ಶೇಣಿ ಪಿತಾಮಹ.

ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂದಿಸಿ ಶೇಣಿ ಅಜ್ಜ ಒಬ್ಬ ಪಿತಾಮಹನೆ. ತಾನು ನಡೆದಲ್ಲೆಲ್ಲ ಮದಗಜದಂತೆ ದಾರಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಗೆ ಹೊಸ ರೂಪು ಕೊಟ್ಟವರು. ಇಂದು ನಾನು ಹೊಂದಿರುವ ೨೫೦ ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ಶೇಣಿ ಅಜ್ಜನ ಮಾತುಗಳ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ಪಾತ್ರಗಳು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ತುಂಬಿವೆ. ಅವರ ಧ್ವನಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮುಖಾಂತರ ಪ್ರತಿ ದಿನದ ಯಾವುದೊ ಒಂದು ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿ ಆಲಿಸುತ್ತೇನೆ. ಹಾಗಾಗಿ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಮೊಬೈಲ್ ನಲ್ಲಿ ಅವರ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ತುಂಬಿರುವುದರಿಂದಲೋ ಶೇಣಿ ಅಜ್ಜ ಇಂದು ಮಾನಸಿಕ ಸಖನೆ ಆಗಿಬಿಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ. ಹೊರಗೆ ವಾಹನದ ದಟ್ಟನೆಯ ನಡುವಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿಂತಿದ್ದರೆ ನನ್ನ ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಮೊಬೈಲ್ ಮೂಲಕ ಶೇಣಿ ಅಜ್ಜ ತನ್ನ ಧ್ವನಿಯ ಏರಿಳಿತವನ್ನು ಮೊಳಗಿಸುತ್ತ ಇದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ಸಲ ರಾವಣ ನಾಗಿಯೋ ಇನ್ನೊದು ಸಲ ರಾಮನಾಗಿಯೋ ,ಭೀಷ್ಮನಾಗಿಯೋ ಅಥವಾ ಕರ್ಣನಾಗಿಯೋ ಅವರ ಮಾತುಗಾರಿಕೆಯ ಸುಳಿಯೊಳಗೆ ಹಲವುಸಲ ಬೇಕೆಂದೇ ಸಿಕ್ಕಿ ಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇನೆ.


ಇಂತಹ ಶೇಣಿ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ಹೊಗಳುವುದಕ್ಕೂಅರ್ಹನಲ್ಲದವನು. ಸೂರ್ಯನನ್ನು ನೋಡಿ ಸೂರ್ಯ ಕಿರಣವನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುವುದಕ್ಕೆ ಸಾಧ್ಯವೇ? ಶೇಣಿಯವರ ಮಾತುಗಾರಿಕೆಗೆ ಮನ ಸೋಲದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನನ್ನು ಹುಡುಕುವುದು ಕಷ್ಟ. ಇಂದಿನ ತಲೆಮಾರಿಗೆ ಅವರು ಕೇವಲ ದಂತ ಕಥೆಯಾದವರು. ನಾನು ಬಾಲಕನಾಗಿದ್ದಾಗ ಅವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಗೆ ಮನಸೋತಿದ್ದೆ. ಅದು ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಅರ್ಥವಿಸಿಕೊಂಡು ಅಂತ ಹೇಳಲಾರೆ ಏನೂ ಅರ್ಥವಾಗದ ಪಾಮರನಂತಹ ನನ್ನ ಶೈಶವ ತಲೆಗೆ ಅವರ ಮಾತಿನ ಆಳ ಅರ್ಥವಾಗಿದೆ ಅಂತ ಹೇಳಿದರೆ ಅದು ಹಾಸ್ಯಾಸ್ಪದವಾದೀತು. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲೇ ಶೇಣಿ ಅರ್ಥ ಅಂದರೆ ಒಂದು ಸೆಳೆತವಿರುತ್ತಿತ್ತು. ಆವಾಗ ತಾಳಮದ್ದಳೆಯಲ್ಲಿ ನೋಡುವ ಅವಕಾಶ ಮಾತ್ರ ನನಗೆ ಸಿಗುತ್ತಿತ್ತು. ಆವಾಗ ಕೇವಲ ಚೆಂಡೆಯ ಸದ್ದೋ ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರ ಆಕರ್ಷಣೆಗಳೇ ನನ್ನನ್ನು ಇಂತಹ ತಾಳಮದ್ದಲೆಗೆ ಹಿರಿಯರೊಂದಿಗೆ ಹೋಗುವಂತೆ ಪ್ರೆರೆಪಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಆದರೆ ಬರು ಬರುತ್ತಾ ಶೇಣಿಯವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಹಿರಿಯರು ಚರ್ಚಿಸುವಾಗ ನನ್ನ ಕಿವಿ ನಿಮಿರತೊಡಗಿತು. ಹೌದೇ ? ಇಷ್ಟೊಂದು ಗಹನವಾಗಿರುವುದೇ ?ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟಗಳು ನನ್ನ ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ತನಗೆ ತೀರ ವಿರಳ ಅಂತಾಳೆ ಹೇಳಬಹುದು. ಶೇಣಿಯಂತಹ ಕಲಾವಿದರು ಟೆಂಟ್ ಮೆಳದಲ್ಲೇ ವ್ಯವಸಾಯಿ ಕಲಾವಿದರಾಗಿರುತ್ತಿದ್ದರಿಂದ, ಬರೀ ಕಟೀಲು ಮೇಳದ ಬಯಲಾಟಗಳನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದ ನನಗೆ ಶೇಣಿಯವರನ್ನು ವೇಷದಲ್ಲಿ ಆವಾಗ ನೋಡಿದ್ದು ಕಡಿಮೆ. ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯಾದರೆ ನಮಗೆ ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಖರ್ಚಿಲ್ಲದೆ ಸಿಗುವ ಮನರಂಜನೆಯಾಗಿತ್ತು.

ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಅವರ ಅರ್ಥ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಕಷ್ಟವಾದರೂ ಆ ಸ್ವರದ ಏರಿಲಿತವೋ ಧ್ವನಿಯ ಆಕರ್ಷಣೆಯೋ ಅಂತೂ ಶೇಣಿ ತಾಳಮದ್ದಲೆ ಎಂದರೆ ಆವಾಗಿಂದ ಒಂದು ಸೆಳೆತ ಅದು ಇನ್ನು ಇದೆ. ಮಾತಿನಂತೆ ಅವರ ಧ್ವನಿ ಅದರ ಏರಿಳಿತ ಸ್ವತಹ ಸಂಗೀತ ವಿದ್ವಾಂಸರಾಗಿದ್ದುದರಿಂದಲೋ ತಿಳಿಯದು ಅವರ ಕಂಠದ ಏರಿಳಿತ ಹಿಡಿತ ಮಿಡಿತಗಳು ಬಹುಶಃ ಇನ್ನು ಯಾವ ಕಲಾವಿದನಿಗೂ ಒಲಿಯದ ವಿದ್ಯೆ. ಈಗಿನ ಅರ್ಥಧಾರಿಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವರು ಇವರ ನೆರಳಳನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸಿದ್ದರು ಅವರ ವಿಶೇಷತೆ ಯಾರಿಗೂ ಒಲಿಯದೆ ಇದ್ದದ್ದು ಮಾತ್ರ ಶಾರದೆ ಒಲಿಯುವಾಗ ಕಂಜೂಸಿಯಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾಳೆ ಎಂದು ಅನ್ನಿಸಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಎರಡು ಮೂರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಈಚೆಗೆ ಶ್ರೀ ಸುಣ್ಣಬಂಲ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಟ್ ಇವರನ್ನು ಹಲವು ಗುಣಗಳಲ್ಲಿ ಹೋಲುತ್ತಾರೆ. ಇಬ್ಬರ ಪ್ರತಿಭೆಗಳೂ ತುಂಬಾ ವೆತ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಹೋಲಿಕೆಗೆ ಅಸಾಧುವಾದದ್ದು ಎನ್ನುವುದಾದರೂ ಶೇಣಿಯವರ ಹಲವು ಗುಣಗಳನ್ನು ಇವರ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಬಹುಶಃ ಇದು ನನ್ನ ಭಾವನೆ ಸರಿ ಅಂತ ನನಗೆ ಮಾತ್ರ ತೋರುವುದೋ ತಿಳಿಯದು. ಶೇಣಿಯವರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಕಂಡು ಬರುವ ಒಂದು ಅಚ್ಚುಗಟ್ಟು, ಮಾತುಗಳನ್ನು ಪೋಣಿಸುವ ಮತ್ತು ಮಾತಿನ ಗೋಪುರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಚಾಕಚಕ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಸ್ವರಗಳ ಏರಿಳಿತ ತಕ್ಕ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅವರಲ್ಲಿ ಗುರುತಿಸಿದ್ದೇನೆ. ನಾವುಗಳು ಅಚ್ಚರಿ ಪಡುವಂತೆ ಶಬ್ದ ಸಂಗ್ರಹಗಳಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಹೋಲಿಕೆ ಕಂಡು ಬಂದಿದೆ. ಆದರೂ ಶೇಣಿ ಅಜ್ಜ ಯಾರಿಗೂ ಹೋಲಿಕೆ ಮಾಡಿ ತುಲನೆ ಮಾಡಿ ಬರೆಯುವಂತ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲ .

ಶೇಣಿಯವರ ಹಲವು ಮಾತಿನ ಮಂಟಪವನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡು ಆಸ್ವಾದಿಸಿದ ದಿನಗಳಿವೆ. ಅದರ ಕುರುಹಾಗಿ ಇಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಾರಿಯಾದರೂ ಅಂತಹ ಮಹಾನ್ ಕಲಾವಿದರ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಕೇಳದಿದ್ದರೆ, ಪರವೂರಲ್ಲಿದ್ದು ನಮ್ಮ ಮನೆಯ ಸದಸ್ಯರ ಧ್ವನಿ ಆಲಿಸದಿದ್ದರೆ ಹೇಗಾಗಬಹುದು ಅದೇ ಅನುಭವ ಆಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೆ ಅದೆಷ್ಟು ಮನೆಯ ಮನದ ಅವಿಭಾಜ್ಯ ಅಂಗವಾಗಿ , ತನ್ನ ಜೀವಿತದಲ್ಲೂ ಅದರ ನಂತರವೂ ನಿತ್ಯ ನೆನಪಿನ ಆತ್ಮವಾಗಿ ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ? ಯಕ್ಷಗಾನದ ಕಲೆಯ ಪರಿಚಯ ಮತ್ತು ಅದರ ಹವ್ಯಾಸ ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡವ ನಿಜಕ್ಕೂ ಭಾಗ್ಯವಂತ. ಹಲವು ವರ್ಷ ತಪಸ್ಸಾಚರಿಸಿ ದೇವರನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಿಕರಿಸಿಕೊಂಡವ ಪರರನು ನೋಡಿ ಹೇಳಬಹುದು ತಾನೆಷ್ಟು ಧನ್ಯ, ಭಗವಂತನನ್ನು ಕಣ್ಣಾರೆ ಕಂಡೆ, ತಪಸ್ಸನ್ನು ಗೈದೆ ಪುಣ್ಯ ಫಲವನ್ನು ಉಂಡೆ. ಉಳಿದ ಮಂದಿಗೆ ಈ ಭಾಗ್ಯ ಉಂಟೆ ? ಅಂತೆಯೇ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಸವಿದು ಬಲ್ಲ ನಾವು ಗರ್ವ ಪಡಬಹುದು. ಯಕ್ಷಗಾನವ ಸವಿದೆ ಶೇಣಿಯನು ಕಂಡೆ , ಮಾತಿನ ಮಂಟಪ ಹೊಕ್ಕೆ , ಮನಕೆ ಭೂರಿ ಭೋಜನವ ಉಂಡೆ ಯಕ್ಷಗಾನವನರಿಯದ ಮಂದಿಗಿದೆಯೇ ಈ ಪುಣ್ಯ ಫಲ.

ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಈ ಅವಧಿಯ ಕೊನೆಯ ಆಟಗಳು

ಈ ವೈಶಾಖದ ಅಂತ್ಯದೊಂದಿಗೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಯಲಾಟಗಳನ್ನು ನೋಡುವ ಅವಕಾಶ ಬಂತು.ಅಲ್ಲಿಗೆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕವಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೇಳಗಳ ತಿರುಗಾಟ ಮುಗಿಯಿತು. ಕೊನೆಯ ಈ ಎರಡು ಆಟಗಳ ಅನುಭವ ಸವರಿದಂತೆ ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ತುಡಿತ ಮಾತ್ರ ಇಲ್ಲಿ.

ಒಂದು ಆಟ ಎಡನೀರು ಮೇಳದ ಈ ವರ್ಷದ ಮೂರನೇ ಬೆಂಗಳೂರು ಪ್ರವಾಸದ ಒಂದು ದಿನದ ಪ್ರದರ್ಶನ. ಒಂದು ಮರೆಯಲಾರದ ಮರೆಯಲಾಗದ ಅನುಭವವನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿತು. ಅನೇಕ ನಿರೀಕ್ಷೆಯೊಂದಿಗೆ ಮೊದಲ ದಿನದ ಆಟಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ಮೇಳದ ಪ್ರಧಾನ ಹಿಮ್ಮೇಳದವರು ರಜೆ ಎಂದು ತಿಳಿದು ನಿರುತ್ಸಾಹಿತನಾಗಿ ಕುಳಿತರೂ ಆದಿನದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಅದ್ಭುತ ಅನುಭವವನ್ನೇ ಕೊಟ್ಟಿತು. ೧೫ ಕಿಲೋ ಮೀಟರು ವಾಹನ ದಟ್ಟಣೆಯಲ್ಲಿ ಹೋದುದು ವ್ಯರ್ಥವಾಗದಷ್ಟು ಅನುಭವ. ಒಂದು ವಿಶೇಷ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದ ಚಿಪ್ಪಾರು ಕೃಷ್ಣಯ್ಯ ಬಲ್ಲಾಳರ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ. ಜೀವನದ ವಾನಪ್ರಸ್ಥ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬಲ್ಲಾಳರ ಕೈಚಳಕ ಕಂಡ ಭಾಗ್ಯವಂತ ನಾನು.ಪೂಜ್ಯ ಎಡನೀರು ಸ್ವಾಮಿಜಿಗಳ ಸಾಮನ್ಯ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ ಇವರ ಸ್ಫೂರ್ತಿಯಿಂದ ಅದ್ಭುತ ಯಶಸ್ಸು ಕಂಡಿತು. ಬಹುಶಃ ಅವರಿಗೂ ಅದು ಮರೆಯಲಾರದ ಅನುಭವ ಕೊಟ್ಟಿತೇ ? ಬಹುಶಃ ಆ ಮೇಳದ ಹಿಮ್ಮೇಳದ ಸ್ಥಾನದ ಮಹಿಮೆ ಅಂತ ತಿಳಿದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಅದರಂತೆ ಮುಮ್ಮೇಳ ಕೂಡ. ಆದಿನ ಕೃಷ್ಣಾರ್ಜುನ ಪ್ರಸಂಗ. ಯುವ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ದೀಪಕ್ ಪೇಜಾವರ ಅವರ ಕೃಷ್ಣ ಹಾಗು ಮಧೂರು ನಾವಡ ಅವರ ಅರ್ಜುನ

ಉತ್ತಮವಾದ ನಿರ್ವಹಣೆಯಿಂದ ಜನಮನ ಸೆಳೆಯಿತು. ಕೇವಲ ಹೋದುದಕ್ಕೆ ೨ ದಿಗಿಣ ನೋಡಿ ಹೋಗುವಂತ ಆಲಸ್ಯದಿಂದ ಕುಳಿತ ನಾನೂ ೧೦ ಗಂಟೆಯ ತನಕ ಕುಳಿತದ್ದು ನನಗೆ ಸೋಜಿಗ ಅನ್ನಿಸಲೇ ಇಲ್ಲ. ಸಮಯಾವಕಾಶದಿಂದ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೋಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೆ ಹೋಯಿತು. ಅದರ ಪ್ರಭಾವವೋ ಚಿಪ್ಪಾರು ಕೈಚಳಕ ವನ್ನು ಪುನಃ ಸವಿಯುವ ಮನಸ್ಸಿಂದ ಒಂದು ದಿನ ಬಿಟ್ಟು ಮೂರನೇ ಆಟಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ ದೇವರ ಆಟ ಬೇರೆಯೇ ನಿಗದಿಯಾಗಿತ್ತು. ಜೀವನದ ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣದವರೆಗೂ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕಾಗಿ ಬಾಳಿದ ಬಲ್ಲಾಳರು ಇತಿಹಾಸವಾದದ್ದು ಮರೆಯದ ಒಂದು ಘಟನೆಯಾಯಿತು.





ಎಡನೀರು ಮೇಳ ಇಲ್ಲ ಇನ್ನು ಎಂದು ಅಭಿಮಾನಿಗಳು ನಿರಾಶೆಯಿಂದ ಈ ವರ್ಷದ ಅವಧಿಯನ್ನು ಎದುರುಗೊಂಡರೆ, ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ನಿರೀಕ್ಷೆಯನ್ನು ತಕ್ಕಮಟ್ಟಿಗೆ ನೀಗಿಸಿ ಈ ವರ್ಷದ ಯಶಸ್ವಿ ತಿರುಗಾಟದ ಕೊನೆಯ ಕ್ಷಣದಲ್ಲಿದೆ. ದೈವಬಲ ಎಂದರೆ ಇದುವೆಯೋ ಏನೋ.. ಏನಿದ್ದರೂ ಚಿಪ್ಪಾರು ಅಜ್ಜನ ಮದ್ದಳೆಯ ಛಾಪನ್ನು ಚಪ್ಪರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡಿದ ಎಡನೀರು ಹಿಮ್ಮೇಳಕ್ಕೆ ಆ ಯಕ್ಷಪಿತನ ಹಾರೈಕೆ ಖಂಡಿತ ಇದೆ ಎಂದೇ ನನ್ನ ಗ್ರಹಿಕೆ. ಅಮ್ಮಣ್ಣಾಯರ ಸಾರಥ್ಯ ಗೋರೆ ದೆಲಂಥಮಜಲು ಅವರೊಂದಿಗೆ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರ ಸಹಕಾರ ಹಿಮ್ಮೇಳವನ್ನು ಗಟ್ಟಿಗೊಳಿಸಿದೆ. ಹಾಗೆಂದು ಎಡನೀರು ಮೇಳ ಪರಿಪೂರ್ಣ ಎಂದು ಹೇಳುವುದಲ್ಲ. ಅದಕ್ಕೆ ಅದರದ್ದೇ ಆದ ಕೆಲವು ತೊಡಕುಗಳು ಇವೆ. ಹಾಗೂ ಅದಕ್ಕೆ ಅದರದ್ದೇ ಆದ ಕಾರಣಗಳು ಇದೆ. ಪರಿಪೂರ್ಣವಾದ ಬಣ್ಣದ ವೇಷ ಇಲ್ಲ, ಎಡಬಲ ವೇಷಗಳು ರಂಗವನ್ನು ತುಂಬುವಲ್ಲಿ ತುಂಬಾ ಶ್ರಮ ಪಡಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ. ಒಳ್ಳೆಯ ಪಳಗಿದ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಕೆಲವರನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಹೆಸರಿಸಬಹುದು. ಆದರೂ ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಮೀರಿ ಒಂದು ತಂಡವಾಗಿ ಭೇದವಿಲ್ಲದೆ ಅವರಿಗೆ ರಂಗದಲ್ಲಿ ವ್ಯವಹರಿಸುವ ಕಲೆ ತಿಳಿದಿದೆ. ಇಂದಿನ ಕಾಲಮಿತಿಯೋಳಗಣ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಬಣ್ಣದ ವೇಷವಾಗಲಿ ಪಳಗಿದ ಕಲಾವಿದರ ಸಂಖ್ಯೆಯಾಗಲಿ ನಗಣ್ಯ. ಒಟ್ಟಂದದಲ್ಲಿ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಮತ್ತು ಮುಮ್ಮೇಳದ ಸಂಯೋಜನೆ ಹೇಗೆ ಸಂವಹನ ಹೇಗೆ ಇದರಿಂದಲೇ ಪ್ರದರ್ಶನ ಯಶಸ್ಸನು ಕಾಣಬಹುದು. ಇದು ಎಲ್ಲರೂ ಸುಲಭವಾಗಿ ಅರ್ಥೈಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ವಿಚಾರ. ಆದುದರಿಂದಲೇ ನೀವು ಒಂದು ಸಲ ಆಟ ನೋಡುವ ಎಂದು ಕುಳಿತರೆ ಅದು ಎಂತಹುದೇ ಪ್ರಸಂಗವಾಗಲಿ ನಿಮ್ಮನ್ನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಕದಲಲು ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ.ಕಲಾವಿದರ ಸಂಖ್ಯೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಹಲವು ಗುಣಗಳು ಈ ತಂಡಕ್ಕೆ ಆಗಿವೆ. ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ ಆರ್ಥಿಕವಾದ ವಿಚಾರ ಉದ್ವೇಗ ರಹಿತ ಪ್ರದರ್ಶನ ಮತ್ತು ಇದ್ದ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಸಮನ್ವಯ ಸಾಧನೆ. ಇದು ಹೊರನೋಟಕ್ಕೆ ಕಂಡುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.ಈ ಮೇಳದ ಮುಖ್ಯ ಇನ್ನೊದು ಆಕರ್ಷಣೆ ಇದರ ವೇಷ ಭೂಷಣಗಳು ನಿತ್ಯ ಹೊಸದರಂತೆ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತವೆ.ಹೀಗೆ ಕೆಲವೆಲ್ಲ ಗುಣಗಳಿಂದ ಒಟ್ಟಂದದಲ್ಲಿ ಆಟ ಒಳ್ಳೆದಾಗಿದೆ ಅಂತ ಹೇಳುವಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ.


ಅದರ ನಂತರ ಮೊನ್ನೆ ಅಂದರೆ ಮೇ ೨ ನೇ ದಿನಾಂಕದಂದು ದಾಸರಹಳ್ಳಿ ಪ್ರತಿಷ್ಟಾನದವರ ಆಟ ನೋಡುವ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದಲೇ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ನಿತ್ಯವೂ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಆಲಿಸುವ ಆದಷ್ಟು ಅದರಲ್ಲೇ ಆನಂದವನ್ನು ಕಾಣುತಿದ್ದ ನನಗೆ ಒಂದೆರಡು ದಿನ ಚಿಪ್ಪಾರು ನಿಧನದಿಂದ ಆ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಸವಿಯುವ ಮನಸ್ಸಾಗಲಿಲ್ಲ. ನಿತ್ಯವೂ ಒಂದಲ್ಲ ಒಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕೇಳುವ ನನಗೆ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆ ಸ್ವರ ಕೇಳಿದಾಗ ಚಿಪ್ಪಾರು ಮುಖ ಎದುರುಬಂದು ನಿಂತು ಬಿಡುತ್ತಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಗುಂಗಿನಿಂದ ಹೊರಬರಲು ಒಂದು ಸಮಯ ಅಂತ ಭಾವಿಸಿಯೇ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದಲೇ ಯಕ್ಷ ಸಪ್ತಮಿ ಪರ್ವಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ದಾಸರ ಹಳ್ಳಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ವಾತಾವರಣ ಪ್ರತಿಸಲದಂತೆ ಇಸಲವೂ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿತ್ತು. ಅಧಿಕವಾಗಿ ಕರಾವಳಿ ಪ್ರದೇಶದವರೇ ಇರುವ


ಈ ತಾಣ , ಬೆಂಗಳೂರಿನ ನನಿಗೆ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರದ ತಾಣ, ಸಡಗರದಿಂದ ಯಕ್ಶೋತ್ಸವವನ್ನು ಆಚರಿಸುತ್ತಿತ್ತು.ಇಲ್ಲಿನ ಯಕ್ಷಗಾನೀಯ ವಾತವರಣ ಪ್ರತಿಸಲದಂತೆ ಈ ಸಲವೂ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಖುಷಿಯನ್ನು ಕೊಟ್ಟಿತು. ನಮ್ಮೂರಿನ ದೆರೆ ಮೇಳದ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನೆನಪಿಸುವಂತಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನಲ್ಲಿ ಅಪಾರೂಪ ಎನ್ನಬಹುದಾದ ವಾತಾವರಣ. ಮೇಳದ ಅಧಿಕೃತ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಆಟ ನಡೆದರೆ ಅದು ಒಂದು ಸೊಗಸು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಭಾಗವತರಿಗೆ ಜಾಗವಿಲ್ಲದಂತ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರಲ್ಲಿ ನೋಡಬಹುದು. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಮೇಳದ ಸುಸಜ್ಜಿತ ರಂಗಸ್ಥಳದಲ್ಲಿ ಆಟ ನೋಡುವುದು ಒಂದು ಹಿತವಾದ ಅನುಭವ.ತೆಂಕು ತಿಟ್ಟು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನದವರು ಪ್ರತಿ ಸಲದಂತೆ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನೇ ಮಾಡಿದ್ದರು. ಧೂಮ ಪಾನ, ಗುಟ್ಕ ಮತ್ತು ಚಪ್ಪಲಿಗೆ ಒಳಗೆ ಪ್ರವೇಶವೇ ಇಲ್ಲ. ಇದೊಂದು ಪರಿಸರವನ್ನು ಗೌರವ ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೋಡುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಡೇರೆಯ ಒಳ ಹೊಕ್ಕರೆ ಕತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಜಗಮಗಿಸುವ ಬೆಳಕಿನ ರಂಗಸ್ಥಳ ನಿಜಕ್ಕೂ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಅನುಭವ.



ನಾನು ಹೋದಾಗ ಸ್ವಲ್ಪ ಆಟದ ಭಾಗ ಮುಗಿದಿತ್ತು.. ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಭಾ ಪರಿಣಯ ಮತ್ತು ರಕ್ತ ರಾತ್ರಿ ಪ್ರಸಂಗ. ಯುವಭಾಗವತ ಪ್ರಪುಲ್ಲ ಕುಮಾರ ಅವರ ಭಾಗವತಿಕೆ, ಪದ್ಯಾಣ ಅವರನ್ನೇ ಅನುಕರಿಸಿ ಹಾಡಿದಂತೆ ಇತ್ತು. ಕುಳಿತ ಹಾಡುವ ಭಂಗಿ ಎಲ್ಲವನ್ನು ಅನುಕರಿಸಿದಂತೆ ಭಾಸವಾಯಿತು. ಕೆಲವು ಸಮಯದ ಮೊದಲು ADA ರಂಗಮಂದಿರದ ಸೇವೆ ಆಟದಭಾಗವತಿಕೆಗೂ ಇದಕ್ಕೂ ತುಂಬಾ ವೆತ್ಯಾಸ ಕಂಡಿತು. ಬಹುಶ ಅನುಕರಣೆಯ ಪ್ರಭಾವವೋ ಏನೋ.ನನ್ನ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಅನಿಸಿಕೆ ಅಷ್ಟೇ.



ಒಟ್ಟು ಮೊದಲಿನ ಪ್ರಸಂಗ ನೋಡಿದಾಗ ಹಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ತುಂಬಾ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯತೆ ಕೊಟ್ಟಂತೆ ಅನಿಸಿತು. ಪ್ರತಿ ಕಲಾವಿದನು ಹಾಸ್ಯದ ತುಣುಕು ಉದುರಿಸುವವರೇ. ಬಣ್ಣದ ವೇಷದ ಅಸುರ ಪಾತ್ರಧಾರಿಯ ಮಾತುಕೂಡ ಹಾಸ್ಯಗರನಂತೆ ಇತ್ತು. ಇನ್ನು ಗಂಭೀರವಾದ ನಾರದನ ಪಾತ್ರ ಕೂಡ ಹಾಸ್ಯದಿಂದಲೇ ಕೂಡಿತ್ತು. ಒಟ್ಟು ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಇದು ಹೊಂದಾಣಿಕೆ ಆಗುತ್ತದೋ ಇಲ್ಲವೊ ನಾನು ಹೇಳಲಾರೆ. ಆದರೆ ಜನರಂಜನೆ ಆದದ್ದು ಮಾತ್ರ ಸತ್ಯ.ಮೊದಲಿನ ಸ್ವಯಂ ಪ್ರಭೆ ಲವ ಲವಿಕೆಯಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು. ಶೂರ ಸಾಹಸದಿಂದ ಕೂಡಿದ ಈ ಪಾತ್ರ ಅಂಬ ಪ್ರಸಾದ ಪಾತಾಳ ಮೊದಲಾರ್ಧದಲ್ಲಿ ಚೆನ್ನಾಗಿ ನಿರ್ವಹಿಸಿದ್ದರೂ ತಮ್ಮ ದೇಹ ಪ್ರಕೃತಿಯಿಂದ ದಿಗಿಣವನ್ನು ಅಲ್ಲಿಂದ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಸುಧಾರಿಸಿಕೊಂಡರೆ., ನಂತರ ದ ಆ ಪಾತ್ರ ಮಾಡಿದ ಯಲಗುಪ್ಪ ತೀರ ವೈಫಲ್ಯವನ್ನು ಕಂಡರು. ಥಳುಕು ಬಳುಕು ಈ ಪಾತ್ರಕ್ಕೆ ಒಗ್ಗದೆಯೋ ಅಥವಾ ತೆಂಕು ತಿಟ್ಟಿನ ಶೈಲಿಯ ಕುಣಿತ ಇರದೇ ಆ ಕಡೆ ಬಡಗು ಕೂಡ ಆಗದೆ ತೀರ ಪೇಲವ ವಾಯಿತು. ಜೋಗಿಯವರ ಪಾತ್ರ ಮಾತ್ರ ಎಂದಿನಂತೆ ಇತ್ತು. ತಮ್ಮ ಕಂಠ ಹಾಗು ಅಚ್ಚು ಕಟ್ಟಿನ ವೇಷಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಗಾಂಭೀರ್ಯದಿಂದ ಮೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದ ಜೋಗಿಯವರು ಆದಿನ ಅವರ ವೇಷಗಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಮೊದಲಿನ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟು ಇರಲಿಲ್ಲ. ಅದರೂ ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಎಂದಿನಂತೆ ತಮ್ಮ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಪ್ರಸ್ತುತ ಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ನಾನು ಈ ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಎದುರು ನೋಡುವುದು ಶೀನಪ್ಪ ರೈ ವೇಷವನ್ನು. ಎಂದಿಗೂ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನನ್ನು ವಂಚಿಸದ ಇವರ ಲಯಬದ್ದ ಪಾತ್ರ ಪೋಷಣೆ ಮೇಳದ ದೊಡ್ಡ ಆಸ್ತಿ ಎಂದೇ ನನ್ನ ಭಾವನೆ. ತುಂಬಾ ಸೌಮ್ಯ ಸ್ವಭಾವದ ಕಲಾವಿದ ರಕ್ಕಸನಾಗಿ ಮೊನ್ನೆ ತಮ್ಮ ಸಹಜ ಕುಣಿತದಿಂದ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಮುದನೀಡಿದರು. ಒಂದೇ ಒಂದು ಬೇಸರದ ವಿಚಾರವೆಂದರೆ ಇವರನ್ನು ನನಗೆ ರಂಗದಲ್ಲಿ ನೋಡುವಂತೆ ಆದದ್ದು ಆದಿನ ಕೇವಲ ೯ ನಿಮಿಷ. ಅಷ್ಟರಲ್ಲಿ ಅವರ ಪಾತ್ರ ಕೊನೆಗೊಂಡಿತ್ತು. ಇದು ತುಂಬಾ ನಿರಾಶೆಯ ವಿಚಾರ. ಬಹುಶಃ ಪ್ರಾಯದ ತೊಂದರೆಯೋ ಆರೋಗ್ಯದ ತೊಂದರೆಯೋ ಅಂತು ಅವರ ಅಳಕ್ಕೆ ರಾಮ ರೈ ಯಿಂದ ನಂತರ ರಾಜವೇಶಕ್ಕೆ ಹೆಸರುವಾಸಿಯಾದ ಮತ್ತು ತನ್ನದೇ ಛಾಪನ್ನು ಮೂಡಿಸಿದ ಒಬ್ಬ ಸಮರ್ಥ ಕಲಾವಿದ ರಂಗದಿಂದ ಕೇವಲ ಬೆರಳೆಣಿಕೆ ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ನಿರ್ಗಮಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಅಂತ ಪಾತ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ನನ್ನಂಥ ಅಭಿಮಾನಿಗೆ ಕಸಿವಿಸಿಯಾಗುತ್ತದೆ. ಅದರೂ ಅಂದು ಮಿಂಚಿನಂತೆ ಬೆಳಗಿದರು ಶೀನಪ್ಪರೈಗಳು.

ಇನ್ನು ಎರಡನೇ ಪ್ರಸಂಗ ರಕ್ತ ರಾತ್ರಿ.ಮೊದಲೇ ಅರ್ಭಟೆಯ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಇನ್ನೂ ಮೊಳಗುವ ಲಕ್ಷಣ. ಅಬ್ಬರದ ಚೆಂಡೆ ಇನ್ನೂ ಅಬ್ಬರಿಸುವ ಸನ್ನಾಹದಲ್ಲಿತ್ತು !!!. ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನ ಪ್ರವೇಶದ ಪದ ಹೇಳುವಾಗ ಪ್ರವೇಶದ ಮೊದಲೇ ಕೆಲವರು ಕೇಕೆ ಚಪ್ಪಾಳೆ ಶಿಳ್ಳೆಯಿಂದ


ಸ್ವಾಗತಿಸಿದರು!. ಇದು ಅತಿರೇಕ ಎಂದು ಕಂಡಿತು. ಅದರೂ ಇಂತಹ BLIND ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಗಳಿಸುವುದು ಒಂದು ಸಾಧನೆಯೇ ಸರಿ . ರುದ್ರ ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಪರಮೇಶ್ವರನ ಅಪರಾವತಾರ ಎಂದು ಕರೆಸುಕೊಳ್ಳುವ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ ಇಲ್ಲಿ ನಗುತ್ತ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ. ಆ ಕುಣಿತ ಆ ಪಾತ್ರ ಪೋಷಣೆಗೆ ಆ ಪಾತ್ರ ಮಾನಸಿಕ ಸ್ವಭಾವಕ್ಕೆ ಎಷ್ಟು ಹೊಂದಿಕೊಳ್ಳುವುದೋ ದೇವರೇ ಬಲ್ಲ. ಹಾಗಾಗಿ ಮುಂದಿನ ಕಥಾನಕ ನೋಡುವ ವ್ಯವಧಾನ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ. ಮರುದಿನದ ಕೆಲಸದ ಹೊರೆ ಆವಾಗ ನೆನಪಿಗೆ ಬಂತು ಈ ವರ್ಷದ ನನ್ನ ಯಕ್ಷಗಾನ ತಿರುಗಾಟ ಮುಗಿಸಿದೆ ಅಂತ ಭಾವಿಸಿದ್ದೇನೆ.

ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಳೆಯ ನಿಸ್ಸೀಮ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಚಿಪ್ಪಾರು ಕೃಷ್ಣಯ್ಯ ಬಲ್ಲಾಳ.

ನಾನು ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೂ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆಯೊಂದಿಗೆ ಕಂಡ ಚಿಪ್ಪಾರಿನ ವಯೋ ವೃದ್ದ ವಿಷಮ ಪೆಟ್ಟುಗಳ ಹರಿಕಾರ, ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಕಾವ್ಯವನ್ನೇ ಬರೆಯಬಲ್ಲ ಸಮರ್ಥ, ಹಾಗು ನಿಜ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅತ್ಯಂತ ಸರಳ ಹಾಗು ಸಜ್ಜನ ಚಿಪ್ಪಾರು ಇನ್ನಿಲ್ಲ ಎನ್ನುವಾಗ ನಂಬಲೇ ಬಿಡಲೇ ಅನ್ನುವ ಮಟ್ಟಿಗೆ

ಆಘಾತವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದ್ದೆ.

ನಿನ್ನೆ ಅಂದರೆ ದಿನಾಂಕ ೨೭-೦೪-೨೦೦೯ ರಂದು ಎಡನೀರು ಮೇಳದ ಆಟ ಬೆಂಗಳೂರು ಕೋರಮಂಗಲದ ಎಡನೀರು ಮಠದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ನೋಡುವುದಕ್ಕೆಂದು ನನ್ನ ಮಿತ್ರರ ಜತೆ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ಈ ಮೊನ್ನೆ ಅಂದರೆ ಶನಿವಾರದ ದಿನ ಎಡನೀರು ಮೇಳ ಪುನಃ ತನ್ನ ಸೇವಾ ಪ್ರದರ್ಶನವನ್ನು ಬೆಂಗಳೂರಲ್ಲಿ ಆರಂಭಿಸಿತ್ತು ಖಾಯಮ್ ಮಿತ್ರ ಸದಸ್ಯರೊಂದಿಗೆ ಅಲ್ಲಿ ಮೊದಲೇ ಹಾಜರಿದ್ದೆ. ಚೌಕಿ ಪೂಜೆ ಆಗ್ತಾ ಇತ್ತು. ಚಿಪ್ಪಾರು ಬರಿ ಮೈ ಕೇವಲ ಬಿಳಿ ಪಂಚೆ ಉಟ್ಟು ಹೆಗಲಿಗೆ ಚೆಂಡೆ ನೇತಾಡಿಸಿ ಬಾರಿಸುತ್ತ ಇದ್ದರು.. ನಾನು ದೇಲಂತ ಮಜಲು ಉಪಧ್ಯಯರನ್ನು ಕಣ್ಣಲ್ಲೇ ಅರಸಿದೆ. ಮತ್ತೆ ತಿಳಿದು ಬಂತು ಅವರೆಲ್ಲ ರಜೆಯಲ್ಲಿದ್ದರೆ.. ಚಿಪ್ಪಾರು ಹೊಸ ಅತಿಥಿಯಾಗಿ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ..

ನಮ್ಮ ನೆಚ್ಚಿನ ಕಲಾವಿದರು ಕೆಲವರು ಗೈರು ಹಾಜರಿ ಹೀಗಾಗಿ ತುಸು ಉದಾಸಿನ ಮನಸ್ಸಿಂದಲೇ ಆಟ ನೋಡುವುದಕ್ಕೆ ಆರಂಭ.. ಚಿಪ್ಪಾರು ಚೆಂಡೆಯೊಂದಿಗೆ ವೇದಿಕೆ ಏರಿದರು.ಯಾರು ಬಲ್ಲರು ನಾನು ಚಿಪ್ಪಾರು ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಏರುವುದನ್ನು ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನೋಡುತ್ತಾ ಇದ್ದೇನೆಂದು. ನಾನು ಆದಿನ ನೋಡುವ ಆ ಆರಂಭದ ಪೀಠಿಕೆಯೇ ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನಾನು ನೋಡುತ್ತಾ ಇದ್ದೇನೆಂದು ನಾನು ಗ್ರಹಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವೇ.? ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಳೆಯ ಮಾಂತ್ರಿಕ , ವಿಷಮ ಪೆಟ್ಟುಗಳ ಹರಿಕಾರ ಹಿಮ್ಮೇಳ ವಾದನದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಕ್ರಾಂತಿಯನ್ನು ಮಾಡಿದ ಮಹಾನ್ ಚೆಂಡೆವಾದಕ.. ಇಗಲೂ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಟ್ಟಿದಂತೆ ಇದೆ.. ನಾನು ನೋಡಿದ ಅವರ ಕೊನೆಯ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ ಮರೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವೇ? ಎಂಥ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ ಅದು... ಅತ್ಯದ್ಬುತ ಸ್ವಾಮೀಜಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಮೈದುಂಬಿ ಬರಿಸಿದ ಅಂದಿನ ಚಿಪ್ಪಾರು..ನನ್ನ ಬಾಲ್ಯವನ್ನು ನೆನಪಿಗೆ ತಂದರು.. ನಾನು ನನ್ನ ಬಾಲ್ಯದಿಂದಲೇ ನಮ್ಮೂರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಅದ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಯೊಂದರಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ್ದೇ.. ಅಂದಿನಿಂದ ಅವರ ಹಾಲು ಪ್ರದರ್ಶನ ಕಂಡು ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆಗೆ ಅನ್ವರ್ಥವಾಗಿ ಅವರನ್ನೇ ಹಲವುಸಲ ಕಂಡು ಬೆಳೆದೆ. ನಮ್ಮೂರಿನ ಈ ದೈತ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆ ದೈಹಿಕವಾಗಿ ನಾನು ಮೊದಲು ಕಾಣುವಾಗ ಹೇಗಿತ್ತೋ ಮೊನ್ನೆ ನಾನು ಕೊನೆಯದಾಗಿ ನೋಡುವಾಗಲೂ ಹಾಗೆ ಇತ್ತು.. ವೃದ್ದಾಪ್ಯ ವೇದಿಕೆಯ ಮೇಲೆ ನನ್ನ ಗಮನಕ್ಕೆ ಬರದಂತೆ ಇತ್ತು. ನೀಳ ಕಾಯದ ಸ್ಥಿತ ಪ್ರಜ್ಞ ಭಾವದ ಅವರ ಭಂಗಿ ಮರೆಯುವುದು ಸಾಧ್ಯವೇ..?

ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ ಕಾವ್ಯ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಮಂಗಳ ಹಾಡಿ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳಿಸಿದರೆ? ಅವರ ಅಂದಿನ ವಾದನ ಹಾಗು ಮೇಳದ ಅಂದಿನ ಪ್ರದರ್ಶನ ವನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸಿ ಅದರಬಗ್ಗೆ Or Kut community ಯಲ್ಲಿ ಬರೆದಿದ್ದೆ.. ನಿನ್ನೆಯ ದಿನ ಯುವ ಕಲಾವಿದ ದೀಪಕ್ ಪೇಜಾವರ ಅವರಿಗೆ ಅದನ್ನು ತೋರಿಸಿದ್ದರಂತೆ.. ನನ್ನ ಪರಿಚಯ ಇದ್ದ ಅವರಿಗೆ ಬಹುಶಃ ಸಂತಸವಾಗಿರಬೇಕು.ನಿನ್ನೆ ಸಾಯಂಕಾಲ ದ ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ ಅವರಿಗೆ ಕೊನೆಯ ಸೂರ್ಯಸ್ತವಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿತು.. ಸೂರ್ಯ ತನ್ನೊಂದಿಗೆ ಇನ್ನೊದು ಪ್ರಭೆಯನ್ನು ನಮ್ಮ ನಡುವಿಂದ ಕಿತ್ತುಕೊಂಡು ಹೋದನೆ? ಇವರ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ ಕೇಳಲು ಕರೆದುಕೊಂಡು ಹೋದನೆ.? ಇಂದು ಸೂರ್ಯ ಉದಯವಗುವಾಗ ಪುನಃ ಕರೆತಂದು ಬಿಡುವನೆ.? ಇದು ಅಸಂಭವ.. ಅಂತು ಒಂದು ದೈತ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆ ಇನ್ನಿಲ್ಲದೆ ಕಣ್ಮರೆಯಾಯಿತು. ಮೊನ್ನೆ ನನ್ನ ಮೊಬೈಲಿನಲ್ಲಿ ಅವರ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನವನ್ನು ವಿಡಿಯೋ ಮಾಡಿದ್ದೆ.. ಅದರ ತುಣುಕು ಹಲವು ಸಲ ನೋಡಿ ಕಣ್ಣು ತುಂಬಿಕೊಂಡೆ. ಸಾಕೆಂದು ಅನ್ನಿಸಲೇ ಇಲ್ಲ.. ಅವರ ಹಲವು ಮದ್ದಲೆ ವಾದನದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಂಗ್ರಹಗಳು ನನ್ನಲ್ಲಿವೆ. ಈಗಿನ್ನು ಅವರ ನೆನಪಿಗೆ ಅದುವೇ ಉಳಿದಿದೆ ನನ್ನ ಬಳಿ.

ನನಗೆ ತಿಳಿದಂತೆ ದಿವಂಗತ ಸಂಗೀತ ವಿದ್ವಾನ್ ಭಾಗವತ ಶ್ರೀ ದಾಮೋದರ ಮಂಡೆಚ್ಚರು ಮತ್ತು ಚಿಪ್ಪಾರು ಕೃಷ್ಣಯ್ಯ ಬಲ್ಲಾಳರು ತುಂಬಾ ಗಳಸ್ಯ ಕಂಠಸ್ಯ ಸ್ನೇಹಿತರಾಗಿದ್ದರು. ಅವರು ಜತೆಯಾಗಿ ಭಾಗವಹಿಸಿದ ಹಲವು ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿದ್ದೇ. ಮಂಡೆಚ್ಚರೊಂದಿಗೆ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನವನ್ನು ಅವರು ಅಹ್ಲಾದಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೊದಲು ನಮ್ಮೂರಲ್ಲಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಮೇಳದ ಆಟಆಗುವಾಗ ಮೇಳದ ಸದಸ್ಯರಲ್ಲದೆ ಇದ್ದರೂ ಇವರು ಮಂಡೆಚ್ಚರೊಂದಿಗೆ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ ಮಾಡಿದುದನ್ನು ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ. ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಅವರ ಸಂಗೀತಕ್ಕೆ ಇವರ ಮದ್ದಲೆ ತುಂಬಾ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಅಥಹ ಮಿತ್ರ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲೇ ಪ್ರಾಣ ಬಿಟ್ಟರು ಎಂದು ಕೇಳಿದ್ದೆ.ಮಿತ್ರನಂತೆ ಇವರು ಸಹ ವೇದಿಕೆಯ ಬಳಿಯಲ್ಲೇ ಇಹಲೋಕ ಯಾತ್ರೆಗೆ ಹೆಜ್ಜೆ ಇಟ್ಟದ್ದು ದೈವ ಪ್ರೇರಣೆಯೇ ಇರಬೇಕು.

ಚಿಪ್ಪಾರು ಮದ್ದಲೆ ನೆನಪು ಮಾಡಿಕೊಂಡರೆ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಮೊದಲು ನಡೆದ ಒಂದು ತಾಳಮದ್ದಲೆ ನನಗೆ ಇನ್ನೂ ನೆನಪಿದೆ. ಅದು ಮಂಗಳೂರಿನ ಬಲ್ಲಾಳ್ ಭಾಗ್ ನಲ್ಲಿರುವ ಪಾಲ್ಕೆ ಕೃಷ್ಣಾಚಾರ್ ಹಾಲ್, ಅಲ್ಲಿ ಒಂದು ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಸುಧನ್ವ ಮೋಕ್ಷ ಮತ್ತು ಮಾಗಧವಧೆ ಭಾಗವತರಾಗಿ ಬಲಿಪ್ಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತ ಚೆಂಡೆ ಕಡಬ ನಾರಾಯಣ ಆಚರಿ ಹಾಗು ಮುಮ್ಮೆಳದಲ್ಲಿ ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್, ವಿಟ್ಲ ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ ಜೋಷಿ, ಪೆರ್ಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್, ಪ್ರಭಾಕರ ಜೋಷಿ, ಮರೂರು ಮಂಜುನಾಥ ಭಂಡಾರಿ, ಸೂರಿಕುಮೆರಿ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್. ಅಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿ ಇವರ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ನಾರಣಪ್ಪ ಶೈಲಿ ಮದ್ದಲೆ .. ಬಲಿಪ್ಪರ ಭಾಗವತಿಕೆಯೊಂದಿಗೆ ಇವರ ಕೆಮ್ಮಣ್ಣು ಮದ್ದಲೆ ಅಹ.. ನಂಗೆ ಇನ್ನೂ ನೆನಪಿದೆ.. ಬಹುಷಃ ಇನ್ನು ಅಂತ ಒಂದು ಕೂಟ ಕನಸೇ ಸರಿ. ಗಜ ಮುಖದವಗೆ ಅಲ್ಲಿಂದ ತೊಡಗಿ ಕೊನೆಗೆ ಮಂಗಳದ ವರೆಗೆ ಬಲಿಪ್ಪರೊಂದಿಗೆ ಕುಳಿತಲ್ಲಿಂದ ಏಳದೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ ಮಾಡಿದ ಆ ಚಿಪ್ಪಾರು ಬಲ್ಲಾಳರು ಈಗಲೂ ನೆನಪಿಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ. ಚಿಪ್ಪಾರು ಎಂಬ ಊರಿನ ಹೆಸರಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಾರಸ್ವತ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಹೆಸರನ್ನು ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟ ಇವರ ಸಾಧನೆ ಅನನ್ಯ , ಹಲವು ಭಾಗವತರಿಕೆ ಸಾಥ್ ನೀಡಿದ ಹೆಸರಾಂತ ಕಲಾವಿದರಿಂದ ತೊಡಗಿ ಇತ್ತೀಚಿನ ಯುವ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಕುಣಿಸಿದ ಇವರ ಕೈ ಕಸುವು ವರ್ಣನೆಗೆ ನಿಲುಕದ್ದು. ಸ್ಥಿತ ಪ್ರಜ್ಞ ರಾಗಿ ಚೆಂಡೆ ಬಾರಿಸುವ ಇವರ ಭಂಗಿ ಅಹ್ಲಾದಮಯ.

http://www.youtube.com/user/rajkm65

ಅಪಾರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳನ್ನು ಬಂಧು ಬಾಂಧವರನ್ನು ಅಗಲಿದ ಇವರ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಭಗವಂತನು ಚಿರಶಾಂತಿಯನ್ನು ಕರುಣಿಸಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಬಲ್ಲಾಳರನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನ ರಂಗಕ್ಕೆ ಭಗವಂತನು ಅನುಗ್ರಹಿಸಲಿ ಎಂದು ಹಾರೈಸೋಣ.. ಅಲ್ಲವೇ..

ಒಂದು ಸುಂದರ ರಸಾಸ್ವಾದನೆಯ ಸಾಯನ್ನ ಸಂಧ್ಯೆ

ಕಳೆದ ಭಾನುವಾರ ಬೆಂಗಳೊರಿನ ಗಿರಿನಗರ ರಾಮಾಶ್ರಮದ ಸುಂದರ ಪರಿಸರದ ರಾಮ ಸನ್ನಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ತೆಂಕಬೈಲು ತಿರುಮಲೇಶ್ವರ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ ಸಾರಥ್ಯದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ತಾಳಮದ್ದಲೆ ಜಾಂಬವತಿ ಕಲ್ಯಾಣ ನಡೆಯಿತು. ಕೇವಲ ಅವರನ್ನೇ ಲಕ್ಷ್ಯ ವಿರಿಸಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ರೂಪಿಸಿದರೂ ಅದು ಅಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸೀಮಿತವಾಗದೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಮೂಡಿಬಂತು. ಶ್ರೀ ದುರ್ಗಾಂಬ ಕಲಾ ಸಂಗಮದ ಸದಸ್ಯರ ಶ್ರಮ ಸಾರ್ಥಕ್ಯವನ್ನು ಪಡೆಯಿತು.

ಕೆಲವು ಪದಗಳು ಅದ್ಭುವಾಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ ಕಂಠಶ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಮೊಳಗಿದುವು. ಪರಿಸರವೆಲ್ಲ ತೆಂಕಬೈಲುಮಯವಾಗಿ ಹೊಸ ಯಕ್ಷ ರಾಗದ ಆಲಾಪನೆಗೆ ಕಿವಿಗೊಟ್ಟು ತನ್ಮಯವಾಗಿತ್ತು. ಅದರಲ್ಲೂ ಕೆಲವು ಪದಗಳು... ಅರಿಯೆ ಪ್ರಸೇನ ಪೋದುದನು, ಶರದ ರಿತು ಪೌರ್ಣಿಮ , ರಾಮ ರಾಘವ ಎಂಬ ಪದಗಳು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮುಗಿದು ಎರಡು ದಿನ ಕಳೆದರೂ ಗುನುಗುತ್ತ ಇರವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ. ಅವದು ಕಚ್ಚಿ ಆಲಾಪಿಸುವ ತೆಂಕ ಬೈಲು ಶೈಲಿ ಎಂಥ ಕಲಾವಿದನನ್ನು ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ ನೀಡಿದೆ ಎಂದು ಹುಬ್ಬೇರಿಸುವ ಹಾಗೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಹಲವು ದಿನಗಳಿಂದ ತೆಂಕಬೈಲು ಪದದ ತ್ರಿಷೆ ತಕ್ಕ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನೀಗಿದ ಅನುಭವ. ಮಿತ್ತನಡ್ಕದ ಜಾಂಬವತಿ ಕಲ್ಯಾಣ ನೋಡುವುದರಲ್ಲಿ ಕಾರಣಾಂತರದಿಂದ ವಂಚಿತನಾದ ನಾನು ಇಷ್ಟು ಸುಲಭ ಹಾಗು ಸುಂದರವಾಗಿ ತೆಂಕಬೈಲು ರಸಾಸ್ವಾದನೆ ಆಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಕನಸಿನಲ್ಲೂ ಊಹಿಸಿರಲಿಲ್ಲ. ಹವ್ಯಾಸಿ ಕಲಾವಿದರ ಅರ್ಥಗರಿಕೆ ಕೂಡ ಪರವಾಗಿಲ್ಲ ಅನ್ನಿಸಿತು. ಸುಧನ್ವ ಅವರ ಶ್ರೀಕೃಷ್ಣ ಉತ್ತಮ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮೂಡಿತು.
ಬೆಂಗಳೊರಿನಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟಕ್ಕಿಂತ ಹವ್ಯಾಸಿಗಳು ತಾಳಮದ್ದಲೆ ನಡೆಸಿದರೆ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತ ಅಂತ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಬಯಲಾಟದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಅಭಾಸಗಳನ್ನು ಕಂಡ ನಾನು ಬೆಂಗಳೂರು ಹವ್ಯಾಸಿಗಳ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದರೆ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರವೇ ಉಳಿಯುತ್ತಿದ್ದೇನೆ. ಬಯಲಾಟವಾದರೆ ವೇಷ ಕುಣಿತ ಎಲ್ಲದರಲ್ಲೂ ಸರ್ವಾಂಗೀಣ ಪ್ರಭುದ್ದತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುವುದು ಇಲ್ಲಿನ ಹವ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟ. ಹಾಗಾಗಿ ಅಂತಹ ಆಭಾಸಗಳಿಗೆ ಇಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ಲಭ್ಯತೆ ತುಂಬಾ ಕಡಿಮೆ. ಹೀಗಿದ್ದರು ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕಿಂತ ಕಠಿಣ ಅಂತ ನನ್ನ ಭಾವನೆ. ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಇದರಿಂದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಸೆಳೆದು ಹಿಡಿವುದು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟದ ಕೆಲಸ. ಕೇವಲ ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯ ಪ್ರೆಕ್ಷಕರಾದರೂ ( ಬಹುಶಃ ಉತ್ತಮ ಅರ್ಥ ಪೂರ್ಣ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಸಂಕೇತ ಹಾಗೆಯೇ ಇರಬೇಕು ) ಸಭ್ಯ ಸಭೆಯಿಂದ ಒಂದು ಸಾಯಾನ್ನ ಪುಳಕಗೊಂಡಿತು.

ಸಾಧಾರಣ ಆದಿನದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲ ಪದಗಳನ್ನು ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಿಸಿಕೊಂಡು ಗೆಳೆಯರಲ್ಲಿ ಹಂಚಿಕೊಂಡು ಸಂತಸ ಪಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ. ಇಂಥ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅಸ್ವಾದನೆಯಿಂದ ಮೈಮನಗಳು ಉಲ್ಲಸಿತವಾಗಿಬಿಡುತ್ತವೆ. ಆದಿನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮುಗಿಸಿ ಹೊರಬಂದಾಗ ಜಿಟಿ ಜಿಟಿ ಮಳೆ ಶುರುವಾಗಿತ್ತು.. ದೇಹಕ್ಕೆ ಹನಿ ಹನಿಯಾಗಿ ಮಳೆ ತಂಪೆರೆದರೆ ಮನದೊಳಗೆ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ ಮೇಘವರ್ಷ ಭೋರ್ಗರೆದು ಸುರಿದು ತಂಪೆರೆದಿತ್ತು. ಹೊರ ಬಂದು ನೋಡ್ತೇನೆ ಸ್ಥಳೀಯ ಬೆಂಗಳೂರಿಗರನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ , ಎಂತಹ ರಸಾಸ್ವಾದನೆಯ ರುಚಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲೇ ಇದ್ದು ಕೊಂಡು ಸವಿಯದೆ ವಂಚಿತರಾದಿರಲ್ಲ, ಎಂದು ಅನ್ನಿಸಿತು.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಉನ್ನತಿಗಾಗಿ ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ಇಂಥ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳ ಕಡೆಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸಿದರೆ ನಿಜವಾದ ಕಲೆ ಜೀವಂತವಾಗಿರುವುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ.

ಯಕ್ಷೋಪಾಸನೆಯ ಸುವಾಸನೆ

ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟರ ಉಪಾಸನೆಯ ಹರಡಿದ ಕಂಪನ್ನು ತುಸು ನಾನು ಆಘ್ರಾಣಿಸಿದೆ.ತುಸು ಗಾಢವಾದ ಪರಿಮಳ. ತುಸುವಾದರೂ ಅದರ ವರ್ತುಲದ ಸುಳಿಯೊಳಗೆ ಇದ್ದ ಅನುಭವ. ಅತ್ಯಂತ ಅಭಿಮಾನಭಾಜನರು ಏನು ಮಾಡಿದರೂ ಒಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಇಲ್ಲಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಸಮಗ್ರ ಜೀವನ ದರ್ಶನವಾದಹಾಗಾಯಿತು.

ಅವರ ಸಾಧನೆಯ ಅಥವಾ ಕ್ರಿಯೆಯ ಬಗ್ಗೆ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಮಾಡುವಷ್ಟು ದೊಡ್ಡವ ನಾನಲ್ಲ. ಅದರೂ ಉಪಾಸನೆಯನ್ನು ಓದಿ ಆದನಂತರ ಮನಸ್ಸಿನ ಅನಿಸಿಕೆ ಹೇಳಿದ್ದರಲ್ಲಿ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ ಎಂದೇ ಕೆಲವು ಅನಿಸಿಕೆಗಳು ಮಾತ್ರ ವ್ಯಕ್ತ ಮಾಡುವ ಬಯಕೆ ಇದು. ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಸಂಪ್ರದಾಯದಂತೆ ಹಿರಿಯ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಮುನ್ನುಡಿ ಮೆರುಗನ್ನು ನೀಡಿವೆ. ಭಟ್ಟರನ್ನು ಹತ್ತಿರದಿಂದ ಬಲ್ಲ ಮಹನೀಯರ ನುಡಿಗಳನ್ನು ಓದಿದಾಗ ಮುಂದೆ ಓದುವಂತೆ ಪ್ರೇರೇಪಿಸುತ್ತವೆ.ಆತ್ಮ ಕಥೆಯುದ್ದಕ್ಕೂ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆ ಮೆರೆವ ತುಡಿತ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಹೃದಯವನ್ನು ಕಲುಕುವ, ಮಾನವ ಸಂಭಂಧಗಳ ಸೆಲೆಗಳು ಸಂವಹನಗಳು ಭಟ್ಟರ ಅನುಭವದ ಗಾಢ ಸಂವೇದನೆಯನ್ನು ಓದುಗನಲ್ಲಿ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತವೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದನ ವೈಯ್ಯಕ್ತಿಕ ಬದುಕು ಸಾಂಪತ್ತಿಕವಾಗಿ ದುರ್ಭರವೇ. ಎಲ್ಲೋ ಕೆಲವು ಇದಕ್ಕೆ ವಿರುದ್ದವಾದ ನಿದರ್ಶನ ಸಿಗಬಹುದು. ಅದು ತೀರ ದುರ್ಲಭವೇ.

ಬಾಲ್ಯದ ಬಡತನದ ದಿನಗಳು ಅವುಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತ, ಕೆಲವು ಘಟನೆಗಳಲ್ಲಿ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟರು ಕೌಟುಂಬಿಕವಾಗಲಿ, ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಲಿ ಮನುಷ್ಯ ಸಂಭಂಧಗಳನ್ನು ನವಿರಾಗಿ ಅವರು ಕಂಡು ಕೊಂಡ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಮುಂದಿಡುತ್ತಾರೆ.ದಾಯಾದಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಬೆಳೆದ ಕಳೆದ ಬದುಗು ಬವಣೆಗಳು ಬಹುಶ: ಇದು ಸಾಮನ್ಯವಾಗಿ ಇರುವಂತಹ ವಿಷಯಗಳೇ ಆದರೂ ಭಟ್ಟರು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಘಟಿಸಿದ ಕೆಲವು ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಾ ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಇನ್ನು ಹತ್ತಿರದವರಾಗಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಘಟನೆಗಳನ್ನು ಓದುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಜತೆಗೆ ವಾಸಿಸುವ ಕುಟುಂಬದವರಾಗಿಯೋ, ಸಮೀಪದ ಬಂಧುವಾಗಿಯೋ, ಅಥವಾ ಸ್ನೇಹಿತನಾಗಿಯೋ ಭಾಸವಾದರೆ ಅಚ್ಚರಿ ಪಡಬೇಕಿಲ್ಲ. ಭಟ್ಟರನ್ನು ಸಮೀಪದಿಂದ ಬಲ್ಲವರಿಗೆ ಇದು ಅಚ್ಚರಿಯೂ ಆಗಲಾರದು. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಗೆ ಹೇಗೆ ಹತ್ತಿರವದರೋ ಅದೇ ರೀತಿ ಯಾವುದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಗೆ ತುಂಬ ಬೇಗನೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಬಲ್ಲರು. ಈ ಕಲೆಯೂ ಅವರಿಗೆ ಸಿದ್ದಿಸಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಘಟನೆಯನ್ನು ಮುಂದಿಡುವಲ್ಲಿ ಆ ಗುಣ ಶಿಸ್ತು ಕಾಣಬಹುದು. ಇದರಿಂದಾಗಿ ಪುಸ್ತಕ ಓದುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಭಟ್ಟರ ಮೇಲೆ ಆತ್ಮೀಯ ಗೌರವ ಬೆಳೆದುಬಿಡುತ್ತದೆ.

ಅವರ ಬಾಲ್ಯದ ಕೆಲವು ಘಟನೆಗಳು ಹೃದಯಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿರವಾಗಿ ಒಂದು ಕ್ಷಣ ಕಣ್ಣುಗಳನ್ನು ತೇವವನ್ನಾಗಿಸಿವೆ. ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಮನೆಯಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಂಡು ಓಡಿ ಹೋಗಿ ವಿಟ್ಲ ಜಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ತಂದೆಯ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕು ವಿಟ್ಲದಿಂದ ತೆಂದೆಯ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಮಲಗಿ ಹೋಗುವಾಗ ಭಟ್ಟರು ತಂದೆಯ ಮಮತೆಯನ್ನು ಸವಿಯುವ ಬಗೆ ತಂದೆ ಭಾವುಕರಾಗಿ ಹೇಳುವ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಓದಿದಾಗ ಆಗುವ ಅನುಭವೇ ಬೇರೆ. ಸ್ವತಹ ಅನುಭವಿಸಿ ಅದನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ಭಟ್ಟರ ಅನುಭವ ಹೇಗಿರಬಹುದು.? ತಮ್ಮ ಹುಟ್ಟಿದ ಮೇಲೆ ಅಪ್ಪನ ಹೆಗಲ ಮೇಲೆ ಮಲಗುವ ಭಾಗ್ಯ ಬಂದಿಲ್ಲ.. ಮತ್ತು ಅದನ್ನು ಪುಟ್ಟ ಬಾಲಕನಾಗಿ ಗೋವಿಂದ ಅನುಭವಿಸುವ ಅ ಸಂವೇದನೆ ಹಾಗೇ ಅಪ್ಪ ಮಗನ ನಡುವಿನ ಈ ಸಂಭಂಧ ವ್ಯಕ್ತವಾಗುವುದೇ ಇಂತಹ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ!!!

ಇನ್ನೊದು ಭಾವುಕ ಸನ್ನಿವೇಶ ಅಮ್ಮ ಮತ್ತು ಮಗುವಿನ ನಡುವೆ. ಬದುಕಿನ ಮೊತ್ತ ಮೊದಲ ಸಲ ಮೇಳದ ಪ್ರವಾಸ ಮುಗಿಸಿ ಬರುವ ಬಾಲಕ ಗೋವಿಂದ. ಹೋಗುವಾಗಲೇ ತಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಹೇಳಿ ಆಗಿದೆ ವರ್ಷಕ್ಕೆ ಐದು ನೂರು ರೂಪಾಯಿ ಸಂಬಳ ಎಂದು. ಅದರೆ ಬರುವಾಗ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಂತೆ ದುಡ್ಡು ಸಿಗದೆ, ಕೊನೆಗೆ ಹೇಗೋ ಮಾಡಿ ಸ್ವಲ್ಪ ದುಡ್ಡು ತಾಯಿಗೆ ಕೊಡಲೆಂದು ಮನೆಗೆ ಬಂದು ತಾಯಿ ಕೈಗೆ ದುಡ್ಡು ಹಾಕುವಾಗ ಮಗನ ಅಗಲಿಕೆಯಿಂದ ಬಳಲಿ ಆ ಮಹಾತಾಯಿ ಅ ದುಡ್ಡಿನ ಕಡೆಗೆ ನೋಡದೆ, ಬಾಚಿ ತಬ್ಬಿಕೊಂಡು ಅಳುವಾಗ ತಾಯಿ ಮಗನ ನಡುವಿನ ಗಾಢವಾದ ಸಂಬಂಧ ತೆರೆದು ಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಓದುಗನ ಕಣ್ಣು ಹನಿ ತುಂಬಿ ಮುಂದೆ ಓದಲಾಗುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಈ ಎರಡು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಮನಮುಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಗೋವಿಂದಣ್ಣ ಪುಸ್ತಕದ ನಡುವಿಂದ ಎದ್ದು ಬಂದ ಹಾಗೆ ಭಾಸವಾದರೆ ಅಚ್ಚರಿಯಿಲ್ಲ.

ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯಿಂದ ಪ್ರತೀ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನೂ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರೂ ಎಲ್ಲೂ ರಾಜಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡವರಲ್ಲ. ಎಂದರೆ, ಕಲಾಭಿಮಾನ ಅಥವಾ ಕಲೆಯ ಮೇಲಿನ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಬಂದುದಲ್ಲ, ಕೇವಲ ಬದುಕಿನ ಆರ್ಥಿಕ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಜೀವನ ನಿರ್ವಹಣೆಗಾಗಿ ವೇಷಧಾರಿಯದದ್ದು.ಹಾಗೆಯೇ ಮನೆಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದು ತೀವ್ರವಾದ ಭಕ್ತಿಯಿಂದಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಅವರು ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಹೇಳಿಕೊಂಡಿದ್ದಾರೆ. ಬಹುಶಃ ಗೋವಿಂದಣ್ಣ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅತ್ಮೀಯರಾಗುದು ಇಂಥಹ ವಿಶಿಷ್ಟ ಗುಣಗಳಿಂದಲೇ. ಹಾಗೆಂದು ಎಲ್ಲಿಯೂ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕಾಗಲಿ, ಹಿಡಿದ ಕೆಲಸವನ್ನಾಗಲಿ ಎಂದೂ ಅಸಡ್ಡೆಯಿಂದ ಕಂಡವರಲ್ಲ. ಪ್ರಾಮಾಣಿಕವಾಗಿ ಎಷ್ಟು ಸಾಧ್ಯವೋ ಅಷ್ಟು ಮಾಡಿ ಅವರ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯವನ್ನು ಮೆರೆದಿದ್ದಾರೆ. ಕನಸಿನಲ್ಲೂ ಊಹಿಸಲು ಅಸಾಧ್ಯವಾದ ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ತಮ್ಮದೇ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಧಿಸಿ ತೋರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾಸಕ್ತರಿಗೆ ಅಥವಾ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗಳಿಗೆ ಅನೇಕ ಮಾಹಿತಿಯನ್ನು ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಬಹುಶಃ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕೆಲವು ಮಾಹಿತಿಗಳನ್ನು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗಿ ಕೆಲವನ್ನು ವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ನೀಡಿದ್ದಾರೆ. ಅತಿ ಹಿರಿಯ ಭಾಗವತರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತಾ ಅಗರಿ ಮಂಡೆಚ್ಚ ಬಲಿಪ್ಪರ ಬಗ್ಗೆ ಕೆಲವೇ ವಾಕ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದರೆ, ತಮ್ಮ ನೆಚ್ಚಿನ ಕಡತೋಕರ ಬಗ್ಗೆ ಸವಿಸ್ತಾರವಾಗಿ ಅವರ ವಿಶೇಷತೆ ಅರ್ಹತೆ ಮತ್ತು ವೈಖರಿಯನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಇತರ ಹಿರಿಯ ಭಾಗವತರ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ವಿವರವಾದ ವಿವರಣೆಯ ಓದುಗನ ನಿರೀಕ್ಷೆ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಾಗಿಯೇ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ. ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ಟರಂತಹ ಜ್ಞಾನಿಗಳಿಂದ ಈ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರ ಬಗ್ಗೆ ಅವರ ವಿಶೇಷತೆ ಬಗ್ಗೆ ಇವರು ಕಂಡುಕೊಂಡ ಇವರ ಅನುಭವದ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಉಲ್ಲೇಖವಿರುತ್ತಿದ್ದರೆ?!! ಅಂತ ಅನ್ನಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ.

ಇಡೀ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಉತ್ಪ್ರೇಕ್ಷೆಯಿಲ್ಲದೆ ಭಟ್ಟರು ತಮ್ಮ ನೈಜ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕತೆಯನ್ನು ಹೆಜ್ಜೆ ಹೆಜ್ಜೆಗೆ ನಿರೂಪಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪುಸ್ತಕ ಓದಿ ಮುಗಿಸಿದಾಗ ನಮ್ಮ ಭಟ್ಟರ ಬಗ್ಗೆ ಇನ್ನೂ ಅಭಿಮಾನ ಈ ಕಾರಣಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಜಾಸ್ತಿಯಾಗುವುದು. ಅವರ ಮೇಲಿನ ಅಭಿಮಾನಕ್ಕೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಈ ಲೇಖನ. ಇಷ್ಟನ್ನೂ ಬರೆಯುವ ಅರ್ಹತೆಯಾಗಲಿ ತಿಳುವಳಿಕೆಯಾಗಲಿ ನನಗಿದೆಯೇ ? ಎಂದು ಹಲವು ಸಲ ನನ್ನಲ್ಲೇ ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಖಂಡಿತ ಇವುಗಳು ಯಾವುದೂ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲ.. ಇರುವುದು ಅವರ ಮೇಲಿನ ಉತ್ಕಟ ಅಭಿಮಾನ ಮಾತ್ರ.

ನಾನು ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನ

"ನಾನು ಮತ್ತು ಯಕ್ಷಗಾನ"
ಹೀಗೆ ಹೇಳುವ ಅರ್ಹತೆಯೇ ನನಗಿದೆಯೋ ಎಂಬ ಅನುಮಾನ.ಶೇಣಿಯಂಥ ಮಹಾ ಕಲಾವಿದರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ನಾನು ಹೇಳಬಹುದೇ?ಇಂದಿನ ಕಲೆಯ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳನ್ನು ನೋಡುವಾಗ ಹೀಗೆ ಹೇಳುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರೇಮಿಗೆ ಬಂದುಬಿಡಬಹುದು.

೧೦-೧೨ ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಇದ್ದ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಈಗ ಇಲ್ಲ . ನಮ್ಮೂರಲ್ಲಿ ಹಲವು ಮೇಳಗಳು ವಿಜ್ರ೦ಭಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಕಾಲವದು. ಉದಯವಾಣಿ ಪತ್ರಿಕೆಯ ಕೊನೆಯ ಪುಟದ ಒಂದು ಸಾಲು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮೇಳಗಳ ಅಂದಿನ ಆಟದ ಮಾಹಿತಿ ಇರುತ್ತಿತ್ತು. ನಮ್ಮೂರಿನ ಆಟಕ್ಕೆ ಕ್ಷಣ ಗಣನೆಯನ್ನು ನಾವು ಆವಾಗ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಎಲ್ಲ ಗತಕಾಲದ ನೆನಪುಗಳಂತೆ ನಿರಾಶೆಯಿಂದ ಹೇಳಬೇಕಷ್ಟೆ. ಊರನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೆಂಗಳೂರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ ಪರಿಣಾಮವೋ ಬದುಕು ಯಾ೦ತ್ರಿಕವಾಗಿ ಬದಲಾದ ಪರಿಣಾಮವೋ ಅಂತು ಬದಲಾವಣೆಯನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಬಂದುಬಿಟ್ಟಿದೆ.ಬೆರಳೆಣಿಕೆಯ ಮೇಳಗಳು, ಕಲಾವಿದರು, ಅವುಗಳ ಸ್ಥಿತಿಗತಿಗಳು ಸಂಕ್ರಮಣ ಕಾಲಕ್ಕೆ ನಾವೇ ಪ್ರೆಕ್ಷಕರಾಗುವ ಅಸಹನೀಯ ಪರಿಸ್ತಿತಿ.

ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ಬದಿಗಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನ ನನಗೆ ಏಕೆ ಹಿತವಾಗಿದೆ.ಮೈಮನಗಳಲ್ಲಿ ರೋಮಾಂಚನ ತರುವ ಈ ಕಲೆಯ ಆಕರ್ಷಣೆ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದು ಕೊಂಡಿದೆ. ಎಲ್ಲವೂ ವಿಸ್ಮಯ. ಮನಸ್ಸನ್ನು ಮುದಗೊಳಿಸುವ ಹಲವು ಕಲೆಗಳು ಜನಜನಿತವಾಗಿರಬಹುದು ಅದರೂ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಮೀರಿ ನಿಲ್ಲುವ ಅದರ ಸೆಳೆತ, ಇಂದಿನ ಯಾ೦ತ್ರಿಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ದುಃಖ ದುಮ್ಮಾನಗಳನ್ನು ದೂರಿಕರಿಸುವ ಅದರ ಗುಣ ನನ್ನಲ್ಲಿ ಹಲವುಸಲ ಚಿಂತನೆಯನ್ನು ತೊಡಗುವಂತೆ ಮಾಡಿದೆ .

ಬಾಲ್ಯದ ಅಧಿಕ ದಿನಗಳು ಮಂಗಳೊರು ಪರಿಸರದಲ್ಲೇ ಕಳೆದುದರಿಂದಲೋ ಏನೋ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಕಟೀಲು ಮೇಳದ ಆಟಗಳನ್ನೇ ನೋಡುತ್ತಿದ್ದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿದ್ದುವು. ಆಗಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸಾಯಿ ಟೆಂಟು ಮೇಳಗಳ ಆಟ ನೋಡುವುದು ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಕಷ್ಟಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಕಟೀಲು ಮೇಳದ ಆಟಗಳು ಬಯಲಾಟಗಳೇ ಆಗಿರುತ್ತಿದ್ದುದರಿಂದ ಸುಲಭದಲ್ಲೇ ನೋಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ಬಲಿಪ್ಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತರು ನಮ್ಮ ಮನೆಗೆ ಪರಿಚಿತ ವ್ಯಕ್ತಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದಲೂ ಕಟೀಲು ಮೇಳ ಇಷ್ಟವಾಗಿತ್ತು. ಪೌರಾಣಿಕ ಚಿತ್ರಣಗಳು ಬಾಲ್ಯದ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಅಚ್ಚಳಿಯದ ಮುದ್ರೆಗಳನ್ನೋತ್ತುತ್ತಿದ್ದವು. ಶುಂಭ ನಿಶು೦ಭ ಚಂಡ ಮುಂಡ ವೇಷಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಭಯದಿಂದ ವೇದಿಕೆ ಸಮೀಪದಿಂದ ದೂರ ಓಡಿ ಹೋದದ್ದಿದೆ. ದೇವಿ ದುಷ್ಟ ಸಂಹಾರ ಮಾಡುವಾಗ ಸಂಭ್ರಮಾಶ್ಚರ್ಯದಿಂದ ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥೆಗಳನ್ನು ಓದಿದಾಗ ಕೇಳಿದಾಗ ಈ ಯಕ್ಷಗಾನ ವೇಷಗಳೇ ಕಣ್ಣ ಮುಂದೆ ಬರುತ್ತಿದ್ದವು.ಮಹಾವಿಷ್ಣುವಿನ ಪಾತ್ರಗಳಿರುವ ಯಕ್ಷಗಾನ ತುಂಬ ಕುಶಿಯಾಗುತ್ತಿದ್ದವು. ಹಲವು ಸಲ ಚೌಕಿಗೆ ಹೋಗಿ ನೋಡಿದ್ದಿದೆ ವಿಷ್ಣುವಿನ ವೇಷ ಇದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೊ ಎಂದು. ಮೊದಲೇ ವಿಷ್ಣುವಿನ ವೇಷ ರಂಗಸ್ಥಳದ ಹಿಂದೆ ಬಂದು ನಿಂತಿದ್ದರೆ ಏನೋ ಒಂದು ಅವ್ಯಕ್ತ ಸಂಭ್ರಮದಿಂದ ಪ್ರವೇಶಕ್ಕೆ ಕಾಯುತ್ತ ಕುಳಿತಿರುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಆ ಬಾಲಿಶ ಮನಸ್ಸಿನ ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಈಗ ಕಿರುನಗುವನ್ನು ತರುತ್ತದೆ.

ಬಾಲ್ಯ ಕಳೆದು ಬೆಳೆದು ಬಂದ ಹಾಗೆ ಲೋಕ ಪರಿಸರ ಜ್ಞಾನ ಬೆಳೆದ ಹಾಗೆ ಪಕ್ವತೆಗನುಸಾರ ಅಭಿರುಚಿ ಬೆಳೆದು ಬಂತು. ವ್ಯವಸಾಯಿ ಮೇಳಗಳ ಆಟಗಳನ್ನೂ ನೋಡುವ ಹಾಗಾಯಿತು. ವ್ಯವಸಾಯಿ ಮೇಳಗಳ ಅಚ್ಚುಕಟ್ಟು, ನಿಖರತೆ ಸೋಜಿಗವಾಗಿತ್ತು. ನಾನು ಮೊದಲಾಗಿ ಕರ್ನಾಟಕ ಮೇಳದ "ಸೋರ್ಕುದ ಸಿರಿಗಿಂಡೆ" ಎಂಬ ತುಳು ಪ್ರಸಂಗ ಸುಮಾರು ೧೯೭೫ರಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ್ದು. ಅದು ತುಳು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದಾಗ ಯಾಕೋ ಅದ್ಭುತ ಅನಿಸಿತ್ತು. "ಕಾಂತು ಕಬೇದಿ" ಎಂಬ ಇನ್ನೊಂದು ಪ್ರಸಂಗವನ್ನೂ ಅದೇ ವರ್ಷ ನೋಡಿದ ನೆನಪೂ . ಎರರಡೂ ಆಗಿನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಅದ್ಭುತ ಅನ್ನಿಸಿತ್ತು. ಕುಂಡಾವು ಮೇಳದ ಆಟಗಳು ಕೆಲವು ನೋಡಿದ್ದೇ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅದ್ಭುತ ಪುಂಡು ವೇಷಧಾರಿ ಕ್ರಿಶ್ಚನ್ ಬಾಬು ವೇಷ ನೋಡಿದ್ದು ಆವಾಗಲೇ. ಈ ವೇಷಧಾರಿಯ ವೇಷಗಳು ಎಂದಿಗೂ ಚಿರಸ್ಮರಣೀಯ. ಅಂತಹ ಯುವ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಕಣ್ಮರೆಯಾದದ್ದು ನಂಬಲಾಗದ ಸತ್ಯವಾಗಿತ್ತು.

ಹೀಗೆ ನನ್ನ ೧೩-೧೪ ನೆ ವಯಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಧರ್ಮಸ್ಥಳ ಮೇಳದ ಆಟ ನೋಡುವ ಭಾಗ್ಯ.. ಮೊದಲಾಗಿ ಕುಮಾರ ವಿಜಯ ಪ್ರಸಂಗ, ಅಂತರದ ಅವಧಿಯಲ್ಲಿ ಮಹಾಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಇದು ನನ್ನಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಪ್ರಭಾವ ಬೀರಿತು .ಕಡತೋಕ ಮಂಜುನಾಥ ಭಾಗವತ ,ಚಿಪ್ಪಾರು ಕೃಷ್ಣಯ್ಯ ಬಲ್ಲಾಳ್, ಗೋವಿಂದ ಭಟ್, ಕುಂಬ್ಳೆ ಸುಂದರ್ ರಾವ್, ಪಾತಾಳ ವೆಂಕಟರಮಣ ಭಟ್, ವಿಟ್ಲ ಗೋಪಾಲಕೃಷ್ಣ ಜೋಷಿ, ಪುತ್ತೂರು ನಾರಯಣ ಹೆಗಡೆ ಮುಂತಾದವರ ವೇಷಗಳನ್ನು ಗಮನಿಸುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ಬಂದಿದ್ದೆ. ಕುಂಬ್ಳೆ ಪಾತಾಳರ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಮೇನಕೆ ಗೋವಿಂದ ಭಟ್ ಇವರ ರಾಜ ಕೌಶಿಕ ಹಾಗು ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಪಾತ್ರಗಳು ಬಹುಶ ಇನ್ನು ಅಂತಹುದು ನೋಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವೇನೋ.

ಶೇಣಿ ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ ಭಟ್, ಶಂಕರ ನಾರಾಯಣ ಸಾಮಗ ರಾಮದಾಸ ಸಾಮಗರ ವೇಷಗಳನ್ನು ನೋಡಲು ಶುರು ಮಾಡಿದಮೇಲೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ನಿಜ ಸತ್ವ ಏನು ಎಂದು ಅರಿವಿಗೆ ಬಂದದ್ದು. ಮಾತಿನಿಂದಲೇ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಿ ಹಿಡಿದಿಡಬಲ್ಲ ಇವರ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಗಳು, ಯಕ್ಷಗಾನದ, ಇಲ್ಲವೇ ಪೌರಾಣಿಕ ಪಾತ್ರಗಳ ಅನ್ವರ್ಥತೆಯನ್ನು ಇವರ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಣೆ ಸಾರಿದಾಗ ಯಕ್ಷಗಾನವೆ ಸರ್ವಸ್ವ ಅನ್ನಿಸಿತು. ಯಕ್ಷಗಾನದಿಂದ ಜನರಲ್ಲಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಪ್ರಜ್ಞೆ, ಸುಸಂಸ್ಕೃತ ನಡವಳಿಕೆ ಮುಂತಾದುವುಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳುವಳಿಕೆಯನ್ನು ಜಾಗ್ರತಗೊಳಿಸುವಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ವಾಗ್ಮಿಗಳ ಕೊಡುಗೆ ಅಪಾರ. ಶೇಣಿ ಸಾಮಗರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಮನನ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ಮೊದಮೊದಲು ತುಂಬ ಶ್ರಮ ಪಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ.ತೆರೆದಿಟ್ಟ ಗ್ರಂಥದಂತೆ ಇನ್ನೆಂದೂ ದಾಖಲೆಯಲ್ಲಿ ಸಿಗದ ಇವರುಗಳ ಅರ್ಥ ಮಾಲಿಕೆಗಳು ಕೇವಲ ಮನದಾಳದ ಶರಧಿಯಲ್ಲಿ ಮೇಲಕ್ಕೆ ಬಾರದ ಮುತ್ತುಗಳಾಗಿ ಹೋಗಿವೆ. ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟ ಕಲೆ. ಬಹುಶ ತೆಂಕು ತಿಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಅದು ಅಧಿಕವಾಗಿ ಒಲಿದಿದೆ.ಹಲವು ವಾಗ್ಗೇಯಕಾರರ ಸೇವೆ ಇಲ್ಲಿ ಲಭ್ಯವಾಗಿ ಪೌರಾಣಿಕ ಘಟನೆಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತೀರ ಪಾಮರ, ಅವಿದ್ಯಾವಂತ ಕೂಡ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಪೂರ್ಣ ಚರ್ಚೆ ಮಾಡಬಲ್ಲ ಸಾಮರ್ಥ್ಯ ಒಲಿದಿದೆ. ಇದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾಸಕ್ತನಿಗೆ ದೊರಕಿದ ಒಂದು ಉಚಿತ ಕೊಡುಗೆ. ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ರುಚಿ ಯಾವಾಗ ಹಿಡಿಸಿಕೊಂಡೆನೋ ಅಲ್ಲಿಂದ ತೊಡಗಿತು ತಾಳ ಮದ್ದಳೆಯ ಹವ್ಯಾಸ. ಕೇವಲ ಹಾಡು ಮಾತಿನಿಂದ ಜನರನ್ನು ಹಿಡಿದಿಡಬಲ್ಲ ಕಲೆ ಬಹುಶ ಬೇರೆ ಎಲ್ಲೂ ಈ ರೀತಿ ಸಿಗದು. ಕಣ್ಣು ಕಾಣದ ಕುರುಡನೂ ಯಕ್ಷಗಾವನ್ನೂ ಜ್ನಾನಾರ್ಜನೆಯನ್ನೂ ಮಾಡುವಂತಹ ಈ ಕಲೆಯ ವೈಶಾಲ್ಯ ಬಹುಶ ಬೇರೆ ಯಾವ ಕಲೆಗೂ ಸಿದ್ದಿಸಿಲ್ಲವೆಂದು ಹಲವು ಸಲ ಅನ್ನಿಸಿದ್ದಿದೆ. ಹಲವು ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಕೂಟ ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಹೆಸರಾಂತ ಕಲಾವಿದರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಸವಿದಿದ್ದೇನೆ. ಬಲಿಪ್ಪರ ಭಾಗವತಿಕೆಯ ತಾಳಮದ್ದಲೆ ಎಂದರೆ ತುಂಬ ಉತ್ಸುಕನಾಗುತ್ತಿದ್ದೆ.


ಯಕ್ಷಗಾನ ಇಂದು ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಧಾನವಾಗಿ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಡಿದೆ. ಒಂದು ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಇಬ್ಬರಿಗಿಂತಲೂ ಅಧಿಕ ಹಾಸ್ಯಗಾರರು ಅಥವಾ ಸಾಮನ್ಯ ಕಲಾವಿದನೂ ಹಾಸ್ಯಗಾರನಾಗಿ ಕಾಣುವ ಬಯಕೆ, ಅಧಿಕ ಪ್ರಸಂಗವಾಗುವ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಸಂಗಗಳು, ಯಕ್ಷಗಾನ ಮೂಲ ಸತ್ವವನ್ನು ಮರೆತ ಹಾಸ್ಯಗಳು ಹಲವು ಕಾರಣಗಳು ನಾನು ಹಲವು ಆಟಗಳನ್ನು ನೋಡುವಲ್ಲಿ ನಿರುತ್ಸಾಹವನ್ನು ತರಿಸಿದೆ. ಮೊದಲಿನ ಹಾಸ್ಯ ಇಂದು ಮೆಲುಕು ಹಾಕಿದರೂ ಮುಖದಲ್ಲಿ ಕಿರುನಗುವನ್ನು ತರಿಸುತ್ತದೆ.

ವಿಟ್ಲ ಜೋಷಿ ,ಪೆರುವೊಡಿಯ ನಾರಯಣ ಭಟ್, ನಾನು ಮೆಚ್ಚಿದ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಹಾಸ್ಯಗಾರರು. ಅದರೂ ಇನ್ನಿತರ ಕೆಲವರ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆಗೆ ಮಾರುಹೊದದ್ದಿದೆ. ಹಲವು ಬಗೆಯ ಹಾಸ್ಯ ವೈವಿಧ್ಯಗಳನ್ನೂ ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ. ವಿಟ್ಲ ಜೋಷಿಯವರ ಹಾಸ್ಯ ಎಷ್ಟು ಸಮಯ ಕಳೆದರೂ ಅದು ನವ್ಯತೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ತಾನು ನಗದೇ ಗಂಭೀರವಾಗಿದ್ದುಕೊಂಡು ನೆರೆದ ಸಭೆ ಎದ್ದು ಬಿದ್ದು ನಗಿಸುವ ರೀತಿ, ಹೀಗಿದ್ದರೂ ತಾನು ಮಾತ್ರ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞನ ಹಾಗೆ ನಿಲ್ಲುವ ಪರಿ ಅದೆಂತಹ ಗಂಭೀರ ಹಾಸ್ಯ!!! ಅದೇ ರೀತಿ ಅದ್ಭುತ ಅಭಿನಯದಿಂದ ನಗೆ ಹೊನಲನ್ನು ಸದಾ ಜೀವಂತ ಇಡುವ ಪೆರುವೊಡಿಯವರ ಹಾಸ್ಯ. ಅಂತಹ ಹಾಸ್ಯಗಳನ್ನು ಸವಿಯುವಲ್ಲಿ ಇಂದಿನ ಜನಾಂಗ ವಂಚಿತವಾಗಿದೆ ಎಂದೆ ನನ್ನ ನಂಬಿಕೆ. ಹಲವು ವಿಧದ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿದ ಕಲಾವಿದರ ಶೈಲಿಯಾಗಲಿ ಕ್ರಮವಾಗಲಿ ಇಂದಿನ ಕಲಾವಿದರಲ್ಲಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ನಶಿಸಿ ಹೋಗಿದೆಯೆಂದೆ ನನ್ನ ಭಾವನೆ . ಸ್ವಂತಿಕೆಯಿಲ್ಲದ ಯಾವುದೊ ಸವುಕಲು ನಕಲು ಹಾಸ್ಯಗಳು, ಕೇವಲ ಜನಾಕರ್ಷಣೆ ಗಳಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಸಭ್ಯತೆಯ ಎಲ್ಲೇ ಮೀರಿದ ಹಾಸ್ಯಗಳು ಇಂದು ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುವುದು ಬದಲಾದ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಅಭಿರುಚಿಯೇ , ಇಲ್ಲ ಅಭಿರುಚಿಯ ಹಾದಿ ತಪ್ಪಿಸುವಿಕೆಯೇ? ಸಭ್ಯ ಹಾಸ್ಯ ಮರೆಯಾದ ಬಗೆ ಮಾತ್ರ ತುಂಬ ವಿಚಿತ್ರ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಸ್ಯ ಎಂದಾಕ್ಷಣ ಮಿಜಾರು ಅಣ್ಣಪ್ಪ ಇವರ ಹಾಸ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳದಿರುವುದು ಹೇಗೆ ಸಾಧ್ಯ? ಮಿಜಾರು ಹಾಸ್ಯ ಎಂದರೆ ಅನುಭವದ ಮೂಸೆಯಲ್ಲಿ ಹೊರಬಂದ ಹಾಸ್ಯಗಳು. ತೀರ ಸರಳವಾದ ಗಂಭೀರ ತತ್ವಗಳನ್ನು ಸಾರುವ ಹಾಸ್ಯ. ಇವರ ಅನಿಮುತ್ತುಗಳ ಮಾತಿನ ಹಾಸ್ಯ, ಕೆಲವು ಜನಪದ ಗಾದೆಗಳು ಇವರದ್ದೇ ಸ್ವಂತ ರಚನೆಯೋ ಎಂದು ಅನುಮಾನಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಒಂದು ರೀತಿಯ ದಯನೀಯ ಸ್ವಭಾವದ ಹಾಸ್ಯ ನಾನು ತುಂಬ ಮೆಚ್ಚಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ಕರುಣಾಜನಕ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಇನೂ ಮಾರ್ಮಿಕವಾಗಿ ಮಾಡುವಂತೆ ಇವರ ವಿಡಂಬನೆಯ ಹಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ಹಲವುಸಲ ಮಾರು ಹೋಗಿದ್ದೇನೆ. ಇಂತಹ ಹಾಸ್ಯಗಳ ಮುಂದುವರಿಕೆ ಅಥವಾ ಸರಿಯಾದ ಅನುಕರಣೆ ಇಂದು ಕಾಣುವುದೇ ದುಃಸ್ಸಾಧ್ಯ. ಆದರೆ ಇಂದು ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿಂದ ಕರತಾಡನ ಗಿಟ್ಟಿಸುವ ಉದ್ದೇಶವನ್ನು ಮಾತ್ರವೇ ಹೊಂದಿದೆ. ಅನನ್ಯ ಪ್ರತಿಭೆಗಳಿದ್ದರೂ ಅವಕಾಶ ಇಲ್ಲದೆಯೋ ಸ್ವಂತಿಕೆಯನ್ನು ತೋರ್ಸಿವಲ್ಲಿ ವಿಫಲವಾಗಿಯೋ ಅಂತು ಹಾಸ್ಯ ಕೇವಲ ನಗುವುದಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದೆ.

ಹೀಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ನನ್ನ ಬದುಕಿನ ಹಲವು ರಸ ನಿಮಿಷಗಳಿಗೆ ನಿಮಿತ್ತವಾಗಿ ಈಗ ಮಾನಸಿಕವಾಗಿಯೂ ಉತ್ತ್ತಮ ಚಿಂತನೆಗಳಿಗೆ ಪೂರಕವಾಗಿ ಬದುಕಿನಲ್ಲಿ ಒಂದಾಗಿದೆ ಅಂತಾಳೆ ನನ್ನ ಭಾವನೆ. ಮನರಂಜನೆಗೋ ಕಾಲಕ್ಷೇಪಕ್ಕೋ ಹಲವು ದಾರಿಗಳಿದ್ದರೂ ಯಕ್ಷಗಾನದಂತೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಮುದವನ್ನು ಕೊಡುವ ಸಾಧನ ಬೇರಿಲ್ಲ. ಈ ಕಲೆಯ ಯಾವುದಾದರೂ ಒಂದು ಅಂಗವಾಗಿದ್ದರೆ ಒಳ್ಳೆಯದಲ್ಲವೇ? ಬಾಲ್ಯದಲ್ಲಿ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನದ ಬಗ್ಗೆ ಅಭಿರುಚಿ ಇದ್ದರು ಕಲಿಯುವ ಅವಕಾಶ ಒದಗಲಿಲ್ಲ. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಇಂದು ಕೇವಲ ಕಲೆಯನ್ನು ಆಸ್ವಾದಿಸುವ ಪ್ರಾಮಾಣಿಕ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡೋಣ ಎಂದರೆ ಮನಸ್ಸಿಗೆ ಹಿತವಾಗುವ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಿಗುವುದೇ ದುಸ್ತರ. ಕಲಾವಿದ ಅನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ಉತ್ತಮ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಅನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಸೂಕ್ತ. ಈಗಿನ ಕಾಲಕ್ಕೇ ಅದು ಮತ್ತು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ.

ಯಕ್ಷ ಸಿಂಚನ

ಕಳೆದ ವರ್ಷದಂತೆ ಈ ವರ್ಷವೂ ಆತ್ಮೀಯ ಮಿತ್ರ ಕಜೆ ಸುಬ್ರಮಣ್ಯ ಭಟ್ ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಜನವರಿ ೨೮ ರಂದು ಪಿತೃ ಕಾರ್ಯ ನಿಮಿತ್ತ ಹಾಗು ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಯಕ್ಷಗಾನ ತಾಳಮದ್ದಲೆ ಏರ್ಪಡಿಸಿದ್ದೇವೆ ಬರಬೇಕು ಎಂದರು. ನಾನು ಖಂಡಿತ ಬರುವೆ ಎಂದು ಆಶ್ವಾಸನೆ ಇತ್ತೆ. ನಿಜವಾಗಿ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಅದು ಆಶ್ವಾಸನೆ ಅಲ್ಲ. ನನ್ನ ಮನದಾಳದ ಬಯಕೆಯನ್ನೇ ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದೆ.


ಬೆಂಗಳೂರುವಾಸಿಯಾದಮೇಲೆ ಯಕ್ಷಗಾನದ ನಿಜ ಸಿಂಚನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸದೇ ಇದ್ದದ್ದು ಹೆಚ್ಚು.ಹೀಗಾಗಿ ತುಂಬ ಉತ್ಕಟ ಅಭಿಲಾಷೆಯಿಂದಲೇ ಕಾತರನಗಿದ್ದೆ. ಮೊದಲೇ ಮುಖ್ಯ ಕಲಾವಿದರು ಯಾರು ಎಂದು ನಿಗದಿಯಾಗಿತ್ತು.ಅದು ನನ್ನತಹವನಿಗೆ ತುಂಬ ರೋಮಾಂಚನ ತರುವ ವಿಷಯವೇ ಆಗಿತ್ತು. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಬಲಿಪ್ಪರ ಪದ ತನ್ಮಯರಾಗಿ ಕೇಳಬೇಕೆಂದರೆ ಅದು ಅಂತಹ ವಾತಾವರಣವೂ ಬೇಕು. ನಿರಾಡಂಬರ ಹಾಗು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸೀಮಿತ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರು ಕೇವಲ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪರಂಪರೆಯ ಸರಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಸವಿಯುವ ಮನೋಧರ್ಮ ಇದ್ದವರು, ಬಹುಶ ಇಂತಹ ವಾತವರಣ ಬೆಂಗಳೂರಲ್ಲಿ ಸಿಗುವುದು ಈಗಿನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ದುಸ್ತರ.ಇಂಥ ವಾತಾವರಣದಲ್ಲಿ ಬಲಿಪ್ಪರ ಹಾಗು ಮಹಾ ಕಲಾವಿದರ ಮಿಲನ ಅಂದ್ರೆ ಅದು ಹೇಗಿರಬಹುದು ಎಂದು ಊಹಿಸಿಯೇ ರೋಮಾಂಚನವಾಗುವುದು.

ಈ ಯಕ್ಷಗಾನ ತಾಳಮದ್ದಲೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ರೂಪಿತವಾದದ್ದೇ ಒಂದು ವಿಶಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶದಿಂದ. ಶ್ರೀ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಭಟ್ಟರು ಸ್ವತಹ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಯ ಉತ್ಕಟ ಅಭಿಮಾನಿ ಹಾಗೂ ಕಲಾವಿದರಾಗಿದ್ದರು. ಪುತ್ತಿಗೆ ರಘುರಾಮ ದಿ ಹೊಳ್ಳರ ತಂದೆಯವರಾದ ರಾಮಕೃಷ್ಣ ಜೋಯಿಸರ ಒಡನಾಡಿಯಾಗಿ, ಹಿರಿಯ ಹಾಗು ಕಿರಿಯ ಬಲಿಪ್ಪರ ಉತ್ಕಟ ಅಭಿಮಾನಿಯಾಗಿದ್ದವರು. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಆ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲರೂ ಬಲಿಪ್ಪರ ಅಭಿಮಾನಿಗಳೇ . ಬಲಿಪ್ಪರ ಮೇಲಿನ ಅವರ ಅಭಿಮಾನ ಕಂಡಾಗ ತುಂಬ ಸಂತಸ ಪಟ್ಟಿದ್ದೇನೆ. ಹೀಗೆ ಪಿತೃಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ವೇದ ಪಾರಾಯಣ ಇನ್ನಿತರ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಸಂಪ್ರದಾಯದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದೆ. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಅವರ ಸ್ಮರಣೆಗಾಗಿ ವೇದ ಪಾರಾಯಣಕ್ಕೆ ಸಮನಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಯನ್ನು ಅವರು ಕಂಡ ಬಗೆ ಕಂಡು ಸಂತೋಷವಾಯಿತು. ಹಾಗಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲೆಗೆ ತದ್ರೀತಿ ತಮ್ಮ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ಕಾಣಿಕೆ ಎಂದೇ ಯಥಾ ಶಕ್ತಿ ಸೇವೆಯನ್ನು ಸಲ್ಲಿಸಿ ಕೃತಾರ್ಥರಾಗಿದ್ದಾರೆ. ಕಾಣಿಕೆ ಅಂದ್ರೆ ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲವೇ ನಮ್ಮಿಂದ ಎಷ್ಟು ಸಾಧ್ಯ ಅಷ್ಟು ಸಲ್ಲಿಸುವುದು. ಅದು ಭಕ್ತಿ ಅಭಿಮಾನದ ಸಂಕೇತ.

ಮುನ್ನಾದಿನ ರಾತ್ರಿ ಪ್ರಯಾಣಿಸಿ ಬೆಳಗ್ಗೆ ವೇಣೂರು ತಲಪಿದೆ. ಸುಬ್ಬಣ್ಣ ( ಸ್ನೇಹದಿಂದ) ಸಂಭ್ರಮಿಸಿ ಕಾಯುತ್ತ ಇದ್ದರು. ತುಂಬ ಲವಲವಿಕೆಯಿಂದ ಬರ ಮಾಡಿಕೊಂಡು ಉಪಚಾರ ಮಾಡಿ ಮನೆಯರನ್ನೆಲ್ಲ ಪರಿಚಯಿಸಿದರು. ತನ್ನ ಮೆನೆಯೇ ಎಂಬಂತೆ ಭಾವಿಸುವ ಹಾಗೆ ಉಪಚಾರ. ಸ್ನೇಹಾಚಾರ. ಬಹುಶ ಆದಿನ ತುಂಬ ಉದ್ವೇಗದಿಂದ ಇದ್ದರು ನಮ್ಮ ಮಿತ್ರರು. ಅದು ಸಹಜ ಅಲ್ಲವೇ.?

ಒಂದು ಅವ್ಯಕ್ತ ಸಂತೋಷದಿಂದ ಅವರ ಸಿದ್ದತೆಗಳನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸುತ್ತ ಅದು ಇದು ಹರಟುತ್ತ ಇದ್ದೆವು. ಹೋದ ಕೂಡಲೇ ಹೇಳಿದರು ಬಾಯರಿನಿಂದ ಯಾರೋ ಬರುತ್ತಾರೆ, ಅವರ ಜತೆಗೆ ಹೊಳ್ಳರು ಬರುವವರಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ನಾನು ಬಾಯರಿನವನು ಅದುದರಿಂದಲೋ ಏನೋ ಖುಷಿಯಿಂದಲೇ ಹೇಳಿದರು. ನನಗೆ ಅದು ಮೊದಲೇ ತಿಳಿದ ವಿಚಾರವಾಗಿತ್ತು. ಹಾಗೆ ಬರುವವರು ಕೂಡ ನನ್ನ ಮಿತ್ರರೇ ಆಗಿದ್ದರು.

ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಬಿಸಿ ಏರುತ್ತ ಇದ್ದ ಹಾಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಕಾವು ಕೂಡ ಏರುತ್ತ ಹೋಯಿತು. ಜನ ಒಬ್ಬೊಬ್ಬರಾಗಿ ಆಗಮಿಸುತ್ತಿದ್ದರು. ಮೂಡಂಬೈಲು ಗೋಪಾಲ ಕೃಷ್ಣ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಮೊದಲಾಗಿ ಬಂದರು. ಅನಂತರ ರಘುರಾಮ ಹೊಳ್ಳರು ನನ್ನ ಬಾಯಾರಿನ ಮಿತ್ರರ ಕಾರಿನಲ್ಲಿ ಬಂದಿಳಿದರು. ಸುಣ್ಣ೦ಬಲ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಟ್, ಮಧೂರು ವಾಸುದೇವರಂಗ , ವಿಷ್ಣು ಶರ್ಮ ಮುಂತಾದವರು ಒಬ್ಬೋರಾಗಿ ಬರುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಬಿಸಿಎರುತ್ತ ಹೋಯಿತು.

ಅಚ್ಚು ಕಟ್ಟಾದ ಭೋಜನ ವ್ಯವಸ್ಥೆ. ರುಚಿಯಾದ ಹಳ್ಳಿ ಭೋಜನ ಖಾಸಗಿ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಾದರೂ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಸಹೃದಯ ಕಲಾಭಿಮಾನಿಗಳೇ ತುಂಬಿದ್ದರು. ಊಟಕ್ಕೆ ಎಲ್ಲರೂ ಕುಳಿತು ಕೊಳ್ಳಬೇಕಾದರೆ ನಮ್ಮ ಬಲಿಪ್ಪಜ್ಜನ ಆಗಮನವಾಯಿತು. ಎಲ್ಲರ ಊಟವೂ ಆಯಿತು.

ಮಹಾಲಿಂಗೇಶ್ವರ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಂಘದ ಸದಸ್ಯರು ತಾಳಮದ್ದಲೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡುವಲ್ಲಿ ತುಂಬ ಸಹಕರಿಸಿದರು. ಬಲಿಪ್ಪರು ಹೊಳ್ಳರು ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಪ್ರಸಂಗದ ನಡೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚಿಸುತ್ತ, ಹೊಳ್ಳರು ಬಲಿಪ್ಪರಲ್ಲಿ ಕೇಳಿದರು
" ನೀವು ಯಾವಾಗ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವಿರಾ? "
ಬಲಿಪ್ಪರು ಎಂದಿನಂತೆ
" ನೀವು ಎಲ್ಲಿ ಬಿಡ್ತಿರೋ ಅಲ್ಲೇ ಸಾಕು."

ಹೊಳ್ಳರು
" ಹಾಗಿದ್ರೆ ನಾನು ಮೊದಲು ಶುರು ಮಾಡ್ತೇನೆ ಆಮೇಲೆ ನೀವು ಮುಂದುವರೆಸಿ"

ಹೀಗೆ ಉಭಯರೂ ಸೇರಿ ಪ್ರಸಂಗದ ಚರ್ಚೆ ಆಗಬೇಕಾದರೆ..ಓರ್ವ ಅಭಿಮಾನಿ ಯೊಬ್ಬರು ಹೇಳಿದರು ಬಲಿಪ್ಪ ಹೊಳ್ಳರ ಜತೆಯಾದ ದ್ವಂದ್ವ ಭಾಗವತಿಕೆ ಬೇಕೆ ಬೇಕು. ೨ ಪದ ಅದರೂ ಸಾಕು. ಹೀಗೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ರೂಪು ರೇಷೆ ಸಿದ್ದಗೊಂಡು, ಧ್ವನಿ ವರ್ಧಕದವರು ವಿಡಿಯೋ ದವರು ಎಲ್ಲ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಅದಕೂಡಲೇ ಹೊಳ್ಳರು ಕುಳಿತಲ್ಲಿಂದ ಎದ್ದು ಬಲಿಪ್ಪರ ಕಾಲು ಮುಟ್ಟಿ ನಮಸ್ಕರಿಸುತ್ತ.
" ಭಾಗವತರೆ ನಾನು ಶುರು ಮಾಡುತ್ತೇನೆ. "
ಎಂದು ಅನುಮತಿ ಕೇಳಿದಾಗ ಒಂದು ಘಳಿಗೆ ಭಾವಪೂರ್ಣ ಸನ್ನಿವೇಶ ಕಾಣುವಂತಾಯಿತು. ನಿಜಕ್ಕೂ ಹೊಳ್ಳರು ಬೇರೆ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಮೇಲ್ಪಂಕ್ತಿ ಹಾಕಿ ಕೊಟ್ಟಂತಾಯಿತು. ಇಂತಹ ನಿರಾಡಂಬರ ನಿಗರ್ವೀ ಗುಣ ಇರುವುದರಿಂದಲೇ ಇಂದಿಗೂ ಹೊಳ್ಳರು ಅಗ್ರಮಾನ್ಯ ಭಾಗವತರಾಗಿ ಮೆರೆಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.ಕಲಾವಿದನಿಗೆ ಇರಬೇಕಾದ ಮೊದಲ ಗುಣ ಅದು.

ತಾಳಮದ್ದಲೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ವಿವರಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳ ಕೈಚಳಕ ತುಂಬ ಕುಶಿ ಕೊಟ್ಟಿತು. ಹೊಳ್ಳರ ಎಂದಿನ ಅದ್ಭುತ ಉತ್ಸಾಹದ ಭಾಗವತಿಕೆ. ಹೊತ್ತು ಕಳೆದಂತೆ ಮೆರುಗನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತಾ ಸಾಗಿತು. ಜತೆಗೆ ಸುಧನ್ವನಾಗಿ ಸುಣ್ಣ೦ಬಲ ವಿಶ್ವೇಶ್ವರ ಭಟ್ ಅದ್ಭುತ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸಿದರು. ತನ್ಮಯರಾಗಿ ಅವರ ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಅಲಿಸುವುದೇ ಒಂದು ಪುಣ್ಯ.ಪ್ರಭಾವತಿಯಾಗಿ ವಾಸುದೇವ ರಂಗ ಭಟ್ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಕೂಡ ಉತ್ತಮವಾಗಿದ್ದರೂ ಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಾಣಿಕೆಯಾದಂತೆ ಅನ್ನಿಸಲಿಲ್ಲ. ಸಾಹಿತ್ಯ ಹಾಗು ಶಬ್ದ ಪಾಂಡಿತ್ಯ ಸಾಕಷ್ಟು ಇದ್ದರೂ ಯಾಕೋ ಶ್ರುತಿಯ ಅಸಮರ್ಪಕದಿಂದ ಸಹಜ ಆಕರ್ಷಣೆ ಇರರಲಿಲ್ಲ.

ಸತಿಗೆ ಶೋಡಷದ ಪದದಿಂದ ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಹೊಳ್ಳರ ಜತೆಗೆ ಬಲಿಪ್ಪರು ದ್ವನಿಗೂಡಿಸಿದಾಗ ನೆರೆದಿದ್ದ ಜನರ ಸಂಭ್ರಮಕ್ಕೆ ಪಾರವೇ ಇಲ್ಲ.ಹೊಳ್ಳರು ತಮ್ಮ ಜಾಗಟೆಯ ಬದಲಾಗಿ ಬಲಿಪ್ಪರ ಜಾಗಟೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಅತಿ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದಲೇ ಕೈಯಲ್ಲಿ ತಾಳ ಹಾಕಿ ಪದ ಹೇಳಿದಾಗ ನೆರೆದಿದ್ದ ಜನ ಕರತಾಡನ ಮಾಡಿ ಸಂತಸ ವ್ಯಕ್ತ ಪಡಿಸಿದರು.

ಅರ್ಜುನನಾಗಿ ಶಾಸ್ತ್ರಿಗಳು ಅಮೋಘ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ತೋರ್ಪಡಿಸಿದರು. ಅರ್ಜುನ ಕೃಷ್ಣರ ಪ್ರವೇಶದ ನಂತರ ಬಲಿಪ್ಪರು ಗತಕಾಲದ ಯಕ್ಷವೈಭವ ಎಂದರೆ ಏನು ಎಂದು ತೋರಿಸಿದ ಹಾಗಿತ್ತು. ಕೃಷ್ಣನಾಗಿ ವಿಷ್ಣು ಶರ್ಮ ಸಮಯೋಚಿತ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಮೆರೆದರು. ಸೂರ್ಯಾಸ್ತ ವಾಗುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ಸೂರ್ಯನೊಂದಿಗೆ ತಾಳಮದ್ದಲೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೂ ಮಂಗಳ ಹಾಡಿದಾಗ ನೆರೆದಿದ್ದ ಜನರಲ್ಲಿ ಸಂತ್ರಿಪ್ತಿಯ ಮನೋಭಾವ. ನೇತ್ರ ಮನಸು ಕರ್ಣ ಜತೆಗೆ ಉದರವನ್ನೂ ತ್ರಪ್ತಿ ಪಡಿಸಿಕೊಂಡು ನೆರೆದವರು ಸಂಪ್ರೀತರಾದರು.ಅದ್ಭುತ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆಗೆ ಬಲಿಪ್ಪರು ಮಂಗಳ ಹದಿ ಮುಗಿದ ಕೂಡಲೇ ವಿಡಿಯೋ ಕ್ಯಾಮೆರಾ ಬೆಳಕು ಕೂಡ ನಂದಿಸಿದಾಗ ತಿಳಿದದ್ದು ಕತ್ತಲೆಯಾಗಿದೆ ಬೆಳಕನ್ನು ಉರಿಸಲೇ ಇಲ್ಲ ಎಂದು. ಅಷ್ಟೊಂದು ತಲ್ಲೀನರಾಗಿ ಯಕ್ಷ ಸಿಂಚನವನ್ನು ಅನುಭವಿಸಿದಾಗ ಮುಗಿದು ಹೋಯಿತೆ ಇಂದಿನ ದಿನ ಅನ್ನಿಸಿತು. ಹಿರಿಯರ ಅರ್ಥಪೂರ್ಣ ಸ್ಮರಣೆ ಇಂತಹ ಕಿರಿಯರನ್ನು ಪಡೆದ ಹಿರಿಯರು ನಿಜಕ್ಕೂ ಧನ್ಯರು.