ಅದ್ದೂರಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನ

ಆದ್ಢೂರಿ ಅಥವಾ ಆಡಂಬರ ಎಂಬುದು ಒಂದು ಜೀವನ ಶೈಲಿ. ಸಹಜವಾಗಿ ಏನಿದೆಯೋ ಅದಕ್ಕೇ ಅತೀತವಾದ ಪ್ರದರ್ಶನ ಅಥವಾ ಗೋಚರಿಸುವುದು ಎಂದೇ ಅರ್ಥೈಸಬಹುದು.  ನಿತ್ಯ ಬದುಕಿನಿಂದ ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಗುರುತಿಸಲ್ಪಡುವ ಬಯಕೆಯೇ ಈ ಅಡಂಬರತನ. ಇಂದು ಎಲ್ಲಾ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲೂ ಆಡಂಬರವನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು. ಸಾಗುವ ಒಂದೇ ದೂರವನ್ನು ಅಥವಾ ಸೇರಬೇಕಾದ ಒಂದೇ ಗುರಿಯನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಒಂದೇ ಹಾದಿಯನ್ನು ಕ್ರಮಿಸುವುದನ್ನು  ನಿತ್ಯ ಕಾಣಬಹುದು.

ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆ ಮಂಗಳೂರು ನೆಹರೂ ಮೈದಾನಿನಲ್ಲಿ ಒಂದು ಅದ್ಧೂರಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರದರ್ಶನ ನೋಡಿದ್ದು ಇನ್ನೂ ನೆನಪಿದೆ. ನೆನಪಿದೆ ಎಂದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅದು ಸ್ಮರಣೀಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಎಂದು ನನಗೆ ಅನ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಅಥವಾ ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಸಂಬಂಧಿಸಿ ಈಗ  ಯೋಚಿಸಿದರೆ ಅದು ಸ್ಮರಣೀಯ ಅನ್ನಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಮೂರು ಪ್ರಮುಖ ಡೇರೆ ಮೇಳಗಳ ಯಕ್ಷಗಾನ ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆ ಮೇಲೆ ಕೂಡಾಟವಾಗಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಂಡಿತ್ತು. ಪ್ರಸಂಗವೂ ಹಾಗೆ ಬಹಳ ವಿಶೇಷ ಎನ್ನಿಸುವಂತಹ ಪ್ರಸಂಗ ಸಂಪೂರ್ಣ ರಾಮಾಯಣ. ತೆಂಕು ತಿಟ್ಟಿನ ಪ್ರಮುಖ ಮೇಳಗಳಾದ ಕರ್ನಾಟಕ ಮೇಳ ಮತ್ತು ಮಧೂರು ಮೇಳ ಹಾಗೂ ಬಡಗು ತಿಟ್ಟಿನ ಪ್ರಮುಖ ಮೇಳವಾದ ಪೆರ್ಡೂರು ಮೇಳ. ದಿನೇಶ ಅಮ್ಮಣ್ಣಾಯ ಮತ್ತು ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ ಧಾರೇಶ್ವರರ ಜುಗಲ್ಬಂದಿ ದ್ವಂದ್ವ ನಾನು ನೋಡಿರುವುದು ಅದೇ ಮೊದಲು. ಹಾಗೇ ಇದರ ವಿಶೇಷಗಳನ್ನು ಉಲ್ಲೇಖಿಸುತ್ತಾ ಹೋದರೆ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ನನಗೆಗೆ ಕಂಡದ್ದು ಹಲವು.

ಯಕ್ಷಗಾನಕ್ಕೆ ಅಷ್ಟೂ ದೊಡ್ಡ ವೇದಿಕೆ ನಾನು ಕಂಡಿರುವುದು ಅದುವೇ ಪ್ರಥಮ ಅದುವೆ ಕೊನೆ. ನೀಳಕಾಯದವ್ಯಕ್ತಿ ನೇರವಾಗಿ ನಿಂತು ವೇದಿಕೆಯ ಅಡಿಯಲ್ಲಿ ತೂರಬಹುದಾದಷ್ಟು ಎತ್ತರ ಮತ್ತು ಬೃಹತ್ತಾದ ವೇದಿಕೆ. ವೇದಿಕೆಯ ಅಗಲ ವಿಸ್ತೀರ್ಣವೂ ಹಾಗೆ ಅತ್ಯಂತ ವಿಶಾಲವಾದ ವೇದಿಕೆ. ವೇದಿಕೆಯ ಸನಿಹ ಮಧ್ಯಭಾಗದ ಈಸೀಚೆಯರ್ ನಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ನೀವು ಆಟ ನೋಡಿದರೆತಲೆ ಟೀಬಲ್ ಫ್ಯಾನಿನಂತೆ ಒಮ್ಮೆ ಅತ್ತ ಮಗುದೊಮ್ಮೆ ಇತ್ತ ತಿರುಗಲಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ. ಅಷ್ಟೂ ವಿಶಾಲವಾದ ವೇದಿಕೆ. ಮೂರೂ ಮೇಳದ ವೇದಿಕೆಯನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಸಮನ್ವಯಗೊಳಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಅಷ್ಟೂ ದೊಡ್ಡ ವಿಸ್ತಾರವಾದ ನೆಹರೂ ಮೈದಾನವನ್ನು ಬಹುಭಾಗ ಆಕ್ರಮಿಸಿ ದೊಡ್ಡದಾದ ಟೆಂಟ್ ಬೇರೆ ಹಾಕಿದ್ದರು. ಇನ್ನು ಟಿಕೇಟ್ ಬೆಲೆಯೂ ಪ್ರಥಮ ತರಗತಿಗೆ ರೂ. ೨೫೦ ಎಂದು ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆ. ರಾಜ್ಯ ಮಾರಟ ತೆರಿಗೆ ನೌಕರ ಸಂಘದವರು ಆಯೋಜಿಸಿದ್ದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರದರ್ಶನ ಬೇರೆ. ಹೆಚ್ಚಿನ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲಿ ಉದ್ಯಮ ಪತಿಗಳ ಅನುದಾನವೂ ಬೇರೆ ಇತ್ತು ಎಂದುಕೊಳ್ಳಬಹುದು.

ಆಟ ಪೂರ್ವ ರಂಗದೊಂದಿಗೆ ಶುರುವಾದಾಗ, ಕುಂಬಳೇ ಬೇಡಿಯ ಸಂತೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ಸುತ್ತು ಹಾಕಿದ ಅನುಭವಾಗಿ ಎಲ್ಲವು ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ಕಂಡಿತ್ತು. ಕರ್ನಾಟಕ ಮೇಳದ ಲಕ್ಷ್ಮಣ ಶೆಟ್ಟಿ ಅಳಕೆಯವರ ದಶರಥನ ಒಡ್ಡೋಲಗ.... ಅನಂತರ ಬಾಯರು ರಮೆಶ್ ಅವರ ಪರಶುರಾಮ ಇವಿಷ್ಟು ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಬಂದ ಪಾತ್ರದ ನೆನಪು ಮಾತ್ರ ಇನ್ನೂ ಉಳಿದಿದೆ.ಸೀತಾಸ್ವಯಂವರ.,ಪಂಚವಟಿ, ಸೀತಾಪಹಾರ, ವಾಲಿವಧೆ ಕುಂಭಕರ್ಣ ಕಾಳಗ, ಇಂದ್ರಜಿತು ವಧೆ ಕೊನೆಗೆ ರಾವಣ ವಧೆಯೊಂದಿಗೆ ಪ್ರಸಂಗ ಮಂಗಳವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತು.ಪೆರ್ಡೂರು ಮೇಳದ ರಾಮನಾಯಿರಿ ಅವರ ಮಾಯಾ ಶೂರ್ಪನಖಿ ಉತ್ತಮವಾಗಿತ್ತು. ಸೀತಾಪಹಾರದ ರಾವಣ, ಹಾಗೆ ಕೊನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪುಳಿಂಚ ಬಣ್ಣದ ರಾವಣ ಅರುವ ಕೊರಗಪ್ಪ ಇಂದ್ರಜಿತು..ಪಂಚವಟಿಯಲ್ಲಿ ಅಮ್ಮಣ್ಣಾಯ ಧಾರೆಶ್ವರರು ಜತೆಯಾಗಿ ದ್ವಂದ್ವದ ಸ್ಪರ್ಧಾತ್ಮಕ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆ  ಹೀಗೆ ಕೆಲವೆಲ್ಲ ಇನ್ನೂ ನೆನಪಿದ್ದರೂ ಅಂದಿನ ಬಯಲಾಟ ಮತ್ರ  ನೆನಪಿರುವುದು ಕೇವಲ  ಆಧ್ಹೂರಿತನಕ್ಕೆ.

ಇನ್ನಿತರ ಹಲವು ಅದ್ದೂರಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನಗಳನ್ನು ಕಾಣುವ ಸಂದರ್ಭ ಒದಗಿಬಂದಿದೆ. ದೇವಿಮಹಾತ್ಮೆ ಜೋಡಾಟವಾಗಿ ಮಂಗಳೂರು ಪುರಭವನದಲ್ಲಿ ಕಂಡದ್ದು ಇನ್ನೂ ನೆನಪಿದೆ. ಚಿಪ್ಪಾರು ಪದ್ಯಾಣ-ನಿಡ್ಲೆ ಕುರುಪ್ ಹೀಗೆ ಗುರುಶಿಷ್ಯರ ಜತೆಗಾರಿಕಯ ಚೆಂಡೆ ಪೀಠಿಕೆ ಸುಮಾರು ಒಂದು ಘಂಟೆ ಪ್ರೆಕ್ಷಕರರನ್ನು ಸಮ್ಮೋಹನಗೊಳಿಸಿದತ್ತು ಮಧ್ಯರಾತ್ರಿ ಹೊತ್ತು ಮಂಡೆಚ್ಚ ಕಡತೋಕರ ಜುಗಲ್ಬಂದಿ ಮುಂಜಾನೆ  ಬಲಿಪ್ಪ ಮತ್ತು ಕುಂಡಚ್ಚ ಭಾಗವತರ ಜುಗಲ್ಬಂದಿ ಚಂದ್ರಗ್ರಿರಿಅಂಬು ಮಹಿಷಾಸುರ ಕೊಕ್ಕಡ ಮತ್ತು ಉಪಾಧ್ಯಾಯರ ಮಾಲಿನಿ ಹೀಗೆ ಹಲವು ನೆನಪಿದೆ.  ಹೊರಾಂಗಣ ಮೈದಾನದಲ್ಲಿ ಆಗಬೇಕಾದ ಆಟ ಕೊನೆಘಳಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಮಳೆಯಿಂದ ಪುರಭವನದ ಒಳಗೆ ನಡೆಯುವಂತಾಯಿತು. ಹೊರಗೆ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದರೆ ಇನ್ನಿಷ್ಟು ಅದ್ದೂರಿಯ ಪ್ರದರ್ಶನ ಆಗುತ್ತಿತ್ತೋ ಎನೋ?

ಹಲವು ಅದ್ಧೂರಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಂಡರೂ ಒಟ್ಟು ಗಮನಿಸಬೇಕಾದ ಅಂಶವೆಂದರೆ ಒಟ್ಟು ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟ ಅದ್ಧೂರಿಯಾಯಿತೇ ಹೊರತು ಮುಖ್ಯವಾದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಅದ್ಡೂರಿಯಾದ ಉದಾಹರಣೆ ಬಹಳ ಕಡಿಮೆ. ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಆಕರ್ಷಣೀಯವಾಗಿ ಕಂಡರೂ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವಂತಹ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸವಿಯುವ ಸಂದರ್ಭ ಕೆಲವೆ ಕಲವು ಇರುತ್ತದೆ. ಪ್ರವೇಶದರ ಉಜಿತವಿದ್ದು ಕೇವಲ ಯಕ್ಷಗಾನದ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಆಯೋಜನೆಗೊಂಡರೂ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿಗೆ ಯಾವುದು ಸವಿಯಬೇಕೋ ಎಂಬ ಗೊಂದಲದಲ್ಲೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮುಗಿದು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆದರು ಮೆಚ್ಚತಕ್ಕ ವಿಚಾರವೆಂದರೆ ಹಲವು ಸಮಯ ಮೊದಲೇ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿರ್ಣಯಗೊಂಡು ಹಲವು ಹಿರಿಯ ಕಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಒಂದೆಡೆ ಸೇರಿಸಿ ಪ್ರಸಂಗ ನಿರ್ಣಯವಾಗಿ ಪಾತ್ರ ಹಂಚಿಕೆಮಾಡಿ ಎಲ್ಲವು ಬಹಳ ಸಾಹಸದ ಕೆಲಸವೆ. ಕೇವಲ ಕಲಾವಿದನ ಕಲೆ ಮಾತ್ರ ಪ್ರತಿಭೆಯಲ್ಲ ಇಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದೂ ಒಂದು ಪ್ರತಿಭೆಯೇ ಸರಿ.

ಒಂದು ಅದ್ಧೂರಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ವೆಚ್ಚವನ್ನು ಕೆಲವೋಂದು ಸಲ ಊಹಿಸಲಿಕ್ಕೂ ಅಸಾಧ್ಯವಾದಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಮೊತ್ತ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ನಿಮಿತ್ತ ವ್ಯಯವಾಗಿದೆ ಎಂದರೆ ಕೆಲವೆಲ್ಲ ಚಿಂತನಗಳು ಹಾಗೇ ಮೂಡುತ್ತವೆ.ಒಂದು ಮೇಳದ ಬಯಲಾಟವನ್ನೇ ಆಡಬಹುದಾದಷ್ಟು ವೆಚ್ಚ ಕೇವಲ ಆಟದ ನೋಟಿಸಿಗೆ ಖರ್ಚಾಗುವುದನ್ನು ನೆನಸುವಾಗ ಈ ಅಧ್ಹೂರಿತನದ ಬಾಹುಳ್ಯವನ್ನು ಊಹಿಸಬಹುದು. ೫೦ ರಿಂದ ನೂರು ಮಂದಿಯ ವರೆಗೆ ಕಲಾವಿದರು ಎಂದರೆ ೪-೫ ಮೇಳದಕಲಾವಿದರು ಒಂದು ರಾತ್ರಿ ಒಂದೇ ವೇದಿಕೆಯಲ್ಲಿ....ಊಹಿಸುವಾಗ ರೋಮಾಂಚನವಾದರೂ ಕೆಲವೆಲ್ಲ ಅರ್ಥ ಹೀನ ಎನ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲವೆ? ದೊಡ್ಡ ದೊಡ್ಡ ಕಲಾವಿದರು ಸಾವಿರಾರು ರೂಪಾಯಿ ಸಂಭಾವನೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವಾಗ ಹಲವು ಸಲ ಹೆಮ್ಮೆಪಟ್ಟುಕೊಳ್ಳುವ ವಿಚಾರವಾದರೂ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಯೋಚಿಸುವಾಗ ಖೇದನೀಯ ವಿಚಾರಗಳು.. ಒಂದು ಮೇಳದ ಇಡೀ ರಾತ್ರಿಯ ಅವಧಿಯ ಆಟಕ್ಕೂ ಹೀಗೆ ಅದ್ಧೂರಿಯಾಗಿಯೋ ಸ್ಪ್ರರ್ಧಾತ್ಮಕವಾಗಿಯೋ ಆಯೊಜನೆಗೊಂಡ ಆಟಕ್ಕೂ ವೆತ್ಯಾಸ ಮತ್ತು ಅಂತರ ಬಹಳವಿದೆ ಅಂತ ನನಗೆ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ.

ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಸಮಯದ ಸಮಸ್ಯೆ ಎಲ್ಲ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲೂ ಕಾಣಬಹುದು. ನಿಗದಿ ಪಡಿಸಿದಂತೆ ಪ್ರಸಂಗ ಮುಗಿಯದಿರುವಾಗ ಕೆಲವು ಪದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿ ಮಂಗಳ ಹಾಡಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ಹಲವು ಮುಖ್ಯ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಪದಗಳನ್ನು ಲೆಕ್ಕ ಮಾಡಿ ಕೊಡುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಬಂದು ಕಲಾವಿದರ ಪೂರ್ಣ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯ ರಂಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಕೊನೆಗೆ ವೇಶ ಹಾಕಿದ್ದಕ್ಕೆ ಹರಕೆ ಸಲ್ಲಿಸಿ ಹೋಗುವ ವಾಡಿಕೆಯೂ ಇಲ್ಲದಿಲ್ಲ. ಸಮಯ ಮೀರಿ ಹೊದಮೇಲೆ ಸಂಚಾಲಕನಾಗಲಿ ಕಲಾವಿದರಾಗಿ ಏನು ಮಾಡುವುದು ಸಾಧ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ. ಪ್ರೇಕ್ಷಕನೂ ಯಾವುದನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿಟ್ಟು ಬಂದನೋ ಆ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಈಡೇರಿದೆಯೋ ಇಲ್ಲವೋ ಎಂಬ ಸಂದಿಗ್ಢದಲ್ಲೇ ಸಮಾಧಾನ ತಾಳಿಕೊಳ್ಳುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯಲ್ಲಿ ಕರಗುತ್ತಾನೆ.

ಕರಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಅಥವಾ ಜಾಹೀರಾತಿನಲ್ಲಿ ಅದು ಇದು ಎಂದು ಗಿಮಿಕ್ ಮಾಡಿ ಜನ ಸೇರಿಸುವ ವ್ಯಾಪಾರಿ ಮನೋಭಾವಕ್ಕೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ನಿಜ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂಬ ಕಲೆಯು ಬಲಿಪಶುವಾಗುವುದು ಅರಿವಿಗೆ ಬರುವುದೇ ಇಲ್ಲ. ಕೆಲವು ವರ್ಷ ಮೊದಲು ಕಲಾಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ತೆಂಕು ಬಡಗು ಪೈಪೋಟಿಯ ಸ್ಪ್ರರ್ಧಾತ್ಮಕ ಯಕ್ಷಗಾನ ಆಯೋಜನೆಗೊಂಡಿತ್ತು. ಕರಪತ್ರದಲ್ಲಿನ ಕಲಾವಿದರ ಪಟ್ಟಿ ನೋಡಿ ಭರ್ಜರಿ ಆಟದ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಹೋದರೆ ಪ್ರೇಕ್ಷ್ಕರ ಜಗಲ ಗದ್ದಲ ನೋಡಿ ಹೇಸಿಹೋಗೆ ಅರ್ಧದಲ್ಲೇ ವಾಪಾಸು ಬರುವಾಗ ಎರಡು ಘಂಟೆ ರಾತ್ರಿಯವರೆ ಬರಿದೇ ನಿದ್ದೆಗೆಟ್ಟೆನಲ್ಲ ಅನ್ನಿಸಿತ್ತು. ಇಲ್ಲಿ ಸೋತದ್ದು ಯಾವುದು? ಕಲಾವಿದರೇ? ಸಂಘಟಕರೆ? ಇಲ್ಲ ಟಿಕೆಟ್ ತೆಗೆದು ಕುಳಿತ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನೆ? ಹಾಲ್ ತುಂಬ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಸೇರಿದಮೇಲೆ ಸಂಘಟಕರು ಸೋಲುವ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಇಲ್ಲ. ಕಲಾವಿದರಿಗೂ ಅಷ್ಟೆ. ಉಚಿತವಾದ ಆದರ ಗೌರವಗಳು ಸಿಕ್ಕಿರುತ್ತದೆ. ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಿಗೆ ತಾನು ಎಲ್ಲಿ ಸೋತೆ ಎಂಬುದರ ಅರಿವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಬದಲಾಗಿ ಸೋತು ಹೋದದ್ದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂಬ ಕಲೆ.

ಇದಕ್ಕಿಂತ ಭಿನ್ನವಾಗಿ ಗಮನಿಸಿದರೆ ಎರಡು ಮೂರು ಮುಖ್ಯ ಕಲಾವಿದರಿರುವ ಯಕ್ಷಗಾನವಾಗಲಿ ತಾಳಮದ್ದಲೆಯಾಗಲಿ ಅಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲೇ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಮೂಡಿಬರುತ್ತದೆ. ಕಲಾವಿದರಿಂದಲೂ  ಸಮಯದ ಕಟ್ಟು ಪಾಡು ಇಲ್ಲದೆ ತಮ್ಮ ಪೂರ್ಣ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯ ಹೊರಹೊಮ್ಮಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಸನ್ನಿವೇಶ ಪದವಿಂಗಡನೆಯ ಸರ್ಕಸ್ಸು ಇರುವುದಿಲ್ಲ, ಕಲಾವಿದರ ಅವಗಣನೆಯೂ ಇರದೆ ಪೂರ್ಣವಾದ ಗಮನ ರಂಗದ ಮೇಲೆಯೇ ಹಾಯಿಸುವ ಹಾಗೇ  ಆಗುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಅಧ್ದೂರಿತನ ತಾನೇ ತಾನಾಗಿ ವೈಭವೀಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ವೈಭವೀಕರೀಸುವುದು ಅಂದರೆ. ಅದು ವೇದಿಕೆಯ ಹೊರಗಿನ ಸೌಂದರ್ಯದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ. ಸರಳವಾದ ರಂಗಸ್ಥಳ , ಉತ್ತಮ ಹೀಮ್ಮೇಳ ಸೂಕ್ತ ಕಲಾವಿದರಗಡಣ ಮತ್ತು ವೇಷಭೂಷಣ ಇವಿಷ್ಟೆ.ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಬಹುವಂಶವೂ ಸಾಂಕೇತಿಕ. ಎಲ್ಲವೂ ಇಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿನಿಧೀಕರಿಸಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.  ಈ ಚೌಕಟ್ಟನ್ನು ಮೀರಿ ಅದ್ಧೂರಿತನ ಮೆರೆಯುತ್ತದೆ ಎಂದರೆ ಅದು ವಿಷಾದನೀಯ. ಪ್ರದರ್ಶನದಲ್ಲಿ ಗುಣಮಟ್ಟ ಕಾಯ್ದುಕೊಳ್ಳುವುದಕ್ಕೆ ಸ್ಪ್ರರ್ಧೆ ಅನಿವಾರ್ಯ ಅಂತ ಒಪ್ಪಿಕೊಂಡರು ಸ್ಪರ್ಧೆ ವೈಶಮ್ಯಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾದರೆ? ಎಲ್ಲರೂ ನಿರಾಳವಾಗಿ ಕುಳಿತು ಕಲೆಯ ಅಸ್ವಾದಿಸುವಂತಾಗಬೇಕು. ರಂಗದ ಮೇಲಿನ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಸಮ್ಮೋಹಿತರಾಗಿ ಉಸಿರು ಕಟ್ಟಬೇಕೆ ಹೊರತು ರಂಗದ ಹೊರಗಿನ ಚಟುವಟಿಕೆ ಅದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಾರದಲ್ಲವೆ? ಸಂಸ್ಕೃತರ ಸುಸಂಸ್ಕೃತರ ಕಲೆ ಸಹಜ ಗುಣದಿಂದಲೇ ವೈಭವೀಕರಿಸಬೇಕು. ಈ ಗುಣ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ ಸಾಕಷ್ಟು ಇದೆ. ಅದರ ಅರಿವಿದ್ದೂ ಮತ್ತೂ ಅನಾವಶ್ಯಕ ಅದ್ದೂರಿತನಕ್ಕೆ ತೊಡಗುತ್ತೇವೆ ಎಂದರೆ ಅದು ಆ  ಶ್ರೀಮಂತ ಕಲೆಯ ಅಂತರಂಗವನ್ನು ಅರಿಯದೆ  ಅದರ ಸಹಜ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯವನ್ನು  ಅನುಮಾನಿಸಿದಂತೆ ಅಲ್ಲವೆ? ಎಲ್ಲ ಬ್ಯಾನರ್ ಗಳ ರಾಶಿ, ಇನ್ನಿತರ ಅನಗತ್ಯ ವೈಭವದ ಮಧ್ಯೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಲ್ಲಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಕಾಲ ಬಾರದಿರಲಿ..

ಇಂದಿನ ಪ್ರಸಂಗ.......... ಪೂರ್ವರಂಗ...!!!

ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಒಂದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಜಾಹೀರಾತು ನೋಡಿ ಬದಲಾದ ಕಾಲಗತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಯಿತು.ಅಂದಿನ ಪ್ರಸಂಗದ ಹೆಸರಿನೊಂದಿಗೆ  ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಸಂಪೂರ್ಣ ಪೂರ್ವರಂಗ ಎಂದು ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದ್ದರು. ಆಯೋಜಕರ ಸದುದ್ದೇಶ ಪರಂಪರೆಯ ಬಗೆಗಿನ ಕಾಳಜಿ ಶ್ಲಾಘನೀಯ. ಆದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಬದಲಾದ ಕಾಲಗತಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಬಾರಿ ಮನ ಯೋಚಿಸಿತು.

ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವರಂಗ ಎಂದರೆ ಅರಿಯದವರು ಕಡಿಮೆ. ಬಾಲ ಗೊಪಾಲ ಕೋಡಂಗಿ ಇತ್ಯಾದಿ ವೇಶಗಳ ಸಂಪ್ರದಾಯಬದ್ದ ಕುಣಿತ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗ ಆರಂಭಕ್ಕಿಂತ ಮೊದಲು ಇದು ಸಂಪ್ರದಾಯ. ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ದೇವಸ್ಥಾನ ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಇದೂ ಒಂದು ಹರಕೆಯ ರೂಪದಲ್ಲೋ, ಸಂಪ್ರದಾಯ ರೂಪದಲ್ಲೋ ಆರಾಧನಾ ಕ್ರಿಯೆಯಾಗಿ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾದ ಖಾಸಗಿ ಅಥವಾ ಸಂಘ ಸಂಸ್ಠೆಗಳ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಉಪೇಕ್ಷಿಸುವುದು ಮಾಮೂಲು ಸಂಗತಿ. ಆದರೆ ಬದಲಾದ ಕಾಲಗತಿ ಅಂದರೆ ಇದುವೆ. ಮೇಳಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ಕುಂಠಿತವಾಗಿ ಈಗ ಖಾಸಗಿಯಾಗಿ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಆಯೋಜನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ.

ಮೊದಲೆಲ್ಲ ನಾವು ಆಟಕ್ಕೆ ಹೋಗುವಾಗ ಈ ಪೂರ್ವ ರಂಗದ ಸಮಯವನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿಯೇ ಹೋಗುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಇದೊಂದು ರಗಳೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದಂತೆ ಭಾಸವಗುತ್ತಿದ್ದದ್ದು ಸುಳ್ಳಲ್ಲ. ಅದರೆ ಅದರ ಮಹತ್ವದ ಅರಿವಾಗುವುದು ಅದರ ಮೌಲ್ಯದ ಅರಿವಾದಾಗಲೇ. ಬದಲಾದ ಕಾಲಗತಿಗೆ ಅದು ಎಂದಲ್ಲ ಎಲ್ಲವೂ ಬದಲಾಗುತ್ತ ಹೋಗುತ್ತಿದೆ. ಮೊದಲೆಲ್ಲ ಮದುವೆ ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರ ಸಮಾರಂಭಕ್ಕೆ ಊಟಕ್ಕೆ ಹೋದರೆ ಭೂರೀ ಭೋಜನವೆಂದರೆ ಅಲ್ಲಿ ಊಟದ ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗವೇ ಅನ್ನ. ಅನ್ನ ಸಂತರ್ಪಣೆ ಎನ್ನುವುದೇ ಅದಕ್ಕಲ್ಲವೆ. ಅದನ್ನೆ ನೈವೇದ್ಯ ಎಂದು ಬಡಿಸುವುದು ಪದ್ದತಿ. ಆವಾಗ ಅನ್ನದ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರೀತಿಯೂ ಅಷ್ಟೇ ಗೌರವ ಭಾವನೆಯೂ ಉಂಟಾಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಇಂದು  ನೋಡಿ ಅನ್ನ ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆಲ್ಲ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳು ಇರುತ್ತವೆ. ಅನ್ನ ಬೇಕಾದರೆ ಕೇಳಿ ಬಡಿಸಿಕೊಂಡರೆ ಒಂದಿಷ್ಟು ತಿನ್ನಬಹುದು. ಅನ್ನವೇ ಇಲ್ಲದಿದ್ದ ಭೋಜನ ಕೂಟ... ಹೇಗಿದೆ ಬದಲಾದ ಕಾಲಗತಿ?  ಮುಂದೊಂದುದಿನ ಬರಬಹುದು ಇಂದಿನ ಊಟಕ್ಕೆ ವಿಶೇಷ ಏನು .... ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಅನ್ನ ಮಾಡಿದ್ದರು..!! ಹಾಗಾಗಿ ಯಾವುದನ್ನು ಯಾರನ್ನೂ ಪ್ರಮೇಯ ಮಾಡುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಮೂಕ (ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಮೂರ್ಖ) ಪ್ರೇಕ್ಷಕನಂತೆ ನೋಡುವುದಷ್ಟೇ ಕೆಲಸ. ಇಲ್ಲೂ ಹಾಗೆ ಮುಂದೆ ಓಡಿದ ಕಾಲ ಹಿಂದಕ್ಕೆ ಬರುವುದುಂಟು... ಇಂದಿನ ವಿಶೇಷ ಬಾಳೆ ಏಲೆ ಊಟ..ಅಲ್ಲಿ ಅದು ವಿಶೇಷವಾಗುವಾಗ ಇಲ್ಲಿ ಇದು ವಿಶೇಷ.. ಇಂದು ಪೂರ್ವರಂಗ ಇದೆ.

ಮುಂದೊಂದು ದಿನ ಬರಬಹುದು... ಚಿಕ್ಕದಾದ ಪ್ರಸಂಗ.., ಅಗ್ರಪೂಜೆಯ ಹಾಗಿರುವ ಪ್ರಸಂಗವಿರಿಸಿ ಹೆಸರಿಗೊಸ್ಕರ ಇರಿಸಿ ಇಂದಿನ ಪ್ರಸಂಗ..!!! ಪೂರ್ವರಂಗ...!!! ಈಗೆಲ್ಲ ಪೂರ್ವರಂಗ ಕಥಾಭಾಗದ ಮೊದಲು ಹರಕೆಯೊ ಪೂಜಾವಿಧಾನದಂತೆ ಮೊದಲೇ ನಡೆದುಬಿಡುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ಮಕ್ಕಳಷ್ಟೇ ಇದರ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ. ಹಿರಿಯರಾರಿಗೂ ಇದು ಗಂಭೀರ ಅನ್ನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೂ ಮುಂದೊಂದು ದಿನ,  ಪ್ರಧಾನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಬರಬೇಕೆಂದೋ ಗಣ್ಯ ಅತಿಥಿಗಳಿಗಾಗಿಯೋ ಈ ಪೂರ್ವ ರಂಗ ಉತ್ತರ ರಂಗವಾಗಿ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಕಥಭಾಗದ ಪ್ರಸಂಗ ಮೊದಲೇ ಆಗಿಬಿಡಬಹುದು.ಕಾಲದ ಮಹಿಮೆಯ ಬಲ್ಲವರಾರು? ಪ್ರಸಂಗಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾಗಿ ಕರಪತ್ರದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವ ರಂಗದ ಹೇಸರೇ ಕಾಣಬಹುದು. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ  ಇದರಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುವ ಪ್ರಧಾನ ಕಲಾವಿದರನ್ನು ಕೂಡ ವಿಶೇಷವೆಂಬಂತೆ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಬಹುದಲ್ಲವೆ? ಒಟ್ಟು ಗೊಂದಲವಾಗಿ ಯಾವುದು ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂಬ ಅಯೋಮಯ ಸನ್ನಿವೇಶ ಬರಬಹುದು.          

ಯಾವುದೇ ಪರಿವರ್ತನೆಯಲ್ಲಿ ಒಳಿತು ಕೆಡುಕನ್ನು ಯೋಚಿಸುವುದು ಕ್ರಮ. ಹಾಗೇನೇ ಬದಲಾದ ಕಾಲಕ್ಕೆ ತಕ್ಕಂತೆ ಬದಲಾದ ಕಾಲಮಿತಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ಚರ್ಚೆ ಸಂವಾದಗಳು ನಡೆಯುತ್ತಿವೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಅಭಿಪ್ರಾಯ ಹೇಳುವಾಗ ನನ್ನಲ್ಲೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಪ್ರಶ್ನಿಸುವುದುಂಟು. ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಕಾಲಮಿತಿ ಯಕ್ಷಗಾನದ ಬಗ್ಗೆ ನನ್ನಲ್ಲೇನು ಸದಭಿಪ್ರಾಯವಿಲ್ಲ. ಹಾಗೆಂದು ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಇಡೀ ರಾತ್ರಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನ ನಾನು ನೋಡದೆ ಅದೆಷ್ಟು ಸಮಯವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ.ಈ ಕಾಲಮಿತಿ ಎಂಬ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಾಕಾರ ರೂಪುಗೊಳ್ಳದಿರುತ್ತಿದ್ದರೆ ನಾನು ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ಹಗಲು ಕನಸೆಂದು ಮರೆತುಬಿಡುವ ಪ್ರಮೇಯವಿತ್ತು. ಹೀಗಿದ್ದರೂ ಪೂರ್ಣ ರಾತ್ರಿಯ ಯಕ್ಷಗಾನವನ್ನು ನೋಡಬೇಕೆಂಬ ಆಸೆಯಂತು ಇದ್ದೇ ಇದೆ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ನಿಜವಾದ ಸೊಗಸಿರುವುದು ಅದರಲ್ಲೇ.. ಕಾಲಮಿತಿ ಏನಿದ್ದರು ಊರಿನ ನೆನಪನ್ನು ಮಾಡಲಷ್ಟೆ ಸಾಧ್ಯ. ಒಳಿತು ಕೆಡುಕು ಏನಿದ್ದರೂ ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಪೂರ್ವ ರಂಗ ಹೊಸ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗುವ ಬಗೆ ಮಾತ್ರ ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿದೆ.   ಈ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಪೂರ್ವರಂಗ ಜನಪ್ರಿಯವಾಯಿತೆಂದರೆ ಅದರಲ್ಲಿ ನೈಪುಣ್ಯತೆ ಸಾಧಿಸಿದವರಿಗೆ ಒಮ್ಮಿಂದೊಮ್ಮೆಲೆ ಬೇಡಿಕೆ ಬರಬಹುದು. ಇಲ್ಲ ಬಹುತೇಕ ಮಂದಿಗೆ ಅದರ ಅಧ್ಯಯನ ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಬಹುದು. ಒಂದೆರಡು ಪ್ರದರ್ಶನದಿಂದ ದೇವೆಂದ್ರನ ಬಲ ವೇಶ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದವರು ಬಣ್ಣದ ವೇಶಕ್ಕೊ ಅಥವಾ ಇನ್ನಿತರ ವೇಶಕ್ಕೊ ಭಡ್ತಿಯನ್ನು ಸ್ವಯಂ ಘೋಷಿಸುವವರು ಬಹುಷಃ ಅವರ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹಿಂಭಡ್ತಿಯನ್ನು ಬಯಸಬಹುದೇನೋ? ಮೊದಲಿನ ಹಿರಿಯ ಭಾಗವತರಿಗೆ ಪೂರ್ವ ರಂಗದಲ್ಲಿ   ಹಿಡಿತವೂ ಜ್ಞಾನವೂ ಇರುವುದರಿಂದ ಅವರಿಗೆ ಬೇಡಿಕೆ ಬರಬಹುದೆಂದು ತಿಳಿಯುವ ಹಾಗಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಪೂರ್ವ ರಂಗವನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸುವುದು ಅಥವಾ ಪ್ರಾತ್ಯಕ್ಷಿಕೆ ಕಮ್ಮಟವನ್ನು ಏರ್ಪಡಿಸುವುದು ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂ ಜಾಹೀರಾತಿನ ಮತ್ತು ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಯ ಕ್ರಮವೇ ಕಂಡು ಬರುವುದು ಅಧಿಕ. ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಕಾಳಜಿ ಇದ್ದು ಕೇವಲ ಕೆಲವೇ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಆಯೋಜನೆಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ, ಮತ್ತು ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರ ಮಾರ್ಗದರ್ಶನ ಮತ್ತು ತಿಳುವಳಿಕೆಯ ಲಾಭವನ್ನು ಪಡೆಯುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.  ಮಿಕ್ಕುಳಿದವುಗಳಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರ ಬಗ್ಗೆ ಲಕ್ಷ್ಯವೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅದು ಒಟ್ಟು ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಎಂಬಲ್ಲಿಗೆ ಸೀಮಿತ. ಹಾಗಾಗಿ ಹಿರಿಯರಾದರೇನು ಯಾರದರೇನು ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕ ಭರ್ತಿಯಾಗಬೇಕು,  ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಡೆಯಬೇಕು.       

ಈ ರೀತಿ  ಪೂರ್ವ ರಂಗ ಆಯೋಜನೆಗೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಅದು ಬಹು ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆಯನ್ನು ಗಳಿಸುತ್ತದೆ. ಈಗಲೂ ಎಲ್ಲಿಯಾದರೂ ಪೂರ್ಣ ಪ್ರಮಾಣದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಬಯಲಾಟ ಕಾಣುವ ಅವಕಾಶ ಒದಗಿಬಂದಲ್ಲಿ ಸುಲಭದಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕರು ನಾವೆಷ್ಟು ಪೂರ್ವರಂಗವನ್ನು ನೋಡುತ್ತೇವೆಯೊ ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ಭರವಸೆ ಇಲ್ಲ. ಈಗಲೂ ನೆನಪಿದೆ.. ಸಾಯಂಕಾಲದ ಹೊತ್ತು ಆರಂಭವಾಗುವ ಕಟೀಲು ಮೇಳದ ಆಟಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಿದ್ದುದು.ನ್ ನಾವುಗಳು ಬಾಲಕರು  ಬಾಲಗೋಮಾಲ ಕೋಡಂಗಿಗಳು ರಂಗಸ್ಥಳದಿಂದ ದೂರವಿರುವ ಚೌಕಿಗೆ ಚಲಿಸುವಾಗ ಕೇಕೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡು ಭಯ ಭಕ್ತಿಯಿಂದ ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಿದ್ದುದು. ಕೋಡಂಗಿಯ ಚಿತ್ರವಿಚಿತ್ರ ಹಾವಭಾವ ಹಾಸ್ಯಕ್ಕೆ ನಗುತ್ತಿದ್ದುದು. ಪೂರ್ವರಂಗಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಮೀಸಲಾದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳಲ್ಲಿ ಇದೆಲ್ಲ ಇರಲಾರದು.

ಹಾಗಾಗಿ ಹೀಗೆ ಪ್ರದರ್ಶನಗೊಳ್ಳುವುದು ಒಂದು ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ತವೇ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಇಂತಹ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ನೋಡುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯೂ ಬಂದು ಅದರ ಮಹತ್ವದ ಅರಿವು ಆಗಬಹುದು. ಯಕ್ಷಗಾನವೇ ಆಗಲಿ ಪೂರ್ವರಂಗವೇ ಆಗಲಿ ಬೆಂಗಳೂರಿನಂತಹ ನಗರದಲ್ಲಿ ಅಯೋಜಿಸುವಾಗ ಎಷ್ಟು ಶ್ರಮವಹಿಸಬೇಕೋ ಅಷ್ಟೇ ಜಾಗರೂಕರಾಗಿ ಶ್ರಧ್ಡಾಪ್ರವೃತ್ತಿಯಿಂದ ನೆರವೇರಿಸಬೇಕು. ಊರಿನ ಹಳ್ಳಿಯಂತೆ ಇಲ್ಲಿ ನಡೆಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವೂ ಇಲ್ಲ. ಊರಿನಲ್ಲಿ ಮಾಡಿ ಉಣ್ಣುವ ತಿಂಡಿಯನ್ನು ಇಲ್ಲಿಯೂ ಊರಿನ ನೆನಪಲ್ಲಿ ಮಾಡಿ ತಿಂದಂತೆ ಅದರ ಛಾಯೆ ಮಾತ್ರವೆ ಸಾಧ್ಯ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಮಂಗಳೂರು ಸ್ಟೊರ್ಸ್ಗ್ ಗಳಲ್ಲಿ  ಇಲ್ಲೇ ಮಾಡಿದ ತಿಂಡಿ ಪದಾರ್ಥಗಳನ್ನು ಊರಿಂದ ತರಿಸಿದ್ದು ಎಂದು ಮಾರಾಟ ಮಾಡಿದ ಹಾಗೆ.ನಾವು ಮಂಗಳೂರಲ್ಲೇ ಇದ್ದೇವೋ ಎಂಬ ಭ್ರಮೆಯಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಕೊಂಡು ತಿಂದ ಹಾಗೆ. ಸಹಜ ವಾತಾವರಣದಿಂದ ಬಿನ್ನವಾಗಿ ಕೊಂಡು ಹೋಗಿ ಅದನ್ನು ಸವಿದು ನೋಡುವ ಜಾಯಮಾನ ನಮ್ಮದು. ಊರಿನದ್ದು ಬೆಂಗಳೂರಲ್ಲಿ ..ಬೆಂಗಳೂರಿನದು ಊರಲ್ಲಿ.

 ಪೂರ್ವ ರಂಗವೆಂದರೆ ಪೂರ್ವ ಭಾವಿಯಾಗಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಉತ್ತರಾರ್ಧಕ್ಕೆ  ಸಿದ್ದಗೊಳಿಸುವಿಕೆ. ಹಂತ ಹಂತವಾಗಿ ಯಕ್ಷಲೋಕಕ್ಕೆ ಸೆಳೆದು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ಹೋಗುವಂತಹ ಈ ಸಾಂಪ್ರಾದಾಯಿಕ ಕ್ರಮ ಅನಿವಾರ್ಯ ಮತ್ತು ಔಚಿತ್ಯಪೂರ್ಣವೂ ಆಗಿದೆ.  ಕೇವಲ ಪ್ರತಿಷ್ಠೆಗಾಗಿ ಅಥವಾ ಇನ್ನಾವುದೋ ಸ್ವಾರ್ಥಸಾಧನೆಗಾಗಿ ಇದು ಉಪಯೋಗವಾಗದೆ ಕೇವಲ ಯಕ್ಷಗಾನ ಮತ್ತು ಅದರದ್ದೇ ಅಂಗವಾದ ಪೂರ್ವ ರಂಗದ ಮೇಲಿನ ಕಾಳಜಿಯಿಂದ ಅಧ್ಯಯನ ಶೀಲ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಗಳು ಇನ್ನೂ ನಡೆಯಬೇಕು. ಬದಲಾಗುವ ಅಭಿರುಚಿ ಸದುದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಸದ್ಭಾವನೆಯಿಂದ ಹೊರಹೊಮ್ಮಲಿ. . ಕಾಪಟ್ಯ ರಹಿತ ಕಾರ್ಯಗಳಿಗೆ ಯಶಸ್ಸು ಬೆನ್ನ ಹಿಂದೇ ಇರುತ್ತದೆ.

            

ಬೇಕುಗಳು ಇಲ್ಲ.. ಬೇಡವಾದವುಗಳು ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ

“ಯಾವಾತನಿಗೆ ಬೇಕುಗಳೇ ಇಲ್ಲವೋ ಆತನಿಗೆ ಬೇಡದವುಗಳೂ ಇಲ್ಲ” ಅಂದರೆ ನಿಂದನೆ ಮತ್ತು ಅಭಿನಂದನೆ ಎರಡು ಸಮಾನವಾಗಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಇದು ಸ್ಥಿರತೆಯನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.ಮೇಲಿನ ಮಾತುಗಳು ಇತ್ತೀಚೆಗಿನ ಕೆಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುವಾಗಿ ನನ್ನನ್ನು ಕಾಡಿತ್ತು.

ಮಿತ್ರರೊಬ್ಬರ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದಾಗ ಅಧಿಕವಾಗಿ ಎಲ್ಲರೂ ಅಪರಿಚಿತರೇ  ಅಥವಾ ಹೊಸ ಪರಿಚಿತರು ಎಂದರೆ ಸರಿ. ಹಾಗಾಗಿ ಎಕಾಂಗಿಯಾಗಿಯೆ ಕುಳಿತಿದ್ದೆ. ಆವಾಗ ನನ್ನ ಪರಿಚಯ ಹಿಡಿದು ವ್ಯಕ್ತಿಯೊಬ್ಬರು ಬಂದರು “ ರಾಜ್ ರವರೆ ನಾನು....” ತಮ್ಮ ಪರಿಚಯ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಯಾರೆ ಆಗಲಿ ಮಾತು ತೊಡಗಿಸಿದರೆ ನಾನು ಸುಮ್ಮಗೆ ಕುಳಿತಿರುವನಲ್ಲ. ಅಪರಿಚಿತರೇ ಆಗಲಿ ಪರಿಚಿತರಂತೆ ಮಾತು ತೊಡಗಿಸುವುದು ನನ್ನ ಸ್ವಭಾವ. ಎಲ್ಲರಲ್ಲು ಸ್ನೇಹ ಸೌಹಾರ್ದವನ್ನು ಬಯಸುವವನಿಗೆ ಇದರಲ್ಲಿ ಯಾರಾದರೇನು ಎಂಬ ಭಾವ.

ನನ್ನ ಹೆಸರು ಹಿಡಿದು ಕರೆದರಲ್ಲ. ಒಂದು ರೀತಿಯ ಆತ್ಮೀಯತೆ ಆವಾಗಲೇ ಸ್ಪುರಿಸಿತ್ತು.ಇದು ಸಹಜವೂ ಅಲ್ಲವೇ. ಯಾರನ್ನೆ ಆಗಲಿ ಅವನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವ ಮೂಲ ಸಂಕೇತವಾದ ಹೆಸರನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕರೆದಾಗ ಗೌರವ ಬಾರದೆ ಇದ್ದೀತೆ? ಇದು ಯಾರದೇ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವಕ್ಕೆ ನಾವು ಮೊದಲು ಕೊಡುವ ಮನ್ನಣೆ. ಮಾತು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತಾ ಹೇಳಿಕೊಂಡರು.  ಅದು ನಮ್ಮ ಬೆಂಗಳೂರು ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆಯಾಗಿತ್ತು.  ನಮಗಂತೂ ಹಳೆಯದಾಗಿ ಬಿಟ್ಟ ಸವಿ ನೆನಪಿನ ಮರುಕಳಿಕೆಯಾಗಿತ್ತು. ಬೇಡ ಬೇಡವೆಂದು ನಾನು ಬಯಸಿದರೂ ಅದೇಕೋ ನನ್ನನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಇಂದಿಗೂ ಸಹಜವಾಗಿ ಅದೇ ಪುನರಾವರ್ತನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.ಬಹುಶಃ ಇನ್ನೊಂದು ಚಿಗುರು ಮೊಳೆಯದೆ ಇದು    ಮರೆಯಾಗದೇನೋ?  ಬಹಳ ಒಳ್ಳೆಯದಾಗಿತ್ತು. ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅಂತಹ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನೋಡುವುದೇ ವಿರಳ ಇತ್ಯಾದಿ ಇತ್ಯಾದಿ  ಸಹಜವಾಗಿರುವ ಮಾತುಗಳು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನನಗಾಗಿ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಆಡುತ್ತಿರುವರೋ ಎಂದು ಮುಜುಗರ ಕೂಡ ಅನುಭವಿಸಿದ್ದಿದೆ.

ಹಾಗಾಗಿ ಈ  ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ಹೊಗಳಿ ಮಾತಾಡಿದಾಗ ಸ್ಠಿತಪ್ರಜ್ಞತೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡುವ ಬಯಕೆಯಾಗುತ್ತದೆ. ನಿಜಕ್ಕಾದರೆ ನಮ್ಮ ಬಳಗದಲ್ಲಿ ಯಾರೂ ಈ ಹೊಗಳಿಕೆಯನ್ನು ಖಂಡಿತ ಬಯಸಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಹೊಗಳಿಕೆ ಬಂದಾಗ ಮನೋಭಾವಕ್ಕನುಸರಿಸಿ ಖುಶಿ ಪಟ್ಟಿದ್ದೇವೆ. ನನ್ನ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ಮೇಲಿನ ವಾಕ್ಯ ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಯಾಕೆಂದರೆ ನಾನು ಯಾವುದನ್ನೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಬಯಸಿದವನಲ್ಲ. ನನ್ನ ಅಥವ ನಮ್ಮ ಕಾರ್ಯದ ಬಗ್ಗೆ ನಮಗೆ ಮಾತ್ರ ಗೌರವ ಎಂಬ ಭಾವ ನಾವು ಮೊದಲು ತಳೆದದ್ದು. ನಮ್ಮ ಚಿಂತನೆಗಳಾಗಲಿ ಯೋಜನೆಗಳಾಗಲಿ ಯಾರದೇ ಮೇಲೆ ಹೇರುವ ಅಥವ ಅದನ್ನು ಅವರು ಹಿಂಬಾಲಿಸುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯನ್ನು ನಾವು ತಂದಿಡಲೇ ಇಲ್ಲ. ಕೇವಲ ನಮ್ಮ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮಾತ್ರವೇ ನಮ್ಮ ಧ್ಯೇಯವಾಗಿತ್ತು. ಹಾಗಾಗಿ ನಾನಂತು ನಮ್ಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಹೇಗಾಗಿದೆ ಎಂದು ಯಾರಲ್ಲೂ ಕೇಳುವ ಗೋಜಿಗೆ ನಾನು ಹೋಗಲೇ ಇಲ್ಲ. ಇಂದಿಗೂ ಯಾರಲ್ಲೂ ನನಗೆ ಕೇಳುವ ಬಯಕೆಯೂ ಇಲ್ಲ. ನಮ್ಮ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಊಟ ಮಾಡಿದ ನಾವು ಇನ್ನೊಬ್ಬರಿಂದ ನಮ್ಮ ಅಡುಗೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಳಿದಂತೆ ಅನ್ನಿಸಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಮೊದಲೊಮ್ಮೇ ಹೇಳಿದ್ದೆ ನಮ್ಮ ಮನೆ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಮಾಡುವಂತೆ  ಎಂದು..ಹಾಗಾಗಿ ಬಹು ನಿರೀಕ್ಷೆ ಏನು ಇಲ್ಲದೆ ಅತ್ಯಂತ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವನ್ನೇ ಈ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ತಂದಿತ್ತು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ತರುತ್ತಾ ಇದೆ.

ಇದನ್ನೇ ಹೇಳುತ್ತ ಹೋದರೆ  ಅದು ಅತಿಯಾಗಿ ಬಿಡುವ ಭಯವೂ ಇದೆ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ನಾವು ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದೂ ಅತಿಯಾಗಿದೆ ಎನೋ ಹಲವು ಸಲ ಅನ್ನಿಸಿದ್ದಿದೆ. ಒಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮಾಡಿ ಅದನ್ನೆ ಹೇಳುತ್ತಾ ಇದ್ದಾರೆ. ಒಂದು ಹತ್ತು ಆಟ ಮಾಡಿ ನೋಡಲಿ ಆಗ ಅದರ ಕಷ್ಟ  ಗೊತ್ತಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗೂ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯೆ ಬಂದದ್ದು ಇದೆ. ಆದರು ಒಂದು ಮಾತು ಇಲ್ಲು ಅನ್ವಯವಾಗುವುದು ಅಂದರೆ, ನಾನಾಗಲಿ ನಮ್ಮ ಬಳಗವಾಗ್ಲಿ  ಕಷ್ಟದ ಅರಿವಾಗಬೇಕೆಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲ. ಅಥವಾ ಯಾವೂದೋ ಸ್ಪರ್ಧೆಗಾಗಿ ಮಾಡಿ ಇದಕ್ಕೆ ಸಿಗುವ ಅಂಕಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇರಿಸಲಿಲ್ಲ. ಹಾಗಿರುವಾಗ ಕಷ್ಟ ದ ಅರಿವಾಗುವ ಪ್ರಮೇಯವೆಲ್ಲಿ ಬಂತು. ಇದು ಅತ್ಯಂತ ಸಹಜ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಅಷ್ಟೆ. ಹಲವು ಸಲ ಹೇಳಿದ್ದಿದೆ ಯಾವುದೇ ಅತಿಯಾದ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇಲ್ಲ ಎಂದು. ಯಾರನ್ನೇ ಆಗಲಿ ಮೆಚ್ಚಿಸುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದಲ್ಲ. ಮೆಚ್ಚಿದ್ದಾರೆ ಎಂದರೆ ನಮ್ಮ ಮನೋಭಾವಕ್ಕೆ ಸರಿಯಾದ ಸ್ಪಂದನೆ ಉಂಟು ಎಂದು ಅರ್ಥವಲ್ಲವೆ.? ಈ ಸ್ಪಂದನವನ್ನೂ ನಾವು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಲಿಲ್ಲ. ಇದರ ಬಗ್ಗೆ ಕಟುವಾದ ವಿಮರ್ಶೆ ಇದ್ದರೂ ನಮ್ಮ ಮಟ್ಟಿಗೆ ನಾವು ಸಿದ್ದವಾಗಿ ಸ್ಥಿತಪ್ರಜ್ಞರಾಗಿಯೆ ಇದ್ದೆವು. ನಾವು ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳು ಅಲ್ಲವಾದರೂ ನಮ್ಮನ್ನು ಸ್ಪರ್ಧಿಗಳಾಗಿ ಕಂಡರೆ,ಆ ಮೂಲಕ ನಮ್ಮ ಸೋಲು ಗೆಲುವಿನ ಬಗ್ಗೆ ಪ್ರತಿಕ್ರಿಯಿಸಿದರೆ ಏನು ಮಾಡಬಹುದು. ಪ್ರತಿಯೊಂದನ್ನು ಸದ್ಭಾವನೆಯಿಂದ ಸ್ನೇಹದಿಂದ ಕಂಡಾಗ ಸೋಲು ಗೆಲುವಿನ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ಇಲ್ಲ. ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಮನೋಭಾವದಿಂದ ಹೆಜ್ಜೆ ಇರಿಸಿದಾಗ, ಎಲ್ಲಿ ಸೋಲಬಹುದೋ ಎಂಬ ಆತಂಕದಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಹೆಜ್ಜೆಯೂ ಉದ್ವೇಗ ಭರಿತವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೆಲ್ಲ ಬಹಳ ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾದ ವಿಚಾರಗಳು ಅರ್ಥವಾಗುವವರಿಗೆ ಅರ್ಥವಾಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ವೇದಾಂತದ ಮಾತು ನೆನಾಪಾಗುವುದು ಬೇಕುಗಳು ಇಲ್ಲದವನಿಗೆ ಬೇಡವಾದವುಗಳು ಯಾವುದೂ ಇಲ್ಲ.

ಇಷ್ಟೆಲ್ಲಾ ಇದ್ದರೂ ಇನ್ನೂ ಒಂದು ಮಾತು ಅತಿ ಮುಖ್ಯವಾದದ್ದು ಎಂದರೆ  ಸ್ಪರ್ಧಿಯಲ್ಲದವನನ್ನು ಸ್ಪರ್ಧಾಕಣದಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಿಸಿ ನೋಡು, ಇಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ವಾತಾವಾರಣ ಇದೆ ಎಂದೆಲ್ಲ ಭಯಭೀತನನ್ನಾಗಿಸುವುದು. ಇದಕ್ಕೆಲ್ಲ ಕಾರಣ ಮಾನಸಿಕ ಕ್ಲೇಶ. ಜಗತ್ತನ್ನು ನಾವು ನೋಡುವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನವನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿಕೊಂಡು ಇದೆ. ಹಾಗಾಗಿ, ಅದು ಕೇವಲ ನನ್ನ ಅಂತರಂಗದ ಮಾತು.. ಒಳಾಂತರ್ಯದಿಂದ  ಹೇಳುವುದಾದರೆ ನನಗೆ ಇನ್ನೊಂದು ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಮಾಡುವ ಬಯಕೆಯೇ ಇಲ್ಲ. ಪ್ರತೀಯೊಬ್ಬರ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಮಾತ್ರ ಇದಕ್ಕೆ ವಿಪರೀತವಾಗಿ ಇದೆ. ಆದರೂ ನನ್ನ ಮನಸ್ಸು ಹೇಳುವುದಿದನ್ನೇ ಸವಿದ ಸ್ವಾದದ ರುಚಿ ಆರದಿರಲಿ ಎಂದು.

ಮತ್ತೊಂದು ಶೂನ್ಯತೆ

ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಶೂನ್ಯತೆ ಸೃಷ್ಟಿಯಾಗಿದೆ. ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದ ಮದ್ದಲೆವಾದನಕ್ಕೆ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಸ್ಪರ್ಶ ನೀಡಿದ ಅಪ್ರತಿಮ ಸಭ್ಯ ಕಲಾವಿದನೊಬ್ಬನ ಯುಗವೆಂದೇ ಹೇಳಬಹುದು ಅದು ಸದ್ದಿಲ್ಲದೇ ಅಂತ್ಯವಾಗಿದೆ. ಮದ್ದಲೆಯ ಇಕ್ಕೆಲಗಳಲ್ಲಿ ಕೈ ಬೆರಳು ನರ್ತಿಸುತ್ತಿದ್ದರೆ ಮದ್ದಲೆಯ ಲಯವಿನ್ಯಾಸದ ವಿರಾಟ್ ರೂಪವನ್ನೆ ತೆರೆದಿಡುತ್ತಿದ್ದ ಶ್ರೀ ಪ್ರಭಾಕರ ಗೋರೆ ಅನೀರೀಕ್ಷಿತ ದುರ್ಘಟನೆಯಲ್ಲಿ ಅಷ್ಟೇ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತವಾಗಿ ನಮ್ಮನ್ನಗಲಿದರು. ಚರಮ ವಾರ್ತೆಯನ್ನು ನಂಬುವುದು ಅರಗಿಸುವುದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಾಯಿತು.

ಮೊನ್ನೆಯ ದಿನ ವಾಹನ ದುರಂತದ ವಾರ್ತೆ ಪತ್ರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಓದಿದಾಗ, ಶಿವನೇ ಎಂದು ಮನ ಹಲವು ಬಾರಿ ಕೂಗಿ ಹೇಳಿದರೂ ಆಗುವುದು ಆಗಿಯೇಬಿಟ್ಟಿತು. ಗಂಭೀರವಾಗಿ ಗಾಯಗೊಂಡು ತೀವ್ರ ನಿಗಾ ವಿಭಾಗದಲ್ಲಿ ಎರಡು ದಿನ ಪ್ರಜ್ಞಾಹೀನ ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದು ಕೊನೆಗೊಮ್ಮೆ ಇಹಲೋಕ ಬಿಟ್ಟ ಮದ್ದಲೆಯ ಮಾಂತ್ರಿಕ ಆ ಗೋರೆ ಇನ್ನು ಬರೀ ನೆನಪಾಗಿ ಸ್ಮರಣೆಯ ಗೋರಿಯನ್ನೇ ಸೇರಿಕೊಂಡುಬಿಟ್ಟರಲ್ಲ? ಛೇ ಹೀಗಾಗಬಾರದಿತ್ತು ಅಂತ ಎಷ್ಟು ಸಲ ಅಂದು ಕೊಂಡರು ಎದುರಾದ ಕಹಿ ಸತ್ಯ ಮಾಸದ ದುರಂತವನ್ನೇ ತಂದಿಟ್ಟು ಬಿಟ್ಟಿತು. ಭಾಗವತ ಅಮ್ಮಣ್ಣಾಯರು ಬಿಕ್ಕಿ ಬಿಕ್ಕಿ ಅತ್ತರಂತೆ. ಒಟ್ಟಿನಲ್ಲಿದ್ದ ಮೇಳದ ಕಲಾವಿದರು ಗರಬಡಿದು ಚೇತನವನ್ನೇ ಕಳೆದು ಕೊಂಡುಬಿಟ್ಟರು. ಸಮಸ್ತ ಯಕ್ಷಗಾನ ಸಾರಸ್ವತ ಲೋಕವೇ ಒಂದು ಸಲ ಕಂಪಿಸಿದಂತೆ ಅನ್ನಿಸಿತು.

ಬಹಳ ಹಿಂದೆ ಕರ್ನಾಟಕ ಮೇಳದ ಹಿಮ್ಮೇಳದ ಪಟ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಭಾಕರ ಗೋರೆ ಎಂಬ ಹೆಸರು ಸೇರಿಕೊಂಡಾಗ ಈ ಕಲಾವಿದನ ನೈಪುಣ್ಯತೆ ಬಹುಷಃ ಎಷ್ಟು ಜನರಿಗೆ ಅರಿವಿತ್ತೋ ಅರಿಯದು. ಆದರೆ ಯಾವಾಗ ಅಮ್ಮಣ್ಣಾಯ ಮತ್ತು ದೇಲಂತ ಮಜಲು ಜತೆಯಾದರೋ ಅಂದಿನಿಂದ ಇಂದಿನವರೆಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಹಿಮ್ಮೇಳ ಹೊಸತನದ ಹಾದಿಯನ್ನು ಅದರದ್ದೇ ಪಾರಂಪರಿಕ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಜನರ ಮುಂದೆ ತೆರೆದಿಟ್ಟಿತು.ಈ ಮೂರು ಜನರ ಸೌಮ್ಯತೆಯ ಮಾನಸಿಕ ಸ್ವಭಾವವೇ ಪರಸ್ಪರ ಹೋಂದಾಣಿಕೆಯ ಹಿಮ್ಮೇಳವನ್ನು ವೈಭವೀಕರಿಸಿತು. ಮೂವ್ವರಲ್ಲಿಯು ಸಾಮ್ಯತೆಯ ಒಂದು ಗುಣ ಎಂದರೆ ಅಸಾಧಾರಣ ಪ್ರತಿಬೆಯ ಜತೆಗೆ ಸೌಮ್ಯತೆ. ಸೌಮ್ಯ ಪದಗಳಿಗೆ ಅಮ್ಮಣ್ಣಾಯರು ಹೊಸತನ ತುಂಬಿದರೆ, ಅಬ್ಬರದ ಚೆಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಮೃದುತ್ವದ ನಾದದಲ್ಲೆ ಸೌಮ್ಯತೆಯನ್ನು ದರ್ಶಿಸುವ ದೇಲಂತ ಮಜಲು ಇವರಿಬ್ಬರಿಗೆ ಮದ್ದಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಸತನದ ಚಾಪುಗಳೊಂದಿ ನುಡಿತ ಬಡಿತಗಳೊಂದಿಗೆ ಜತೆಯಾದವರು ಶ್ರೀ ಪ್ರಭಾಕರ ಗೋರೆ. ಎಂತಹ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ಶೈಲಿಯ ಲೋಕವದು. ಅ ಅಧ್ಭುತ ಶೈಲಿ ಇನ್ನು ಬರೀ ನೆನಪೆಂದರೆ ಪರಮಾತ್ಮ !!! ಹೇಗೆ ನಂಬಲಿ?!!!

ಎಡನೀರು ಮೇಳದ ರಂಗಸ್ಥಳದ ಬಲಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭಾಗವತರಿಗೆ ಅಭಿಮುಖವಾಗಿ, ಮೇಜಿನ ಅಂಚಿಗೆ ಕುಳಿತು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದ ಮದ್ದಳೆಯ ಎರಡೂ ಮುಖಗಳಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹತ್ತೂ ಬೆರಳನ್ನು ನೇವರಿಸುತ್ತಾ ...(ಬಡಿದಂತೆ ಅನ್ನಿಸುವುದೇ ಇಲ್ಲ..!!!) ಭಾಗವತರ ಭಾವ ಭಂಗಿಯನ್ನು ನಗು ಮುಖದಲ್ಲೇ ಗಮನಿಸುತ್ತ , ತನ್ಮಯರಾಗಿ ಪ್ರತೀಯೊಂದನ್ನೂ ಆಸ್ವಾದಿಸುತ್ತ ಕುಳಿತಿರುವ ಗೋರೆಯ ಭಂಗಿಯನ್ನು ಮರೆಯುವುದೆಂತು? ಭಾಗವತರು ಕೊಟ್ಟ ಬಿಡ್ತಿಗೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಮದ್ದಲೆಯ ಝೇಂಕಾರವನ್ನು ತನ್ನದೇ ವಿಶಿಷ್ಟ ಶೈಲಿಯಲ್ಲಿ ತುಂಬಿ ಕೊಡುತ್ತಿದ್ದ ಆ ಅನನ್ಯ ಮದ್ದಲೆಯವಾದನವನ್ನು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷ ಸವಿಯುವುದು ಎಂದರೆ ಇನ್ನು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲದಾಯಿತೇ? ಹೇಗೆ ಮರೆಯಲಿ ಆ ನಾದಮಯ ಲೋಕ.? ಇಷ್ಟು ಬೇಗ ಶೂನ್ಯತೆಯ ಸುರುಳಿ ಕಣ್ಮರೆಯಾಗಿಬಿಟ್ಟರಲ್ಲ? ಹೇಗೆ ಮರೆಯಲಿ? ನಮಗೂ ಬಿಕ್ಕಿ ಬಿಕ್ಕಿ ಅಳುವ ಮನಸ್ಸಾಗುತ್ತಿದೆ.

ಇಲ್ಲಿ ಅನಾಥವಾದುದು ಯಾವುದು? ಗೋರೆ ಮೃದು ಸ್ಪರ್ಶಕ್ಕೆ ತೆನ್ನೆರಡು ಮುಖವನ್ನು ತೆರೆದಿಟ್ಟು ಸಂವಾದಿಸುವ, ನಿರ್ಜೀವವಾಗಿದ್ದು ಜೀವತಳೆವ ಮದ್ದಲೆಯೇ? ಜೀವ ಭಾವವನ್ನು ಗಾನದಲ್ಲಿ ತುಂಬಿ ತನ್ಮಯರಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಭಾಗವತ ಅಮ್ಮಣ್ಣಾಯರೆ? ಮದ್ದಲೆಯ ನುಡಿತಗಳಿಗೆ ತಮ್ಮ ಹಾವಭಾವದ ಹೆಚ್ಜೆ ಗುರುತುಗಳನ್ನು ನೀಡಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುವ ಮುಮ್ಮೇಳದ ಕಲಾವಿದರೆ? ಇದೆಲ್ಲವನ್ನೂ ತನ್ನ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಮನಸಾರೆ ಹೀರಿಕೊಂಡು ಆನಂದಿಸುವ ಕಲಾಭಿಮಾನಿಗಳೆ? ಎಲ್ಲವೂ ಆನಾಥವಾಗಿ ಶೂನ್ಯತೆಯನ್ನು ಅರಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯಲ್ಲಿವೆ.

ಕಲೆಯೆಂದರೆ ನಿಂತ ನೀರಲ್ಲ. ಹರಿಯುತ್ತ ಹೊಸತನದ ಚಿಗುರಿಗೆ ಸ್ಪಂದಿಸುತ್ತ ಸಹಜ ಹಸಿರನ್ನು ಸೂಸುತ್ತ ಇರುತ್ತದೆ. ಇಂದು ಇದ್ದುದು ಶಾಶ್ವತವಲ್ಲ. ಆದರೂ ಒಂದು ಸಲ ಊಹಿಸಿ ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಒಂದೋಂದೇ ಶೂನ್ಯತೆಯ ಸುರುಳಿ ಸುತ್ತುತ್ತಾ ಇರುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ನೆನೆದು ಗಾಬರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.ಶೇಣಿ ಬಿಟ್ಟು ಹೋದ ಶೂನ್ಯತೆ ಚಿಪ್ಪಾರು ಬಲ್ಲಾಳರು ಬಿಟ್ಟ ಶೂನ್ಯತೆ ಹೀಗೆ ಹತ್ತು ಹಲವು ಮಹನೀಯರು ಬಿಟ್ಟ ಶೂನ್ಯತೆ ನಮ್ಮೆದುರು ದೊಡ್ಡ ಶೂನ್ಯವಾಗಿ ನಿಂತಿರುವಾಗ ಇದೀಗ ಗೋರೆಯವರು ಸುತ್ತಿದ ಶೂನ್ಯತೆ, ಒಂದು ರೀತಿಯ ಶೂನ್ಯತೆಯ ಆವರಣವೇ ಅಗಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಇದನ್ನು ತುಂಬಲಾರದ ಅಸಮರ್ಥತೆ ದೊಡ್ದ ಕಟು ಸತ್ಯ ನಮ್ಮನ್ನಣಕಿಸುತ್ತಿದೆ.

ಗೋರೆಯ ಶೈಲಿ ಇನ್ನು ಕಾಣುವುದಕ್ಕಿಲ್ಲ ಇದಂತು ಕಟು ಸತ್ಯ. ಅವರ ಶಿಷ್ಯವರ್ಗ ಇದೇಯೊ ಇಲ್ಲವೋ ಅರಿಯದು ಯಾವುದಿದ್ದರು ಆದ ನಷ್ಟ ತುಂಬಿಸುವುದು ಅಸಾಧ್ಯ. ಗೋರೆ ಬಿಟ್ಟ ಶೂನ್ಯತೆಯನ್ನು ತುಂಬುವರು ಬರುತ್ತಾರೋ ಇಲ್ಲವೊ ಕಾಲವೇ ಉತ್ತರೀಸೀತು. ಆದರು ನಾವು ಕಂಡ ಗೋರೆ ಮಾತ್ರ ಖಂಡಿತ ಬರಲಾರದ ಲೋಕ್ಕೆ ಹೋಗಿದ್ದಾರೆ ಇದನ್ನು ಅರಗಿಸುವುದು ಕಷ್ಟ. ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಅಮ್ಮಣ್ಣಾಯರಂತೆ ಬಿಕ್ಕಿ ಬಿಕ್ಕಿ ಅಳುವ ಅಭಿಮಾನಿಗಳೂ ಇದ್ದಾರೆ. ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಅಗಲಿದ ಗೋರೆಯ ನೆನಪಿನ ನೋವನ್ನು ಆ ದುಃಖವನ್ನು ಸಹಿಸುವ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಭಗವಂತ ಕರುಣಿಸಲಿ.ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಂದು ಶೂನ್ಯವೆಳೆದಿದೆ. ಭಾರವಾದ ಮನಸ್ಸಿನೊಂದಿಗೆ ಅಗಲಿದ ಆತ್ಮಕ್ಕೆ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಬೇಡುವ.

ಮುದನೀಡಿದ ಮುದ್ದಣನ ಗೇಯ ಸೌಂದರ್ಯ

ಮುದ್ದಣ ಗೇಯ ಸೌಂದರ್ಯ ಎಂಬ ಧನಿ ಮುದ್ರಣ

ಯಕ್ಷಗಾನ ಪ್ರಸಂಗ ಸಾಹಿತ್ಯದ ವರಕವಿ ನಂದಳಿಕೆ ನಾರ್ಣಪ್ಪಯ್ಯನವರ ಸ್ಮರಣಾರ್ಥ ಮುದ್ದಣ ಪ್ರಕಾಶನ ನಂದಳಿಕೆ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಹೊರತಂದಿರುವ “ಮುದ್ದಣ ಗೇಯ ಸೌಂದರ್ಯ” ಎಂಬ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪದಗಳ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ ಹಲವು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳಿಗೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ. ಗಾಯನಕ್ಕೆ ಸುಗಮವಾಗಿ ಸುಲಭವಾದ ಸರಳವಾದ ಛಂದಸ್ಸು ಉಳ್ಳ ಕಾವ್ಯವನ್ನು ಗೇಯ ಸೌಂದರ್ಯದ ಕಾವ್ಯಗಳು ಎಂದು ಕರೆಸಲ್ಪಡುತ್ತವೆ. ಸುಮಾರು ನೂರ ಎಪ್ಪತ್ತಮೂರು ಯಕ್ಷಗಾನ ಪದಗಳ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣವಿದು. ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಹಲವು ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣಗಳು ಬಂದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಮುದ್ದಣನ ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ತಂದ ಈ ಪದಸಮೂಹ ಮಾತ್ರ ಮರೆಯದಂತಹ ಸ್ಮರಣೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೆರವೇರಿಸಿಬಿಟ್ಟಿದೆ. ಅನಾವಶ್ಯಕ ಆಡಂಬರವಿಲ್ಲದ ಈ ಮಹತ್ಕಾರ್ಯ ಯಕ್ಷಗಾನದ ನಿಜಕಂಪನ್ನು ಹರಡಿಸುತ್ತ ನಿಜ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕಲೆಯ ನಿಜ ಆಡಂಬರವನ್ನು ತೆರೆದಿಟ್ಟಿದೆ. ವರಕವಿಯ ಅತ್ಯಂತ ಜನಜನಿತವಾದ ಪ್ರಸಂಗಗಳಾದ ಕುಮಾರ ವಿಜಯ ಮತ್ತು ರತ್ನಾವತಿ ಕಲ್ಯಾಣದ ಯಕ್ಷಗಾನ ಪದಗಳನ್ನು ಒಳಗೊಂಡು ಮನಸ್ಸು ತುಂಬುವಷ್ಟು ಅಧ್ಭುತ ರಸದೌತಣವನ್ನು ಉಣಬಡಿಸಿದೆ.

ಎರಡು ಪ್ರಸಂಗದ ಹೆಚ್ಚಿನ ಎಲ್ಲಾ ಪದಗಳನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಿರಿಯ ಭಾಗವತರುಗಳಾದ ತೆಂಕು ತಿಟ್ಟು ಹಾಗು ಯಕ್ಷಗಾನದ ರುವಾರಿಗಳೆಂದು ಕರೆಸಲ್ಪಡುವ ಶ್ರೀ ಬಲಿಪ ನಾರಾಯಣ ಭಾಗವತ ಮತ್ತು ಶ್ರೀ ಪುತ್ತಿಗೆ ರಘುರಾಮ ಹೊಳ್ಳರು ತಮ್ಮ ಜೀವಿತಾವಧಿಯ ಉತ್ತಮ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯನ್ನು ಇದರಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಶಕ್ತಿ ಮೀರಿ ಪ್ರಯತ್ನಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ವರಕವಿ ಮುದ್ದಣನ ಸ್ಮರಣೆಯಲ್ಲಿ ಕುಮಾರ ವಿಜಯ ಮತ್ತು ರತ್ನಾವತಿ ಕಲ್ಯಾಣದ ಪದಗಳನ್ನೊಳಗೊಂಡ ಸಿ. ಡಿ ಬರುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಸುದ್ದಿ ಕೇಳಿದಾಗಲೇ ಭಾಗವತರು ಯಾರೆಂದು. ಊಹಿಸಿಬಿಡಬಹುದು. ವರ್ತಮಾನ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಈ ಪ್ರಸಂಗಗಳ ಪದಗಳನ್ನು ಹಾಡಬಲ್ಲ ಭಾಗವತರೆಂದರೆ ಇವರಿಬ್ಬರೇ ಎಂದರೆ ಅತಿಶಯವೆನ್ನಿಸದು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಮುದ್ದಣ್ಣನ ಪದಗಳು ಅದರ ಮೂಲ ರಾಗ ತಾಳ ಲಯದಲ್ಲೆ ಹಾಡಬೇಕಾದಂತಹ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದೆ. ರಾಗ ತಾಳದಲ್ಲಿ ಸರ್ಕಸ್ಸು ಮಾಡುವ ಭಾಗವತರಿಗೆ ಇದು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಪ್ರತೀತಿ ಇದೆ. ಪ್ರಕೃತ ಹೆಸರಾಂತ ಭಾಗವತರೊಬ್ಬರು ಇದರ ಬಗ್ಗೆ “ ಅಷ್ಟು ಕಷ್ಟ ಪಟ್ಟು ಅದನ್ನು ಹಾಡುವುದು ಏಕೆ?” ಎಂದು ಅಸಮಧಾನ ತೋರಿದ್ದಾರೆ ಎಂದರೆ ಇದರ ಮಹತ್ವ ಅರಿವಾಗಬಹುದು. . ಹಾಗಾಗಿ ಅದರ ಮೂಲ ಛಂದೋಬದ್ದವಾಗಿ ಅದನ್ನು ಹಾಡಬೇಕಾದರೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಭಾಗವತರ ತಾಳ ಗಟ್ಟಿಯಿರಬೇಕು. ಶ್ರುತಿಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿತವಿರಬೇಕು. ಉಚ್ಚಾರದಲ್ಲಿ ಶ್ರದ್ದೆಯಿರಬೇಕು. ಹಾಗಿದ್ದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಇದು ಗೇಯ ಸೌಂದರ್ಯವಾಗಬಲ್ಲುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಯಾವ ಹೆಸರಾಂತ ಭಾಗವತರು ಸಹ ಇದನ್ನು ಹಾಡುವಲ್ಲಿ ಯಾ ಈ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಆಡಿಸುವಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ವಹಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಸದ್ಯದ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಆ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯ ಇರುವುದು ಬಲಿಪ್ಪ ಮತ್ತು ಹೊಳ್ಳರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಸಾಧ್ಯ. ಈ ಸಿ. ಡಿ ಯ ಪದಗಳನ್ನು ಕೇಳುವಾಗ ಇದು ಮೊದಲಾಗಿ ಅರಿವಿಗ ಬರುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇವರ ಆಯ್ಕೆಯನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಮಾಡಿದ್ದರೆಂದೆ ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆ.

ಇದರ ಹಿಮ್ಮೇಳದಲ್ಲಿ ಸಮರ್ಥ ಮದ್ದಲೆಗಾರರಾದ ಶ್ರೀ ಪದ್ಯಾಣ ಶಂಕರನಾರಾಯಣ ಭಟ್ ಹಾಗು ಚೆಂಡೆಯಲ್ಲಿ ಶ್ರೀ ಪದ್ಮನಾಭ ಉಪಾಧ್ಯಾಯ ಹಿರಿಯಡ್ಕ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಸಹಕರಿಸಿದ್ದಾರೆ.

ಬಹಳ ಹಿಂದೆ ಯಕ್ಷಧ್ವನಿ ಎಂಬ ಧ್ವನಿ ಸುರುಳಿ ಅಂತೇ ಕುಮಾರ ವಿಜಯ ಮತ್ತು ರತ್ನಾವತಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಎಂಬ ಎರಡು ಧ್ವನಿ ಸುರುಳಿಯನ್ನು ಹೊರತಂದ ಅದೇ ಜಾಡಿನಲ್ಲಿ ಈ ಮುದ್ರಣ ಬಿಡುಗಡೆಯಾದರೂ ಅತ್ಯಂತ ಹೊಸತನ ಮತ್ತು ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯದಿಂದ ಈ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣದ ಸಿ. ಡಿ ಯನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿ ಬಿಡುಗಡೆ ಮಾಡಿದುದು ಪ್ರಶಂಸನೀಯ ಕಾರ್ಯ.

ಇದರಲ್ಲಿ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿ ಹಾಡಿದ ಎಲ್ಲಾ ಪದಗಳು ಸಹ ಅತ್ಯುತ್ತಮವಾಗಿ ಮೂಡಿ ಬಂದಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಕೂಡ ತನ್ನದೇ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿದ್ದು ಕಲಾವಿದರ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಬಿಂಬಿಸುತ್ತದೆ. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಆಡುವ ಪ್ರಸಂಗದಲ್ಲಿ ವಾಡಿಕೆಯಂತೆ ಹಾಡದ ಪದಗಳನ್ನು ಕೂಡ ಇದರಲ್ಲಿ ಅಳವಡಿಸಿದ್ದು ಒಂದು ವಿಶೇಷ. ಅಪರೂಪದ ಪದಗಳನ್ನು ಕೇಳುವ ಹಂಬಲ ಇರುವವರಿಗೆ ಇದು ವರದಾನವಾಗಬಲ್ಲುದು. ಇದರಲ್ಲಿ ನನಗಂತು ಯಾವ ಪದಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಅಂಕ ಕೊಡಬಹುದು ಎಂದು ನಿರ್ಣಯಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಆಗಲಿಲ್ಲ. ಆದಿಯಿಂದ ಅಂತ್ಯದವರೆ ನಾನ್ ಸ್ಟಾಪ್ ಎಕ್ಸ್ ಪ್ರೆಸ್ಸ್ ನ ಹಾಗೆ ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಕೇಳಿಸಿಕೊಂಡು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ನಮ್ಮನ್ನು ವಿಹರಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಕುಮಾರ ವಿಜಯದ

“ ಮಣಿಮಯ ಪೀಠದಿ ಮುನಿಯನೇರಿಸಿ ಪದ್ಮ..”

“ಶ್ರೀಕರ ಶತಮಖನುತ...”

“ ಅಕಟಕಟೇನ್ಭವ...”

“ಬಿಸಜ ಮುಖಿ ಶಚಿನಮಿಸಿ ಕಾಂತನ ಕಂಡೆರಗಿ......... ಏನಿದು ದುಗುಡಪ್ರಿಯ ”

“ ಮಾತನಾಡೊ ಮಮ ಪ್ರಾಣನಾಥ...”

“ಆನಂದ ಮುಖಿ ಸುಂದರಾಂಗಿ ಮಂದಗಾಮಿನಿ...........”

“ಬಾಲನೇನಾದ.. ..ಕಾಂತ...”

“ನೋಡಿರೋ ದಿಗಂಬರ ದುರ್ಜಟೆಯನು...”

“ಏನನುಸಿರಲಿ ಕಾರ್ಯ...”

“ಕುಂದರದನೆ ..... ಪೂರ್ಣೇಂದುವದನೆ”

“ಪಾಲಿಸು ಪರಮೇಶ್ವರ...”

“ಮಡದಿಯಾಡಿದ ಮಾತ ಕೇಳಿ.......”

“ಮುಕ್ತಿದಾಯಕ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯ.....”

“ಧನುಜ ಪದ್ಬಾಖ್ಯನಿಗೆ....”

“ಪೊರಟುದಾ ದಿಬ್ಬಣವು......ರಜತಗಿರಿಗೆ..”

ನಂತರ ಎರಡನೇಭಾಗವಾದ ರತ್ನಾವತಿ ಕಲ್ಯಾಣ ಪ್ರಸಂಗ ಪದಗಳಲ್ಲಿ ಬಲಿಪ್ಪ ಹೊಳ್ಳರ ದ್ವಂದ್ವ ದ ಎಂದಿನ ಸೊಬಗಿನಂತೆ.. ಸೊಕ್ಕಿದ ಗೂಳಿ ...ಹೊಲದಲ್ಲಿ ರಭಸವಾಗಿ ಬುಸುಗುಡುತ್ತ ನುಗ್ಗಿದಂತೆ ಅಬ್ಬರದಿಂದಲೇ ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.

“ಕೇಳಮ್ಮ ತನುವಿನೊಳೂ...”

“ಜೋ ಜೋ ವಾರಿಜಗಂಧಿ ಸುಶೀಲೇ....”

“ಅಮ್ಮಯ್ಯ ಬಿಡುದುಗುಡ...”

“ನಾರಿ ಮಣೀ ಕೇಳ್...”

“ಚದುರೆ ಚಂಬಕ ಸೂನಾಸೆ ಮದಿರೆ ನಯನೆ ಮಂದಹಾಸೆ...”

“ಏನನುಸಿರಲಿ ಮಾನಿನಿಯ ಚೆಲುವಾನನದ ಪರಿಗೆ...”

“ಅಮಮಾ ಏನ್ ಬೆಡಗು ಗಾರ್ತಿಯ ಕನ್ನೆ ................”

ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪರಂಪರೆಯ ಹಾಡುಗಾರಿಕೆಯ ರಸದೌತಣವನ್ನು ಸುಮಾರು ನಾಲ್ಕುವರೆ ತಾಸು ಸವಿಯುವಂತೆ ಮಾಡುವ ಈ ಗೇಯಸೌಂದರ್ಯ ಅತ್ಯುತ್ತಮ ಧ್ವನಿ ಮುದ್ರಣ. ಇದರ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಭಾಗದಲ್ಲು ಸೂಕ್ಷ್ಮಾತಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಸಂಗತಿಗಳಲ್ಲಿ ಗಮನ ಹರಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಿರುವುದು ಗಮನಾರ್ಹ. ಕೇವಲ ಚೆಂಡೆ ಮದ್ದಲೆಯ ಮತ್ತು ಭಾಗವತರ ಶ್ರುತಿ ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಜಾಗಟೆಯ ಶ್ರುತಿಯೂ ಬಹಳ ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಹೊಂದಿಕೆಯಾಗುವುದನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಇಂತಹ ಸಿ ಡಿ ಗಳಲ್ಲಿ ನಿರೂಪಕರ ನಿರೂಪಣೆಯೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಉಪಹರಟೆಯಾಗುವುದುಂಟು. ಇಲ್ಲಿ ಯಾವ ನಿರೂಪಣೆಯೂ ಇಲ್ಲದೆ, ಯಕ್ಷಗಾನದ ಪದ ಮತ್ತು ಹಿಮ್ಮೇಳ ಮಾತ್ರವೇ ತುಂಬಿಕೊಂಡು ಕೇಳುಗನಿಗೆ ಒಂದು ಸಲ ತೊಡಗಿಸಿದರೆ ನಿಲ್ಲಿಸಲು ಆಸಾಧ್ಯವಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಾಸಕ್ತರಿಗೆ ಇದು ಸಂಗ್ರಹಕಾರಕ ವಸ್ತುವಾದರೆ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಲಿಯಬಲ್ಲವರಿಗೆ ,ಯಕ್ಷಗಾನ ಭಾಗವತಿಕೆಯನ್ನು ಕಲಿಯುವ ಅಥವ ಅಭ್ಯಸಿಸುವ ಆಸಕ್ತರಿಗೆ ಇದು ಕಲಿಕಾ ಸಾಧನವಾಗಬಲ್ಲುದು. ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸರ್ವ ಪಾರಂಗತರೂ ಅನ್ನಿಸಿಕೊಳ್ಳುವವರೂ ಇದನ್ನು ಗಮನವಿಟ್ಟು ಆಲಿಸಿದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ಅರಿವಿನಲ್ಲಿ ಇಲ್ಲದ್ದು ಇನ್ನೂ ಎಷ್ಟಿದೆಯೊ ಎಂಬ ಸಾಮಾನ್ಯ ಜ್ಞಾನವನ್ನಾದರೂ ಪಡೆದು ಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ಅನಾವಶ್ಯಕ ಗಿಮಿಕ್ ಮಾಡಿ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದರೆ ಇದುವೇ ಎಂದು ಹೊಸಬರನ್ನು ಹೊಲಬು ತಪ್ಪಿಸುವಂತೆ ಮಾಡುವವರು ಆವಶ್ಯಕವಾಗಿ ಇದನ್ನು ಕೇಳುವುದು ಒಳ್ಳೆದು.

ಮುದ್ದಣ್ಣ ಗೇಯ ಸೌಂದರ್ಯವೆಂದು ಯಕ್ಷಗಾನದ ಸೌಂದರ್ಯ ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಎರಡು ಮಾತಿಲ್ಲ.

ಬರೆಕೆರೆಯ ರಾಮಾಲಿಂಗನ

.

ಯಕ್ಷಗಾನ ಸವಿಯುವ ಅವಕಾಶ ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಅತ್ಯಂತ ಕ್ಷೀಣವಾಗಿರುವಾಗ ಉತ್ತಮ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವೊಂದು ಸವಿಯುವ ಅವಕಾಶ ಒದಗಿಬಂತು. ಇದು ತೆಂಗು ಕಂಗಿನ ತಂಪಾದ ಪರಿಸರದ ಹಳ್ಳಿಯ ಮನೆಯೊಂದರ ಅಂಗಳದಲ್ಲಿ ಎಂಬುದು ಮತ್ತೋಂದು ಉಲ್ಲೇಖನೀಯ ಅಂಶ. ರುಚಿಯಾದ ಹಳ್ಳಿಯ ಉಪಚಾರದೊಂದಿಗಿನ ಪುಷ್ಕಳ ಭೋಜನದೊಂದಿಗೆ ಯಕ್ಷಗಾನ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಸವಿಯುವುದು ನನ್ನಂತಹವರಿಗೆ ಅಪರೂಪದ ಅನುಭವ.

ಅತ್ಮೀಯ ಮಿತ್ರರಾದ ಕೇಶವಣ್ಣನ ಸ್ನೇಹದ ಆಮಂತ್ರಣ ಬಹಳ ಸಮಯ ಮೊದಲೇ ಬಂದಿತ್ತು. ಬಹುಶಃ ನಮ್ಮ ಬೆಂಗಳೂರಿನ ಅಭಿಮಾನಿಗಳ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ನಿಗದಿಯಾಗುವ ಮೊದಲೆ ತಮ್ಮ ಮನೆಯ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ಬಗ್ಗೆ ಕೇಶವಣ್ಣ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಅದನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಂಡು ನಮ್ಮ ಮನಸ್ಸಲ್ಲಿ ಪುಳಕವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸುವ ಪ್ರಯತ್ನಮಾಡುತ್ತಿದ್ದರು. ಬಳಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಸಂಪಿಗೆ ಮರದ ಕಂಪಿನಂತೆ ನಮ್ಮದೇ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮ ಗಾಢವಾಗಿ ಮನಸ್ಸನ್ನು ಪಸರಿಸಿದ್ದುದರಿಂದ ಆ ಕಡೆಗೆ ಗಮನ ಹರಿಸುವುದಾಗಲಿಲ್ಲ. ಕಳೆದಬಾರಿಯ ಮನೆಯ ಗಾನವೈಭವ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವನ್ನು ವಂಚಿಸಿಕೊಂಡ ನಾನು ಈ ಸಲ ಮಾತ್ರ ತಪ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳುವ ಅನಿವಾರ್ಯತೆ ಬಂದೊದಗದೆ ಇದ್ದುದು ನನ್ನ ಭಾಗ್ಯ.

ಸಹೋದರನ ಮದುವೆ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ನಿಮಿತ್ತ ಹಮ್ಮಿಕೊಂಡ ಕಾರ್ಯಕ್ರಮವಿದು. ಹಿರಿಯ ಭಾಗವತರಾದ ಶ್ರೀ ಪದ್ಯಾಣ ಗಣಪತಿ ಭಟ್ ರವರ ನೇತೃತ್ವದಲ್ಲಿ ಇದರ ರೂಪುರೇಷೆಯನ್ನು ಸಿದ್ದಪಡಿಸಲಾಗಿತ್ತು. ಮದುವೆಯಂತಹ ಶುಭಸಮಾರಂಭದಲ್ಲಿ ಅದೂ ಸಹೋದರನ ಮದುವೆ ಎಂದಾದಾಗ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ತವಾದ ಪ್ರಸಂಗ ಪಾದುಕಾಪ್ರದಾನವನ್ನು ಯಕ್ಷಗಾನ ತಾಳಮದ್ದಲೆಗೆ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರು.ರಾಮಾಯಣದ ಅತ್ಯಂತ ಭಾವಪೂರ್ಣ ಪ್ರಸಂಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದಾದ, ಸಾಹೋದರ್ಯದ ಆಳ ಅಗಲದ ವಿಸ್ತಾರವನ್ನು ಮನಸ್ಸಿಗೆ ತೋರಿಸಿಕೊಡುವ ವಿಶಿಷ್ಟ ಪ್ರಸಂಗವಿದು.ಸಾಹೋದರ್ಯ ಎಂಬುದು ಜನ್ಮದಿಂದ ಬರುವಂತಹುದು. ನಮ್ಮ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಇದಕ್ಕೆ ಉನ್ನತವಾದ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ರಾಮನ ಅದರ್ಶಮಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿ ಸಾಹೋದರ್ಯಕ್ಕೆ ವಿಶಿಷ್ಟಮಯ ಸ್ಥಾನವಿದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಈ ಪ್ರಸಂಗ ಬರೆಕೆರೆ ಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೋರುತ್ತದೆ. ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಅದಕ್ಕೆ ಸೂಕ್ತವಾಗಿ ಹಿರಿಯ ಅರ್ಥಧಾರಿಗಳಾದ ಶ್ರೀ ಉಡುವೆಕೋಡಿ ಸುಬ್ಬಪ್ಪಯ್ಯ, ಶ್ರೀ ಉಮಾಕಾಂತ ಭಟ್ ಭಾಗವಹಿಸುವಿಕೆ ನಿಗದಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಅನುಸಾರವಾಗಿಯೂ ಭಾವಪೂರ್ಣ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಒಳಗೊಂಡ ಈ ಪ್ರಸಂಗವನ್ನು ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡಿದ್ದರು.

ಕಾರ್ಯಕ್ರಮದ ರೂಪುರೇಶೆ ಮೇಲ್ನೋಟಕ್ಕೆ ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಹಲವು ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳು ಮನೆ ಮಾಡಿದ್ದುವು. ಹಲವು ಸಮಯದಿಂದ ನಂತರ ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆ ಸವಿಯುವುದು,ಭಾವಪೂರ್ಣ ಪದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದ ಭರತಾಗಮನ ಅಥವಾ ಪಾದುಕಾ ಪ್ರದಾನ ಪ್ರಸಂಗ ದರ್ಶನ ಹೀಗೆ. ಹಲವು ನಿರೀಕ್ಷೆಗಳಿಗನುಸಾರವಾಗಿ ಭಾವಪೂರ್ಣ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕೆ ಭಾವಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಮನಸ್ಸು ಸಜ್ಜಾಗಿತ್ತು. ಭಾವಪೂರ್ಣ ಪದ ಅರ್ಥಗಾರಿಕೆಯ ನಿರೀಕ್ಷೆಯಿದ್ದುದರಿಂದ ಹೃದಯ ಭಾರವಾಗುವ ನೀರೀಕ್ಷೆಯು ಜತೆಗೆ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಆದಷ್ಟು ಮನಸ್ಸು ಹೃದಯವನ್ನು ಹಗುರವಾಗಿಸಿ ಎಲ್ಲ ದುಗುಡ ದುಮ್ಮಾನಗಳನ್ನು ದೂರವಿರಿಸಿ ಈ ಭಾವುಕ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಕಾಣುವುದಕ್ಕೆ ಬಹುಶಃ ಎಲ್ಲರ ಮನಸ್ಸು ಸಿದ್ದಗೊಂಡಿತ್ತು. ಪಕ್ವವಾದ ಹಣ್ಣು ಅದುಮಿದಾಗ ರಸ ಚಿಮ್ಮಿಸಿದಂತೆ ಅದ್ಭುತ ರಸಾನುಭವಕ್ಕೆ ವೇದಿಕೆಯೊಂದು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದ್ದು ಅದು ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಗಿ ನಿಜವಾಗಿಬಿಟ್ಟಿತು.ಅಂದು ಉಮಾಕಾಂತರ ವಿದ್ವತ್ ಕಾಂತ ಎಲ್ಲರನ್ನು ಆಕರ್ಶಿಸಿತು

ಪಾದುಕಪ್ರದಾನದಲ್ಲಿ ಭರತ ಹಾಗು ಶ್ರೀರಾಮನ ಪಾತ್ರಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾದವು. ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಭರತನ ಪಾತ್ರ ಉಡುವೇಕೋಡಿಯವರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರೆ, ಶ್ರೀರಾಮನ ಪಾತ್ರ ಉಮಾಕಾಂತರವರು ನಿರ್ವಹಿಸಿದರು.ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲೇ ಆಗಲಿ ಅಥವ ಸಮಗ್ರ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲೇ ಆಗಲಿ ಶ್ರೀರಾಮನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದಂತಹ ತೂಕವುಳ್ಳ ಪಾತ್ರ ಇನ್ನೊಂದಿಲ್ಲ. ಅದರ್ಶ ಪುರುಷ,ಪುರುಷೋತ್ತಮನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಯಾವುದರಲ್ಲೆ ಆಗಲಿ ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಅತಿ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಿನ ಕೆಲಸ. ಘನಗಂಭೀರ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ರಾಮನ ಪಾತ್ರ ನಿರ್ವಹಿಸುವಾಗ ಬಯಲಾಟದಲ್ಲಿ ಆದರೆ ಗಿರಿಕಿ ಕುಣಿಯುವಾಗ ಕುತ್ತು ಹಾರಬಾರದೆನ್ನುವ

ನಿಯಮವಿದೆಯಂತೆ. ಇದು ಎಷ್ಟುಜನರಿಗೆ ಅರಿವಿದೆಯೋ ದೇವರೇ ಬಲ್ಲ. ಅಷ್ಟು ಉನ್ನತ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಪಾತ್ರ ಶ್ರೀರಾಮನದು. ಶ್ರೀರಾಮನ ಸಂಪೂರ್ಣವ್ಯಕ್ತಿತ್ವವೇ ಆದರ್ಶಮಯ. ಪ್ರತಿಹೆಜ್ಜೆ ಪ್ರತಿ ಮಾತು ಎಲ್ಲವೂ ಅನುಕರಣೀಯವಾಗುವ ಪಾತ್ರವೊಂದಿದ್ದರೆ ಅದು ಶ್ರೀರಾಮನದು. ಮಾತಿನಿಂದ ಕೃತಿಯಿಂದ ಉನ್ನತ ಅದರ್ಶಮಯವಾದ ರಾಮನ ಪಾತ್ರವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವಾಗ ರಾಮನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಹಿರಿತನದ ಅರಿವಿರಬೇಕು.ಇಂತಹ ಜವಾಬ್ದಾರಿಯುತ ಪಾತ್ರವನ್ನು ವಿದ್ವಾನ್ ಉಮಾಕಾಂತ್ ಭಟ್ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಾರೆ ಎಂದ ಮೇಲೆ ಕೇಳಬೇಕೆ ಮೊದಲು ಹೇಳಿದಂತೆ ನಾವು ಹೃದಯ ಮನಸ್ಸು ಖಾಲಿ ಮಾಡಿ ಹಗುರವಾಗಿಸಿ ವಿದ್ವತ್ಪೂರ್ಣ ಮಾತುಗಳ ಮೂಲಕ ಅದನ್ನು ತುಂಬಿಸುವುದಕ್ಕೆ ಮತ್ತು ಅಲ್ಲಿ ರಾಮನ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಒತ್ತಿಡುವುದಕ್ಕೆ ಸಿದ್ದವಾಗಿರಬೇಕು. ಕರುಣಾಮಯಿ ಶ್ರೀರಾಮ, ಭಾವಸದೃಶ ಶ್ರೀರಾಮ. ಅಂದು ಅದ್ಭುತವಾಗಿ ಅನಾವರಣಗೊಂಡ ಪಾತ್ರವಿದು.

ರಾಮ ಮತ್ತು ಗುಹನ ಸನ್ನಿವೇಶದಿಂದ ಆರಂಭಗೊಂಡ ಕಥಾಭಾಗದಲ್ಲಿ ಗುಹನಾಗಿ ಮಿತ್ರ ಮುಳಿಯ ರಘುರಾಮಣ್ಣ ಸಿಕ್ಕಿದ ಅವಕಾಶವನ್ನು ಸದ್ಬಳಕೆ ಮಾಡಿಕೊಂಡರು. ಸೂರ್ಯ ಅಸ್ತಮಿಸುವಾಗ ಕಳೆದ ಆ ಒಂದು ದಿನದ ಬಗ್ಗೆ ನಿಟ್ಟುಸಿರು ಬಿಡುತ್ತಾ, ಉತ್ತರದ ಅಯೋಧ್ಯೆಯಿಂದ ವನವಾಸದೀಕ್ಷಾಬದ್ದನಾಗಿ ಬಂದ ಶ್ರೀರಾಮನ ದರ್ಶನವಾದಾಗ , ಪಡುವಣದಲ್ಲಿ ಮುಳುಗಿದ ಸೂರ್ಯ ಉತ್ತರದಿಂದ ಉದಿಸಿದನೇ ಎಂದು ಉದ್ವೇಗಭರಿತನಾಗುವ ಗುಹನ ಪಾತ್ರ ತಕ್ಕ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಉತ್ತಮವಾಗಿತ್ತು. ಉಮಾಕಾಂತರೊಂದಿಗಿನ ಸಂವಾದದಿಂದ ಸಹಜವಾಗಿ ರಘುರಾಮಣ್ಣ ಉದ್ವೇಗಭರಿತರಾಗಿದ್ದರು...!!

ಶ್ರೀರಾಮ ಸೀತಾ ಲಕ್ಷ್ಮಣರೊಂದಿಗೆ ಗಂಗಾನದಿಯನ್ನು ದಾಟುವ ಮಹತ್ತರ ಭಾವುಕ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಭಾವ ಪರವಶರಾಗಿ ಉಮಾಕಾಂತ ಭಟ್ಟರು ಮಾತಿನಲ್ಲೆ ತೋರಿಸಿಕೊಟ್ಟಲ್ಲಿಂದ ಹೃದಯ ತುಂಬುವುದಕ್ಕಾರಂಭಿಸಿತು.



ಸರ್ಪಂಗಳ ಈಶ್ವರ ಭಟ್ ರವರ ಲಕ್ಷ್ಮಣನ ಪಾತ್ರ ಸಮಯೋಚಿತವಾಗಿದ್ದು ಸರಳ ಹಾಗು ಅರ್ಥಗರ್ಭಿತ ಮೊನಚಾದಮಾತುಗಳಿಂದ ವಿಜ್ರಂಭಿಸಿತು. ನಂತರದ ಬಹು ನಿರೀಕ್ಷೆಯ ಸನ್ನಿವೇಶವೇ ರಾಮ ಭರತರ ಸಮಾಗಮ. ಯಕ್ಷಗಾನದ ವೈಶಿಶ್ಟ್ಯ ದರ್ಶನವೇ ಇಂತಹ ಪೌರಾಣಿಕ ಕಥಾನಕಗಳಲ್ಲಿದೆ. ಆಲ್ಲಿ ಸೇರಿದ್ದ ಅಷ್ಟೂ ಮಂದಿಗೆ ರಾಮ ಭರತರ ಪಾತ್ರವಾಗಲಿ , ಪಾದುಕಾ ಪ್ರದಾನದ ಕಥೆಯಾಗಲಿ ತಿಳಿಯದುದೇನಲ್ಲ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಅತಿಯಾದ ನಿರೀಕ್ಷೆ ಇರಬೇಕಾದರೆ. ಮಾತಿನಲ್ಲೇ ಚಿತ್ರಕೂಟದ ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬಿಡಿಸಿತೋರಬಲ್ಲ ಸಮರ್ಥ ಕಲಾವಿದರು ಇರಬೇಕಾದರೆ ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂಬ ಕಲಾಮಾತೆ ಪುಣ್ಯಗರ್ಭೆಯೂ ಹಿರಣ್ಯು ಗರ್ಭೆಯು ಎಂಬುದರಲ್ಲಿ ಸಂಶಯವಿಲ್ಲ. ಎಂತೆಂತಹ ವಿದ್ವನ್ಮಣಿಗಳು ಈ ಮಾತಿನ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲಿ ತಮ್ಮ ವಿದ್ವತ್ ಪೂರ್ಣ ಮಾತುಗಳಿಂದ ಸಂಚಲನ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಾರೆ.ಆಶ್ಚರ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲವೇ?

ಭರತನನ್ನು ಕಂಡರಾಮ ಪದ್ಯಾಣರ ಬಂದೆಯ ಇನವಂಶವಾರಿಧಿ ಚಂದ್ರ... ಎಂಬ ಭಾವಾನಾತ್ಮಕ ಪದಕ್ಕೆ ನೆರೆದ ಜನಸಮೂಹ ತಮಗರಿವಿಲ್ಲದೇ ಮೌನವಾಯಿತು. ಎಂತಹ ಪದಗಳು ಇವುಗಳು. ರಾಮಾಲಿಂಗನವನ್ನು ಬಯಸಿದ ಭರತ ತನ್ನ ಪರಿವಾರವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಓಡೋಡಿ ಬರುವ ಸನ್ನಿವೇಶ, ಬಂದು ರಾಮಾಲಿಂಗನದ ಬಿಗಿದಪ್ಪುಗೆಯಲ್ಲಿ ರಾಮನ ಬೆನ್ನನ್ನು ಕಂಬನಿಯಿಂದ ತೋಯಿಸುವ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಹಿರಿಯ ಕಲಾವಿದರು ಮಾತಿನಲ್ಲೇ ತೋರಿಸಿದಾಗ ರಾಮನ ಬೆನ್ನಿಗೆ ಬದಲಾಗಿ ನೆರೆದ ಮಂದಿಯ ಕಣ್ಣಿವೆಗಳೇ ತೊಯ್ದು ಹೋದವು. ಇದಲ್ಲವೆ ತಾಳಮದ್ದಲೆ? ಇದಲ್ಲವೇ ಯಕ್ಷಗಾನ? ನಾವೇಷ್ಟು ಭಾಗ್ಯವಂತರು ಎಂಬ ಅರಿವಾಗುವುದು ಇದನ್ನು ಸವಿಯುವಾಗ.

ಉದಯೋನ್ಮುಖ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಪದ್ಮನಾಭ ಉಪಾಧ್ಯಾಯರ ಮದ್ದಲೆವಾದನವನ್ನು ಯಾವರೀತಿ ಉಲ್ಲೇಖಿಸಿದರೂ ಕಡಿಮೆಯೇ. ಸುತ್ತ ಮುತ್ತ ಹಬ್ಬಿದ ತೆಂಗು ಕಂಗಿನ ತೋಟದ ಮಧ್ಯೆ ಈ ಮದ್ದಲೆ ವಾದನ ಮಾರ್ದನಿಸುವುದನ್ನು ಹೊರಗೆ ಹೋಗಿ ಕೇಳಿದೆ. ಎಂತಹ ಅವರ್ಣನೀಯ ಅನುಭವವದು.

ಉತ್ತಮ ತಾಳ ಮದ್ದಲೆ ಅದೂ ಮಿತ್ರ ಬರೆಕೆರೆ ಕೇಶವಣ್ಣನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸವಿಯುವಾಗ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಅದರ ಮೌಲ್ಯ ಇನ್ನೂ ಅಧಿಕವಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಉಮಾಕಾಂತರ ರಾಮನ ಪಾತ್ರದ ಮೂಲಕ ಹರಿದ ವಾಕ್ಪ್ರವಾಹಕ್ಕೆ ಸಿಕ್ಕಿ, ರಾಮನ ಅದರ್ಶಮಯ ವ್ಯಕ್ತಿತ್ವದ ಮುದ್ರೆಯನ್ನು ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಮೂಡಿಸಿ, ಅದನ್ನು ಭದ್ರವಾಗಿ ಕೈಯಿಂದ ಹಿಡಿದು, ಮೃದುವಾಗಿ ಸವರಿ, ಉತ್ತಮ ರಸಾನುಭವಕ್ಕೆ ಅವಕಾಶ ಮಾಡಿಕೊಟ್ಟ ಬರೆಕೆರೆ ಕುಟುಂಬಕ್ಕೆ ಮನಸಾ ಕೃತಜ್ಞತೆಯನ್ನು ಅರ್ಪಿಸುವ ಮನಸ್ಸಾಯಿತು.

ನಡುವಿರುಳಗಾನ

ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದರೆ ವೀರರಸವೇ ಪ್ರಾಧಾನ್ಯ . ಅಬ್ಬರದ ಚೆಂಡೆ ಸದ್ದು ಇಲ್ಲವಾದರೆ ಆಟ ರೈಸುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹಲವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯವಿದೆ. ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದ ಆಟದಲ್ಲಿ ಇರುಳಿಂದ ಮುಂಜಾವಿನವರೆಗೆ ಇರುವ ವಿವಿದ ಜಾವಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹುದೇ ಸನ್ನಿವೇಶ ಇರಬೇಕು. ತಡರಾತ್ರಿ ಹನ್ನೆರಡು ಗಂಟೆಯಿಂದ ನಾಲ್ಕು ಗಂಟೆ ಅವಧಿಯ ಆಟ ಎಲ್ಲದಕ್ಕಿಂತಲೂ ಪ್ರಾಧ್ಯಾನ್ಯವಿರುವ ಭಾಗ. ಹಾಗಿದ್ದರೂ ಇಲ್ಲಿ ಅಬ್ಬರದ ಚೆಂಡೆಯ ಬಳಕೆ ತುಂಬ ಕಡಿಮೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ಸಾಮಾನ್ಯಾವಾಗಿ ಮುಂದಿನ ಸಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕುಳಿತುಕೊಳ್ಳುವ ರಸಿಕರ ಅಭಿರುಚಿಯಂತೆ ಆಟ ನಡೆಯುತ್ತದೆ.ಅಥವಾ ಮುಂದಿನ ಸಾಲಿನ ಪ್ರೇಕ್ಷಕನು ಇದಕ್ಕೆ ಸಿದ್ದವಾಗಿರುತ್ತಾನೆ. ಪ್ರಧಾನ ಭಾಗವತ ಹಾಗೆ ಪ್ರಧಾನ ವೇಶಧಾರಿ ಹೀಗೆ ಮೇಳದ ಪ್ರಧಾನ ಕಲಾವಿದರು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ರಂಗವೇರುವ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು. ಇಂತಹ ಸನ್ನಿವೇಶಕ್ಕಾಗಿ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ತುದಿಗಾಲಲ್ಲಿ ಕಾದಿರುತ್ತಾನೆ. ಹಣಕೊಟ್ಟು ಖರೀದಿಸಿದ ಟಿಕೇಟಿನ ಮೌಲ್ಯದ ಸದ್ವಿನಿಯೋಗಕ್ಕಾಗಿ ಕಾದಿರುತ್ತಾನೆ. ಮೊದಲೆಲ್ಲ ಇಂತಹ ಸನ್ನಿವೇಶ ಕಳೆದೊಡನೆ ಆಟದವರು ಟೆಂಟ್ ಬಿಚ್ಚಲು ತೊಡಗುತ್ತಿದ್ದರು. ಚೆಂಡೆ ಪೆಟ್ಟಿನಿಂದ ಅಬ್ಬರಿಸುವ ಪ್ರಸಂಗ ಈ ಸಮಯಕ್ಕೆ ಬಂದಾಗ ಮಂದ್ರವಾಗಿಬಿಡುತ್ತವೆ. ಪ್ರೇಕ್ಷಕರ ನಡುವಿನ ಕಲರವ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ರೀತಿಯ ನಿದ್ದೆಯ ಮಂಪರಿಗೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಹತ್ತಿರವಾಗುವಾಗ, ಮನಸ್ಸನ್ನು ಭಾವನೆಯ ತೊಟ್ಟಿಲಲ್ಲಿಟ್ಟು ತೂಗುವ ಕೆಲಸ ಕಲಾವಿದನದ್ದಾಗಿಬಿಡುತ್ತದೆ. ಚೆಂಡೆ ವಾದಕ ಚೆಂಡೆ ಬದಿಗಿರಿಸಿ ಚಹಾ ಅಥವಾ ತಾಂಬೂಲ ಸವಿದು ಮದ್ಲೆಗಾರನಾಗುವ ಸಮಯ. ಭಾಗವತ ತನ್ನ ರಾಗ ತಾಳಗಳ ಜಾಣ್ಮೆಯನ್ನು ಪ್ರದರ್ಶಿಸವ ಸಮಯ.ಇಂತಹ ಅತಿಪ್ರಾಮುಖ್ಯ ಸನ್ನಿವೇಶದಲ್ಲಿ ಚೆಂಡೆ ಗೌಣವಾಗಿದ್ದರೂ ಸಹ ಯಕ್ಷಗಾನ ಎಂದರೆ ಚೆಂಡೆಯ ಸದ್ದು ನೆನಪಿಗೆ ಬರುವುದು ಮಾತ್ರ ವಿಚಿತ್ರವಲ್ಲವೆ?

ಹಲವು ಪ್ರಸಂಗಗಳು ವಿಶಿಷ್ಟ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನೆ ಹೆಣೆದು ಶ್ರುತಿಬರಿಸಿ ಇಂತಹ ಜಾವಕ್ಕೆ ಕಾದಿರುತ್ತವೆ. ಹೆಸರು ಮಾತ್ರದಲ್ಲೇ ರೌದ್ರತೆಯನ್ನು ಮೆರೆಯುವ ಗಧಾಯುದ್ದ, ವಾಲಿಸುಗ್ರೀವ ಕಾಳಗ ಅಥವಾ ಕೃಷ್ಣಾರ್ಜುನ ಕಾಳಗ ಮುಂತಾದ ಪ್ರಸಂಗಗಳು ತಮ್ಮ ಭಾವಾನತ್ಮಕ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳನ್ನು ಇಂತಹವೇಳೆಯಲ್ಲಿ ಹೊಂದಿಕೊಂಡಿರುತ್ತದೆ.

ಕಳೆದ ವರ್ಷ ಎಡನೀರು ಮೇಳದವರ ಒಂದು ಆಟ ಉದಾಹರಿಸುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ತ ಅನ್ನಿಸುತ್ತದೆ. ಬೆಂಗಳೂರಿನ ರಂಗ ಮಂದಿರದಲ್ಲಿ ಪ್ರದರ್ಶಿತವಾದ ಅಂದಿನ ಪಾಂಚ ಜನ್ಯ ಪ್ರಸಂಗ. ಹೆಸರು ಕೇಳಿ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲೇ ಊಹಿಸಿ ಲೆಕ್ಖಾಚಾರ ಹಾಕಬಹುದು. ಕೃಷ್ಣನ ವೇಶ, ಪಂಚಜನನೆಂಬ ಅಸುರನ ವೇಶ. ಆದರೆ ಊಹನೆಗೆ ಮೀರಿ ಅಂದಿನ ಆಟದಲ್ಲಿ ಮಿಂಚಿದ್ದು ಬೇರೆಯದೆ ಪಾತ್ರಗಳು. ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಗೌಣವಾಗುತ್ತಿದ್ದ ಸನ್ನಿವೇಶವನ್ನು ಅಮ್ಮಣ್ಣಾಯರು ಸೊಗಸಾಗಿ ಹೆಣೆದರು. ಸಾಂದೀಪನಿ ಮಹರ್ಶಿಯ ಪಾತ್ರ ಅಂದು ಬಹಳವಾಗಿ ಮತ್ತು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ವೈಭವೀಕರಿಸಲಾಯಿತು. ಆ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಸೌಮ್ಯ ಪದಗಳು ಕಲಾವಿದನ ಅಭಿನಯ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಒರೆಗೆ ಹಚ್ಚಿ ಹುದುಗಿದ್ದ ಕಲೆಯನ್ನು ಹೊರ ಹೊಮ್ಮಿಸಿತು. ಸೇರಿದ ಪ್ರತೀ ಯೊಬ್ಬ ಪ್ರೇಕ್ಶಕನ ಕಣ್ಣು ತೇವವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದು ಪೂರ್ಣವಾಗಿಯೂ ಯಕ್ಷಗಾನದೊಳಗಣ ಸತ್ಯದರ್ಶನ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ ಸತ್ವ ದರ್ಶನವೂ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಚೆಂಡೆಯ ಸದ್ದು ನಿಶ್ಯಬ್ಧವಾದ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು. ಇಂತಹುದೇ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಪೂರ್ಣರಾತ್ರಿಯ ಅವಧಿಯ ಆಟಗಳಲ್ಲಿ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ವೇಳೆಗೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಭಾವನಾ ಲೋಕಕ್ಕೆ ಪ್ರೇಕ್ಷಕರನ್ನು ಸೆಳೆಯುತ್ತದೆ. ಪೌರಾಣಿಕ ಪಾತ್ರಗಳೇ ಆಗಿದ್ದರೂ ಅವುಗಳು ಭಾವನಾ ಪ್ರಪಂಚಕ್ಕೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವ ರೀತಿ ಹಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಮರ್ಥ ಭಾಗವತ ಹೊಂದಿಕೆಯ ಹಿಮ್ಮೇಳದೊಂದಿಗೆ ಮುಮ್ಮೇಳದ ಸಮರ್ಥ ಕಲಾವಿದರ ಅಂತಃಸತ್ವವನ್ನು ಇಂತಹ ವೇಳೆಯಲ್ಲೇ ಹೊರಗೆಳೆಯ ಬಲ್ಲ. ಯಕ್ಷಗಾನ ಅಬ್ಬರದ ಚೆಂಡೆಯ ಸದ್ದು ಎಂದು ಊಹಿಸುವವರಿಗೆ ಇದು ತೀರ ವ್ಯತಿರಿಕ್ತವಾಗಿರುವಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತದೆ.ಪ್ರಸಂಗ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳಿಗೆ ಅದರದ್ದೆ ಅದ ಶಾಸ್ತ್ರೀಯ ಕ್ರಮಗಳು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಸರ್ವಗುಣವೂ ಅಡಕವಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.

ಆದರು ಇತ್ತೀಚೆಗೆ ಪ್ರಸಂಗ ನಿರ್ಣಯಿಸುವಾಗ ಈ ಕ್ರಮಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನ ಕಡಿಮೆಯಾಯಿತೆಂದೆ ಅನಿಸುತ್ತದೆ. ಕಲಾವಿದರ ಸಾಮಾರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಗಮನಿಸದೆ ಒಟ್ಟು ಅವೈಜ್ಞಾನಿಕವಾಗಿ ಪ್ರಸಂಗ ನಿರ್ಣಯಿಸುವ ಹಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಮಯಕ್ಕೆ ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಬಂದರೆ ಅಪಸ್ವರವಾಗುವುದಿಲ್ಲ.ಶೃಂಗಾರ ಕರುಣ ವೀರ ಮುಂತಾದ ರಸಗಳ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು ಸಮಯವನ್ನು ಹೊಂದಿಕೊಂಡು ಯಕ್ಷಗಾನದಲ್ಲಿ ಬರುತ್ತದೆ ಎಂದು ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆ. ನಡು ರಾತ್ರಿಯ ಶಾಂತವಾದ ಮೌನದ ನಡುವೆ ಗಂಭೀರ ಸನ್ನಿವೇಶಗಳು , ಪ್ರಮುಖ ಕಲಾವಿದರಿಗೆ ಮೀಸಲಾಗಿರಿಸುವುದರಿಂದ ಅದಕ್ಕೆಂದೇ ಇರುವ ಪ್ರೇಕ್ಷಕವರ್ಗವಿರುತ್ತದೆ. ಅಮ್ಮಣ್ಣಾಯರಂತಹ ಭಾಗವತರು ಇಂತಹ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ವಿಜ್ರಂಭಿಸಿಬಿಡುತ್ತಾರೆ.ತಮ್ಮ ಸೌಮ್ಯಪದಗಳು ಮೊಳಗಿದಾಗ ನಿಜಕ್ಕೂ ಯಕ್ಷದ ಸಂಚಾರ ಆದಂತೆ ಭಾಸವಾಗುತ್ತ, ಪ್ರೇಕ್ಷಕ ಸಮ್ಮೋಹನಾಸ್ತ್ರದ ಗುರಿಯಾಗಿ ಬಿಡುತ್ತಾನೆ. ಸಮಯಕ್ಕೆ ತಕ್ಕ ಸನ್ನಿವೇಶದ ಸೃಷ್ಟಿ ಬಹುಶಃ ಯಕ್ಷಗಾನದಂತಹ ಸಮಷ್ಟೀ ಕಲೆಯಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಬಹುದೇನೋ? ಆದರು ಯಕ್ಷಗಾನವೆಂದರೆ ಚೆಂಡೆಯ ಸದ್ದು ಮೊದಲಿಗೆ ಸ್ಮೃತಿಪಟಲದಲ್ಲಿ ಬರುವುದು ವಿಚಿತ್ರವಲ್ಲವೆ? ಇಂತಹ ವೈವಿಧ್ಯಮಯ ವೈಶಿಷ್ಟ್ಯಗಳೇ ಯಕ್ಷಗಾನದ ನಿಜವಾದ ಸೆಳೆತಕ್ಕೆ ಕಾರಣ.