ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಳೆಯ ನಿಸ್ಸೀಮ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಚಿಪ್ಪಾರು ಕೃಷ್ಣಯ್ಯ ಬಲ್ಲಾಳ.

ನಾನು ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಂಡ ಚಿಪ್ಪಾರಿನ ವಯೋ ವೃದ್ದ ವಿಷಮ ಪೆಟ್ಟುಗಳ ಹರಿಕಾರ, ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯವನ್ನೇ ಬರೆಯಬಲ್ಲ ಸಮರ್ಥ, ಹಾಗು ನಿಜ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸರಳ ಹಾಗು ಸಜ್ಜನ ಚಿಪ್ಪಾರು ಇನ್ನಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವಾಗ ನಂಬಲೇ ಬಿಡಲೇ ಅನ್ನುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ

ಆಘಾತವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದೆ.

ನಿನ್ನೆ ಅಂದರೆ ದಿನಾಂಕ ೨೭-೦೪-೨೦೦೯ ರಂದು ಎಡನೀರು ಮೇಳದ ಆಟ ಬೆಂಗಳೂರು ಕೋರಮಂಗಲದ ಎಡನೀರು ಮಠದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ನೋಡುವುದಕ್ಕೆಂದು ನನ್ನ ಮಿತ್ರರ ಜತೆ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ಈ ಮೊನ್ನೆ ಅಂದರೆ ಶನಿವಾರದ ದಿನ ಎಡನೀರು ಮೇಳ ಪುನಃ ತನ್ನ ಸೇವಾ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿತ್ತು ಖಾಯಮ್ ಮಿತ್ರ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಮೊದಲೇ ಹಾಜರಿದ್ದೆ. ಚೌಕಿ ಪೂಜೆ ಆಗ್ತಾ ಇತ್ತು. ಚಿಪ್ಪಾರು ಬರಿ ಮೈ ಕೇವಲ ಬಿಳಿ ಪಂಚೆ ಉಟ್ಟು ಹೆಗಲಿಗೆ ಚೆಂಡೆ ನೇತಾಡಿಸಿ ಬಾರಿಸುತ್ತ ಇದ್ದರು.. ನಾನು ದೇಲಂತ ಮಜಲು ಉಪಧ್ಯಯರನ್ನು ಕಣ್ಣಲ್ಲೇ ಅರಸಿದೆ. ಮತ್ತೆ ತಿಳಿದು ಬಂತು ಅವರೆಲ್ಲ ರಜೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ.. ಚಿಪ್ಪಾರು ಹೊಸ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ..

ನಮ್ಮ ನೆಚ್ಚಿನ ಕಲಾವಿದರು ಕೆಲವರು ಗೈರು ಹಾಜರಿ ಹೀಗಾಗಿ ತುಸು ಉದಾಸಿನ ಮನಸ್ಸಿಂದಲೇ ಆಟ ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಆರಂಭ.. ಚಿಪ್ಪಾರು ಚೆಂಡೆಯೊಂದಿಗೆ ವೇದಿಕೆ ಏರಿದರು.ಯಾರು ಬಲ್ಲರು ನಾನು ಚಿಪ್ಪಾರು ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಏರುವುದನ್ನು ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾ ಇದ್ದೇನೆಂದು. ನಾನು ಆದಿನ ನೋಡುವ ಆ ಆರಂಭದ ಪೀಠಿಕೆಯೇ ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನಾನು ನೋಡುತ್ತಾ ಇದ್ದೇನೆಂದು ನಾನು ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇ.? ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಳೆಯ ಮಾಂತ್ರಿಕ , ವಿಷಮ ಪೆಟ್ಟುಗಳ ಹರಿಕಾರ ಹಿಮ್ಮೇಳ ವಾದನದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದ ಮಹಾನ್ ಚೆಂಡೆವಾದಕ.. ಇಗಲೂ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದಂತೆ ಇದೆ.. ನಾನು ನೋಡಿದ ಅವರ ಕೊನೆಯ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ ಮರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಎಂಥ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ ಅದು... ಅತ್ಯದ್ಬುತ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೈದುಂಬಿ ಬರಿಸಿದ ಅಂದಿನ ಚಿಪ್ಪಾರು..ನನ್ನ ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಗೆ ತಂದರು.. ನಾನು ನನ್ನ ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ನಮ್ಮೂರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅದ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ್ದೇ.. ಅಂದಿನಿಂದ ಅವರ ಹಾಲು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡು ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆಗೆ ಅನ್ವರ್ಥವಾಗಿ ಅವರನ್ನೇ ಹಲವುಸಲ ಕಂಡು ಬೆಳೆದೆ. ನಮ್ಮೂರಿನ ಈ ದೈತ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆ ದೈಹಿಕವಾಗಿ ನಾನು ಮೊದಲು ಕಾಣುವಾಗ ಹೇಗಿತ್ತೋ ಮೊನ್ನೆ ನಾನು ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನೋಡುವಾಗಲೂ ಹಾಗೆ ಇತ್ತು.. ವೃದ್ದಾಪ್ಯ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನನ್ನ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರದಂತೆ ಇತ್ತು. ನೀಳ ಕಾಯದ ಸ್ಥಿತ ಪ್ರಜ್ಞ ಭಾವದ ಅವರ ಭಂಗಿ ಮರೆಯುವುದು ಸಾಧ್ಯವೇ..?

ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ ಕಾವ್ಯ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಮಂಗಳ ಹಾಡಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಿದರೆ? ಅವರ ಅಂದಿನ ವಾದನ ಹಾಗು ಮೇಳದ ಅಂದಿನ ಪ್ರದರ್ಶನ ವನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸಿ ಅದರಬಗ್ಗೆ Or Kut community ಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದೆ.. ನಿನ್ನೆಯ ದಿನ ಯುವ ಕಲಾವಿದ ದೀಪಕ್ ಪೇಜಾವರ ಅವರಿಗೆ ಅದನ್ನು ತೋರಿಸಿದ್ದರಂತೆ.. ನನ್ನ ಪರಿಚಯ ಇದ್ದ ಅವರಿಗೆ ಬಹುಶಃ ಸಂತಸವಾಗಿರಬೇಕು.ನಿನ್ನೆ ಸಾಯಂಕಾಲ ದ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ ಅವರಿಗೆ ಕೊನೆಯ ಸೂರ್ಯಸ್ತವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು.. ಸೂರ್ಯ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನೊದು ಪ್ರಭೆಯನ್ನು ನಮ್ಮ ನಡುವಿಂದ ಕಿತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋದನೆ? ಇವರ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ ಕೇಳಲು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನೆ.? ಇಂದು ಸೂರ್ಯ ಉದಯವಗುವಾಗ ಪುನಃ ಕರೆತಂದು ಬಿಡುವನೆ.? ಇದು ಅಸಂಭವ.. ಅಂತು ಒಂದು ದೈತ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆ ಇನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಕಣ್ಮರೆಯಾಯಿತು. ಮೊನ್ನೆ ನನ್ನ ಮೊಬೈಲಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನವನ್ನು ವಿಡಿಯೋ ಮಾಡಿದ್ದೆ.. ಅದರ ತುಣುಕು ಹಲವು ಸಲ ನೋಡಿ ಕಣ್ಣು ತುಂಬಿಕೊಂಡೆ. ಸಾಕೆಂದು ಅನ್ನಿಸಲೇ ಇಲ್ಲ.. ಅವರ ಹಲವು ಮದ್ದಲೆ ವಾದನದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಂಗ್ರಹಗಳು ನನ್ನಲ್ಲಿವೆ. ಈಗಿನ್ನು ಅವರ ನೆನಪಿಗೆ ಅದುವೇ ಉಳಿದಿದೆ ನನ್ನ ಬಳಿ.

ನನಗೆ ತಿಳಿದಂತೆ ದಿವಂಗತ ಸಂಗೀತ ವಿದ್ವಾನ್ ಭಾಗವತ ಶ್ರೀ ದಾಮೋದರ ಮಂಡೆಚ್ಚರು ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪಾರು ಕೃಷ್ಣಯ್ಯ ಬಲ್ಲಾಳರು ತುಂಬಾ ಗಳಸ್ಯ ಕಂಠಸ್ಯ ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಜತೆಯಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಹಲವು ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿದ್ದೇ. ಮಂಡೆಚ್ಚರೊಂದಿಗೆ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನವನ್ನು ಅವರು ಅಹ್ಲಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೊದಲು ನಮ್ಮೂರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಮೇಳದ ಆಟಆಗುವಾಗ ಮೇಳದ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲದೆ ಇದ್ದರೂ ಇವರು ಮಂಡೆಚ್ಚರೊಂದಿಗೆ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ ಮಾಡಿದುದನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ. ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅವರ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಇವರ ಮದ್ದಲೆ ತುಂಬಾ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಥಹ ಮಿತ್ರ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲೇ ಪ್ರಾಣ ಬಿಟ್ಟರು ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದೆ.ಮಿತ್ರನಂತೆ ಇವರು ಸಹ ವೇದಿಕೆಯ ಬಳಿಯಲ್ಲೇ ಇಹಲೋಕ ಯಾತ್ರೆಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟದ್ದು ದೈವ ಪ್ರೇರಣೆಯೇ ಇರಬೇಕು.

ಚಿಪ್ಪಾರು ಮದ್ದಲೆ ನೆನಪು ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಮೊದಲು ನಡೆದ ಒಂದು ತಾಳಮದ್ದಲೆ ನನಗೆ ಇನ್ನೂ ನೆನಪಿದೆ. ಅದು ಮಂಗಳೂರಿನ ಬಲ್ಲಾಳ್ ಭಾಗ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಪಾಲ್ಕೆ ಕೃಷ್ಣಾಚಾರ್ ಹಾಲ್, ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಸುಧನ್ವ ಮೋಕ್ಷ ಮತ್ತು ಮಾಗಧವಧೆ ಭಾಗವತರಾಗಿ ಬಲಿಪ್ಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತ ಚೆಂಡೆ ಕಡಬ ನಾರಾಯಣ ಆಚರಿ ಹಾಗು ಮುಮ್ಮೆಳದಲ್ಲಿ ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್, ವಿಟ್ಲ ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ ಜೋಷಿ, ಪೆರ್ಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್, ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಷಿ, ಮರೂರು ಮಂಜುನಾಥ ಭಂಡಾರಿ, ಸೂರಿಕುಮೆರಿ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್. ಅಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿ ಇವರ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ನಾರಣಪ್ಪ ಶೈಲಿ ಮದ್ದಲೆ .. ಬಲಿಪ್ಪರ ಭಾಗವತಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಇವರ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ಮದ್ದಲೆ ಅಹ.. ನಂಗೆ ಇನ್ನೂ ನೆನಪಿದೆ.. ಬಹುಷಃ ಇನ್ನು ಅಂತ ಒಂದು ಕೂಟ ಕನಸೇ ಸರಿ. ಗಜ ಮುಖದವಗೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ತೊಡಗಿ ಕೊನೆಗೆ ಮಂಗಳದ ವರೆಗೆ ಬಲಿಪ್ಪರೊಂದಿಗೆ ಕುಳಿತಲ್ಲಿಂದ ಏಳದೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ ಮಾಡಿದ ಆ ಚಿಪ್ಪಾರು ಬಲ್ಲಾಳರು ಈಗಲೂ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಚಿಪ್ಪಾರು ಎಂಬ ಊರಿನ ಹೆಸರಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಾರಸ್ವತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಹೆಸರನ್ನು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ಇವರ ಸಾಧನೆ ಅನನ್ಯ , ಹಲವು ಭಾಗವತರಿಕೆ ಸಾಥ್ ನೀಡಿದ ಹೆಸರಾಂತ ಕಲಾವಿದರಿಂದ ತೊಡಗಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ಯುವ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಕುಣಿಸಿದ ಇವರ ಕೈ ಕಸುವು ವರ್ಣನೆಗೆ ನಿಲುಕದ್ದು. ಸ್ಥಿತ ಪ್ರಜ್ಞ ರಾಗಿ ಚೆಂಡೆ ಬಾರಿಸುವ ಇವರ ಭಂಗಿ ಅಹ್ಲಾದಮಯ.

http://www.youtube.com/user/rajkm65

ಅಪಾರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಬಂಧು ಬಾಂಧವರನ್ನು ಅಗಲಿದ ಇವರ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಭಗವಂತನು ಚಿರಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಬಲ್ಲಾಳರನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗಕ್ಕೆ ಭಗವಂತನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಲಿ ಎಂದು ಹಾರೈಸೋಣ.. ಅಲ್ಲವೇ..

ಒಂದು ಸುಂದರ ರಸಾಸ್ವಾದನೆಯ ಸಾಯನ್ನ ಸಂಧ್ಯೆ

ಕಳೆದ ಭಾನುವಾರ ಬೆಂಗಳೊರಿನ ಗಿರಿನಗರ ರಾಮಾಶ್ರಮದ ಸುಂದರ ಪರಿಸರದ ರಾಮ ಸನ್ನಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ತೆಂಕಬೈಲು ತಿರುಮಲೇಶ್ವರ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ ಸಾರಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ತಾಳಮದ್ದಲೆ ಜಾಂಬವತಿ ಕಲ್ಯಾಣ ನಡೆಯಿತು. ಕೇವಲ ಅವರನ್ನೇ ಲಕ್ಷ್ಯ ವಿರಿಸಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ರೂಪಿಸಿದರೂ ಅದು ಅಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂತು. ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾಂಬ ಕಲಾ ಸಂಗಮದ ಸದಸ್ಯರ ಶ್ರಮ ಸಾರ್ಥಕ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.

ಕೆಲವು ಪದಗಳು ಅದ್ಭುವಾಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ ಕಂಠಶ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಮೊಳಗಿದುವು. ಪರಿಸರವೆಲ್ಲ ತೆಂಕಬೈಲುಮಯವಾಗಿ ಹೊಸ ಯಕ್ಷ ರಾಗದ ಆಲಾಪನೆಗೆ ಕಿವಿಗೊಟ್ಟು ತನ್ಮಯವಾಗಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲೂ ಕೆಲವು ಪದಗಳು... ಅರಿಯೆ ಪ್ರಸೇನ ಪೋದುದನು, ಶರದ ರಿತು ಪೌರ್ಣಿಮ , ರಾಮ ರಾಘವ ಎಂಬ ಪದಗಳು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮುಗಿದು ಎರಡು ದಿನ ಕಳೆದರೂ ಗುನುಗುತ್ತ ಇರವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಅವದು ಕಚ್ಚಿ ಆಲಾಪಿಸುವ ತೆಂಕ ಬೈಲು ಶೈಲಿ ಎಂಥ ಕಲಾವಿದನನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದೆ ಎಂದು ಹುಬ್ಬೇರಿಸುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಹಲವು ದಿನಗಳಿಂದ ತೆಂಕಬೈಲು ಪದದ ತ್ರಿಷೆ ತಕ್ಕ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನೀಗಿದ ಅನುಭವ. ಮಿತ್ತನಡ್ಕದ ಜಾಂಬವತಿ ಕಲ್ಯಾಣ ನೋಡುವುದರಲ್ಲಿ ಕಾರಣಾಂತರದಿಂದ ವಂಚಿತನಾದ ನಾನು ಇಷ್ಟು ಸುಲಭ ಹಾಗು ಸುಂದರವಾಗಿ ತೆಂಕಬೈಲು ರಸಾಸ್ವಾದನೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕನಸಿನಲ್ಲೂ ಊಹಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಹವ್ಯಾಸಿ ಕಲಾವಿದರ ಅರ್ಥಗರಿಕೆ ಕೂಡ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ ಅನ್ನಿಸಿತು. ಸುಧನ್ವ ಅವರ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಡಿತು.
ಬೆಂಗಳೊರಿನಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟಕ್ಕಿಂತ ಹವ್ಯಾಸಿಗಳು ತಾಳಮದ್ದಲೆ ನಡೆಸಿದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತ ಅಂತ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಬಯಲಾಟದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಅಭಾಸಗಳನ್ನು ಕಂಡ ನಾನು ಬೆಂಗಳೂರು ಹವ್ಯಾಸಿಗಳ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರವೇ ಉಳಿಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಬಯಲಾಟವಾದರೆ ವೇಷ ಕುಣಿತ ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಸರ್ವಾಂಗೀಣ ಪ್ರಭುದ್ದತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಹವ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟ. ಹಾಗಾಗಿ ಅಂತಹ ಆಭಾಸಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ಲಭ್ಯತೆ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ. ಹೀಗಿದ್ದರು ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕಿಂತ ಕಠಿಣ ಅಂತ ನನ್ನ ಭಾವನೆ. ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಇದರಿಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಸೆಳೆದು ಹಿಡಿವುದು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸ. ಕೇವಲ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯ ಪ್ರೆಕ್ಷಕರಾದರೂ ( ಬಹುಶಃ ಉತ್ತಮ ಅರ್ಥ ಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಸಂಕೇತ ಹಾಗೆಯೇ ಇರಬೇಕು ) ಸಭ್ಯ ಸಭೆಯಿಂದ ಒಂದು ಸಾಯಾನ್ನ ಪುಳಕಗೊಂಡಿತು.

ಸಾಧಾರಣ ಆದಿನದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲ ಪದಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಿಸಿಕೊಂಡು ಗೆಳೆಯರಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಸಂತಸ ಪಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ. ಇಂಥ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅಸ್ವಾದನೆಯಿಂದ ಮೈಮನಗಳು ಉಲ್ಲಸಿತವಾಗಿಬಿಡುತ್ತವೆ. ಆದಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮುಗಿಸಿ ಹೊರಬಂದಾಗ ಜಿಟಿ ಜಿಟಿ ಮಳೆ ಶುರುವಾಗಿತ್ತು.. ದೇಹಕ್ಕೆ ಹನಿ ಹನಿಯಾಗಿ ಮಳೆ ತಂಪೆರೆದರೆ ಮನದೊಳಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ ಮೇಘವರ್ಷ ಭೋರ್ಗರೆದು ಸುರಿದು ತಂಪೆರೆದಿತ್ತು. ಹೊರ ಬಂದು ನೋಡ್ತೇನೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಬೆಂಗಳೂರಿಗರನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ , ಎಂತಹ ರಸಾಸ್ವಾದನೆಯ ರುಚಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲೇ ಇದ್ದು ಕೊಂಡು ಸವಿಯದೆ ವಂಚಿತರಾದಿರಲ್ಲ, ಎಂದು ಅನ್ನಿಸಿತು.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಉನ್ನತಿಗಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇಂಥ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಕಡೆಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸಿದರೆ ನಿಜವಾದ ಕಲೆ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ಯಕ್ಷೋಪಾಸನೆಯ ಸುವಾಸನೆ

ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟರ ಉಪಾಸನೆಯ ಹರಡಿದ ಕಂಪನ್ನು ತುಸು ನಾನು ಆಘ್ರಾಣಿಸಿದೆ.ತುಸು ಗಾಢವಾದ ಪರಿಮಳ. ತುಸುವಾದರೂ ಅದರ ವರ್ತುಲದ ಸುಳಿಯೊಳಗೆ ಇದ್ದ ಅನುಭವ. ಅತ್ಯಂತ ಅಭಿಮಾನಭಾಜನರು ಏನು ಮಾಡಿದರೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಇಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಸಮಗ್ರ ಜೀವನ ದರ್ಶನವಾದಹಾಗಾಯಿತು.

ಅವರ ಸಾಧನೆಯ ಅಥವಾ ಕ್ರಿಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡುವಷ್ಟು ದೊಡ್ಡವ ನಾನಲ್ಲ. ಅದರೂ ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು ಓದಿ ಆದನಂತರ ಮನಸ್ಸಿನ ಅನಿಸಿಕೆ ಹೇಳಿದ್ದರಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ ಎಂದೇ ಕೆಲವು ಅನಿಸಿಕೆಗಳು ಮಾತ್ರ ವ್ಯಕ್ತ ಮಾಡುವ ಬಯಕೆ ಇದು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಹಿರಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮುನ್ನುಡಿ ಮೆರುಗನ್ನು ನೀಡಿವೆ. ಭಟ್ಟರನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಬಲ್ಲ ಮಹನೀಯರ ನುಡಿಗಳನ್ನು ಓದಿದಾಗ ಮುಂದೆ ಓದುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತವೆ.ಆತ್ಮ ಕಥೆಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮೆರೆವ ತುಡಿತ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಹೃದಯವನ್ನು ಕಲುಕುವ, ಮಾನವ ಸಂಭಂಧಗಳ ಸೆಲೆಗಳು ಸಂವಹನಗಳು ಭಟ್ಟರ ಅನುಭವದ ಗಾಢ ಸಂವೇದನೆಯನ್ನು ಓದುಗನಲ್ಲಿ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದನ ವೈಯ್ಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕು ಸಾಂಪತ್ತಿಕವಾಗಿ ದುರ್ಭರವೇ. ಎಲ್ಲೋ ಕೆಲವು ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ದವಾದ ನಿದರ್ಶನ ಸಿಗಬಹುದು. ಅದು ತೀರ ದುರ್ಲಭವೇ.

ಬಾಲ್ಯದ ಬಡತನದ ದಿನಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತ, ಕೆಲವು ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟರು ಕೌಟುಂಬಿಕವಾಗಲಿ, ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಲಿ ಮನುಷ್ಯ ಸಂಭಂಧಗಳನ್ನು ನವಿರಾಗಿ ಅವರು ಕಂಡು ಕೊಂಡ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಮುಂದಿಡುತ್ತಾರೆ.ದಾಯಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆದ ಕಳೆದ ಬದುಗು ಬವಣೆಗಳು ಬಹುಶ: ಇದು ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿ ಇರುವಂತಹ ವಿಷಯಗಳೇ ಆದರೂ ಭಟ್ಟರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಘಟಿಸಿದ ಕೆಲವು ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಇನ್ನು ಹತ್ತಿರದವರಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಜತೆಗೆ ವಾಸಿಸುವ ಕುಟುಂಬದವರಾಗಿಯೋ, ಸಮೀಪದ ಬಂಧುವಾಗಿಯೋ, ಅಥವಾ ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿಯೋ ಭಾಸವಾದರೆ ಅಚ್ಚರಿ ಪಡಬೇಕಿಲ್ಲ. ಭಟ್ಟರನ್ನು ಸಮೀಪದಿಂದ ಬಲ್ಲವರಿಗೆ ಇದು ಅಚ್ಚರಿಯೂ ಆಗಲಾರದು. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಗೆ ಹೇಗೆ ಹತ್ತಿರವದರೋ ಅದೇ ರೀತಿ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ತುಂಬ ಬೇಗನೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಬಲ್ಲರು. ಈ ಕಲೆಯೂ ಅವರಿಗೆ ಸಿದ್ದಿಸಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಘಟನೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಡುವಲ್ಲಿ ಆ ಗುಣ ಶಿಸ್ತು ಕಾಣಬಹುದು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪುಸ್ತಕ ಓದುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಭಟ್ಟರ ಮೇಲೆ ಆತ್ಮೀಯ ಗೌರವ ಬೆಳೆದುಬಿಡುತ್ತದೆ.

ಅವರ ಬಾಲ್ಯದ ಕೆಲವು ಘಟನೆಗಳು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತೇವವನ್ನಾಗಿಸಿವೆ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಮನೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಓಡಿ ಹೋಗಿ ವಿಟ್ಲ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತಂದೆಯ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕು ವಿಟ್ಲದಿಂದ ತೆಂದೆಯ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿ ಹೋಗುವಾಗ ಭಟ್ಟರು ತಂದೆಯ ಮಮತೆಯನ್ನು ಸವಿಯುವ ಬಗೆ ತಂದೆ ಭಾವುಕರಾಗಿ ಹೇಳುವ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಓದಿದಾಗ ಆಗುವ ಅನುಭವೇ ಬೇರೆ. ಸ್ವತಹ ಅನುಭವಿಸಿ ಅದನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಭಟ್ಟರ ಅನುಭವ ಹೇಗಿರಬಹುದು.? ತಮ್ಮ ಹುಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪನ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಮಲಗುವ ಭಾಗ್ಯ ಬಂದಿಲ್ಲ.. ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಪುಟ್ಟ ಬಾಲಕನಾಗಿ ಗೋವಿಂದ ಅನುಭವಿಸುವ ಅ ಸಂವೇದನೆ ಹಾಗೇ ಅಪ್ಪ ಮಗನ ನಡುವಿನ ಈ ಸಂಭಂಧ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವುದೇ ಇಂತಹ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ!!!

ಇನ್ನೊದು ಭಾವುಕ ಸನ್ನಿವೇಶ ಅಮ್ಮ ಮತ್ತು ಮಗುವಿನ ನಡುವೆ. ಬದುಕಿನ ಮೊತ್ತ ಮೊದಲ ಸಲ ಮೇಳದ ಪ್ರವಾಸ ಮುಗಿಸಿ ಬರುವ ಬಾಲಕ ಗೋವಿಂದ. ಹೋಗುವಾಗಲೇ ತಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿ ಆಗಿದೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಐದು ನೂರು ರೂಪಾಯಿ ಸಂಬಳ ಎಂದು. ಅದರೆ ಬರುವಾಗ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಂತೆ ದುಡ್ಡು ಸಿಗದೆ, ಕೊನೆಗೆ ಹೇಗೋ ಮಾಡಿ ಸ್ವಲ್ಪ ದುಡ್ಡು ತಾಯಿಗೆ ಕೊಡಲೆಂದು ಮನೆಗೆ ಬಂದು ತಾಯಿ ಕೈಗೆ ದುಡ್ಡು ಹಾಕುವಾಗ ಮಗನ ಅಗಲಿಕೆಯಿಂದ ಬಳಲಿ ಆ ಮಹಾತಾಯಿ ಅ ದುಡ್ಡಿನ ಕಡೆಗೆ ನೋಡದೆ, ಬಾಚಿ ತಬ್ಬಿಕೊಂಡು ಅಳುವಾಗ ತಾಯಿ ಮಗನ ನಡುವಿನ ಗಾಢವಾದ ಸಂಬಂಧ ತೆರೆದು ಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಓದುಗನ ಕಣ್ಣು ಹನಿ ತುಂಬಿ ಮುಂದೆ ಓದಲಾಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಈ ಎರಡು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಮನಮುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಗೋವಿಂದಣ್ಣ ಪುಸ್ತಕದ ನಡುವಿಂದ ಎದ್ದು ಬಂದ ಹಾಗೆ ಭಾಸವಾದರೆ ಅಚ್ಚರಿಯಿಲ್ಲ.

ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯಿಂದ ಪ್ರತೀ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನೂ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೂ ಎಲ್ಲೂ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡವರಲ್ಲ. ಎಂದರೆ, ಕಲಾಭಿಮಾನ ಅಥವಾ ಕಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಬಂದುದಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಬದುಕಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ವೇಷಧಾರಿಯದದ್ದು.ಹಾಗೆಯೇ ಮನೆಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದು ತೀವ್ರವಾದ ಭಕ್ತಿಯಿಂದಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಅವರು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಬಹುಶಃ ಗೋವಿಂದಣ್ಣ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅತ್ಮೀಯರಾಗುದು ಇಂಥಹ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಗಳಿಂದಲೇ. ಹಾಗೆಂದು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕಾಗಲಿ, ಹಿಡಿದ ಕೆಲಸವನ್ನಾಗಲಿ ಎಂದೂ ಅಸಡ್ಡೆಯಿಂದ ಕಂಡವರಲ್ಲ. ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಎಷ್ಟು ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಷ್ಟು ಮಾಡಿ ಅವರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಮೆರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಕನಸಿನಲ್ಲೂ ಊಹಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ತಮ್ಮದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಿ ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾಸಕ್ತರಿಗೆ ಅಥವಾ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಬಹುಶಃ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕೆಲವು ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಕೆಲವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅತಿ ಹಿರಿಯ ಭಾಗವತರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ ಅಗರಿ ಮಂಡೆಚ್ಚ ಬಲಿಪ್ಪರ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವೇ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದರೆ, ತಮ್ಮ ನೆಚ್ಚಿನ ಕಡತೋಕರ ಬಗ್ಗೆ ಸವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಅವರ ವಿಶೇಷತೆ ಅರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ವೈಖರಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇತರ ಹಿರಿಯ ಭಾಗವತರ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ವಿವರವಾದ ವಿವರಣೆಯ ಓದುಗನ ನಿರೀಕ್ಷೆ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟರಂತಹ ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ಈ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ವಿಶೇಷತೆ ಬಗ್ಗೆ ಇವರು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಇವರ ಅನುಭವದ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಉಲ್ಲೇಖವಿರುತ್ತಿದ್ದರೆ?!! ಅಂತ ಅನ್ನಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ.

ಇಡೀ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದೆ ಭಟ್ಟರು ತಮ್ಮ ನೈಜ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯನ್ನು ಹೆಜ್ಜೆ ಹೆಜ್ಜೆಗೆ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪುಸ್ತಕ ಓದಿ ಮುಗಿಸಿದಾಗ ನಮ್ಮ ಭಟ್ಟರ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಅಭಿಮಾನ ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗುವುದು. ಅವರ ಮೇಲಿನ ಅಭಿಮಾನಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಈ ಲೇಖನ. ಇಷ್ಟನ್ನೂ ಬರೆಯುವ ಅರ್ಹತೆಯಾಗಲಿ ತಿಳುವಳಿಕೆಯಾಗಲಿ ನನಗಿದೆಯೇ ? ಎಂದು ಹಲವು ಸಲ ನನ್ನಲ್ಲೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಖಂಡಿತ ಇವುಗಳು ಯಾವುದೂ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ.. ಇರುವುದು ಅವರ ಮೇಲಿನ ಉತ್ಕಟ ಅಭಿಮಾನ ಮಾತ್ರ.

ನಾನು ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನ

"ನಾನು ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನ"
ಹೀಗೆ ಹೇಳುವ ಅರ್ಹತೆಯೇ ನನಗಿದೆಯೋ ಎಂಬ ಅನುಮಾನ.ಶೇಣಿಯಂಥ ಮಹಾ ಕಲಾವಿದರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನಾನು ಹೇಳಬಹುದೇ?ಇಂದಿನ ಕಲೆಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳನ್ನು ನೋಡುವಾಗ ಹೀಗೆ ಹೇಳುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರೇಮಿಗೆ ಬಂದುಬಿಡಬಹುದು.

೧೦-೧೨ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಈಗ ಇಲ್ಲ . ನಮ್ಮೂರಲ್ಲಿ ಹಲವು ಮೇಳಗಳು ವಿಜ್ರ೦ಭಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲವದು. ಉದಯವಾಣಿ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಕೊನೆಯ ಪುಟದ ಒಂದು ಸಾಲು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೇಳಗಳ ಅಂದಿನ ಆಟದ ಮಾಹಿತಿ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ನಮ್ಮೂರಿನ ಆಟಕ್ಕೆ ಕ್ಷಣ ಗಣನೆಯನ್ನು ನಾವು ಆವಾಗ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಎಲ್ಲ ಗತಕಾಲದ ನೆನಪುಗಳಂತೆ ನಿರಾಶೆಯಿಂದ ಹೇಳಬೇಕಷ್ಟೆ. ಊರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೆಂಗಳೂರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಪರಿಣಾಮವೋ ಬದುಕು ಯಾ೦ತ್ರಿಕವಾಗಿ ಬದಲಾದ ಪರಿಣಾಮವೋ ಅಂತು ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಬಂದುಬಿಟ್ಟಿದೆ.ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯ ಮೇಳಗಳು, ಕಲಾವಿದರು, ಅವುಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳು ಸಂಕ್ರಮಣ ಕಾಲಕ್ಕೆ ನಾವೇ ಪ್ರೆಕ್ಷಕರಾಗುವ ಅಸಹನೀಯ ಪರಿಸ್ತಿತಿ.

ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಬದಿಗಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನ ನನಗೆ ಏಕೆ ಹಿತವಾಗಿದೆ.ಮೈಮನಗಳಲ್ಲಿ ರೋಮಾಂಚನ ತರುವ ಈ ಕಲೆಯ ಆಕರ್ಷಣೆ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದು ಕೊಂಡಿದೆ. ಎಲ್ಲವೂ ವಿಸ್ಮಯ. ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮುದಗೊಳಿಸುವ ಹಲವು ಕಲೆಗಳು ಜನಜನಿತವಾಗಿರಬಹುದು ಅದರೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮೀರಿ ನಿಲ್ಲುವ ಅದರ ಸೆಳೆತ, ಇಂದಿನ ಯಾ೦ತ್ರಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ದುಃಖ ದುಮ್ಮಾನಗಳನ್ನು ದೂರಿಕರಿಸುವ ಅದರ ಗುಣ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಹಲವುಸಲ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ತೊಡಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ .

ಬಾಲ್ಯದ ಅಧಿಕ ದಿನಗಳು ಮಂಗಳೊರು ಪರಿಸರದಲ್ಲೇ ಕಳೆದುದರಿಂದಲೋ ಏನೋ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಕಟೀಲು ಮೇಳದ ಆಟಗಳನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿದ್ದುವು. ಆಗಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸಾಯಿ ಟೆಂಟು ಮೇಳಗಳ ಆಟ ನೋಡುವುದು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಕಟೀಲು ಮೇಳದ ಆಟಗಳು ಬಯಲಾಟಗಳೇ ಆಗಿರುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಸುಲಭದಲ್ಲೇ ನೋಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಬಲಿಪ್ಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತರು ನಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಪರಿಚಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದಲೂ ಕಟೀಲು ಮೇಳ ಇಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಪೌರಾಣಿಕ ಚಿತ್ರಣಗಳು ಬಾಲ್ಯದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಳಿಯದ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನೋತ್ತುತ್ತಿದ್ದವು. ಶುಂಭ ನಿಶು೦ಭ ಚಂಡ ಮುಂಡ ವೇಷಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಭಯದಿಂದ ವೇದಿಕೆ ಸಮೀಪದಿಂದ ದೂರ ಓಡಿ ಹೋದದ್ದಿದೆ. ದೇವಿ ದುಷ್ಟ ಸಂಹಾರ ಮಾಡುವಾಗ ಸಂಭ್ರಮಾಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಓದಿದಾಗ ಕೇಳಿದಾಗ ಈ ಯಕ್ಷಗಾನ ವೇಷಗಳೇ ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದವು.ಮಹಾವಿಷ್ಣುವಿನ ಪಾತ್ರಗಳಿರುವ ಯಕ್ಷಗಾನ ತುಂಬ ಕುಶಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಹಲವು ಸಲ ಚೌಕಿಗೆ ಹೋಗಿ ನೋಡಿದ್ದಿದೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ವೇಷ ಇದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೊ ಎಂದು. ಮೊದಲೇ ವಿಷ್ಣುವಿನ ವೇಷ ರಂಗಸ್ಥಳದ ಹಿಂದೆ ಬಂದು ನಿಂತಿದ್ದರೆ ಏನೋ ಒಂದು ಅವ್ಯಕ್ತ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಕಾಯುತ್ತ ಕುಳಿತಿರುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಆ ಬಾಲಿಶ ಮನಸ್ಸಿನ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಈಗ ಕಿರುನಗುವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ.

ಬಾಲ್ಯ ಕಳೆದು ಬೆಳೆದು ಬಂದ ಹಾಗೆ ಲೋಕ ಪರಿಸರ ಜ್ಞಾನ ಬೆಳೆದ ಹಾಗೆ ಪಕ್ವತೆಗನುಸಾರ ಅಭಿರುಚಿ ಬೆಳೆದು ಬಂತು. ವ್ಯವಸಾಯಿ ಮೇಳಗಳ ಆಟಗಳನ್ನೂ ನೋಡುವ ಹಾಗಾಯಿತು. ವ್ಯವಸಾಯಿ ಮೇಳಗಳ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟು, ನಿಖರತೆ ಸೋಜಿಗವಾಗಿತ್ತು. ನಾನು ಮೊದಲಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಮೇಳದ "ಸೋರ್ಕುದ ಸಿರಿಗಿಂಡೆ" ಎಂಬ ತುಳು ಪ್ರಸಂಗ ಸುಮಾರು ೧೯೭೫ರಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ್ದು. ಅದು ತುಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದಾಗ ಯಾಕೋ ಅದ್ಭುತ ಅನಿಸಿತ್ತು. "ಕಾಂತು ಕಬೇದಿ" ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಸಂಗವನ್ನೂ ಅದೇ ವರ್ಷ ನೋಡಿದ ನೆನಪೂ . ಎರರಡೂ ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ ಅನ್ನಿಸಿತ್ತು. ಕುಂಡಾವು ಮೇಳದ ಆಟಗಳು ಕೆಲವು ನೋಡಿದ್ದೇ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅದ್ಭುತ ಪುಂಡು ವೇಷಧಾರಿ ಕ್ರಿಶ್ಚನ್ ಬಾಬು ವೇಷ ನೋಡಿದ್ದು ಆವಾಗಲೇ. ಈ ವೇಷಧಾರಿಯ ವೇಷಗಳು ಎಂದಿಗೂ ಚಿರಸ್ಮರಣೀಯ. ಅಂತಹ ಯುವ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಕಣ್ಮರೆಯಾದದ್ದು ನಂಬಲಾಗದ ಸತ್ಯವಾಗಿತ್ತು.

ಹೀಗೆ ನನ್ನ ೧೩-೧೪ ನೆ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದ ಆಟ ನೋಡುವ ಭಾಗ್ಯ.. ಮೊದಲಾಗಿ ಕುಮಾರ ವಿಜಯ ಪ್ರಸಂಗ, ಅಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಇದು ನನ್ನಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು .ಕಡತೋಕ ಮಂಜುನಾಥ ಭಾಗವತ ,ಚಿಪ್ಪಾರು ಕೃಷ್ಣಯ್ಯ ಬಲ್ಲಾಳ್, ಗೋವಿಂದ ಭಟ್, ಕುಂಬ್ಳೆ ಸುಂದರ್ ರಾವ್, ಪಾತಾಳ ವೆಂಕಟರಮಣ ಭಟ್, ವಿಟ್ಲ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಜೋಷಿ, ಪುತ್ತೂರು ನಾರಯಣ ಹೆಗಡೆ ಮುಂತಾದವರ ವೇಷಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದೆ. ಕುಂಬ್ಳೆ ಪಾತಾಳರ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಮೇನಕೆ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ ಇವರ ರಾಜ ಕೌಶಿಕ ಹಾಗು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಪಾತ್ರಗಳು ಬಹುಶ ಇನ್ನು ಅಂತಹುದು ನೋಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೇನೋ.

ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್, ಶಂಕರ ನಾರಾಯಣ ಸಾಮಗ ರಾಮದಾಸ ಸಾಮಗರ ವೇಷಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಶುರು ಮಾಡಿದಮೇಲೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ನಿಜ ಸತ್ವ ಏನು ಎಂದು ಅರಿವಿಗೆ ಬಂದದ್ದು. ಮಾತಿನಿಂದಲೇ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿ ಹಿಡಿದಿಡಬಲ್ಲ ಇವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು, ಯಕ್ಷಗಾನದ, ಇಲ್ಲವೇ ಪೌರಾಣಿಕ ಪಾತ್ರಗಳ ಅನ್ವರ್ಥತೆಯನ್ನು ಇವರ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸಾರಿದಾಗ ಯಕ್ಷಗಾನವೆ ಸರ್ವಸ್ವ ಅನ್ನಿಸಿತು. ಯಕ್ಷಗಾನದಿಂದ ಜನರಲ್ಲಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ, ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ನಡವಳಿಕೆ ಮುಂತಾದುವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಜಾಗ್ರತಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ವಾಗ್ಮಿಗಳ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ. ಶೇಣಿ ಸಾಮಗರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮನನ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಮೊದಮೊದಲು ತುಂಬ ಶ್ರಮ ಪಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ.ತೆರೆದಿಟ್ಟ ಗ್ರಂಥದಂತೆ ಇನ್ನೆಂದೂ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಗದ ಇವರುಗಳ ಅರ್ಥ ಮಾಲಿಕೆಗಳು ಕೇವಲ ಮನದಾಳದ ಶರಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬಾರದ ಮುತ್ತುಗಳಾಗಿ ಹೋಗಿವೆ. ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಲೆ. ಬಹುಶ ತೆಂಕು ತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಅದು ಅಧಿಕವಾಗಿ ಒಲಿದಿದೆ.ಹಲವು ವಾಗ್ಗೇಯಕಾರರ ಸೇವೆ ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಘಟನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತೀರ ಪಾಮರ, ಅವಿದ್ಯಾವಂತ ಕೂಡ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಪೂರ್ಣ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಒಲಿದಿದೆ. ಇದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾಸಕ್ತನಿಗೆ ದೊರಕಿದ ಒಂದು ಉಚಿತ ಕೊಡುಗೆ. ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ರುಚಿ ಯಾವಾಗ ಹಿಡಿಸಿಕೊಂಡೆನೋ ಅಲ್ಲಿಂದ ತೊಡಗಿತು ತಾಳ ಮದ್ದಳೆಯ ಹವ್ಯಾಸ. ಕೇವಲ ಹಾಡು ಮಾತಿನಿಂದ ಜನರನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡಬಲ್ಲ ಕಲೆ ಬಹುಶ ಬೇರೆ ಎಲ್ಲೂ ಈ ರೀತಿ ಸಿಗದು. ಕಣ್ಣು ಕಾಣದ ಕುರುಡನೂ ಯಕ್ಷಗಾವನ್ನೂ ಜ್ನಾನಾರ್ಜನೆಯನ್ನೂ ಮಾಡುವಂತಹ ಈ ಕಲೆಯ ವೈಶಾಲ್ಯ ಬಹುಶ ಬೇರೆ ಯಾವ ಕಲೆಗೂ ಸಿದ್ದಿಸಿಲ್ಲವೆಂದು ಹಲವು ಸಲ ಅನ್ನಿಸಿದ್ದಿದೆ. ಹಲವು ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಕೂಟ ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಹೆಸರಾಂತ ಕಲಾವಿದರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಸವಿದಿದ್ದೇನೆ. ಬಲಿಪ್ಪರ ಭಾಗವತಿಕೆಯ ತಾಳಮದ್ದಲೆ ಎಂದರೆ ತುಂಬ ಉತ್ಸುಕನಾಗುತ್ತಿದ್ದೆ.


ಯಕ್ಷಗಾನ ಇಂದು ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಡಿದೆ. ಒಂದು ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರಿಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ಹಾಸ್ಯಗಾರರು ಅಥವಾ ಸಾಮನ್ಯ ಕಲಾವಿದನೂ ಹಾಸ್ಯಗಾರನಾಗಿ ಕಾಣುವ ಬಯಕೆ, ಅಧಿಕ ಪ್ರಸಂಗವಾಗುವ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಸಂಗಗಳು, ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೂಲ ಸತ್ವವನ್ನು ಮರೆತ ಹಾಸ್ಯಗಳು ಹಲವು ಕಾರಣಗಳು ನಾನು ಹಲವು ಆಟಗಳನ್ನು ನೋಡುವಲ್ಲಿ ನಿರುತ್ಸಾಹವನ್ನು ತರಿಸಿದೆ. ಮೊದಲಿನ ಹಾಸ್ಯ ಇಂದು ಮೆಲುಕು ಹಾಕಿದರೂ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಕಿರುನಗುವನ್ನು ತರಿಸುತ್ತದೆ.

ವಿಟ್ಲ ಜೋಷಿ ,ಪೆರುವೊಡಿಯ ನಾರಯಣ ಭಟ್, ನಾನು ಮೆಚ್ಚಿದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಾಸ್ಯಗಾರರು. ಅದರೂ ಇನ್ನಿತರ ಕೆಲವರ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಮಾರುಹೊದದ್ದಿದೆ. ಹಲವು ಬಗೆಯ ಹಾಸ್ಯ ವೈವಿಧ್ಯಗಳನ್ನೂ ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ. ವಿಟ್ಲ ಜೋಷಿಯವರ ಹಾಸ್ಯ ಎಷ್ಟು ಸಮಯ ಕಳೆದರೂ ಅದು ನವ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ತಾನು ನಗದೇ ಗಂಭೀರವಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ನೆರೆದ ಸಭೆ ಎದ್ದು ಬಿದ್ದು ನಗಿಸುವ ರೀತಿ, ಹೀಗಿದ್ದರೂ ತಾನು ಮಾತ್ರ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞನ ಹಾಗೆ ನಿಲ್ಲುವ ಪರಿ ಅದೆಂತಹ ಗಂಭೀರ ಹಾಸ್ಯ!!! ಅದೇ ರೀತಿ ಅದ್ಭುತ ಅಭಿನಯದಿಂದ ನಗೆ ಹೊನಲನ್ನು ಸದಾ ಜೀವಂತ ಇಡುವ ಪೆರುವೊಡಿಯವರ ಹಾಸ್ಯ. ಅಂತಹ ಹಾಸ್ಯಗಳನ್ನು ಸವಿಯುವಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಜನಾಂಗ ವಂಚಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದೆ ನನ್ನ ನಂಬಿಕೆ. ಹಲವು ವಿಧದ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಕಲಾವಿದರ ಶೈಲಿಯಾಗಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಲಿ ಇಂದಿನ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಶಿಸಿ ಹೋಗಿದೆಯೆಂದೆ ನನ್ನ ಭಾವನೆ . ಸ್ವಂತಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ಯಾವುದೊ ಸವುಕಲು ನಕಲು ಹಾಸ್ಯಗಳು, ಕೇವಲ ಜನಾಕರ್ಷಣೆ ಗಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಭ್ಯತೆಯ ಎಲ್ಲೇ ಮೀರಿದ ಹಾಸ್ಯಗಳು ಇಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುವುದು ಬದಲಾದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಅಭಿರುಚಿಯೇ , ಇಲ್ಲ ಅಭಿರುಚಿಯ ಹಾದಿ ತಪ್ಪಿಸುವಿಕೆಯೇ? ಸಭ್ಯ ಹಾಸ್ಯ ಮರೆಯಾದ ಬಗೆ ಮಾತ್ರ ತುಂಬ ವಿಚಿತ್ರ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಸ್ಯ ಎಂದಾಕ್ಷಣ ಮಿಜಾರು ಅಣ್ಣಪ್ಪ ಇವರ ಹಾಸ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳದಿರುವುದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ಮಿಜಾರು ಹಾಸ್ಯ ಎಂದರೆ ಅನುಭವದ ಮೂಸೆಯಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದ ಹಾಸ್ಯಗಳು. ತೀರ ಸರಳವಾದ ಗಂಭೀರ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಸಾರುವ ಹಾಸ್ಯ. ಇವರ ಅನಿಮುತ್ತುಗಳ ಮಾತಿನ ಹಾಸ್ಯ, ಕೆಲವು ಜನಪದ ಗಾದೆಗಳು ಇವರದ್ದೇ ಸ್ವಂತ ರಚನೆಯೋ ಎಂದು ಅನುಮಾನಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಒಂದು ರೀತಿಯ ದಯನೀಯ ಸ್ವಭಾವದ ಹಾಸ್ಯ ನಾನು ತುಂಬ ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಕರುಣಾಜನಕ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಇನೂ ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಮಾಡುವಂತೆ ಇವರ ವಿಡಂಬನೆಯ ಹಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ಹಲವುಸಲ ಮಾರು ಹೋಗಿದ್ದೇನೆ. ಇಂತಹ ಹಾಸ್ಯಗಳ ಮುಂದುವರಿಕೆ ಅಥವಾ ಸರಿಯಾದ ಅನುಕರಣೆ ಇಂದು ಕಾಣುವುದೇ ದುಃಸ್ಸಾಧ್ಯ. ಆದರೆ ಇಂದು ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿಂದ ಕರತಾಡನ ಗಿಟ್ಟಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಹೊಂದಿದೆ. ಅನನ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆಗಳಿದ್ದರೂ ಅವಕಾಶ ಇಲ್ಲದೆಯೋ ಸ್ವಂತಿಕೆಯನ್ನು ತೋರ್ಸಿವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗಿಯೋ ಅಂತು ಹಾಸ್ಯ ಕೇವಲ ನಗುವುದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ.

ಹೀಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ನನ್ನ ಬದುಕಿನ ಹಲವು ರಸ ನಿಮಿಷಗಳಿಗೆ ನಿಮಿತ್ತವಾಗಿ ಈಗ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿಯೂ ಉತ್ತ್ತಮ ಚಿಂತನೆಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಅಂತಾಳೆ ನನ್ನ ಭಾವನೆ. ಮನರಂಜನೆಗೋ ಕಾಲಕ್ಷೇಪಕ್ಕೋ ಹಲವು ದಾರಿಗಳಿದ್ದರೂ ಯಕ್ಷಗಾನದಂತೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಮುದವನ್ನು ಕೊಡುವ ಸಾಧನ ಬೇರಿಲ್ಲ. ಈ ಕಲೆಯ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಅಂಗವಾಗಿದ್ದರೆ ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲವೇ? ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನದ ಬಗ್ಗೆ ಅಭಿರುಚಿ ಇದ್ದರು ಕಲಿಯುವ ಅವಕಾಶ ಒದಗಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಇಂದು ಕೇವಲ ಕಲೆಯನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುವ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡೋಣ ಎಂದರೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹಿತವಾಗುವ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಿಗುವುದೇ ದುಸ್ತರ. ಕಲಾವಿದ ಅನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಅನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಸೂಕ್ತ. ಈಗಿನ ಕಾಲಕ್ಕೇ ಅದು ಮತ್ತು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ.

ಯಕ್ಷ ಸಿಂಚನ

ಕಳೆದ ವರ್ಷದಂತೆ ಈ ವರ್ಷವೂ ಆತ್ಮೀಯ ಮಿತ್ರ ಕಜೆ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ಭಟ್ ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಜನವರಿ ೨೮ ರಂದು ಪಿತೃ ಕಾರ್ಯ ನಿಮಿತ್ತ ಹಾಗು ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಯಕ್ಷಗಾನ ತಾಳಮದ್ದಲೆ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದೇವೆ ಬರಬೇಕು ಎಂದರು. ನಾನು ಖಂಡಿತ ಬರುವೆ ಎಂದು ಆಶ್ವಾಸನೆ ಇತ್ತೆ. ನಿಜವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಅದು ಆಶ್ವಾಸನೆ ಅಲ್ಲ. ನನ್ನ ಮನದಾಳದ ಬಯಕೆಯನ್ನೇ ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದೆ.


ಬೆಂಗಳೂರುವಾಸಿಯಾದಮೇಲೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ನಿಜ ಸಿಂಚನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸದೇ ಇದ್ದದ್ದು ಹೆಚ್ಚು.ಹೀಗಾಗಿ ತುಂಬ ಉತ್ಕಟ ಅಭಿಲಾಷೆಯಿಂದಲೇ ಕಾತರನಗಿದ್ದೆ. ಮೊದಲೇ ಮುಖ್ಯ ಕಲಾವಿದರು ಯಾರು ಎಂದು ನಿಗದಿಯಾಗಿತ್ತು.ಅದು ನನ್ನತಹವನಿಗೆ ತುಂಬ ರೋಮಾಂಚನ ತರುವ ವಿಷಯವೇ ಆಗಿತ್ತು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬಲಿಪ್ಪರ ಪದ ತನ್ಮಯರಾಗಿ ಕೇಳಬೇಕೆಂದರೆ ಅದು ಅಂತಹ ವಾತಾವರಣವೂ ಬೇಕು. ನಿರಾಡಂಬರ ಹಾಗು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸೀಮಿತ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಕೇವಲ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪರಂಪರೆಯ ಸರಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಸವಿಯುವ ಮನೋಧರ್ಮ ಇದ್ದವರು, ಬಹುಶ ಇಂತಹ ವಾತವರಣ ಬೆಂಗಳೂರಲ್ಲಿ ಸಿಗುವುದು ಈಗಿನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ದುಸ್ತರ.ಇಂಥ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಬಲಿಪ್ಪರ ಹಾಗು ಮಹಾ ಕಲಾವಿದರ ಮಿಲನ ಅಂದ್ರೆ ಅದು ಹೇಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಊಹಿಸಿಯೇ ರೋಮಾಂಚನವಾಗುವುದು.

ಈ ಯಕ್ಷಗಾನ ತಾಳಮದ್ದಲೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ರೂಪಿತವಾದದ್ದೇ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ. ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರು ಸ್ವತಹ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಯ ಉತ್ಕಟ ಅಭಿಮಾನಿ ಹಾಗೂ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದರು. ಪುತ್ತಿಗೆ ರಘುರಾಮ ದಿ ಹೊಳ್ಳರ ತಂದೆಯವರಾದ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಜೋಯಿಸರ ಒಡನಾಡಿಯಾಗಿ, ಹಿರಿಯ ಹಾಗು ಕಿರಿಯ ಬಲಿಪ್ಪರ ಉತ್ಕಟ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿದ್ದವರು. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಬಲಿಪ್ಪರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳೇ . ಬಲಿಪ್ಪರ ಮೇಲಿನ ಅವರ ಅಭಿಮಾನ ಕಂಡಾಗ ತುಂಬ ಸಂತಸ ಪಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ. ಹೀಗೆ ಪಿತೃಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವೇದ ಪಾರಾಯಣ ಇನ್ನಿತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಅವರ ಸ್ಮರಣೆಗಾಗಿ ವೇದ ಪಾರಾಯಣಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಯನ್ನು ಅವರು ಕಂಡ ಬಗೆ ಕಂಡು ಸಂತೋಷವಾಯಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಗೆ ತದ್ರೀತಿ ತಮ್ಮ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕಾಣಿಕೆ ಎಂದೇ ಯಥಾ ಶಕ್ತಿ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ ಕೃತಾರ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಣಿಕೆ ಅಂದ್ರೆ ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲವೇ ನಮ್ಮಿಂದ ಎಷ್ಟು ಸಾಧ್ಯ ಅಷ್ಟು ಸಲ್ಲಿಸುವುದು. ಅದು ಭಕ್ತಿ ಅಭಿಮಾನದ ಸಂಕೇತ.

ಮುನ್ನಾದಿನ ರಾತ್ರಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ ಬೆಳಗ್ಗೆ ವೇಣೂರು ತಲಪಿದೆ. ಸುಬ್ಬಣ್ಣ ( ಸ್ನೇಹದಿಂದ) ಸಂಭ್ರಮಿಸಿ ಕಾಯುತ್ತ ಇದ್ದರು. ತುಂಬ ಲವಲವಿಕೆಯಿಂದ ಬರ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಉಪಚಾರ ಮಾಡಿ ಮನೆಯರನ್ನೆಲ್ಲ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ತನ್ನ ಮೆನೆಯೇ ಎಂಬಂತೆ ಭಾವಿಸುವ ಹಾಗೆ ಉಪಚಾರ. ಸ್ನೇಹಾಚಾರ. ಬಹುಶ ಆದಿನ ತುಂಬ ಉದ್ವೇಗದಿಂದ ಇದ್ದರು ನಮ್ಮ ಮಿತ್ರರು. ಅದು ಸಹಜ ಅಲ್ಲವೇ.?

ಒಂದು ಅವ್ಯಕ್ತ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅವರ ಸಿದ್ದತೆಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸುತ್ತ ಅದು ಇದು ಹರಟುತ್ತ ಇದ್ದೆವು. ಹೋದ ಕೂಡಲೇ ಹೇಳಿದರು ಬಾಯರಿನಿಂದ ಯಾರೋ ಬರುತ್ತಾರೆ, ಅವರ ಜತೆಗೆ ಹೊಳ್ಳರು ಬರುವವರಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಾನು ಬಾಯರಿನವನು ಅದುದರಿಂದಲೋ ಏನೋ ಖುಷಿಯಿಂದಲೇ ಹೇಳಿದರು. ನನಗೆ ಅದು ಮೊದಲೇ ತಿಳಿದ ವಿಚಾರವಾಗಿತ್ತು. ಹಾಗೆ ಬರುವವರು ಕೂಡ ನನ್ನ ಮಿತ್ರರೇ ಆಗಿದ್ದರು.

ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಬಿಸಿ ಏರುತ್ತ ಇದ್ದ ಹಾಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಕಾವು ಕೂಡ ಏರುತ್ತ ಹೋಯಿತು. ಜನ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಆಗಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೂಡಂಬೈಲು ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಮೊದಲಾಗಿ ಬಂದರು. ಅನಂತರ ರಘುರಾಮ ಹೊಳ್ಳರು ನನ್ನ ಬಾಯಾರಿನ ಮಿತ್ರರ ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಬಂದಿಳಿದರು. ಸುಣ್ಣ೦ಬಲ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಟ್, ಮಧೂರು ವಾಸುದೇವರಂಗ , ವಿಷ್ಣು ಶರ್ಮ ಮುಂತಾದವರು ಒಬ್ಬೋರಾಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಬಿಸಿಎರುತ್ತ ಹೋಯಿತು.

ಅಚ್ಚು ಕಟ್ಟಾದ ಭೋಜನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ರುಚಿಯಾದ ಹಳ್ಳಿ ಭೋಜನ ಖಾಸಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾದರೂ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಹೃದಯ ಕಲಾಭಿಮಾನಿಗಳೇ ತುಂಬಿದ್ದರು. ಊಟಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲರೂ ಕುಳಿತು ಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ನಮ್ಮ ಬಲಿಪ್ಪಜ್ಜನ ಆಗಮನವಾಯಿತು. ಎಲ್ಲರ ಊಟವೂ ಆಯಿತು.

ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯರು ತಾಳಮದ್ದಲೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಸಹಕರಿಸಿದರು. ಬಲಿಪ್ಪರು ಹೊಳ್ಳರು ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಪ್ರಸಂಗದ ನಡೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತ, ಹೊಳ್ಳರು ಬಲಿಪ್ಪರಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದರು
" ನೀವು ಯಾವಾಗ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವಿರಾ? "
ಬಲಿಪ್ಪರು ಎಂದಿನಂತೆ
" ನೀವು ಎಲ್ಲಿ ಬಿಡ್ತಿರೋ ಅಲ್ಲೇ ಸಾಕು."

ಹೊಳ್ಳರು
" ಹಾಗಿದ್ರೆ ನಾನು ಮೊದಲು ಶುರು ಮಾಡ್ತೇನೆ ಆಮೇಲೆ ನೀವು ಮುಂದುವರೆಸಿ"

ಹೀಗೆ ಉಭಯರೂ ಸೇರಿ ಪ್ರಸಂಗದ ಚರ್ಚೆ ಆಗಬೇಕಾದರೆ..ಓರ್ವ ಅಭಿಮಾನಿ ಯೊಬ್ಬರು ಹೇಳಿದರು ಬಲಿಪ್ಪ ಹೊಳ್ಳರ ಜತೆಯಾದ ದ್ವಂದ್ವ ಭಾಗವತಿಕೆ ಬೇಕೆ ಬೇಕು. ೨ ಪದ ಅದರೂ ಸಾಕು. ಹೀಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ರೂಪು ರೇಷೆ ಸಿದ್ದಗೊಂಡು, ಧ್ವನಿ ವರ್ಧಕದವರು ವಿಡಿಯೋ ದವರು ಎಲ್ಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅದಕೂಡಲೇ ಹೊಳ್ಳರು ಕುಳಿತಲ್ಲಿಂದ ಎದ್ದು ಬಲಿಪ್ಪರ ಕಾಲು ಮುಟ್ಟಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತ.
" ಭಾಗವತರೆ ನಾನು ಶುರು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. "
ಎಂದು ಅನುಮತಿ ಕೇಳಿದಾಗ ಒಂದು ಘಳಿಗೆ ಭಾವಪೂರ್ಣ ಸನ್ನಿವೇಶ ಕಾಣುವಂತಾಯಿತು. ನಿಜಕ್ಕೂ ಹೊಳ್ಳರು ಬೇರೆ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿ ಹಾಕಿ ಕೊಟ್ಟಂತಾಯಿತು. ಇಂತಹ ನಿರಾಡಂಬರ ನಿಗರ್ವೀ ಗುಣ ಇರುವುದರಿಂದಲೇ ಇಂದಿಗೂ ಹೊಳ್ಳರು ಅಗ್ರಮಾನ್ಯ ಭಾಗವತರಾಗಿ ಮೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ಇರಬೇಕಾದ ಮೊದಲ ಗುಣ ಅದು.

ತಾಳಮದ್ದಲೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ ಕೈಚಳಕ ತುಂಬ ಕುಶಿ ಕೊಟ್ಟಿತು. ಹೊಳ್ಳರ ಎಂದಿನ ಅದ್ಭುತ ಉತ್ಸಾಹದ ಭಾಗವತಿಕೆ. ಹೊತ್ತು ಕಳೆದಂತೆ ಮೆರುಗನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾ ಸಾಗಿತು. ಜತೆಗೆ ಸುಧನ್ವನಾಗಿ ಸುಣ್ಣ೦ಬಲ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಟ್ ಅದ್ಭುತ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ತನ್ಮಯರಾಗಿ ಅವರ ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಅಲಿಸುವುದೇ ಒಂದು ಪುಣ್ಯ.ಪ್ರಭಾವತಿಯಾಗಿ ವಾಸುದೇವ ರಂಗ ಭಟ್ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಕೂಡ ಉತ್ತಮವಾಗಿದ್ದರೂ ಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾದಂತೆ ಅನ್ನಿಸಲಿಲ್ಲ. ಸಾಹಿತ್ಯ ಹಾಗು ಶಬ್ದ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಸಾಕಷ್ಟು ಇದ್ದರೂ ಯಾಕೋ ಶ್ರುತಿಯ ಅಸಮರ್ಪಕದಿಂದ ಸಹಜ ಆಕರ್ಷಣೆ ಇರರಲಿಲ್ಲ.

ಸತಿಗೆ ಶೋಡಷದ ಪದದಿಂದ ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಹೊಳ್ಳರ ಜತೆಗೆ ಬಲಿಪ್ಪರು ದ್ವನಿಗೂಡಿಸಿದಾಗ ನೆರೆದಿದ್ದ ಜನರ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕೆ ಪಾರವೇ ಇಲ್ಲ.ಹೊಳ್ಳರು ತಮ್ಮ ಜಾಗಟೆಯ ಬದಲಾಗಿ ಬಲಿಪ್ಪರ ಜಾಗಟೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಅತಿ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದಲೇ ಕೈಯಲ್ಲಿ ತಾಳ ಹಾಕಿ ಪದ ಹೇಳಿದಾಗ ನೆರೆದಿದ್ದ ಜನ ಕರತಾಡನ ಮಾಡಿ ಸಂತಸ ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸಿದರು.

ಅರ್ಜುನನಾಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಅಮೋಘ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ತೋರ್ಪಡಿಸಿದರು. ಅರ್ಜುನ ಕೃಷ್ಣರ ಪ್ರವೇಶದ ನಂತರ ಬಲಿಪ್ಪರು ಗತಕಾಲದ ಯಕ್ಷವೈಭವ ಎಂದರೆ ಏನು ಎಂದು ತೋರಿಸಿದ ಹಾಗಿತ್ತು. ಕೃಷ್ಣನಾಗಿ ವಿಷ್ಣು ಶರ್ಮ ಸಮಯೋಚಿತ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಮೆರೆದರು. ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ ವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಸೂರ್ಯನೊಂದಿಗೆ ತಾಳಮದ್ದಲೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೂ ಮಂಗಳ ಹಾಡಿದಾಗ ನೆರೆದಿದ್ದ ಜನರಲ್ಲಿ ಸಂತ್ರಿಪ್ತಿಯ ಮನೋಭಾವ. ನೇತ್ರ ಮನಸು ಕರ್ಣ ಜತೆಗೆ ಉದರವನ್ನೂ ತ್ರಪ್ತಿ ಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ನೆರೆದವರು ಸಂಪ್ರೀತರಾದರು.ಅದ್ಭುತ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಗೆ ಬಲಿಪ್ಪರು ಮಂಗಳ ಹದಿ ಮುಗಿದ ಕೂಡಲೇ ವಿಡಿಯೋ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಬೆಳಕು ಕೂಡ ನಂದಿಸಿದಾಗ ತಿಳಿದದ್ದು ಕತ್ತಲೆಯಾಗಿದೆ ಬೆಳಕನ್ನು ಉರಿಸಲೇ ಇಲ್ಲ ಎಂದು. ಅಷ್ಟೊಂದು ತಲ್ಲೀನರಾಗಿ ಯಕ್ಷ ಸಿಂಚನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದಾಗ ಮುಗಿದು ಹೋಯಿತೆ ಇಂದಿನ ದಿನ ಅನ್ನಿಸಿತು. ಹಿರಿಯರ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಸ್ಮರಣೆ ಇಂತಹ ಕಿರಿಯರನ್ನು ಪಡೆದ ಹಿರಿಯರು ನಿಜಕ್ಕೂ ಧನ್ಯರು.

ಅಭಿಮಾನದ ಸನ್ಮಾನ

ನನ್ನ ನೆಚ್ಚಿನ ಕಲಾರತ್ನಗಳೇ.ಒಂದೇ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಇಕ್ಕೆಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿಗೆ ಭಾಜನರಾದ ಕಲಾ ಕುಸುಮಗಳೇ ಮೊದಲಾಗಿ ನನ್ನ ಹೃದಯದ ಅಂತರಾಳದ ಅಭಿನಂದನೆಗಳು.


ಕೇರಳ ರಾಜ್ಯದಿಂದ ಸನ್ಮಾನಿತರಾದ ಬಲಿಪ್ಪರೆ ಹಾಗು ಕರ್ನಾಟಕದಿಂದ ಸನ್ಮಾನಿತರಾದ ಗೋವಿಂದಣ್ಣನವರೇ.ನಿಮ್ಮ ಸಾಧನೆ ಹೇಗೆ ತುಲನೆ ಮಾಡಿದರೂ ಅಸಾಮಾನ್ಯ ಸಾಧನೆಯೇ. ಹೃದ್ಯವಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಬಲ್ಲ ನಿಮ್ಮ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ನನ್ನನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿದ್ದು ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲ. ಇಂದಿನ ಯಾವುದೇ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಗಳೇ ನಿಮ್ಮತ್ತ ಆಕರ್ಷಿಸಿ ಅಭಿಮಾನವನ್ನು ನೂರ್ಮಡಿಗೊಳಿಸಿದೆ. ಮನುಷ್ಯ ಮಾತ್ರರಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಗಳನ್ನುಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಬದುಕಿನ ಸಾರ್ಥಕತೆಯನ್ನು ಕಂಡುಕೊಂಡಿದ್ದಿರಿ ಅಂತಲೇ ನನ್ನ ಭಾವನೆ.

ಎಮ್ಮ ಅಭಿಮಾನದ ಬಲಿಪ್ಪಜ್ಜಾ ,

ಹೊರ ರಾಜ್ಯವೊಂದರಲ್ಲಿ ಕನ್ನಡದ ಕಲೆಗೆ ಒಂದು ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಇದೇನು ಹೊಸದಲ್ಲ. ಬಲಿಪ್ಪರೇ, ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಯಾವುದಾದರೂ ಅದು ನಿಮಗೆ ಹೊಸದಲ್ಲ.ಅಷ್ಟೊಂದು ಪ್ರಶಸ್ತಿಗಳಿಗೆ ಒಡೆಯರು ನೀವು.ನಿಮ್ಮ ಆಂತರ್ಯವೆ ಹೇಳುವಂತೆ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಏನಿದ್ದರೂ ಅದು ಗೌಣ. ಮಾಡುವ ಕ್ರಿಯೆಯೇ ಮುಖ್ಯ. ಎಂದಿಗೂ ಪ್ರತಿಫಲದ ಹಿಂದೆ ಹೋಗದ ನೀವು ಅದುವೇ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಅರಸಿ ಬಂದಿದೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಹೊರನಾಡಿನಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಸಂಭಂಧಿಸಿದಂತೆ, ( ಕೇರಳ ಹೊರ ನಾಡೆ ಸರಿ)ಅಲ್ಲಿ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಪಡೆಯುವಲ್ಲಿನ ನಿಮ್ಮ ಸಾಧನೆ ಅನನ್ಯ. ಕೇರಳ ಸರಕಾರ ಗುರುತಿಸಿದ ನಿಮ್ಮ ಯೋಗ್ಯತೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಸರಕಾರಕ್ಕೆ ಕಾಣದೆ ಇದ್ದದ್ದು ಒಂದು ಸೋಜಿಗವೇ ಸರಿ. ನಿಮ್ಮನ್ನು ಅಭಿಮಾನಿಸುವ ಸಣ್ಣ ಪುಟ್ಟ ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ಇಟ್ಟಿರುವ ದೊಡ್ಡ ಹೃದಯದ ದೊಡ್ಡ ಅಭಿಮಾನದಲ್ಲೇ ನೀವು ಸಂತುಷ್ಟರು. ಅದು ನಿಮ್ಮ ಸಹಜತೆಗೆ ಸಂದದ್ದು. ನಿಮ್ಮಲ್ಲಿ ನಾನು ಕಂಡುಕೊಂಡ, ನನ್ನಂತೆ ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡ ಹಲವರಿದ್ದಾರೆ ಅ ಮಗುವಿನಂತ ಮುಗ್ಧ ಮನಸ್ಸು, ನಿಸ್ವಾರ್ಥ ಮನೋಭಾವ ಬಹುಶ: ಕಲಾವಿದನಾಗಿ ಮಾತ್ರ ನೋಡಿದರೆ ಸಾಲದು ಮನುಷ್ಯನಾಗಿ ನೋಡಿದರೂ ಅದು ಶ್ರೇಷ್ಠ.

ಬಿರುದು ಸನ್ಮಾನ ಸಂಭಾವನೆಗಳಿಂದ ದೂರವಿದ್ದರೂ ಒಂದು ವಿಚಾರ ಮಾತ್ರ ತುಂಬ ನೋವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತದೆ, ಚಿಕ್ಕ ಪುಟ್ಟ ಪದವಿಗೆ ಏರಿದರೂ ಸನ್ಮಾನಿಸಲು ಸಾಲುಗಟ್ಟಿ ಸನ್ಮಾನವನ್ನು ಮೀಸಲಿರುಸುವ ಮಂದಿ ನಿಮಗೆ ಸನ್ಮಾನಿಸುವುದನ್ನು ಮರೆತರೆ ? ಅದರೇನು ಕಲಾ ಮಾತೆ ಅಮೃತಪುಷ್ಪವನ್ನು ನೀಡಿ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಹರಸಿದ ಮೇಲೆ ಯಾವ ಸನ್ಮಾನಕ್ಕೂ ಹಿಗ್ಗದ ನಿಮಗೆ ಯಾವುದು ಗಣ್ಯವಲ್ಲ. ನಿಮ್ಮ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಹೃದಯ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ದಿನವು ನಿಮಗೆ ಸನ್ಮಾನಗಳು ಆಗುವಾಗ ಅದರಿಂದ ದೊಡ್ಡ ಮಾನ ಸನ್ಮಾನಗಳು ಬಯಸದ ಗುಣ ನಿಮ್ಮದು. ಇನ್ನೂ ಮನಸೋ ಇಚ್ಛೆ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಮೈ ಮನವನು ತಣಿಸುವ ಚೈತನ್ಯವು ಕಲಾಮಾತೆ ಅನುಗ್ರಹಿಸಲಿ.



ಎಮ್ಮ ಪ್ರೀತಿಯ ಗೋವಿಂದಣ್ಣ,

ಪ್ರತಿ ವರ್ಷವೂ ರಾಜ್ಯ ಪ್ರಶಸ್ತಿ ಘೋಷಣೆಯಾದಾಗ ಒಂದು ವಿಧದ ಔದಾಸಿನ್ಯ ಈಸಲ ಮಾಯವಾಗಿತ್ತು. ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಅರ್ಹವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಅದಕ್ಕೆ ಒಡೆಯರಾದದ್ದು . ಕಲಾವಿದನೊಬ್ಬನಿಗೆ ಇರಬೇಕಾದ ಕನಿಷ್ಠ ಅಲ್ಲ ಗರಿಷ್ಠ ಗುಣಗಳು ನಿಮ್ಮಿಂದ ನೋಡಿ ಕಲಿಯಬೇಕು. ಸದಾ ತಣ್ಣಗೆ ಹಸನ್ಮುಖಿಯಾಗಿರುವ ನಿಮ್ಮ ದೈಹಿಕ ಕ್ಷಮತೆ ಮನುಷ್ಯ ಮಾತ್ರನಿಗೆ ಈಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅಸಾಧ್ಯ. ನಿಯಮ ನಿಷ್ಠೆಗೆ ಏನು ಸಾಧನೆಗೈಯ್ಯಬಹುದೋ ಅದು ನಿಮ್ಮಿಂದ ವೇದ್ಯ. ರಂಗವೆರಿದರೆ ರಾಜರ್ಷಿ, ಮಹಾರಾಜ ಹೆಚ್ಚೇಕೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಲಿಷ್ಠ ಚಕ್ರವರ್ತಿ ನೀವು. ನಿಮ್ಮ ಯೋಗ್ಯತೆಗಳು ಅದು ಸುಮ್ಮನೆ ಸಿದ್ದಿಸಿದವುಗಳಲ್ಲ. ಅದರ ಹಿಂದೆ ನಿಯಮ ನಿಷ್ಠೆಯ ಕಠಿಣ ಹಾದಿ ( ನಿಮಗೆ ಇದು ಕಠಿಣ ಅನ್ನಿಸಲಿಲ್ಲವೋ ಏನೋ)ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ನಾನು ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದ ಆಟ ಯಾವಾಗಿನಿಂದ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೇನೆಯೋ ಅವಾಗಿಂದ ಸರಿ ಸುಮಾರು ೨೫ ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಮೇಳದ ಕೀಲಿ ಕೈಯಾಗಿರುವ (key person)ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ trump card ಆಗಿರುವ ನಿಮ್ಮ ಸಾಧನೆ ಅರ್ಹತೆ ಸಾಮಾನ್ಯರಿಗೆ ಸಿದ್ದಿಸುವದಲ್ಲ.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಯನ್ನು ಹಲವರಿಗೆ ಉಪದೇಶಿಸಿದ ಮಹಾ ಪ್ರಾಚಾರ್ಯರು ನೀವು. ನಿಮ್ಮಿಂದ ಮೇಲಿನ ಗುರುಸ್ಥಾನ ಬಹುಷಃ ಇಲ್ಲವೇನೋ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೊಂದು ಅಗಾಧ ಶಿಷ್ಯ ವರ್ಗವನ್ನು ಹೊಂದಿದ ನಿಮ್ಮ ಪ್ರೌಢಿಮೆ ಅಪಾರ.ನಿಮ್ಮ ಗರಡಿಯಲ್ಲಿ ಪಳಗಿದ ಕಲಾವಿದರು ಇಂದು ಹೆಸರಾಂತ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಮೆರೆಯುವುದು ನಿಮ್ಮ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕುದಾದ ನಿದರ್ಶನ.

ನಿಮ್ಮ ಕೌಶಲ್ಯ ಕೇವಲ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಲ್ಲ, ಉತ್ತಮ ಕೃಷಿಕರಾಗಿ, ಜತೆಗೆ ಪುರೋಹಿತ್ಯವನ್ನು ಬಲ್ಲವರಾಗಿ ಇನ್ನೂ ಹೀಗೆ ಹಲವು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವ ನಿಮ್ಮ ಆಸಕ್ತಿ ಬೆರಗು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತದೆ. ತಮ್ಮ ಸ್ವಂತ ಮನೆಯ ಬಳಿಯಲ್ಲೇ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಿಸಿ ಮೂರು ಹೊತ್ತು ಪೂಜಾ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೆರವೇರಿಸಿ ಮಾನವನಾಗಿಯೂ ಅದ್ಭುತ ಕೆಲಸವನ್ನೇ ಮಾಡಿರುವಿರಿ. ಯಾರನ್ನೇ ಆಗಲೀ ಸೌಮ್ಯತೆಯಿಂದ ಸೆಳೆವ ಆಕರ್ಷಕ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ನಿಮ್ಮದು. ನಿಮ್ಮಂತಹ ಕಲಾ ಪುತ್ರನನ್ನು ಹೆಡೆದ ಮಹಾಮಾತೆ ನಿಜಕ್ಕೂ ಧನ್ಯಳು.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಯೆಂಬ ಅದ್ಭುತ ಲೋಕ ಕಂಡ ಅದ್ಭುತ ಸೇನಾನಿಗಳು ನೀವಿಬ್ಬರು. ಇದರತ್ತ ನಮ್ಮನ್ನು ನಮ್ಮಂತಹ ಸಹಸ್ರ ಜನರನನ್ನು ಅದರತ್ತ ಸೆಳೆಯುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ಸನಾತನ ಕಲೆಯ ಮೂಲಕ ಸನಾತನ ಧರ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನು , ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಜನ ಸಾಮಾನ್ಯನಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಳಿಯದೆ ಉಳಿವಂತೆ ಮಾಡಿದ ಓ ಕಲಾ ಮಾತೆಯ ಅನರ್ಘ್ಯ ರತ್ನಗಳೇ, ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂಬ ಬಂಡಿಯನ್ನು ಜತೆಯಾಗಿ ನಡೆಸಿದ ಸಾರಥಿಗಳು ನೀವು. ನೀವುಗಳು ನಡೆದ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟ ಹೆಜ್ಜೆಯ ಗುರುತಿನಲ್ಲಿ, ಈ ಪೀಳಿಗೆ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಒತ್ತುವಾಗ ಎಚ್ಚೆತ್ತು ಜಾಗರೂಕರಾಗಿದ್ದರೆ ಅದುವೇ ನಿಮಗೆ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಸನ್ಮಾನವೋ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯೋ ಆಗಬಲ್ಲುದು.ಪ್ರಶಸ್ತ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿದ ಈ ಆಸ್ತಿಯ ಎಂದರೆ ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಗರಿಯನ್ನು ನಿಮಗೆ ತೊಡಿಸಿ ನಿಮ್ಮಂದವನ್ನು ಸವಿಯುವ ಭಾಗ್ಯ ನಮ್ಮದು. ನಿಮ್ಮ ಯುಗದಲ್ಲಿ ನಾವು ಬದುಕಿರುವುದೇ ನಮ್ಮ ಭಾಗ್ಯ. ಈ ಪ್ರಶಸ್ತಿಯ ಗರಿಮೆಯಿಂದ ಇನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರೇರಣೆ ಹಾಗು ಚೈತನ್ಯವು ಆ ಮೂಲಕ ನಿರಂತರ ಸೇವೆಯೂ ನಿಮ್ಮಿಂದ ಕಲಾಮಾತೆಗೆ ಆಗಲಿ ಅದನ್ನು ಸವಿಯುವ ಸೌಭಾಗ್ಯ ನಮ್ಮದಾಗಲಿ.

ನಾನು ಮೊದಲು ನೋಡಿದ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಹಾತ್ಮೆ

ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದ ಯಶಸ್ವಿ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಒಂದು, ಇದು ನಾನು ನೋಡಿದ್ದು ಸುಮಾರು ೧೯೮೦-೮೧ರಲ್ಲಿ ಎಂದೆ ನನ್ನ ನೆನಪು. ಅದ್ಭುತ ಮೇರು ಕಲಾವಿದರಿಂದ ಕೂಡಿ ಮೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳ.ಕೇವಲ ಈ ಮೇಳ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಸಮಗ್ರ ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗವೇ ಅದ್ಭುತ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಕಲಾವಿದರ ನೈಪುಣ್ಯತೆಯಿಂದ ಮೆರೆದದುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲವದು.. ಬೇರೆ ಮೇಳದಲ್ಲೂ ಅವಾಗ ಮೇರು ಕಲಾವಿದರಿದ್ದರು. ಇರಲಿ, ಅವಾಗ ನಮ್ಮ ಮನೆ ಪೈವಳಿಕೆ ಸಮೀಪ ಇತ್ತು.. ಬಾಲ್ಯದ ದಿನಗಳವು. ಏನು ಹುಮ್ಮಸ್ಸು.. ಎಲ್ಲವನ್ನು ಸವಿದು ಮುಗಿಸಿಬಿಡಬೇಕು ಎನ್ನುವದ್ದು. ಒಂದೆರಡು ತಿಂಗಳ ಮೊದಲೇ ನಮ್ಮ ಬಸ್ಸು ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ ನ ಗೋಡೆ ಮೇಲೆ ಒಂದು ಬಣ್ಣ ಬಣ್ಣದ ವಾಲ್ ಪೋಸ್ಟರ್ ಅಂಟಿಸಿದ್ದರು . ಹಲವು ಕಲಾವಿದರ ವೇಷಗಳ ಫೋಟೋ ಇದ್ದ ಸುಂದರ ಬಿತ್ತಿ ಪತ್ರವದು. ಶಾಲೆಗೆ ಹೋಗುವ ಗಡಿಬಿಡಿಯಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿನ ಹೊತ್ತು ಬೇರೆ... ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿ ನೋಡುವದಕ್ಕೆ ಆಗಲಿಲ್ಲಾ.. ಆದರೆ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದ ಆಟವಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ಹೋಯಿತು.. ಮಧ್ಯಾಹ್ನ ಊಟದ ಬಿಡುವು.. ಪೋಸ್ಟರ್ ನೋಡುವುದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಬಸ್ ಸ್ಟ್ಯಾಂಡ್ ಗೆ ಓಟ. ಹತ್ತಿರ ಹೋಗಿ ಒಂದು ಹತ್ತುಸಲ ವಾದರೂ ನೋಡಿದೆ ಬಾಯರು ಸೊಸೈಟಿ ಬಳಿ ಆಟ ಶ್ರೀ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಹಾತ್ಮೆ.. !!!! ಕುಂಬ್ಳೆ ಪುತ್ತೂರು ಸೂರಿಕುಮೆರಿ ಎಂಪೆಕಟ್ಟೆ , ಚಂದ್ರಗಿರಿ ...ಇವರ ಅದ್ದೂರಿವೆಶಗಳ ಪೋಟೋ ಇದ್ದ ವಾಲ್ ಪೋಸ್ಟರ್.. ಅವಾಗ ಕುಂಬ್ಳೆ ಸೂರಿಕುಮೆರಿ.. ಪುತ್ತೂರು ನನ್ನ ಅಚ್ಚು ಮೆಚ್ಚಿನ ಕಲಾವಿದರುಗಳು.

ಹಲವು ದಿನಗಳಿಂದ ಈ ಪ್ರಸಂಗ ನೋಡುವ ತೀವ್ರ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಇದ್ದ ನನಗೆ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಸಫಲವಾಗುವ ಕಾಲ.

ಏಕೆಂದರೆ ನಾನು ಈ ಮೊದಲು ಮಂಗಳೂರಲ್ಲಿ ಮಾವನೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದೆ ಅವಾಗ ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಬಳಿಯೇ ಈ ಪ್ರಸಂಗ ಧರ್ಮಾರ್ಥವಾಗಿ ಹರಿಕೆ ಬಯಲಾಟ ಆಡಿದ್ದರು. ಹಿರಿಯರು ಅಜ್ಜಿ.( ತಾಯಿಯ ಅಮ್ಮ) ಮಾವ ಯಾರೂ ನನ್ನ ಹೋಗದಂತೆ ನಿರ್ಬಂಧಿಸಿದ್ದರು ಅದಕ್ಕೂ ಕಾರಣಗಳಿದ್ದುವು. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯ ನನ್ನದು ಅಸ್ತು ಉತ್ತಮವಾಗಿರಲಿಲ್ಲ.. ಒಂದು ವಾರ ಮೊದಲು ಕಟೀಲು ಮೇಳದ ೨ ಆಟ ನಿರಂತರ ನೋಡಿ ನನ್ನ ಅವಾಗ ನನ್ನ ಕಣ್ಣು ತುಂಬ ಕೆಂಪಗಾಗಿತ್ತು.. !!! ಈಗ ಮನೆಯ ಬಳಿಯ ಆಟಕ್ಕೆ ಹೋಗುತ್ತೆನೆಂದಾಗ ಪರ್ಯಾಯವಾಗಿ ಹಿರಿಯರ ಕಣ್ಣು ಕೆಂಪಗಾಯಿತು.!!! ಮಾವ ಮತ್ತೆ ಕೆಲವರು ಆಟಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದವರು ಹೋಗಿ ಬಂದು ಮರುದಿನ ಆಟದ ವರ್ಣನೆ ಸ್ವಾರಸ್ಯಗಳನ್ನು ಮಾತಾಡುವಾಗ ತೀವ್ರ ನಿರಾಶೆ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದೆ. ಮುಸಲ್ಮಾನ ಮತ್ತು ಹೆಗಡೆಯ ಸ್ವಾರಸ್ಯಕರ ಸಂಭಾಷಣೆ ಹೇಳುವಾಗ... ಮಾವನ ಮೇಲೆ ತೀವ್ರ ಸಿಟ್ಟು ಬಂದರೂ ನಾವೆಲ್ಲ ಬಲ ವಿಲ್ಲದ ಬಾಲರು.. ಒಂದು ವೇಳೆ ಆಟಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದರೆ ನಾವುಗಳು ಬಾಲವಿಲ್ಲದವರಂತೆ ಆಗಿಬಿಡುತ್ತಿದ್ದೆವು.!!!

ಈಗ ನಮ್ಮ ಬಳಿಗೆ ಪುನಃ ಮೇಳ ಬಂದಿದೆ ನೋಡುವ ಸದವಕಾಶ ಬೇರೆ.. ಆ ದಿನ ಬಂದು ಬಿಟ್ಟಿತು ಹಲವು ದಿನಗಳಿಂದ ಆಟದ ಖರ್ಚಿಗಾಗಿ ಬಿಡಿಗಾಸುಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟುಮಾಡಿ ತೆಗೆದಿರಿಸಿದ್ದೆ. ತುಂಬ ಬಡತನದ ಕಾಲವದು ಅದರೂ ಆಟದ ಮೇಲಿನ ವ್ಯಾಮೋಹ..ಮಿತ್ರನೊಬ್ಬ ತಾನು ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ತನ್ನ ಐದು ರೂಪಾಯಿಯಾ ಗೇಟ್ ಪಾಸು ಕೊಟ್ಟು ಶುಭ ಹಾರೈಸಿದ್ದ... ಅವನಿಂದ ಟಿಕೆಟ್ ಪಡೆಯಬೇಕಾದರೆ ಇನ್ನಿಲ್ಲದ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದೆ... ಅಂತೂ ಮಿತ್ರನ ಟಿಕೆಟ್ ಸಿಕ್ಕಿದ್ದು ಅದೇ ದಿನ ರಾತ್ರಿ ೭.೩೦ಗೆ...!!! ಅಷ್ಟೂ ಸತಾಯಿಸಿದ್ದ ಪುಣ್ಯಾತ್ಮ.. ರಾತ್ರಿ ೮. ಗಂಟೆಗೆ ಕೊನೆಯ ಬಸ್ಸು ಬಾಯಾರು ಪದವಿಗೆ.. ನಮ್ಮಲ್ಲಿಂದ ಆಟವಾಗುವ ಜಾಗ ೪-೫ ಕಿಲೋ ಮೀಟರು ದೂರ... ರಾತ್ರಿ.. ಬಸ್ಸು ಸಿಗದಾಗ ತುಂಬ ನಿರಾಶೆ ಯಾಯಿತು ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಹಲವು ಜನ ಆಟಕ್ಕೆ ಹೋಗುವವರಿದ್ದರು..ಅವರ ಜತೆ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಪದವಿಗೆ ಬಂದಾಗ ಸರಿಯಾಗಿ ೯.೩೦ ಆಗಿರಬಹುದು. ದೂರದಿಂದಲೇ ಆಟದ ಡೇರೆಯನ್ನು ನೋಡಿದ ನಮಗೆ ಭೂಮಿ ಮೇಲೆ ಕಾಲು ನಿಲ್ಲಲಿಲ್ಲ... ಪದವಿನ ಬುಸ್ಸಿಳಿವ ಜಾಗದಿಂದ ಆಟದ ಜಾಗ ಸೊಸೈಟಿ ತುಸು ದೂರ.. ಆವಾಗ ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅಡ್ಡ ಒಳ ದಾರಿ ಇತ್ತು.. ಕರ್ರಗಿನ ಪಾದೆ ಕಲ್ಲು ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಹೋಗುತ್ತಿತ್ತು.. ಬೇರೆ ಸಮಯದಲ್ಲಾದರೆ ಟಾರ್ಚ್ ಇಲ್ಲದೆ ನಾವು ಹಾವು ಹೊಂಡ ಗಳಿಗೆ ಹೆದರಿ ಹೆಜ್ಜೆ ಮುಂದಿಡಲು ಭಯ ಪಡುತ್ತಿದ್ದೆವು..ಆದರೆ ಈಗ ಅದು ಯಾವುದು ಇದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎನ್ನುವ ಪರಿಜ್ಞಾನವೇ ಇಲ್ಲದೆ ಓಡಿಕೊಂಡು... ಆಟದ ಟೆಂಟ್ ಹತ್ತಿರ ಬಂದೆವು ..

ಚಿಕ್ಕ ಪ್ರಾಯದ ಬಾಲೆ ಚದುರೆ...... ಎಂದು ಪುತ್ತಿಗೆ ರಘುರಾಮ ಹೊಳ್ಳರು ( ಇದು ಸಣ್ಣ ನೆನಪು ) ಐದು ರೂಪಾಯಿ ಟಿಕೆಟ್ ಪಾಸು ಕೊಟ್ಟು ನಾನು ಒಳ ಪ್ರವೇಶ ಮಡಿ ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಆರಾಮ ಕುರ್ಚಿಯಲ್ಲಿ ಕುಳಿತೆ..ಪೀಠಿಕೆ ಶುರುವಾಯಿತು... ಚಿಪ್ಪಾರು ಚೆಂಡೆ ಹಿಡಿದು ವೇದಿಕೆ ಮೇಲೆ ಬಂದರು.. ಅವರು ಚೆಂಡೆ ಹಿಡಿವ ರೀತಿಯೇ ಹಗೆ ತುಂಬ ಹಗುರವಾದ ಭಾವನೆ ಬರುವಹಾಗೆ ತಮ್ಮ ನೀಳಕಾಯದ ದೇಹಕ್ಕೆ ತೂಗು ಹಾಕಿ, ಬಹುಶ ಚೆಂಡೆ ವಾದನವನ್ನು ಕೂಡ ಅವರು ಹಗುರವಗಿಯೇ ಕಾಣುತ್ತಾರೆಂದು ಹಲವುಸಲ ಅನಿಸಿದ್ದಿದೆ.. ಪೀಠಿಕೆ ಮುಗಿಯಿತು... ಅಂಬುರಹದಳ ನೇತ್ರೆ... ಅನಂತರ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಒಡ್ಡೋಲಗ...ನಾರದನ ಆಗಮನ.. ಇದು ಪಾತ್ರಧಾರಿಗಳು ಪರಿಚಯ ಇಲ್ಲ..ಬೂಲೋಕದಲ್ಲಿ ಧರ್ಮ ನಶಿಸಿ ಹೋಗುತ್ತಿರುವ ಬಗ್ಗೆ ನಾರದನ ಅಹವಾಲು.. ಶಿವಗಣಗಳ ಅಬ್ಬರದ ಪ್ರವೇಶ... ನಸು ಬೆಳಕಿನಲ್ಲಿ ಆ ರೀತಿಯ ಕಿರೀಟವೇಶ ನಾನು ನೋಡುವುದೇ ಪ್ರಥಮ.. ರೋಮಾಂಚನವಾಯಿತು...

ಗಣಮಣಿಯಾಗಿ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್.. ಕಾಳರಾಹುವಾಗಿ ಚಂದ್ರಗಿರಿ ಅಂಬು ಕುಮಾರ ಸ್ವಾಮಿ ಯಾಗಿ ಸಿದ್ದಕಟ್ಟೆ ಚೆನ್ನಪ್ಪ ಶೆಟ್ಟಿ.. ಹಾಗು ಇನ್ನೂ ಗಣಗಳಿಂದ ರಂಗಸ್ಥಳ ತುಂಬಿ ಹೋಯಿತು.. ಏನು ಅಬ್ಬರ..ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟರ ಸ್ವರ ಇಗಲೂ ಮಾರ್ದನಿಸುತ್ತಿದೆ.. ಚಂದ್ರಗಿರಿಯ ಬಣ್ಣಗಾರಿಕೆ ಹಿತವಾದ ಕುಣಿತ.. ಸಿದ್ದಕಟ್ಟೆಯಾ ಹದವಾದ ಕುಣಿತ..

ಅನಂತರ ಗೋವಿಂದ ದೀಕ್ಷಿತರಾಗಿ ಮಲ್ಪೆ ವಾಸುದೇವ ಸಾಮಗರ ಪ್ರವೇಶ.. ಈ ಮೊದಲು ಅವರನ್ನು ತಾಳಮದ್ದಳೆಯಲ್ಲಿ ಅವರನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದೆ.. ತರ್ಕ ಸಿದ್ದಾಂತಗಳಿಂದ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾಗಿದ್ದರು. ಯಕ್ಷಗಾನ ಆಟದಲ್ಲಿ ನೋಡುವುದು ಇದು ಪ್ರಥಮ.. ಪ್ರವೇಶವಾದ ಮರುಗಳಿಗೆಯೇ ತಮ್ಮ ಮಾತಿನ ಮೋಡಿಗೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಸೆಳೆದರು.. ಮೊದಲು ನಮ್ಮೂರಿಗೆ ಅವರು ಅಪರಿಚಿತರೇ.. ಪ್ರೇಕ್ಷಕರಲ್ಲಿ ಗುಸು ಗುಸು "ಏರೋ ಸಾಮಗೆರ್ ಗೆ.. ತೂಲೆ ಎಂಚ ವೋಯಿಪುವೆರ್?" ಆದರೆ ಅದ್ಭುತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವೇಷ ನೋಡಿದೆ.. ಗೋವಿಂದ ದೀಕ್ಷಿತ ಹೆಸರು ಎತ್ತಿದರೆ ನನಗೆ ಈಗಲೂ ಅವರ ಪಾತ್ರ ಚಿತ್ರಣ ಮನಃ ಪಟಲದಲ್ಲಿ ಹಾದುಹೋಗುತ್ತದೆ. ಕರಾರುವಕ್ಕಾದ ವಿಡಂಬನೆಯ ಮಾತುಗಳು.. ಮಾಲತಿ ಪ್ರವೇಶ ಆಗಿ ಸರಸ ಸಂಭಾಷಣೆ ಮದ್ಯೆ ಇವರ ಪ್ರಶ್ನೆ " ನಿನ್ನ ಹೆಸರೇನು ?" ಅದಕ್ಕೆ ಅವಳು ನಾಚುತ್ತ " ಮಾಲತಿ.." ಎಂದಾಗ ಇವರ ನಟನೆ ನೋಡಬೇಕು... " ಯಾವ ಕಡೆಗೆ...?" ತುಸು ತಡೆದು... ಮಾಲುತಿ...... ಲಂಪಟ ವಿಪ್ರನ ವೇಷವನ್ನು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿ.. ಕೊನೆಗೆ ಹುಚ್ಚನಗುವ ಸನ್ನಿವೇಶ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಿದರು.. ಈ ಬಗೆಯ ಪಾತ್ರಗಳಿಗೆ ಇವರು ಈಗಲೂ ಸಿದ್ದ ಹಸ್ತರು... ಇನ್ನೊಬ್ಬರು ಇವರನ್ನು ಅನುಕರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಬಲ್ಲರು..


ಕಡತೋಕ ಮಂಜುನಾಥ ಭಾಗಾವತರು ಬಂದು ನಿದ್ರಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯ ಮಂದಿಯನ್ನೂ ಎಬ್ಬಿಸಿಬಿಟ್ಟರು..!!!

ಅನಂತರ ಅವಿಸ್ಮರಣೀಯ ಪಾತ್ರಗಳ ವರ್ಷಧಾರೆ ಓತಪ್ರೋತವಾಗಿ ಹರಿದು ಬಂತು. ಎಂಪಕೆಟ್ಟೆ ರಾಮ ರೈ ಅವರ ಶೆಟ್ಟಿ ವರ್ತಕನ ಪಾತ್ರ.. ಎಂಪಕೆಟ್ಟೆ ಯವರು ತಮ್ಮ ಅಂಗಿ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವ ದೃಶ್ಯ.. ಬಂದ ತಿರುಕನ ಜೋಳಿಗೆ ಜಾಲಾಡಿ ಕೈ ಹೊರತೆಗೆದಾಗ ಕೈಯಲ್ಲಿ ನಾಗರ ಹಾವನ್ನು ನೋಡಿ ಭಯಭೀತರಾಗುವ ದೃಶ್ಯ...ಪ್ರೇಕ್ಷಕನನ್ನು ಮಂತ್ರಮುಗ್ಧರನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಬಿಡುತ್ತಿತ್ತು. ನಯನ ಕುಮಾರರ ಅಕ್ಕಸಾಲಿಯ ಪಾತ್ರ.. ಕ್ಷಣ ಮಾತ್ರದಲಿ ಮಿಂಚಿನ ಸಂಚಲನ ಉಂಟು ಮಾಡಿ ನಿರ್ಗಮಿಸಿತು... ..ಆನಂತರ.. ಕುಂಬ್ಳೆಯವರ ಹೆಗ್ಗಡೆ ಪಾತ್ರ.. ಸುಂದರ ಹಾಗು ಸರಳವಾಗಿ ನಯವಾದ ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯಿಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ತಣಿಸಿತು. ಪುತ್ತೂರು ನಾರಾಯಣ ಹೆಗ್ಗಡೆಯ ಅಣ್ಣಪ್ಪನ ಪಾತ್ರ ಇಡೀ ಪ್ರಸಂಗದ ಮಾಸ್ಟರ್ ಪೀಸ್ ... ಅವರ ಸ್ವರವೂ.. ವೇಷಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹೊಗಳುವುದೇ.. ಕಷ್ಟ.. ಮುಸಲ್ಮಾನನಾಗಿ..ಕಡಬ ಸಾಂತಪ್ಪ ಅಂತ ನೆನಪು. ಹೆಗಡೆಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಾಷಣೆ ನಾನು ಹಲವು ದಿನಗಳಿಂದ ಕಾದಿದ್ದೆ... ಆದರೆ ಅವಾಗ ಬೆಳಗಾಗಲು ಕೆಲವೇ ಸಮಯ ಉಳಿದಿತ್ತು.. ಮೊದಲೆಲ್ಲ ಆಟಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ ಯಾವುದೊ ಒಂದು ಘಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ನಿದ್ದೆಗೆ ಜಾರಿಬಿಡುವ ನಾನು.. ಒಂದು ಸ್ವಲ್ಪವೂ ಕಣ್ಣು ಮುಚ್ಚದೆ ಎಚ್ಚರದಿಂದ ಈ ಆಟವನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ ಎನ್ನುವಾಗ ಈಗ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಅದರೂ ಅ ಸಂಭಾಷಣೆಯ ಸ್ವಾರಸ್ಯ ನೆನಪಿನಾಳದಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಇದೆ..

ಕಣ್ಮನಗಳನ್ನು ತಣಿಸಿದ ಅಂಥಹ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಹಾತ್ಮೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಆಮೇಲೆ ನನಗೆ ಆಗಲೇ ಇಲ್ಲ...