ಹೆಸರು ಕೇಳುವಾಗ ವಿಚಿತ್ರವೆಂದು ಭಾಸವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಹಿಮ್ಮೇಳವಾದನದ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು. ಸಂಗೀತ ಗಾಯನ ವಾದನ ನಾಟ್ಯ ಹೀಗೆ ಹಲವು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯತೆಗಳಿಗೆ ಹೆಸರಾದರೂ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಶ್ರುತಿಯೊಂದಿಗೆ ಹಾಡುವ ಹಲವು ರೀತಿಯ ಪದಗಳಿಗೆ ತಾಳವೇ ಬೇಡ..!!
ಕಂದ ಭಾಮಿನಿ ವಾರ್ಧಿಕ ದ್ವಿಪದಿ ಮುಂತಾದ ಛಂದಸ್ಸಿನ ಪದಗಳು ತಾಳವಿಲ್ಲದೇ ಹಾಡುವ ಪದಗಳು. ಯಕ್ಷಗಾನ ನಾಟ್ಯ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆಯ ಹಿಮ್ಮೇಳ ವೈಭವಕ್ಕೆ ಹೆಸರು ಪಡೆದರೂ ಈ ತಾಳವಿಲ್ಲದ ಪದಗಳಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಅದರದ್ದೇ ಅದ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆಯ ಬಡಿತಕ್ಕೆ ಗಿರಿಕಿ ಸುತ್ತುತ್ತ ಅಥವಾ ನಾಟ್ಯದ ಹಲವು ಸ್ತರಗಳಲ್ಲಿ ಕುಣಿಯುವ ವೇಷಗಳು ಆಕರ್ಷಣೀಯವಾಗಿ ದೃಶ್ಯವೈಭವವನ್ನು ಸಾಕ್ಷಾತ್ಕಾರಗೊಳಿಸಿದರೂ, ಸನ್ನಿವೇಶದ ಅಭಿನಯಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆಯ ತಾಳಕ್ಕೆ ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಕಥಾನಕದ ದೃಶ್ಯವನ್ನು ರಂಗದಲ್ಲಿಳಿಸಿದರೂ ಈ ತಾಳವಿಲ್ಲದ ಪದಗಳು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಸೊಗಸಾಗಿ ಮತ್ತು ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಹೆಣೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಈ ತಾಳವಿಲ್ಲದ ಪದಗಳು ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ರಸಿಕರ ಹೃದಯದ ತಾಳವನ್ನೇ ತಪ್ಪಿಸಿಬಿಡುವಷ್ಟು ಪ್ರಭಾವವನ್ನು ಬೀರುತ್ತವೆ.
“ಅರ್ಕೇಂದು ಬುಧಾ೦ಗೀರಸರ ನೆನೆದು .. ಅರ್ಕಸುತನಿಗೆ ಬಲವಂದು ಮಣಿದು...” “ ಗುರುಪಾದ ಯುಗ್ಮವನು ಮನದೊಳಗೆ ಸ್ಮರಿಸಿ.....”
ಕುಮಾರ ವಿಜಯದ ಬಲಿಪ್ಪ ಹೊಳ್ಳ
ಕುಮಾರ ವಿಜಯದ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ಕವಿ ಮುದ್ದಣನ ಈ ದ್ವಿಪದಿಗಳು ಕೇಳುವಾಗ ಮನದಲ್ಲಿ ನವಿರೇಳುವ ಭಾವನೆಗೆಳು ಹೇಗಿರುತ್ತವೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ವೈಭವವನ್ನು ಸರಳವಾದ ಧಾಟಿಯಲ್ಲಿ ಸಾರುವ ಈ ತಾಳವಿಲ್ಲದ ದ್ವಿಪದಿ ಪದ ಒಂದು ಸಲ ಕೇಳೀದರೆ ಪದೇ ಪದೇ ಗುನುಗುವಂತಾಗುವುದು ಏಕೆ?
ಪಂಚವಟಿಯ ಒಳಹೊಕ್ಕು ಬನ್ನಿ ತ್ರಿಂದ್ವದಲ್ಲಿ ಬಲಿಪ್ಪ-ಪದ್ಯಾಣ- ಹೊಳ್ಳ
ಪಾರ್ತಿಸುಬ್ಬನ ಪಂಚವಟಿ ಪ್ರಸಂಗದ ಪದಗಳು ಬಹುಶಃ ಯಾವುದೇ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಭಿಮಾನಿ ಮರೆಯಲಾಗದು.
” ಎನುತ ನಿಜಮನದೊಳಗೆ ಯೋಚನೆಯ ಮಾಡಿ... ...” ಶೂರ್ಪನಖೆಯ ಶೃಂಗಾರ ಲಾಸ್ಯವನ್ನು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಶೂರ್ಪನಖೆಯ ಕೌಟಿಲ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸುವ ಈ ದ್ವಿಪದಿ ಪದ ಬರಿದೇ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದರೂ ಸಾಕು ಶೂರ್ಪನಖಿ ಪಂಚವಟಿ ಅರಣ್ಯದಲ್ಲಿ ಸುತ್ತುವ ದೃಶ್ಯಗಳು ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆ ಬಂದು ನಿಲ್ಲುವುದಿಲ್ಲವೆ? ಶೂರ್ಪನಖಿಯ ಭಾವನೆ ವಿಡಂಬನೆಯ ಚಿತ್ರಣ ಅಷ್ಟೇ ಸುಂದರವಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಅಷ್ಟೇ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರುತ್ತದೆ.ಇದು ಕಾವ್ಯಗುಣ. ಮಾತಿನಲ್ಲಿ ಹೇಳಲಾಗದೇ ಇದ್ದುದನ್ನು ಅದಕ್ಕಿಂತ ವೇಗವಾಗಿ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮಕಾರಿಯಾಗಿ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತೋರಿಸಿಕೊಡುವುದು.
“ ಅವಧರಿಸು ಜನಪಾಲ ಒಂದು ಚೋದ್ಯವನು... ...” ಕರ್ಣ ಪರ್ವದ ಆರಂಭದ ಈ ದ್ವಿಪದಿ ಭಾಗವತ ಶುರು ಮಾಡಿದಾಗಲೇ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದ ರಣರಂಗ ದೃಶ್ಯ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ. ಕೌರವ ಪಾಂಡವ ಸೇನೆ ಯುದ್ದಕ್ಕೆ ಸಜ್ಜಾಗಿ ನಿಂತಿರುವುದನ್ನು ಕಲ್ಪಿಸಿಯೇ ಮನಸ್ಸು ಮುಂದಿನ ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕೆ ಆವೇಶದಲ್ಲಿ ಸಿದ್ದವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದು ದ್ವಿಪದಿಯಲ್ಲಿರುವ ಅಂತಃಸತ್ವ. ಪ್ರಸಂಗ ಕರ್ತ ಸಂದರ್ಭ ನೋಡಿ ಅದನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೊಂದಿಸಿಬಿಟ್ಟಿರುತ್ತಾನೆ, ಕಥಾಸನ್ನಿವೇಶದ ಸಂಪೂರ್ಣ ಅರಿವಿದ್ದರೂ ನಾವು ಸಮ್ಮೋಹನಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿಬಿಡುತ್ತೇವೆ. ಭಾಗವತನ ದ್ವಿಪದಿಯ ಆಲಾಪನೆಯ ಎಳೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಒಂದೊಂದೇ ಹೆಜ್ಜೆಯನ್ನು ಎಳೆಯುತ್ತ ಪ್ರಸಂಗದ ಒಳಗೆ ಇಳಿದುಬಿಡುತ್ತೇವೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ವೈಭವದ ಸೊಗಡು ಇರುವುದೇ ಇದರಲ್ಲಿ.
ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಈ ದ್ವಿಪದಿ ಪದಗಳಿಗೆ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಮೊದಲೇ ನಮಗೆ ಪೌರಾಣಿಕ ಪಾತ್ರಗಳ ವ್ಯಕ್ತಿ ಚಿತ್ರಣ ಅರಿವಿದ್ದರೂ ಈ ಪದಗಳು ಅದನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸುಂದರವಾಗಿ ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿಸುತ್ತವೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರಸಂಗದ ವೇಗದ ನಡೆಗೆ ಈ ಪದಗಳು ಹೊಂದಿಕೊಂಡಷ್ಟು ಬೇರಾವುದೇ ಪದಗಳು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ.ವಾರ್ಧಿಕ ಭಾಮಿನಿ ಹೀಗೆ ಕೇವಲ ಶ್ರುತಿ ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವಂತೆ ಮದ್ದಲೆಯ ಛಾಪು ಉಪಯೋಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಈ ಪದಗಳು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವಪೂರ್ಣ ಛಂದಸ್ಸುಗಳ ಪದಗಳಾಗಿವೆ.
ಇದು ಹೊಳ್ಳರ ನಿತ್ಯ ನೂತನ ಶೈಲಿ
ಹಳೆಯ ಕನ್ನಡ ಪೌರಾಣಿಕ ಚಲನಚಿತ್ರವೊಂದರ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಇದೇ ತರಹದ ಗೀತೆಯನ್ನು ಹೊಸೆದು ಅಳವಡಿಸಿದ್ದರು. “ಆರು ಅರಿಯರು ನಿನ್ನ ಭುಜ ಬಲದ ಪರಾಕ್ರಮ...” ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಚಿತ್ರಪ್ರೇಮಿಗಳು ರೋಮಾಂಚಿತರಾಗುವ ಈ ಹಾಡು ಆದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ನಿತ್ಯ ವೀಕ್ಷಕನಿಗೆ ಇದರಿಂದ ರೋಮಾಂಚನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕಾರಣ ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮಿಕ್ಕಿದ ಪದಗಳನ್ನು ಅದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಸುಶ್ರಾವ್ಯವಾಗಿ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಹೊಂದುವಂತೆ ಏರು ಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಡಿದ್ದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕೇಳಿರುತ್ತಾನೆ. ಒಂದರ್ಥದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದಂತೆ ಇದನ್ನು ಎಲ್ಲೂ ಉಪಯೋಗಿಸಿರಲಾರರು. ಅದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಹಿರಿಮೆ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಇಂದು ಚಲನ ಚಿತ್ರ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ “ ಶಂಕರಾ ...” ಎಂದು ಅಳವಡಿಸುವುದುಂಟು. ಇದೇ ವಿಚಿತ್ರವಲ್ಲವೆ? ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಂಪತ್ತಿಗೂ ಅಭಾವ ಬಂದು ಬಿಟ್ಟಿತೇ ಎಂದು ಅಚ್ಹರಿ ಪಡುವ ಹಾಗಿದೆ.
ವಿಶಾಲವಾದ ಅರ್ಥ ಬಾಹುಳ್ಯವನ್ನು ಸಾಂದರ್ಭಿಕ ವಿವರಣೆಯನ್ನು ಸಾರುವ ದ್ವಿಪದಿಯಾಗಲಿ ವಾರ್ಧಿಕವಾಗಲಿ ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರ ಛಾಪು ಪದಗಳು ಅರ್ಥಧಾರಿಯ ಅಥವ ವೇಶಧಾರಿಗೆ ಆತನ ಪಾತ್ರ ಪೋಷಣೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರಸಂಗದ ಮುಂದಿನ ನಡೆಯನ್ನು ಮೊದಲೇ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಊಹನೆಗೆ ಬಿಟ್ಟು ಪಾತ್ರಕ್ಕಿರುವ ರಂಗವನ್ನು ಮೊದಲೇ ನಿರ್ಧರಿಸಿ ಬಿಡುತ್ತದೆ. ಆ ಪಾತ್ರದ ಇತಿಮಿತಿಗಳೇನು ಸನ್ನಿವೇಶದ ಕಲ್ಪನೆಯೇನು ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಮೊದಲೇ ನಿರ್ಧರಿಸಿ ಒಂದುರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯ ಮುಂದಿನ ಹೆಜ್ಜೆಗೆ ಕಾತರನಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಇದು ಪಾತ್ರಧಾರಿ ಆ ಸನ್ನಿವೆಶದ ಚಿತ್ರಣವನ್ನಾಗಲಿ ಪಾತ್ರದ ಅಸ್ತಿತ್ವವನ್ನು ಸ್ಥಾಪಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸುಲಭ ಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುವುದಲ್ಲದೆ, ಅರ್ಥಧಾರಿಗೆ ಮುಂದಿನ ಅರ್ಥದ ನಡೆಗೆ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ತಳಹದಿಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವಲ್ಲಿ ರೂಪುರೇಷೆಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಕೊಡುತ್ತದೆ.
ಇದೊಂದು ಬಗೆ ಹೊಳ್ಳರು
ಹಿರಿಯ ಭಾಗವತರಾದ ತೆಂಕಬೈಲು ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಒಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಿಬಂದು ಅದರ ಸ್ವಾರಸ್ಯವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡ ಬಗೆ ಹೀಗಿದೆ. “ಮದ್ದಲೆ ಸರಿಗಟ್ಟು ಇತ್ತಿಲ್ಲೆ.. ಎಲ್ಲ ಪದ ಭಾಮಿನಿ ವಾರ್ಧಿಕದಲ್ಲಿ ಬಿಟ್ಟಿಕ್ಕಿ ಬಂದೆ..” ಇದು ತಾಳವಿಲ್ಲದ ಪದಗಳನ್ನು ಸಮರ್ಥ ಭಾಗವತರು ಹೇಗೂ ಹೊಂದಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸಿಕೊಡುತ್ತದೆ. ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆಯ ತಾಳ, ನರ್ತನದ ವೈಭವ ಎಲ್ಲವೂ ಇದ್ದ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ತಾಳವಿಲ್ಲದ ಪದಗಳೂ ನಿರ್ಣಾಯಕವೆನಿಸಿ ಬಿಡುವುದು ಎಷ್ಟೊಂದು ಕೌತುಕದ ವಿಚಾರವಲ್ಲವೆ?
ಅಹಾ!! ಅಶೋಕವನದ ಶೋಕತಪ್ತ ಸೀತೆ ...ಹೊಳ್ಳರ ಕಂಠದಲ್ಲಿ
ಯಾವುದೇ ಯಕ್ಷಗಾನ ಆಟವಾಗಲೀ ತಾಳಮದ್ದಲೆಯಾಗಲೀ ಅಥವಾ ಗಾನವೈಭವವೇ ಆಗಲಿ ಹಲವು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಪೂರ್ಣ ಪದಗಳನ್ನು ಭಾಗವತರು ತನ್ನದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಬಹುದು. ಹಲವಾರು ರಾಗ ತಾಳದಿಂದ ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಳೆಗಟ್ಟುವಂತೆ ಮಾಡಿ, ಉತ್ತಮ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ನೀಡಬಹುದು. ತನ್ನ ಸಹ ಕಲಾವಿದರ ಹಿಮ್ಮೇಳವನ್ನು ಸರಿಯಾಗಿ ಒರೆಗೆ ಹಚ್ಹಿ ದುಡಿಸಬಹುದು, ಮುಮ್ಮೇಳದ ಕಲಾವಿದನ ಕುಣಿತ ಅಭಿನಯದ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೊರಗೆಳೆಯಬಹುದು.. ಆದರೂ ಒಂದು ವಾರ್ಧಿಕವೊ ಭಾಮಿನಿಯೋ ಇಲ್ಲ ದ್ವಿಪದಿಯೋ ಉತ್ತಮ ಆಲಾಪನೆಯಿಂದ ಹೊರಬಿಟ್ಟನೆಂದರೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ಕರತಾಡನದಿಂದ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಸಮುದ್ರ ಘೋಷ ಮೊಳಗುತ್ತದೆ. ಇದರ ಭರವಸೆ ಇದ್ದೇ ಭಾಗವತ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನ ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಲಗ್ಗೆ ಹಾಕಲು ಇಂತಹ ತಾಳವಿಲ್ಲದ ಪದಗಳನ್ನು ಶ್ರುತಿಗಿಳಿಸುವುದು.
