಹಜ. ಇಬ್ಬರಲ್ಲೂ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಇರದೇ ಪರಸ್ಪರ ಮಾನಸಿಕ ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಇದ್ದರೆ, ಅಂತಹ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಒಂದು ರಸಗವಳವಿದ್ದಂತೆ. ಗೋರೆ ಮತ್ತು ದೇಲಂಥ ಮಜಲು ಈಗಿರುವಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯ ಹಿಮ್ಮೆಳವಾದಕರು. ಇದು ನನ್ನ ಅಭಿಮತ.

ಹಲವುಸಲ ಈ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನದ ಲಯವಿನ್ಯಾಸ ಕೇಳಿದಾಗ ನಾನು ಮದ್ದಲೆಗಾರನಾಗದೆ ಇದ್ದರೂ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ ಅದರ ಮಟ್ಟುಗಳ, ಧೀಂ...ತರಿಕಿಟ ...ತಾಳಗಳ ಅಲ್ಪ ಜ್ಞಾನವನ್ನಾದರೂ ಗಳಿಸಬೇಕೆಂಬ ಮಹದಾಸೆ ಇದೆ. ಆದರೆ ಇಂದಿಗೂ ನಾನು ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ ತನ್ಮಯನಾಗಿ ಆಲಿಸುವ ಪ್ರೆಕ್ಷಕನಾಗಿಯೇ ಉಳಿದಿದ್ದೇನೆ. ಅದರೂ ಈ ರಸಾಸ್ವಾದನೆಗೆ ಎಲ್ಲ ತಿಳಿದಿರಬೇಕೆಂದು ನಿಯಮವೇನೂ ಇಲ್ಲವಲ್ಲ .ಮದ್ದಲೆ ವಾದನದ ಕುರಿತು ಬರೆಯುವ ಜ್ಞಾನ ನನ್ನಲ್ಲಿಲ್ಲ ಆದರೂ ಉತ್ತಮ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ ಕೇಳಿ ಆನಂದಿಸುವ ತುಡಿತ ಇದ್ದೆ ಇದೆ. ಅಡುಗೆ ರುಚಿ ಆಸ್ವಾದಿಸಲು ಅಡುಗೆ ಮಾಡಿ ತಿಳಿದಿರಬೇಕೆಂದೇನು ಇಲ್ಲವಲ್ಲ.ಉತ್ತಮವಾದ ಭಕ್ಷ್ಯದ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೇಳಲು ಅದು ಸರಿಯಾಗಿ ರುಚಿನೋಡುವ ಮನೋಭಾವ ಇದ್ದರೆ ಸಾಕು. ಎಲ್ಲರೂ ವರ್ತಕರಾದರೆ ಗ್ರಾಹಕ ಯಾರು.? ವೇದಿಕೆ ಕಲಾವಿದರಿಂದಲೇ ತುಂಬಿದರೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನೂ ಬೇಕಲ್ಲ ? ಹಾಗಾಗಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ನನ್ನ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಇಷ್ಟೇ ಇಂದಿಗೂ ನಾನು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸಾಧಾರಣ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಮಾತ್ರ.

ಕೂಪ ಮಂಡೂಕ

ಅಂದು ಒಂದು ಭಾನುವಾರದ ಬೆಳಗಿನ ಸಮಯ. ಎಂದಿನಂತೆ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಭಾನುವಾರವನ್ನು ಚಪ್ಪರಿಸಿ ನಿಧಾನಕ್ಕೆ ಸವಿಯುವ ಒಂದು ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಅಂದರೆ? ಹೌದು ಭಾನುವಾರವೆಂದರೆ ಈಗೀಗ ಹಾಗೆ ಅದು ಮುಗಿಯಬಾರದು? ಅದು ಮುಗಿಯುವ ಮೊದಲು ಅದನ್ನು ಸವಿ ಸವಿಯಾಗಿ ಸವಿಯುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಹಲವರು ಅಂದು ತಡವಾಗಿ ಏಳುವುದು ಹಾಗೇ ಅಧಿಕ ನಿದ್ರೆಯನ್ನು ಸವಿಯುವ ಚಪಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಗಂಟೆ ೮.೩೦ ಆದರೂ ಹಾಸಿಗೆ ಬಿಟ್ಟೇಳದ ಜಡತ್ವದ ಮಂಪರು ನಿದ್ದೆಯಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ್ದಾರೆ. ನನಗೆ ಈ ಭಾನುವಾರ ಎಂದು ನನ್ನ ಬೆಳಗಿನ ಚಟುವಟಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವೆತ್ಯಾಸ ಮಾಡುವ ಮನಸ್ಸಿಲ್ಲ. ದಿನ ನಿತ್ಯದ ಗಡಿಬಿಡಿಯ ಬೆಳಗಿನ ಚಟುವಟಿಕೆ ಮಾಡುವುದಕ್ಕೆ ತುಸು ನಿರಾಳ ಅಷ್ಟೇ. ಹಾಗಾಗಿ ಬೆಳಗಿನ ಆವಶ್ಯಕ ಸಂಧ್ಯಾದಿ ನಿತ್ಯ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಮಾಡಿ ಉಪಾಹಾರ ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದೆ. ಆಗ ನೋಡಿ ಹತ್ತಿರದ ಮನೆಯ ಓರ್ವ ಮಹಿಳೆ ಮನೆಗೆ ಬಂದರು.ಅಪರಿಚಿತರೇನು ಅಲ್ಲ. ಮುಗುಳು ನಗೆಯ ಸ್ವಾಗತ ಎಂದಿನಂತೆ. ನಾನು ಟಿವಿ ಯಲ್ಲಿ ವಾರ್ತೆಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಕುಳಿತಿದ್ದೆ.ಬಂದವರು ನನ್ನೊಂದಿಗೆ ಅದು ಇದು ಕುಶಲ ಮಾತಾಡುತ್ತ ಟಿವಿ ನೋಡುವಲ್ಲಿ ಉತ್ಸುಕಳಾಗಿ ಯಾವುದೋ ಚಾನೆಲ್ ಹಾಕುವಂತೆ ಒತ್ತಾಯಿಸಿದಳು. ನಾನು ಅದರಂತೆ ಆಕೆಗೆ ಬೇಕಾದ ಆಯ್ಕೆಯು ಚಾನೆಲ್ ಹಾಕಿ ನನ್ನ ಪಾಡಿಗೆ ಬೇರೆ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ಮಗ್ನನಾದೆ. ತುಸು ಸಮಯದ ಬಳಿಕ ನೋಡುತ್ತೇನೆ, ಆ ಮಹಿಳೆ ಭಾವಪರವಶಳಾಗಿ ಟಿವಿಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಮಗ್ನಳಾಗಿದ್ದಳು. ತುಸು ಆಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ನೋಡಿದೆ. ಟಿವಿಯಲ್ಲಿ ಯಾವುದೋ ಪೌರಾಣಿಕ ಸೀರಿಯಲ್ ಬರುತ್ತಿತ್ತು.ರಾಮಾಯಣದ ಅಂಶವೊಂದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತಿದ್ದರು.

ಆಕೆ ಭಾವಪರವಶಳಾಗಿ ಹೋದುದಕ್ಕೆ ಅತಿಶಯವಿಲ್ಲ. ಅದುವೇ ಅತ್ಯಂತ ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಭಾವುಕಳಾದುದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಜಿಜ್ಞಾಸೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಆಕೆ ಅದರಲ್ಲಿ ಬರುವ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನನ್ನಲ್ಲಿ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡಲು ಮುಂದಾದಾಗ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದೆ. " ಅಮ್ಮ ನೀವು ಯಕ್ಷಗಾನ ನೋಡಿದ್ದೀರಾ?" ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ಒಂದು ಸಲ ನನ್ನನ್ನು ನೋಡಿದಂತೆ ಅನಿಸಿತು.

" ಒಂದು ಸಲ ನಮ್ಮ ಮನೆ ಹತ್ತಿರದ ದೇವಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ " ನಿರ್ಲಿಪ್ತವಾಗಿ ಉತ್ತರಿಸಿದಳು.

"ಸರಿ ಏನು ಕಥೆ ತೋರಿಸಿದ್ದರು?"

" ಅದೇನೋ ದೇವಿಯ ಕಥೆ. ಮಹಿಷಾಸುರ ಹೀಗೆ ಕೆಲವು ವೇಷ ನೋಡಿದ ನೆನಪು ಚಿತ್ರ ವಿಚಿತ್ರವಪ್ಪ ಅದೇನೂ ಗಲಾಟೆ. ಜಾತ್ರೆ ಹಂಗಿತ್ತು. "

ಆಕೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಾಗ ಒಂದುಸಲ ಪಿಚ್ಚೆನಿದರೂ ಇಲ್ಲಿನ ಹವ್ಯಾಸಿಗಳ ದೇವಿಮಹಾತ್ಮೆ ಪ್ರಸಂಗ ನೋಡಿರಬಹುದು ಎಂದುಕೊಂಡೆ. ಬಹುಶ: ಇದಕ್ಕಿಂತ ಒಳ್ಳೆಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮಾಡುವುದು ಕೂಡ ತಪ್ಪಾದೀತು. ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಬರೆದರೆ ಈಗ ವಿಷಯಾಂತರ ಮಾಡಿದಂತೆ ಆಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ನೋಡಿ ಎಲ್ಲವೂ ಅದೇ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವುದು ಎಷ್ಟೊಂದು ಮೂರ್ಖತನ. ಆದರೆ ಅವಳಿಗೆ ವಿಷಯ ತಿಳಿಸಿದರೂ ಪ್ರಯೋಜನವಿಲ್ಲ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡೆ. ಆದರೂ ನಾನು ಹೇಳಿದೆ.

" ನೀವು ಹೇಳುವ ರಾಮಾಯಣದ ಒಂದು ಪಾತ್ರದ ಬಗ್ಗೆ ನಮ್ಮೂರಿನ ತೀರ ಅಶಿಕ್ಷಿತ, ಒಬ್ಬ ಕೂಲಿ ನಾಲಿಗೆ ಹೋಗಿ ಬದುಕುವವನು ಕೂಡ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡಬಲ್ಲ. ರಾಮಾಯಣದ ತತ್ವಾದರ್ಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಅಷ್ಟೊಂದು ಜ್ಞಾನಗಳಿಸಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.ಯಾಕೆಂದರೆ ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಭಾವ ಟಿವಿ ಯಲ್ಲಿ ಬರುವ ಯಾವುದೇ ಪಾತ್ರವಾದರೂ ಮಾತನಾಡುವ ಸಂಭಾಷಣೆಯಾಗಲಿ ಅದು ಪೂರ್ವತಯಾರಿ. ಅದಕ್ಕೆ ಒಂದು ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಮೊದಲೇ ಸಿದ್ಧವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ನಮ್ಮ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದರು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಸಂದರ್ಭೋಚಿತ ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯಕ್ಕೆ ಯಾವ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮ ಸ್ಕ್ರಿಪ್ಟ್ ಸಿದ್ದಮಾಡಿದ್ದಾನೆ. ಬಹುಶ: ಭಗವಂತನೂ ಬೆರಗಾಗುವ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಜಾಣ್ಮೆ ಮೆರೆಸುವ ಅದೆಷ್ಟು ಕಲಾವಿದರು ಈ ಕಲೆಯನ್ನು ಶ್ರೀಮಂತಗೊಳಿಸಿದ್ದಾರೆ."

ನನ್ನ ಕನ್ನಡ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವಷ್ಟು ಬೆಂಗಳೂರ ಈ ಕನ್ನಡಿತಿಗೆ ಇಲ್ಲ.ಬಹುಶ: ಬಹುವಂಶ ಆಂಗ್ಲ ಬೆರೆಸಿ ಹೇಳಬೇಕಿತ್ತು ಅಲ್ಲವೇ? ಕೆಲವೊಂದು ಸಲ ಹಾಗೆ ಬಾವಿಯೊಳಗಿನ ಮಂಡೂಕಗಳು ಅವರೇನು ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿರುವರೋ ಅದುವೇ ಸತ್ಯ ಲೋಕ ಅಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತ. ಹಾಗಾಗಿ ಅಂತಹವರಲ್ಲಿ ವಾದವೇಕೆ?ಒಂದು ಸಣ್ಣ ನಿದರ್ಶನ ಇಲ್ಲಿದೆ ನೋಡಿ. ಈ ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಯಾವನೇ ಒಬ್ಬ ಸಂಭಾಷಣೆಗಾರನಗಲಿ ಚಿತ್ರಕಥಾ ಲೇಖಕನಾಗಲಿ ಸಿದ್ದಪದಿಸಿದ್ದಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಸ್ವಯಂ ಒಬ್ಬ ಇಂತಹ ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯ ಹೊನಲನ್ನು ಹರಿಸಬಲ್ಲನಾದರೆ ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ. ಇಂತಹ ಎಷ್ಟೋ ಎಲೆಮರೆಯ ಕಾಯಿಗಳು ಎಲೆಯಿಂದ ಹೊರಬಾರದೆ ಮರೆಯಲ್ಲೇ ಅಡಗಿದ್ದಾವೆ.



ಈ ಮಾತುಗಾರಿಕೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದ ಬ್ರಹ್ಮ ಯಾರು? ಇಂದು ಯಾವುದು ಪ್ರಸಿದ್ದಿಗೆ ಬರಬಾರದೋ ಅದು ಪ್ರಸಿದ್ದಿಸುತ್ತದೆ. ಯಾವುದೋ ರುಚಿಸಬಾರದೋ ಅದು ರುಚಿ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ರೋಗವೇ ಆರೋಗ್ಯವಾಗುವ ಸನ್ನಿವೇಶ. ಒಂದು ಹೊತ್ತಿನ ಊಟಕ್ಕೆ ಕಾಲಮಿತಿ ಇಲ್ಲದೆ ಕುಟುಂಬದಿಂದ ದೂರವಿದ್ದು, ಗಂಟೆಗಳ ಕಾಲ ಬಣ್ಣ ಹಚ್ಚಿ ಆರೋಗ್ಯ ಕೆಡಿಸಿಕೊಂದು ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ರಂಜನೆಯನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಕಲಾವಿದನ ಬದುಕು ಒಂದು ಸಲ ನೋಡಿದರೆ ಸಾಕು, ಟಿವಿ ಸಿನಿಮ ಕಲಾವಿದರ ಬದುಕನ್ನು ಒಂದು ಸಲ ನೋಡಿದರೆ, ಗೊತ್ತಾಗುವುದು ನಮ್ಮ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಯಾವ ದಿಶೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದು. ನಮ್ಮ ಕೊಳಚೆ ಜೀವನವನ್ನು ಜಗಜ್ಜಾಹೀರು ಮಾಡಿ, ಭಾರತ ಎಂದರೆ ಇದು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿ,ನಮ್ಮ ಕೊಳಕು ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಆಸ್ಕರ್ ಮನ್ನಣೆ ಸಿಕ್ಕರೆ ಇಡೀ ದೇಶವೇ ಹುಚ್ಚೆದ್ದು ಕುಣಿಯುತ್ತದೆ. ಕೋಟಿ ಗಟ್ಟಲೆ ದುಡ್ಡು ಜೀಬಿಗಿಳಿಸುವ ಕಲಾವಿದರೆಲ್ಲಿ, ತಮ್ಮ ಕುಟುಂಬ ಪೋಷಣೆಗೆ ಇರುಳಿಡೀ ನಿದ್ದೆಗೆಟ್ಟು ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವ ಈ ಕಲಾವಿದನೆಲ್ಲಿ.? ಒಂದು ವಿಪರ್ಯಾಸವೇ ಸರಿ.

ಮರೆಯಲಾಗದ ಮರೆಯಬಾರದ ಮರೆಯಾದ ಅಮರ ಕಲಾವಿದ ಪುತ್ತೂರು ಶ್ರೀ ನಾರಯಣ ಹೆಗ್ಗಡೆ

ಅಂದೊಂದು ದಿನ ಮಂಗಳೂರಿನ ಡಾನ್ ಬಾಸ್ಕೋ ಹಾಲ್ ನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟ. ಪ್ರಸಂಗ ಮಾಗಧ ವಧೆ. ಚಂದ್ರಹಾಸ ಚರಿತ್ರೆ. ಆದಿನ ತುಂಬಾ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ಮಳೆಗಾಲದ ದಿನಗಳು. ಜಿಟಿ ಜಿಟಿ ಮಳೆಯಲ್ಲಿ ಒದ್ದೆಯಗುತ್ತ ಮಂಗಳೂರಿನ ದೇರೆಬೈಲಿನ ನಮ್ಮ ಮನೆಯಿಂದ ಸೈಕಲು ಏರಿ ಹೊರಟಿದ್ದೆ.ಜತೆಗೆ ನನ್ನ ಸಂಬಂಧಿಯೋಬ್ಬರೂ ಇದ್ದರು. ಸುಮಾರು ೭-೮ ಕಿ ಮಿ ಡಬ್ಬಲ್ ರೈಡು ಅದರೂ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಮರುಳು. ಮಳೆಗೆ ಒದ್ದೆಯಾಗಿ ಆಟ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಲ್ ತಲಪುವಾಗ ಚಳಿಯಿಂದ ನಡುಗುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಟಿಕೆಟ್ ಪಡೆದು ನಮ್ಮ ಆಸನ ಪಡೆದು ಅಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪ ಮಯ್ಯುಜ್ಜಿಕೊಳ್ಳುತ್ತ ಕುಳಿತೆವು. ನನಗೆ ಚೌಕಿಗೆ ಒಂದು ಸಲ ಇಣುಕುವ ಆಶೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಕುತೂಹಲದಿಂದ ಯಾರೆಲ್ಲ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನೋಡುವ ಎಂದು ಹೋಗಿ ಚೌಕಿಯಲ್ಲಿ ಇಣುಕಿದೆ. ದೈತ್ಯಾಕಾರದ ಒಂದು ವೇಷ ಇನ್ನೇನು ಕಿರೀಟ ಧಾರಣೆಗೆ ಸಜ್ಜಾಗಿ ಮೂಲೆಯಲ್ಲಿ ತಣ್ಣಗೆ ಕುಳಿತಿತ್ತು.ಆ ದೈತ್ಯಾಕಾರ ನೋಡಿಯೇ ಭಯಪಡಬೇಕು.ಕೇವಲ ಬಣ್ಣದಿಂದ ಮಾತ್ರ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಕ್ರೌರ್ಯವನ್ನು ಗಮನಿಸಬಹುದು. ವ್ಯಕ್ತಿಶಃ ವೇಷಧಾರಿ ತುಂಬಾ ತಣ್ಣನೆ ನಿರ್ವಿಕಲ್ಪ ಮುಖಭಾವದಿಂದ ತಮ್ಮ ಪ್ರವೇಶದ ಪದಕ್ಕೆ ಕಾದು ಕುಳಿತಿದ್ದರು. ಪ್ರಸಂಗ ನೋಡಿಯೇ ನೀವು ಊಹಿಸಬಹುದು. ಅದು ಆದಿನದ ಜರಾಸಂಧನ ವೇಷ. ಆ ದೈತ್ಯ ತಣ್ಣನೆಯ ವೇಷಧಾರಿ ಮತ್ತಾರೂ ಅಲ್ಲ ಯಕ್ಷಗಾನದ ದೈತ್ಯ ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗದು ಅವರೇ ಪುತ್ತೂರು ಶ್ರೀ ನಾರಯಣ ಹೆಗ್ಗಡೆ. ಆಜಾನು ಬಾಹು ಶರೀರಿ.

ಆದಿನ ನಂಗೆ ಆ ವೇಷದ ಬಗ್ಗೆ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅಂತಹ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಎರಡನೇ ಪ್ರಸಂಗ ಚಂದ್ರಹಾಸದಲ್ಲಿ ಹೆಸರಾಂತ ಘಟಾನುಘಟಿ ಕಲಾವಿದರಿದ್ದರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರ ದುಷ್ಟ ಬುದ್ದಿ ಮತ್ತು ಕುಂಬ್ಳೆ ಸುಂದರ್ ರಾವ್ ಅವರ ಚಂದ್ರ ಹಾಸ ಅಂದಿನ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿತ್ತು. ನಾನು ಶೇಣಿಯವರ ಕಟ್ಟಾ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿದ್ದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಅವರು ವೇಷ ಹಾಕುವುದನ್ನು ಹುಡುಕಿದೆ. ಆದರೆ ಆದಿನ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ನಾನು ಮರೆಯದ ಒಂದು ಜರಾಸಂಧನ ದರ್ಶನ ಆಗ್ತದೆ ಎಂದು ನಾನು ಊಹಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಅಂದು ಹಾಗೆಯೇ ಆಯಿತು.. ತಣ್ಣಗಿನ ವೇಷಧಾರಿಯ ಅಬ್ಬರದ ಪ್ರವೇಶ. ವಿಲಕ್ಷಣವಾಗಿ ಭಾವಾಭಿನಯ ಪ್ರಕಟಿಸುತ್ತ. ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ - ಭೀಮಾರ್ಜುನರು ಕೃಷ್ಣನೊಂದಿಗೆ ಬಂದು ಭೇರಿಗಳನ್ನೂ ಗುದ್ದಿ ಭೇದಿಸಿದಾಗ ಚೆಂಡೆಯ ಅಬ್ಬರದಲ್ಲಿ ಮಾಗಧನ ಅಬ್ಬರದ ಪ್ರವೇಶ. ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ತಲೆ ಆಡಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಭಂಗಿ ಏನು? ಆ ಭಾವಾಭಿನಯವೇನು?ಸ್ಥೂಲ ಶರೀರಿಯ ಕಂಠದಿಂದ ಗೊರ ಗೊರ ಹೊಮ್ಮುವ ತೀಕ್ಷ್ಣ ಮಾತುಗಳೇನು ? ಅಬ್ಬಾ. ನಿಜಕ್ಕೂ ಆವರೆಗೆ ಚಳಿಯಿಂದ ನಡುಗುತ್ತಿದ್ದ ನಮ್ಮನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಸಭೆಯನ್ನೇ ನಿಜಕ್ಕೂ ನಡುಗಿಸಿಬಿಟ್ಟ. ಅಂದಿನ ಮಾಗಧ ವೇಷಧಾರಿ ಬೇರೆ ಯಾರೂ ಅಲ್ಲ ಅವರೇ ಶ್ರೀ ಪುತ್ತೂರು ನಾರಯಣ ಹೆಗಡೆ.

ಆದಿನ ನಿಜಕ್ಕೂ ಆಕರ್ಷಣೆಯ ದಿಕ್ಕನ್ನೇ ಬದಲಿಸಿಬಿಟ್ಟರು ಇವರು. ಕೇವಲ ಹರಿಕೆಗೋಸ್ಕರ ನಡುರಾತ್ರಿಯ ವರೆಗಿನ ಕಾಲಯಾಪನದ ಪ್ರಸಂಗ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಕ್ಯಾಂಟೀನ್ ನಲ್ಲಿ ಬಿಸಿ ಚಹಾ ಸೇವಿಸುತ್ತಿದ್ದವರಿಗೆ ರಂಗದ ಮೇಲಿನ ಈ ಆರ್ಭಟನೆ ಬಿಸಿ ಬಿಸಿ ಚಹಾ ತರಾತುರಿಯಲ್ಲಿ ಗಂಟಲಿಗೆ ಇಳಿಸಿ ಗಂಟಲನ್ನು ಉರಿಸಿಕೊಂಡು ಹಾಲ್ ನೊಳಕ್ಕೆ ಓಡುವಂತೆ ಮಾಡಿತ್ತು.ಅಂತಹ ಆಕರ್ಷಣೆ ಈ ಕಲಾವಿದನಲ್ಲಿ ಯಥೇಚ್ಛವಾಗಿತ್ತು. ವಿಶೇಷ ಆಸಾಮಾನ್ಯ ಕಲಾವಿದ. ಇಂದಿನ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಅವರೊಬ್ಬರು ದಂತ ಕಥೆಯಾದದ್ದು ಈಗಿನ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ದುರ್ದೈವವೇ ಸರಿ,ರಂಗ ಪ್ರವೇಶ ಆದನಂತರ ಬೇರೆ ಎಲ್ಲ ಪಾತ್ರಗಳು ತನ್ನಿಂತಾನೆ ಗೌಣವಾಗಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದವು. ಇವರ ಭಾರವಾದ ಹೆಜ್ಜೆ ಅದು ಕೇವಲ ರಂಗಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ.ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಲಗ್ಗೆ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದವು. ಎಂತಹ ಮಹಾಕಲಾವಿದರು ಇದ್ದರೂ ಇವರು ತಮ್ಮದೇ ವಿಶೇಷತೆ ಯಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದರು.ಇವರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚೇನು ನನಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲವಾದರೂ ಇವರ ಮರೆಯಲಾಗದ ಹಲವು ಪಾತ್ರಗಳ ರುಚಿಯನ್ನು ಸವಿದ ಅನುಭವ ಮಾತ್ರ ಹೇಳಬಹುದಷ್ಟೇ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಪಂಚ ಕಂಡ ಅದ್ಭುತ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಕಲಾವಿದ, ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ದೈತ್ಯ ಕಲಾವಿದ. ದೈತ್ಯಾಕಾರದ ಇವರ ಪಾತ್ರಗಳು ರಂಗದ ಮೇಲೆ ವಿಜ್ರಂಭಿಸುವ ರೀತಿ ಅದು ಈಗ ಕೇವಲ ನೆನಪು ಮಾತ್ರ. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ದಣಿವರಿಯದೆ ಕುಣಿವ ಕಲಾವಿದರ ಸಾಲಿನಲ್ಲೋ. ವಿಶೇಷ ಅಭಿನಯ, ವಾಕ್ಚಾತುರ್ಯ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಲಾವಿದರ ಸಾಲಿನಲ್ಲೋ ಇವರನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ಹಿತ ಮಿತವಾದ ಇವರ ಕುಣಿತ.ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ತಮ್ಮ ದೈತ್ಯ ದೇಹವನ್ನು ಅವರು ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದ್ದ ರೀತಿ ಅಮೋಘ. ಆ ಶರೀರಭಾಷೆ, ಮುಖಾಭಿನಯ, ಹಸ್ತ ಚಲನೆ , ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿ ತಲೆಯನ್ನು ಆಕಡೆ ಈಕಡೆ ತಿರುಗಿಸುವ ಮತ್ತು ರೀತಿ ಎಲ್ಲದಕೂ ಒಪ್ಪವಾಗಿ ಆ ಗಾಂಭೀರ್ಯ ತುಂಬಿದ ಕಂಠ ಸ್ಪಷ್ಟ ಉಚ್ಚಾರ ಕೆಲವು ಪತ್ರಗಳು ಇವರಲ್ಲಿ ಆವಿರ್ಭಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವು.

ಒಂದು ದಿನ ನಮ್ಮೂರಿನ ಬಳಿಯ ಉಪ್ಪಳ ಐಲಮೈದಾನಿನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದ ಆಟ. ಆವಾಗಿನ ಅತಿ ಹೆಸರಾಂತ ಪ್ರಸಂಗ "ಸಮುದ್ರ ಮಥನ". ಧರ್ಮಸ್ಥಳದಿಂದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಕೃಷ್ಣಾ ಎಂಬ ಆನೆ ಕೂಡ ಅಂದಿನ ಪ್ರದರ್ಶನಕ್ಕೆ ಬಂದಿತ್ತು. ದೇವೇಂದ್ರ ಐರಾವತ ಸವಾರಿಗೆ ಈ ಆನೆ. ಆದರೆ ನಿಜವಾಗಿ ಆದಿನದ ಆಕರ್ಷಣೆ ಆಗಬೇಕಾದ್ದು ಮಾತ್ರ ಶ್ರೀ ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆಯವರ ಪಾತ್ರ. ಅದು ಅಂದಿನ ಆಟ ನೋಡಿದ ಮೇಲೆ ಅನ್ನಿಸಿದ್ದು. ಸಮುದ್ರ ಮಥನ ನಡೆಯತ್ತಾ ಇದ್ದ ಹಾಗೆ ವಾಸುಕಿ ವಿಶವುಗುಳಿ ಸುರಾಸುರರು ಒಮ್ಮಿಂದೊಮ್ಮೆಲೇ ಧರೆಗುರುಳಿದಾಗ,ಪರಮೇಶ್ವರ ನೀಲಕಂಠನಾದಮೇಲೆ, ಒಮ್ಮಿಂದೊಮ್ಮೆಲೇ ಈ ಹೆಗಡೆಯವರು ವಾಲಿಯಾಗಿ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುವ ಸನ್ನಿವೇಶ ಇನ್ನೂ ನೆನಪಿನಲ್ಲಿದೆ. ತಂದೆ ದೇವೇಂದ್ರನೊಡನೆ ಸಂಭಾಷಿಸಿ ಸಮುದ್ರಮಥನ ಮಾಡುವ ಸನ್ನಿವೇಶ ಇವರ ಅಭಿನಯ ನಿಜವಾಲಿಯೇ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ಬಂದನೋ ಎಂಬ ಭ್ರಮೆ. ಆನಂತರ ಮಹಾವಿಷ್ಣು ವಾದ ಕುಂಬ್ಳೆಯವರೊಂದಿಗಿನ ಸಂಭಾಷಣೆ ಆದಿನದ ಇಡೀ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಮೆರುಗನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ. ನಾನು ಮರೆಯಲಾಗದ ಒಂದು ವಾಲಿ ಅಂದು ನೋಡಿದೆ.

ಇನ್ನೊಂದು ಆಟ ಮಂಗಳೂರಿನ ನೆಹರು ಮೈದಾನಿನಲ್ಲಿ ಅದೇ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದ ಆಟ. ಪ್ರಸಂಗ ನೆನಪಿಲ್ಲ. ಕನಸಿನ ಕಂಸನಾಗಿ ನಾರಾಯಣ ಹೆಗ್ಗಡೆ. ಬಹುಶಃ ನಿಜವಾದ ಕಂಸ ಆಟ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದರೂ ಭಯಪಡುವಹಗೆ ಇರುವ ಕಂಸ. ಆ ಬಣ್ಣಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ವೇಷಗಾರಿಕೆ ಅದಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪುವ ಹಾಗೆ ಆ ಅಭಿನಯ,ಕಂಸನ ಕ್ರೂರ ರೂಪ ಕೃಷ್ಣ ನ ಬಗ್ಗೆ ಕನಸುಕಂಡು ಏಳುವ ಸನ್ನಿವೇಶ ಆ ಭಯಗೊಂಡು ಕಿರುಚುವ ಕಂಸ.. ನೋಡಿ," ಅಳ್ಳೆದೆಯವರು ಇದ್ದರೆ ಮೊದಲೇ ಹೃದಯ ಭದ್ರತೆಗೆ ಹೊರ ಹೋಗಿ ಬಿಡುವುದು ಕ್ಷೇಮ" ಎಂದು ಪ್ರಕಟಣೆ ಕೊಟ್ಟರೆ ಒಳ್ಳೆಯದು ಎಂದು ಅನ್ನಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ.ಅವರ ಕಂಸ ಎಂದರೆ ಬೇರೆ ಮಾತಿಲ್ಲ. ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿ ವಿಜ್ರಂಭಿಸುವ ಅವರ ಕಂಸನನ್ನು ಹೋಲಿಸಿ ಇನ್ನೊದು ಕಂಸ ಇರಲಾರದು. ಚಿಟ್ಟು ಹಿಡಿಸುವ ಅತಿಯಾದ ಅಭಿನಯದ ಪುನರಾವರ್ತನೆ ಅಲ್ಲಿಲ್ಲ. ದೈತ್ಯಾಕಾರದ ದೇಹಚಲನೆ ದೊರಗು ಕಂಠದ ಸವಿಸ್ತಾರವಾದ ಪಾತ್ರ ಮಂಡನೆ ಕಂಸನ ಪೂರ್ಣ ಚಿತ್ರಣ ಕೆಲವೇ ಘಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಮುಂದಿಡುತ್ತಾರೆ.ಇಂದು ಯಾವುದೇ ಕಂಸ ನೋಡಿದರೂ ನಾರಾಯಣ ಹೆಗ್ಗಡೆಯ ಕಂಸ ನೋಡಿದ ಅನುಭವ ಆಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಕೆಲವು ಕಡೆ ಅವರ ಅನುಕರಣೆ ಯಾದರೂ ಅಪ್ಪಟ ಕಂಸ ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆ ದೇಹದಲ್ಲಿ ನೋಡುವುದೇ ಒಂದು ಅನುಭವ.ನನ್ನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನನ್ನ ಮನಃಪೂರ್ವಕ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೆಂದರೆ ಹೆಗಡೆಯವರ ಕಂಸದಷ್ಟು ಉತ್ಕೃಷ್ಟ ಇನ್ನೊದು ಕಂಸ ಇರಲಾರದು ಎಂದೇ ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆ.

ಇವರ ಇನ್ನೊಂದು ಪಾತ್ರ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಹಾತ್ಮೆಯ ಅಣ್ಣಪ್ಪ ಪಾತ್ರ. ಬಹುಶ ಈ ಪಾತ್ರ ಇವರಿಗಾಗಿಯೇ ಅಣ್ಣಪ್ಪ ಅವತಾರ ಎತ್ತಿದನೋ ಎಂದು ಭಾವಿಸುವಹಾಗೆ ಇವರ ಅಭಿನಯ. ಅಣ್ಣಪ್ಪನಾಗಿ ಪರಕಾಯ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡುವ ಇವರು ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಹೃದಯಕ್ಕೂ ಪ್ರವೇಶ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಹಾತ್ಮೆಯಲ್ಲಿ ಅಣ್ಣಪ್ಪ ಪ್ರವೇಶ ಆಗುವ ಸಂದರ್ಭವೇ ಹಾಗೆ. ಒಂದು ತರಹ ಆಟ ಮಂದ್ರವಾಗಿ ತಣ್ಣಗಾಗುವ ಸಮಯ. ಈ ಪಾತ್ರದ ಪ್ರವೇಶ ಆದ ನಂತರ ಆಟದ ಗತಿಯೇ ಬದಲಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಇವರ ಪಾತ್ರ ಪೋಷಣೆ. ಈ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಾವು ಮರೆಯಬಹುದೇ? ಅಸಾಧ್ಯ. ಅಣ್ಣಪ್ಪ ಎಂದರೆ ಅದು ಹೆಗಡೆಯವರದ್ದು.

ಇಂತಹ ಮೇರು ಕಲಾವಿದ ಆದರೂ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ಆಟದಲ್ಲಿ ಎರಡೆರಡು ವೇಷ ಹಾಕಿದ್ದನ್ನು ಹಲವುಸಲ ನೋಡಿದಿದ್ದೇನೆ. ಹಲವು ಪಾತ್ರಗಳ ಪೂರ್ಣ ವಿವರಣೆ ಕೊಡುವುದು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟ ಸಾಧ್ಯ. ಅಮರೇಂದ್ರಪಥ ವಿಜಯಿಯ ತ್ರಿಶಂಕು,ಭಸ್ಮಾಸುರ,ಚಕ್ರವರ್ತಿ ದಶರಥದ ಎರಡನೇ ದಶರಥ ಹಾಗು ವಾಲಿ ಸುಗ್ರೀವ ಕಾಳಗದ ವಾಲಿ ಸ್ಮರಣೀಯ ಪಾತ್ರಗಳು.ಒಂದು ರೀತಿಯ ನಾಟಕೀಯ ಅಸುರವೆಶಗಳನ್ನೇ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ಇವರು ಅದರಲ್ಲಿ ರಂಗಸ್ಥಳ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡುವ ರೀತಿ ಅನನ್ಯ. ಬೇರೆ ಪಾತ್ರಗಳು ರಂಗದಲ್ಲಿ ಕುಣಿಯುತ್ತಿವೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾವು ಮರೆಯುವಂತೆ ಅಭಿನಯ ಮಾತುಗಾರಿಕೆ ಇವರದ್ದು.ಕಲಾಮತೆ ಇವರಿಗೆ ಒಲಿದ ರೀತಿ ಅದ್ಭುತ. ಇವರನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವ ಹಲವು ಕಲಾವಿದರು ಇದ್ದಾರೆ. ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದ ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾವಿದ ಉಬರಡ್ಕ ಉಮೇಶ ಶೆಟ್ಟಿ ಇವರನ್ನೇ ಕೆಲವು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಹೋಲುತ್ತಾರೆ. ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಸ್ವರದ ಏರಿಳಿತವನ್ನು ಹೆಗಡೆಯಂತೆ ಅನುಕರಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೋರ್ವ ಕಲಾವಿದ ಮಧೂರು ರಾಧಾಕೃಷ್ಣ ನಾವಡ. ಇವರಂತೂ ಅತಿ ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಹೆಗಡೆಯನ್ನು ಹಲವು ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಲುತ್ತಾರೆ. ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸುವ ಮತ್ತು ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸುವ ಇವರ ರೀತಿ ಹಲವುಸಲ ನನಗೆ ಹೆಗ್ಗಡೆಯ ನೆನಪನ್ನು ತಂದಿದೆ. ಭಸ್ಮಾಸುರವಂತೂ ಅದು ಹೆಗ್ಗಡೆಯನ್ನೇ ಹೋಲುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.

ನಾನು ನೋಡಿ ಮರೆಯಲಾಗದ ಇನ್ನೊಂದು ಪಾತ್ರ ಬಹುಶ: ಇದು ಅವರ TRUMP CARD ROLE ಎಂದರೆ ತಪ್ಪಾಗಲಿಕ್ಕಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿದ್ದು ನಮ್ಮೂರಿನಲ್ಲಿ ಆದ ಧರ್ಮಸ್ಥಳದ ಮೇಳದ ಆಟದಲ್ಲಿ. ಪ್ರಸಂಗ "ಮಹಾರಥಿ ಕರ್ಣ". ಸಮಗ್ರ ಕರ್ಣನ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಈ ಪ್ರಸಂಗ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದ ಸೂಪರ್ ಹಿಟ್ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಕರ್ಣನ ಜನನ , ಕರ್ಣ ಶಾಪ, ಸುಯೋಧನ ಸಖ್ಯ, ಕರ್ಣ ವಿವಾಹ, ಕರ್ಣ ಭೇದನ ಹಾಗು ಕರ್ಣಾವಸಾನದಲ್ಲಿ ಮುಗಿಯುವ ಈ ಪ್ರಸಂಗ ಒಂದು ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಪ್ರಸಂಗ. ಇದರಲ್ಲಿ ಮೊದಲು ಕುಂಬ್ಳೆ ಸುಂದರ್ ರಾವ್ ಅವರ ಭೇದನದ ಕರ್ಣ ಆದನಂತರ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದ ಕರ್ಣನಾಗಿ ಪುತ್ತೂರು ನಾರಾಯಣ ಹೆಗಡೆ ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ನನಗಿನ್ನೂ ನೆನಪಿದೆ ಕುಂಬ್ಳೆಯವರ ಕರ್ಣ ಕೃಷ್ಣನ ಸಮಾಗಮದ hang over ನಿಂದ ಹೊರಬರಲಾಗದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಇವರ ಕರ್ಣನಿಂದ ಅಕ್ಷರಃಸಹ ಮೂರ್ಛೆಗೊಳ್ಳುವ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ. ಭೇದನದ ಕರ್ಣ ಮುಗಿಯುವಾಗಲೇ ಮುಂಜಾವಿನ ಸಮಯ, ಕುಂಬ್ಳೆಯ ನಿರ್ಗಮನ ಆಟ ಸಾಕು ಎಂದು ಮನೆಯ ಕಡೆ ಮುಖ ಮಾಡುವ ಸಮಯ.ಅದರೂ ಇವರ ಕರ್ಣ ನೋಡುವುದನ್ನು ಬಿಟ್ಟರೋ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ನಷ್ಟವಾದಂತೆ.ಮುಂಜಾವಿನ ಆಟದ ರಸಘಳಿಗೆ. ಅಬ್ಬರದ ಚೆಂಡೆಯ ಸದ್ದು , ಕರ್ಣಾವಸಾನದ ಸನ್ನಿವೇಶ. ಕರ್ಣಾಜುನ ಯುದ್ದ ತೊಡಗುವುದರೊಂದಿಗೆ ನಾರಾಯಣ ಹೆಗ್ಗಡೆಯ ಪ್ರವೇಶ. ವೀರಾವೇಶದ ಪರಾಕಷ್ಟೇಯಿಂದ ಶುರುವಗುವಾಗ ಕರ್ಣ ವಿಜ್ರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ. ವೀರಾವೇಶದ ಗತ್ತಿನ ಕುಣಿತಕ್ಕೆ ಹೆಗ್ಗಡೆಯವರು ನಲಿಯುತ್ತ.. ಕರ್ಣನ ರಥ ಕುಸಿದಾಗ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಕುಸಿದು ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಕುಳಿತಲ್ಲೇ ಕರುಳು ಇರಿಯುವಂತೆ ಮಾತನಾಡುತ್ತ ಇದ್ದಂತೆ, ಇನ್ನೇನು ಆಟ ಮುಗಿಯಿತು ಮನೆ ಕಡೆ ಮುಖ ಮಾಡಿದವರು ಬಿಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಟೆಂಟಿನ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತೇ ಆಟ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.!!!! ಕಲ್ಲಾಗಿ ನಿಂತಂತೆ ಇದ್ದರೂ ಕಣ್ಣಾಲಿಗಳು ಮಿಡಿಯುತ್ತಿವೆ!!. ಮುಂಜಾವಿನ ಆಟ ಅಬ್ಬರಿಸುವ ಬದಲು ಹೆಗ್ಗಡೆಯ ಕರುಣಾಜನಕ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಅಸ್ವಾದಿಸುತ್ತಾ ಸೂರ್ಯ ಉದಯಿಸುತ್ತ ಇದ್ದಾನೆ ಎಂಬುದನ್ನೇ ಮರೆತಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ನನ್ನ ಬಳಿ ನಿಂತ ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಕಣ್ಣು ಮನಸ್ಸು ಭಾರವಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದದ್ದು ನಾನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡು ದಂಗಾಗಿ ಹೋದೆ.ಅವರ ಕಣ್ಣಂಚಿನಲ್ಲಿ ತೊಟ್ಟಿಕ್ಕಿದ ಕಣ್ಣೀರ ಬಿಂದು ಅಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿ ಒರೆಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಇದು ನಂಬಲಾಗದ ಸತ್ಯ.......ಅದ್ಭುತ ಕರ್ಣ.. ಮರೆಯಲಾರೆ ನಾನು. ಇಂದಿಗೂ ಕರ್ಣ ಎಂದರೆ ನೆನಪಾಗುವುದು ಹೆಗಡೆಯ ಕರ್ಣಾವಸಾನದ ಕರ್ಣ.

ಯಕ್ಷಗಾನದ ರಂಗವೆರಿದರೆ ಅದು ಯಾವುದೇ ಪಾತ್ರವಾಗಲಿ ಅದನ್ನು ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟಾಗಿ ಮತ್ತು ತುಂಬಾ ಸುಲಭವ್ಮ್ಬಂತೆ ನಿರ್ವಹಿಸುವ ಇವರ ಸಿದ್ದಿ ಸಾಧನೆಗಳು ಇಂದಿನ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಅನುಕರಣೀಯ. ಇಂತಹ ಮಹಾನ್ ಕಲಾವಿದನ ಕಲಾಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೋಡುವ ಭಾಗ್ಯ ಇಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿನ ಅಭಿಮಾನಿಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲದೆ ಇರುವುದು ದೊಡ್ಡ ನಷ್ಟವೇ ಸರಿ.

ಕೆಳಗಿನ ಕೊಂಡಿಯಲ್ಲಿ ೧೮೧ ನೆ ಕ್ರಮ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ದೇವಿ ಮಹಾತ್ಮೆಯಲ್ಲಿನ ಹೆಗಡೆಯವರ ರಕ್ತಬೀಜನ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಕೇಳಬಹುದು.

http://oyakshagana.googlepages.com/audios.htm

ಶೇಣಿ ಅರ್ಥವೈಭವದಲ್ಲಿ ಮಾಗಧ ವಧೆ

ಯಕ್ಷಗಾನ ಧ್ವನಿ ಸುರುಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಗಧ ವಧೆ ಎಂಬ ಪ್ರಸಂಗ ಹಲವು ಬಂದಿದೆ. ಶೇಣಿಯವರು ಹಲವುಗಳಲ್ಲಿ ಮಾಗಧನಾಗಿ ಧ್ವನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೂ ಇವರ ಅರ್ಥ ವೈಭವದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಜೋಡಿ ಧ್ವನಿ ಸುರುಳಿ ಮಾಗಧ ವಧೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ತಾಳಮದ್ದಲೆ.ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವತರಾಗಿ ಶ್ರೀ ಪದ್ಯಾಣ ಗಣಪತಿ ಭಟ್ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಪದ್ಯಾಣ ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಭಟ್ ಕುದ್ರೆಕೊಡ್ಲು ರಾಮಭಟ್ ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಕೈಚಳಕವನ್ನು ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಅರ್ಥಧಾರಿಗಳಾಗಿ ಪೆರ್ಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್,ಮೂಡಂಬೈಲು ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಶಾಸ್ತ್ರೀ , ಸೂರಿಕುಮೆರಿ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ ಮುಂತಾದವರು ಶೇಣಿಯವರೊಂದಿಗೆ ಸಹಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಎರಡು ಗಂಟೆ ಅವಧಿಯ ಈ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಶೇಣಿಯವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ಪರಿಪೂರ್ಣತೆ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವಾದರೂ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಮಾಗಧ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ. ಕೃಷ್ಣನಾಗಿ ಪೆರ್ಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ ಉತ್ತಮ ಪ್ರತಿವಾದಿಯಾಗಿ ಸಲೀಸಾಗಿ ನಿರ್ವಹಸಿದ್ದಾರೆ. ಮಗಧನಲ್ಲಿಗೆ ಭೀಮಾರ್ಜುನರೊಂದಿಗೆ ಕೃಷ್ಣ ಯುದ್ದಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಲ್ಲಿಂದ ಪ್ರಸಂಗ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ. ಭೇರಿತ್ರಯಗಳನ್ನೂ ಮೂವರು ಭೇದಿಸಿದಾಗ ವಿಲಕ್ಷಣ ಸ್ವಭಾವದೊಂದಿಗೆ ಮಾಗಧನ ಪ್ರವೇಶ. ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಭಯಗೊಂಡು ವ್ಯಾಕುಲತೆಯಿಂದ ಪ್ರವೇಶವಾಗುವ ಶೇಣಿಯವರ ಮಾಗಧ ಒಂದು ಅದ್ಭುತ ಅನುಭವ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರತಿ ಹಂತದಲ್ಲೂ ಜರಾಸಂಧನ ಮನೋಭಾವವನ್ನು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸುವ ಇವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಕೇಳಿಯೇ ಸವಿಯಬೇಕು. ಸ್ನಾತಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ವೇಷಧಾರಿಗಳಾದ ಭೀಮಾರ್ಜುನ ಕೃಷ್ಣರನ್ನು ಕಂಡು ತಡಬಡಾಯಿಸುವ ಜರಾಸಂಧ ಕೊಪದಿಂದಲೂ ಮನದ ಮೂಲೆಯಿಂದ ಎದ್ದಿರುವ ಭಯದಿಂದಲೂ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವ ಸನ್ನಿವೇಶ ಅರ್ಥವತ್ತಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂದಿದೆ. ಪೇಳಿರೈ ನಿಮಗಾವ ದೇಶ ... ಪದ್ಯಾಣ ಗಣಪತಿ ಭಟ್ ಸುಶ್ರಾವ್ಯವಾಗಿ ಹಾಡಿದ ಒಂದು ಪದ ಈ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗಿದೆ.

ಬಂದವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲದೆ ಕ್ಷತ್ರಿಯರು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ವೈರಿಗಳು ಎಂಬ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬರುವಲ್ಲಿ ಶೇಣಿಯವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಬಹುಶಃ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ತಾಳಮದ್ದಲೆ ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ಪಠ್ಯಕ್ರಮವಾಗಬಹುದು. ಭದ್ರ ಬುನಾದಿಯ ಮೇಲೆ ಮಾತಿನಮಹಲನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಾ ಭಾವನಾ ಪ್ರಪಂಚದ ತುತ್ತ ತುದಿಗೆ ಕೊಂಡೊಯ್ದು ಮಾಗಧನ ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರಣವನ್ನು ಅನಾವರಣಗೊಳಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಬಂದವರು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲ ಎಂಬ ನಿರ್ಧಾರಕ್ಕೆ ಬಂದ ಬಳಿಕ ವೈರಿಗಳು ಬಂದವರು ಎಂದು ತಿಳಿದು ಯಾರು ? ಎಂಬ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಗೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾ ಜರಾಸಂಧನ ಮಾತುಗಳು ಮತ್ತು ತರ್ಕಗಳು ಬಂದವ ಕೃಷ್ಣನೇ ಆಗಿರಬಹುದೇ ಎಂಬ ಬಲವಾದ ಸಂದೇಹಕ್ಕೆ ಮನಸ್ಸು ಒಳಗಾಗುತ್ತದೆ.

ಬಂದವರು ಯಾರೂ ಎಂಬ ಜಿಜ್ಞಾಸೆಗೆ ಒಳಗಾದ ಜರಾಸಂಧನ ಮಾತುಗಳು

ಯಾರಿವರು ? ನನ್ನ ತಲೆಯನ್ನೇ ಕೆಡಿಸಿ ಬಿಟ್ರಲ್ಲ ?ಹಾಗೆಂತ ಕೇಳಿದ್ರೆ ನೇರ ಉತ್ತರಿಸುವುದೂ ಇಲ್ಲ ಯಾವಾಗ ಛದ್ಮವೇಷ ಧರಿಸಿ ಬಂದವರೂಂತ ನಾನು ಊಹಿಸಿಯಾಯಿತೋ ವೇಷಧರಿಸಿದವರು ಸತ್ಯ ಹೇಳಿಯಾರು ಎಂಬುದನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸುವುದು ಮೂರ್ಖತನವಾಗುತ್ತದೆ. ಮತ್ತೆss... ಹೊಡೆದು ಬಡಿದು ಬಾಯಿ ಬಿಡಿಸಬೇಕು .....ಯಾರಿವರು? ಜರಾಸಂಧನದ್ದಾದ ಧೀಶಕ್ತಿಯನ್ನೋ ಆತ್ಮ ಶಕ್ತಿಯನ್ನೂ ಪರೀಕ್ಷಿಸುವದಕ್ಕೊಸ್ಕರ ಈ ಯಾಗ ಶಾಲೆಗೆ ಬಂದ ಇಂದ್ರನಿರಬಹುದೇ? ಅಲ್ಲ.. ನಮ್ಮ ನಮ್ಮ ಜಾತಿಯವರೇsss.... !!? ಈ ಯಜ್ಞೋಪವೀತ ನೋಡಿದ್ರೆ ಕಪ್ಪಾಗಿ ಕಾಣಿಸ್ತಾವೆ. ದ್ವಿಜತ್ವ ಮೂರು ವರ್ಣದವರಿಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಹೇಳಲ್ಪಟ್ಟದೇ. ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ವಿಪ್ರರಿಗಾದರೆ ಹತ್ತಿಯ ಜನಿವಾರ, ಕ್ಷತ್ರಿಯರಿಗೋ ಸೆಣಬಿನದ್ದು. ವೈಶ್ಯರಿಗೆ ಉಣ್ಣೆಯದ್ದು. ಹಾಗಾದರೆ ಇವರು ಕ್ಷತ್ರಿಯರೇ.. ಯಾರು? "

ಹೀಗೆ ಶೇಣಿಯವರ ತರ್ಕದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯ ಸೊಬಗು ಮಾಗಧನ ವಿರಾಟ್ ದರ್ಶನವನ್ನು ಮಾತಿನಲ್ಲೇ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತದೆ.ಜರಾಸಂಧನ ಸಂಶಯಗಳಿಗೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ತರ್ಕದಿಂದಲೇ ಕೃಷ್ಣನಾಗಿ ಪೆರ್ಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ ರವರು ಉತ್ತರಿಸುತ್ತಾರೆ. ಶತ್ರುತ್ವದ ಕಾರಣ, ಮತ್ತು ಆ ಶತ್ರುತ್ವ ಹೊಂದಲು ಕಾರಣ ಎಲ್ಲವನ್ನು ವಸ್ತು ನಿಷ್ಠವಾಗಿ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರು ಮುಂದಿಡುತ್ತಾರೆ. ಒಂದು ಪರಿಧಿಯೊಳಗೆ ಸುಳಿದಾಡುವ ಇವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ಒಂದು ಸೊಗಸು ಸವಿದೆ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು. ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಪದ್ಯಾಣರ ಭಾಗವತಿಕೆಯೂ ಅಂತೆ ಶೇಣಿಯವರ ಆತ್ಮ ಸ್ವರದಂತೆ ಭಾಸವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಇಬ್ಬರ ಸ್ವರದಲ್ಲೂ ಕಂಡೂ ಕಾಣದ ಒಂದು ಸಾಮ್ಯತೆ ಇಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುತ್ತದೆ. ಸೆರೆಯಲ್ಲಿಟ್ಟ ರಾಜರನ್ನು ಬಿಡುವಂತೆ ಕೃಷ್ಣ ಹೇಳುವ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿನ ಮಾತುಕತೆ, ತಮ್ಮನೋ ಮೊಮ್ಮನೋ ಯಾವ ಸಂಬಂಧಿಯೋ , ಯಾವ ಸಂಬಂಧಿಯೋ ಹೇಳುವಂತೆ ಅಬ್ಬರಿಸುವ ಶೇಣಿಯವರು ಮಾಗಧನ ಅಂತರ್ಗತವಾದ ರೋಷವನ್ನು ಹೊರಹೊಮ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ.

"ತಿಳಿಯದಾಗಿದೆ ನಮ್ಮ ಕಂಸಗೆ ಅಳಿಯನೀತನು ಎಮಗೆ ಮೊಮ್ಮನು.............." ಈ ಪದ ಮಾಗಧ ವಧೆಯ ಪ್ರಮುಖ ಪದ. ಹಲವು ಭಾಗವತರು ಹಲವು ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ಈ ಪದ ಮಾಗಧನು ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಹೀಯಾಳಿಸಿ ಛೇಡಿಸುವ ಪದ. ಇಲ್ಲಿಯೂ ಪದ್ಯನರು ಸಲೀಸಾಗಿ ಸುಂದರವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.ಈ ಪದಕ್ಕೆ ಕೃಷ್ಣನನ್ನು ಹೀಯಾಳಿಸುತ್ತಾ ಮಗಧನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಶೇಣಿಯವರ ಕಲ್ಪನಾಲೋಕದ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಆ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ನ್ಯಾಯ ಒದಗಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ' ಎಲ್ಲ ತಂದೆ ತಾಯಿಯರಿಗೆ ಮಕ್ಕಳು ಹುಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ ಪ್ರಾರಬ್ಧ ಶುರುವಾದರೆ, ಇವನು ಹುಟ್ಟುತ್ತಾನೆಎಂಬ ಸಂಕಲ್ಪ ಮಾತ್ರ, ಅಶರೀರವಾಣಿ ಕಂಸನಿಗೆ ಕೇಳಿ ಇಬ್ಬರನ್ನು ಬದುಕಲಿ, ದಾಂಪತ್ಯ ಅನುಭವಿಸಲಿ ಎಂದು ಸೆರೆಗೆ ತಳ್ಳುತ್ತಾನೆ. ಅದು ಕಂಸನ ಔದಾರ್ಯ. ಆದರೆವಸುದೇವ ಎಂತಹ ದ್ರೋಹಿ. ದೇವಕಿ ಎಂತಹ ಘಾತಕಿ ಮಾಗಧ ಹೇಳುವ ರೀತಿ 'ಏಳು ಪರ್ಯಂತವೂ ಎಮಗೆ ಗೋಚರವಿಲ್ಲ.ಆಮೇಲೆ ನಿನಗುದಿಸಿದರೆ ... ಉದಿಸಿದರೆs..s...ಉದಿಸಿದರೆ ಎಂಬುದಕ್ಕೆ ಒಟ್ಟು ಕೊಟ್ಟು ಒಂದು ಹೊಸ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.ಹೀಗೆ ಎಂಟನೆಯದ್ದನ್ನು ವಸುದೇವ ದೇವಕಿಯರು ಪಡೆಯುತ್ತಾರೆ ಎಂದಾದರೆ ಅದು ಕಂಸನನ್ನು ಕೊಲ್ಲುಬೇಕಾಗಿ ಈ ಏಳರ ಮಹತ್ಯಾಗಕ್ಕೆ ತಯಾರಾದ ಜೀವಗಳ್ಲರು ಇವರು.ಎಂತಹ ದೃಷ್ಟಿ ಕೋನ? ಇಂತಹ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ವೈಭವಗಳು ಬಹುಶಃ ಯಾವ ಭಾಷಾ ಸಾಹಿತ್ಯದಲ್ಲೂ ಹೀಗೆ ನಿರರ್ಗಳವಾಗಿ ಸಿಗುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ಅದು ಶೇಣಿಯ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿರುವ ಶ್ರೇಷ್ಠತೆ.

ಜರಾಸಂಧನ ಪಾತ್ರ ಶೇಣಿಯವರ ಹಲವು ವಿಶಿಷ್ಟ ಪಾತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಅವರು ಅದನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವ ರೀತಿ ಆಪಾತ್ರದ ದೃಷ್ಟಿ ಕೋನ ಸ್ಥೂಲವಾಗಿ ಈ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ. ಹೊಸ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಇಂತಹ ಯಕ್ಷಗಾನ ಧ್ವನಿಸುರುಳಿಗಳು ಒಂದು ಕಲಿಕಾ ಸಾಧನವು ಹೌದು.ಶೇಣಿಯವರು ಇಂದು ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ಇಲ್ಲ ಆದರೆ ಈ ಮೂಲಕ ನಮ್ಮ ನಡುವೆ ಇಂದು ನಿತ್ಯ ಒಡನಾಡಿಯಾಗಿದ್ದಾರೆ.

ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಕಲಾವಿದರು ಇವುಗಳನ್ನು ಎಷ್ಟು ಉಪಯೋಗಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂಬಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಚಿಂತಿಸಬೇಕಾದ ಅಗತ್ಯವಿದೆ. ಹಳೆಯ ಪರಂಪರೆಯ ಮೇಲೆ ಹೊಸ ಆಯಾಮಗಳು ಮೊಳೆತಿವೆ. ಹೊಸ ದಿಗಂತದ ಸಾಧನೆಗೆ ಹಳೆಯದೆಂದು ದೂರ ಮಾಡದೆ ಇವುಗಳ ಉಪಯೋಗ ಆಗಬೇಕಿದೆ.